 Welcome to Kalasugan ay Karapatan. This is part of a series of episodes on COVID-19. I am Dr. Menchit Padilia, your host for today's episode. The coronavirus pandemic has focused medical attention on treating affected patients and protecting others from infection. The rapidly increasing demand on health facilities and healthcare workers threatens to leave our health system overstretched and unable to operate effectively. Other medical concerns are still very much existent in this time of the pandemic. The country is combating other infectious diseases such as tuberculosis, dengue, and measles. There is also a burden of non-communicable diseases. According to the 2017 data of the Philippine Statistics Authority, ischemic heart diseases, neoplasms, and cerebrovascular diseases are the top of three causes of mortality in the Philippines. Chronic disease management, such as chemotherapy and cancer patients, is a major step needed in preventing death from these diseases. Let us not forget preventive care or the medical services that defend against health emergencies. An example will be the well-child visits. The Philippine Pediatric Society has set guidelines in the conduct of anticipatory care and pediatric health examinations of infants, children, and adolescents. An integral part of the well-child visits is the childhood immunization schedule to help prevent infectious diseases. Systems are currently being placed to balance the demands of responding directly to COVID-19 while maintaining essential health service delivery. With the war against COVID-19 still to be won, a transition is being made to the new normal of caring for infants, children, and adults. In today's episode, we have Dr. Jan Andinevo, a professor of the U.P. College of Medicine and chair of the Department of Internal Medicine of the Philippine General Hospital. Our second guest is Dr. Lorna Abad, also a professor of the U.P. College of Medicine and chair of the Department of Pediatrics. They will be discussing the continuing care for non-COVID patients. Good day, Dr. Lorna and Dr. Jan. Good day, Chancellor Padilla. Good day, Dr. Jan. Good afternoon, Chancellor. Well, just to give, I guess, a preview on your practice as physicians, can you share a little about yourself? Let's start with Dr. Abad, Dr. Lorna. Well, as a pediatrician, I take care of children both healthy and sick children. And we also follow them up from birth up to 18 years old, making sure that they're growing normally, developing normally. And we also give them their immunizations. I have another subspecialty. And as a pediatrician and doctorinologist, I take care of children with diabetes, thyroid problems, those who are not growing normally, those who do not know whether they have the normal sex organs or not. Dr. Jan. I'm an internist. Ang ibig sabihin noon, ako ay nag-alaga ng mga sakit na hindi ina-alaga ni Dr. Abad. So 19 years old and above, ay sa amina po pumupunta biing internist. And ang intern medicine, ay nag-alaga ng mga sakit pamula from head to toe, ika na, especially mga sakit sa puso, sakit sa baga, sa bato, kidneys, lahat niyan po ay sakup ng isang internal medicine. At ako ay isang specialist sa puso. I am a cardiologist, actually. So for today, we have a pediatrician and an internist. So sa araw na ito, talaga ikaw ko over natin lahat na, from newborn to the senior citizen. And we hope that we can guide our viewers on how to care for patients of all ages. As they said, as I said in the introduction, we have put so much focus on COVID-19. So the most common question now is, paano naman ibang mga paciente? So I'd like to ask Dr. Lorna and Dr. John what are the common, what are the medical conditions that need continuing care during this pandemic state? I'll start with Dr. John. Okay. So sa internal medicine, systems involved internal medicine doctor, unang-unang ang mga heart diseases. I think you've mentioned very well in your introduction, Chancellor, the three most common causes of morbid immortality other than infection, this is related to the heart, neurological, and of course maliancy. So for the heart, ang mga atakuso atawag natin myocardial infarction, napakating nagkakaroon ng symptomas napusiling myocardial infarction to be seen immediately. Of course, progressive heart failure and then acute strokes. Ito ay mga sakit na kailangan makita at nabala sa emergency room. And you mentioned also, Chancellor, there is actually one part of PGH that has continuously served our patients despite the pandemic, despite PGH being a COVID referral center. Ito yung cancer institute natin. Kasi if you think about it, ang cancer hindi pwedeng makapagintay kasi baka kumalat. So we're actually continuously serving our cancer patients despite the pandemic and despite the fact that PGH is a referral center. Yung iba, siyempre, uncontrolled diabetes, pagdudugo, GI gastrointestinal bleeding and another group of patients that we have continuously served ay ang mga pacientin na nga ngailangan ng regular nahimo dialysis, ang apacicronic kidney disease. So I guess those are the priority patients that we have. Nga, doctor John, parang one episode each yung lahat ng sinabi mo. But let's talk about the general things now. So I'd like to ask Dr. Lorna and Dr. Lorna kodabat sa mga bata naman, sa pediatric practice natin. What are the common ones that we need continuing care? Mga bata, halos kahawig nung mga nabangget ng Dr. Anyunueva. Una-una yung cancer patients. Hindi talaga tumigil yung servicio ng chemotherapy sa mga cancer patients. Pangalawa yung mga may problema sa atay na nag-bebleed, bigla na lang dinuto go. So isa sila sa mga priority na ina admit. Pangatlo yung mga nagkukumbulsyon, so importanting madala sila sa hospital or ang isang problem naman nung mga batang epileptics at tinatawag ay pagmaubusan sila ng prescription drug. Kaya mabuti na lang at nagkaroon ng provision na pwede magbigay ng riseta sa survivor or through electronic means. Ang pang-apat, kaya nang sinong bata nagsusukat na hindi makatolirate ng oral fluids o kailangan pa rin mating nan yung mga yun. At siyempre, yung mga newborns na kailangan ng follow-up immunizations lal na yung mga may hepatitis ang nana. So yun so far ang pinakakomunak at saka sa field ko naman yung mga batang nakastiroid yung mga may tinatawang adrenal hyperplasia at saka yung mga nakahiroid hormone. Ang diabetes, pwede pa namin manage through electronic means. So para sinasabi mo, Loyna, Dr. Loyna, may mga both Dr. Loyna and Dr. John, meron talagang mga condition na pwede siguro makapagantay at ipabukas, pero meron talagang mga condition saan rinig ko sa inyong dalawa sa araw na ito yung kailangan ng dalin sa hospital. Tingnan natin ang situation natin ng itong ating pandemic state natin in the midst of ECQ. Ano yung mga naging challenges ng mga paciente in this state kailangan nilang mag-consult, pero hindi sila makalabas? Ano yung challenges? I'll start with Dr. Loyna this time. Ano yung challenges sa inyo? And then I'll ask Dr. John then. Ang mga sa amin, ang naki-challenge actually yung paciente, may iti-text, iti-text kami, kahit yung ibang mga pediatricians mag-tatanong ngayon, alam naman natin through practice, through time, na ito kailangan makita sa emergency room, pero sila mismo ang ayaw kumunta sa emergency room dahil na tatakot sila na baka ang impression nila kasi pag-pumunta sa emergency room, may COVID na lahat yung patients na yun, so kailang i-explain to kanila na yung mga hospital, gumawa naman ng mga contingency plans para makiwala yung mga talagang may sakit, makusibleng may COVID at yung may area naman makusibleng walang COVID. Ang isa pang naging challenge yung gamot, yung pan-prescribe sa gamot, kasi yung mahigpit na rin ang mercury ngayon, kailangan iti-text mo sa Viber, nakompleto yung pangalan, yung diagnosis, at syempre yung license number, hindi na inu-honor yung text lang, kailangan parang naka-electronic yung prescription. Ang isa pang concern na mga nana yung immunization niya, text lang, text doctora, jo yung anak ko no April, bakit ngayon paano yan, yun ang kanong nila, sa sabihin naman namin, may mga, pwede na mga mahabon yung mga bakunang yan, ang gula ng lockdown, yun na lang sinusapan natin mami, ay ang bakuna, mami ay apagusapan natin yung bakuna, kasi pag-provoke at yung rena na adults. Watapat kay doctor John? Ano ba ang challenge naman ngayon? Sa pag-alaga naman ng matatanda, nasa nan challenges natin do? Ako, yung sinabin do karabad. I think ang number one, takot yung fear and I just like to emphasize this to all our patients sa mga pasyenting nakikinig ngayon, yung mga paraang ginawa ang lahat hospital para genservish kong mga oncolations. So if you really are planning of something normal and neutral for your vision, pwong mga protocols at room para hindi ka yung mahawaan. I think ang isa problema pa is matin. Some patients who would need transportation to go to clinics or hospitals are because of the lack of public transportation, especially sa mga pasyenting atin sa Pilipina Hospital. Most of these patients, I think most public transportation and with the lack of community problem that we have, most of our patients emergency go to the various hospitals. Ako, napakahirap pala ng fear. So parang sinasapin yung sa akin ngayon. Hindi lang fear of COVID. The fear of going to the hospital just to take care of their own personal needs. So yung challenge, ang nakuha ko sa yung dalawa ay the challenge, parang mas malakiatan challenge sa laga sa paciente kasi maliban sa fear ay nandumpo yung papano sila makakarotin ng hospital. So what about sa doctors naman? Ano naman yung challenge? Because I think yung dual siya. Anong naging challenge natin sa mga doctor naman in this phase. Doctor John, anong naging challenge natin sa part ng doctors in caring for these patients? Wala kinchaguro in the concept. Yung tinap, dalawang buwan pag outpatient clinics. Sa lorag yung nakapat, nakikita ko regularly, ay hindi ko kitit. Ang challenges dito is, of course, we do not want to spread the infection from our being a doctor and we also don't want to be infected by our patients. Dalawang side yan eh. So there will be a lot of changes when we start seeing a patient. Ang tinatawag natin physical distancing. This will happen. This will go on for so many more months, I believe. That means pag tayo ay tumingin ng pasyep, hindi natin magagawa yung datin ting ginagawa. Ang mahirap pa-patienting dapat lapitan mo ating non-baggeria that will be one physical distancing. Kiting pag ng mga protective, personal protective ikwi natawang natin PPE. Ang pabtingin ng pasyenting ngayon, naka-mask ang doctor, naka-mask ang pasyente, baka may karag-daga-dagas and face shields na hindi natin ginagawa. Pangalawa, pa-patienting tingnan natin, mag-ugas tayo ng kamay. We have to wash our hands. Every time we have finished one patient. Pangatlo, ang pag-gamit ng gloves, yun precautions na kailangan gawin natin. Of course, hindi lang ang doctor ang maninibago, ang pasyente, opunta siya sa clinic, naka-maskara siya. Naka-maskinin. Ito by appointment na lahat tayo, hindi na pwede yung ma- ang pila sa bas na mga klinika, hindi na piliwan. Medicine is very important. I'm sure I will leave some to Lorna, but sa aking palagay, ibang-ibang na, ang mag-iking literato, or I'm sure of who you will after the pandemic. Doctor Lorna. Sa pedya naman, talagang napalak, napakalaking challenge yung pag-alaga sa mga pasyente. Like we use, babasak pedya, dalawa ang pasyente natin, the patient and the family. We, there used to be three band-band ties per patient. But now, because of the physical distancing, isang band-tie lang ang allowed. So, minsan may kailangan gawin para sa pasyente. Di, siyempre ang kikilos yung band-tie, di mapipilitan yung doctor na siya na ang para ang pag-alaga ng patient. Kaya doble trabaho sa mga pasyente, sa mga baasang mga doctor. Tapos, siyempre sa mga bata, hindi naman sila makapagsabi kung anong nararam naman nila. So, mapipilitan kang kakausapin mo ulit yung nana pero just make sure na naka-distancing. Tapos sa mga bata pa, sa mga babies na less than two years, oh, siyempre mahirap naman maglagay masyado ng mask sa kanila na i-evita sila. Alam natin ang size ng COVID sa bata, e very non-specific. Hindi mo alam kung may COVID nga yung bata o hindi, kahit na sila hindi nahihirapan, malay natin ay batang may fever or cough o dahirapan huminga, pwede kasi hindi yung tatlung yun nandun. So, pagbolang mask yung bata may chance na COVID positive siya, pwede yung mga health air work o ko hindi siya na proper PPE uniform then. Tapos, ang init-init pa naman nung naka-gown, kaya hirap na hirap din yung mga doctor na naka-gown doon sa wards na hindi naman air condition. Tapos, ang isa pang challenge ngayon sa mga doctor dahil kalat-kalat nga yung mga areas ng pedya, kaya nahihirapan din mag-divide ng work so kailangan makokompromise ng konti yung paman power tapos, as I from yung health care needs ang isang challenge sa mga doctor ngayon ay yung compromise nung kanilang training. Lalo na sa mga doctor na kailangan ng procedure sa pedya at least ilang specialties ang kailangan ng mga procedure yung mga cardiologist yung mga neurologist dahil maglulumbar tapo. So as I from yung health care needs yung training needs din ang challenge sa mga healthcare workers na yun. Tapos, mga nurses naman yung mga nurses na may mga pamilya ayon nila mume sa bahay nila kasi na tatakap sila na makapagdala sila ng covid sa mga pamilya nila kaya napipilitan silang magdorm kaya meron ding emotional hurt sa mga health care workers na hindi makaaway lalo yung mga may anak dahil ayon nilang magdala ng covid sa kanila. Parang din iscribe yun na sa aking new normal for practice of medicine hindi naman talagang kaibatalaga siya. So ang kayong dalawa parehong talaga Philippine General Hospital ganunin ba ang nangyari ngayon sa ating care for our patients kasi nagsaraang OPD natin anong laging bagos ating pagaasikaso sa ating mga paciente kasi kanina parang in general natin din iskas. Start tayo ay Dr. Lorna. Paano ba nangyari ngayon sa ating mga chronic patients na dapina follow-up? Sa mga paciente bahawa division ngayon sa department natin may may dedicated phone so buti may mga fellows natin na tawad kaya sila talag ang kunduit ng communication between the patient and the doctor. So yung mga paciente tumatawag sa fellows sila anong follow-up. So by phone talaga minsan video call para makikit tayo ito na ng paciente viber ganyan may mga ilan-ilan na nag-zoom kaya may mga kasi may mga paciente nakakasumin pero di naman lahat may internet access kaya minsan sell text na lang sa text na lang naglidipend pero pa ating ina-advice may mga warning signs na kailang dahil mo talaga sa hospital yung anak na hindi talaga kaya sa EMS o viber kaya sinasabihan yung mga paciente kung ano dapat ang gawin ano yung mga instances nakailan at talaga nilang dahil sa hospital ang mga pata. May yung nagsarao pidi natin talagang ito lang yung ating means of connecting with the chronic patients so talagang text lang talaga at sa zoom teleponan talaga at sa medicine matatandagan ng timba kaya nang nasabi ni Dr. Lorna Abad kung ano ang nangyari sa pediatric wards halos ganun din ang nangyari sa medicine wards the fact na naging GH ang Pilipin General Hospital ay naging COVID referral center nang discalate din ang pagaalaga natin sa mga naan COVID patients pero continuous parino we still have award is able to accept non-COVID patients as we speak we actually have about 15 patients to 20 patients na hindi mga COVID but as Dr. Abad mentioned lahat ng healthcare worker, nurses at mga doktor kapag nag-round sa mga non-COVID area sila ay may protective personal protected equipment nakamaskara at nakakagels so in a way yung siguro ang malaking pagbabago Thank you Dr. John Well pareho kayo nag-advice na na talagang kailangan from the home kung ayon nila po muntas sa hospital so what kind of advice can we give our patients now in general to protect themselves in terms to become healthy so that they don't have to go to the hospital pag-usapan mo na natin yung ordinary child I'll go to the sick child later pero yung punyari kay Dr. John can talk about the elderly how do we help ourselves now become better protected so that we don't have to go to the hospital I'll start with Dr. Lorna Kabata siyempre importante yung normal napagkain so kung dati yung mga nana na hindi na kakapagalagan ng anak dahil may trabaho ito na yung pagkakataon na makapag-luto sila ng tamang pagkain sa mga anak iniiwasan yung mga chichir kailan e emphasize yung gulay frutas at mga high protein egg meat tapos kailangan parin ng milk kasi yung milk mataasa vitamin D kailangan nila ng milk para may calcium at vitamin D tapos kailangan e advise din na sa panaw ito kailangan nila ng high dose of vitamin C at zinc so yun ang karanewang ina advise namin sa mga ano naman sa mga malalaking bata na yung mga medyutin age-year kailangan importante huwag silang mga kuyat at saka iwasan yung lalabas-labas kasi karamihan kung mga COVID patients kung titin naman yung statistics pinakamatas yung age group na above 15 kasi dahil na siguro parin ang lakwa niya nila pero butin yung easy yun na iwasan yun tapos so enough sleep yun nyan exercise din pero siyempre may physical distancing din yun na ina advise sa mga bata sa mga bata nilong to siyempre milk parindependent nila so kailangan nil pero dito rin yung pagkakataon na talagang importanting malaman ng mga nana kung dapat yung mga bata hindi na nagdidede sabote dapat sabaso na umiinom 3 square meals dapat iwasan ang chichiria kahit na wala merian dabas atama yung tanghalihan paranghalihan breakfast, dinner ok na yun arupaba hindi na mga kailangan atap yung mga processed food iwasan yung pagpunta sa grocery so dapat matutoy mga nana magserve ng mga natural food mga gulay ang emphasize yun ang pinaka-important di nutrition at food at vitamin supplements especially vitamin C at zinc Thank you Doctor Lorna Doctor John ok so um again nasabi na ni Lorna more or less kung ano yung dapat gawin ng isang bata o matandaman ngayon during these days at bibilisang ko yung may mga additional kung sa sabihin exercise tayo good diet adequate sleep at ang siguro karagdagan ang gusto kung sabihin yung mental state natin kailangan din natin ingatan anxiety depression during these days please make sure na na-identify nyo yun kung mayroon kayo ano yun you have to do something about it get connected to your families sometimes overwhelming din yung news sometimes sa COVID kung araw-araw kayong nakikinig oras kayong nasa television at radio at panay COVID ang pinapakindan nyo I think there's comes a time na masyadong overwhelming na try to stop get out of that mode and do something else at isang napaka importantin gusto kung maypahatid sa ating mga nakikig kailangan yung pung inumin yung mga regular na gamut ninyo especially if you have hypertension if you have diabetes make sure that you are taking your medications sa sabihin ko na ngayon yung pung takot dun sa mga dalawang gamut para sa blood pressure yung ACE inhibitors at sa kaya ang angjutensin receptor blockers what to this point in time ito po ay safe sa lahat ng mga pacienteng umiinom nito sa pakinggan nyo ito ituloyin nyo po kung umiinom kaya ng mga gamut na ACE inhibitors usually naging naging yung sa prill rami prill capto prill at naman tapos ang ARB naman kartan inumin nyo po yan kasi kailangan nyo po especially if you are hypertensive and you have congestive heart failure so make sure you take your regular medications for your chronic napakaganda pagkain masarap na pagkain nutrition good nutrition is still it's still a mainstay I'm sure for the past 100 years yun nang sinasabi and it's still the same advice that we're giving our patients so for both old and young we're seeing exactly the same advice good nutrition good sleep the right number of hours of sleep ilang oras ba dapat talaga ang tamang oras ang pagtulog sa bata at sa matanda Dr. Lorna at least 8 hours a day wow Dr. Josh 8 hours din may nabasa ko may nabasa ko pag less than 60 or 65 ang nakalagay don ay at least 7 to 9 hours mas maganda siguro 8 sabi nga nilor na 8 to 9 8 hours I think kung medyo less than 65 na I think this can go down to 7 hours okay wow challenging nang number of hours to be able to sleep as 7 hours a day I actually want to take a look at the mental state because we are getting a lot of calls also on anxiety because of the condition of the pandemic how often is this happening among the teenagers I will take a look at the adolescents and then among the adults I'll start with Dr. Jan Is this something that's really common the feeling of anxiety and depression in this time of pandemic I think malaking problema talaga ang anxiety and depression during this pandemic state kasi unang-una nang kakaroon tayong ng isolation especially sa mga paciente nakakwarantin sila and being in quarantine wala kang kausap napakahirap noon so we have to taste na malabanan natin ang anxiety and depression and kung paciente ka mahirap kasi na sa hospital ka what can you do about it I think ito yung pagkakatawon that you have to stay connected napakaganda na naman ng ating form of communication ngayon maraming ways to communicate sa vibres sa ating laptop sa telepono so I think being connected with each other and you have to get away as I have mentioned sometimes from the COVID issues it becomes overwhelming so you have to think of some things other than COVID para maibusan ang iyong anxiety and depression and then kasama na dun gaya nang sinabi ko if you have time to exercise adequate sleep although mahirap yan talaga during this time and of course nutrition okay so thank you what about among our adolescents the teenagers Dr. Lorna lessons marame rin ang shoes lalo na yung ang teenagers na sanay lumalaba sa gabi pero kagaya nga sa CPU inay expect na walang pupunta ang patient nung sa child protection unit pero every day may patients pa rin yung pupunta tapos nakikita nga sa data na nagkakarupangan ng increased incidence of violence sa ganitong mga panahon kasi siguro dahil wala na sila ibang mapag wala ng avenue to release ang anxiety nila pero tapos kahit nga hindi lang patient pati mga doctor may nagiging anxious dahil takot nga sila sa mga COVID sila kaya sa pedya ginawa namin merong virtual boxes kaming ginawa where they can put in their thoughts suggestions kong ano may nararam daman nila and then we have this eye care program na yung mga mentors will look after the mentees to check on them regularly kung may problema sila so hindi lang mga patient nga nga nga ilangan ng mental health care assistance kundi kahit yung mga na sa hospital mismo kasi there's always that fear na baka ma-infect sila or baka infect sila ay ayong anila umuig kaya nagiging source ulit ng anxiety yung butin na lang marami naman support groups like sa PGA yung psychiatry may they offer free services daka other mental health organizations may free consultation I'm so thankful that we discuss mental health because this is one area that's usually neglected but it is emerging as a as a concern as you said not only for patients but also for the health workers and I think we have to be conscious that we have to come up with the with programs or activities to make sure that it does not happen earlier we discussed vitamins and I think that was an excellent discussing discussion on what kind of vitamins we should be we should be getting I'd like to have a discussion on immunization earlier we discussed immunization for the children but of course we know the flu vaccine and we know that coronavirus is related to the family of flu so I'd like to get your comment on for the pediatric and adult side we have to talk about will the current vaccine protect as from COVID and what will be its role in the total health I'll start with Dr. John Okay definitely yung ating regular na flu vaccine na binibigay nating sa patient unfortunately hindi yung makaka prevent ng COVID 19 disease na tayo po ay naging iintay pa and hopefully it will come soon for a specific vaccine that will give us the immunity again sa coronavirus now mga two weeks ago I actually just had my flu vaccine so anong ibig sabihin on wala po yung contraindikasyon kailangan po mabigay na tayo ng mga flu vaccine na tin sa mga group of patients na nangangailangan nito I would say patients more than 65 years old patients who have chronic illnesses like congestive heart failure chronic lung diseases diabetes so yun yung mga group o na immunocompromise patients kahit na po sila ay below 65 years old they should get their annual flu vaccine Doctor Lorna sa mga bata naman ang importante kailangan mabigay pa rin yung regular immunization nila so kasi itong mga immunization sa binibigay sa bata kung sila ay magkasakin kagainan pneumonia diphtheria tetanus h-influenza pag magkasakit sila nung bababalalo aresistensya nila at kung mga hospital sila may risk naman mga expose pa sila sa mga tang may covid so ang guideline nga yun is kung ipaprioritize mo kung sino yung mabibigan ng vaccine it should be those children 24 months and below kasi do ni binibigay yung mga DPT HEV ganyan hepatitis B so napos yung mga bata babies na pinanganak na may hepatitis B nga yung nana kailangan ma-assure na mabigay yung second dose ng hepatitis B vaccine sa first month so ang hopefully kung ma-alisa tung lockdown ang advise is kung mag-rishyong ng clinic ang mga pediatricians dapat strictly by appointment tapos not more than 10 patients a day nga gawin mo well baby ka sa morning ibig sabihin yung mga batang i-immunize mo hihiwalay mo yung well baby sa mga sick baby so pwedein sa hapon mo i-schedule yung sick baby pero kailangan kailang maibigay yung mga immunization so ang priority kung ipapprioritize namin yung mga two years and below para makompleto nila yung mga nasalistahan expanded program of immunization so no, baka siyang nabigay din sa mga bata ay na yun wala pa tayong bakuna para sa COVID-19 may ron tayong ibang klasi yung bakuna para sa flu at tapat ipigay yung at para sa mga bata ay ipigay lahat ng bakuna na nakalagay doon sa schedule sa matatanda may ron din listahan para sa matanda so kaya binibigay ang immunization is actually to protect us at tumaasa tayo na darating ang panahon na magkakarantayin ng vaccine so napakabilis ng oras no kung kontin na lang napakadami natin pa yung nakuha sa inyong dalawa pero higingan ko kayo ng tatlung pa yung na pwede natin maipasa ngayon top 3 top 3 advice na ibigayin nyo sa general public I will start to Dr. John okay top 3 unang una dahil sa pandemic na to I think tandaan lagi natin na for the next we don't know up to when ang physical distancing at proper hygiene ay napaka importante ang proper hygiene kasama nad lahat dun yung pag-wear ng face mask ang paglilinis ng kamay natin pag-uhugas ng kamay na may kasamang sabon I think that's a very good protection from our coronavirus no Pangalawa kapag po kayo ay may symptom mask ito ay palagay ninyo ay related sa COVID or non-COVID mga symptoms na palagay ninyo ay hindi nyo nararamdaman na bago mga symptoms na palagay ninyo ay groom agarabi at lumalala wag po kayong matakot pumunta po kayo sa pinakamalapit na emergency room sa inyo at sasabihin ko na rin Chancellor napakaganda ng Bayanian hotline kung kayo naman po ay hindi grabbing my saket I think may Bayanian hotline po ang PGH pwede po kayong kumunsaltadon ang number po ay 1-5-5-200 at magag-guide po kayo ng sasagot sa inyo kung ano ang gagawin ninyo kayo ba ay kailangan kumunta sa emergency room kayo ba ay pweding sa bahay muna so napakaganda po nyun at pangatlo pag sasamasamahing ko na yung mga kailangan natin gawin kayo may sakit tayo o kahit wala itong COVID-19 pandemic napakaimportante ng pag-exercise pagkain ng mabute pagtulog ng dapat na oras at ang ating mental status so yung tatlong yun ang aking gusto ipatatid sa ating mga nakimig Chancellor Okay, Lorna So para sa mga bahataan naman para mga pamilya masakit man na hindi natin mayakap yung ating mga anak titiisin na lang kumunan natin kailangan lang ipaha unawa sa kanila bakit hindi pwede yung halikan-halikan muna tapos huwag muna sasama ang luob ng mga lolot-lolot na sila ay hihiwalay muna sa mga apo kung as much as possible kung ibang bahay sila gawin ako yung mga above 65 years old ang mas nakakasakit ng matindi ayaw natin magkasakit ang mga lolot-lola Pangalawa gusto ko rin i-in i-inforced yung sinabi ni Doctor John natamang pagkain ang kailangan ng mga bata bigyan ng activities ang mga bata dapat ipaala pa rin sa kanila nakailang nilang magbasa ito yung panahon nakailang nilang at ilimit yung panunood ng mga gadgets paggamit ng gadgets sa 2 hours lang for below 2 nga dapat wala ito yung pagkakataong gamitin nyo yung mga libro mga drawing materials pero make sure lang na hungkasang maigay yung mga bolten mga crayons o balutan ng mga cling film para i-discard yun na lang pangatlo pabakunahan yung mga bata ang mga centers ay open tapos yung mga sa mga private patients mag-open na yung mga clinics ng mga doctor after nung ECQ pero ngayon appointment system na po hindi na pwede yung walk in kaya kung kayo ay sa mga private patients sa private doctors nyo tawagan yung mga doctor para mag-appointment at ngayong po paglalabas kayo kailangan nakamas sa mga below 2 years old ko dahil mahirap naman silang digan ng mask yung mga bantay kayong mga members of the family ang magmamask o magawa ng crayons sa mga older than 2 years old dahil mahirap nisa yung mask pwede yung mga bandana ay gagawin yung parang mask sa mga yun yun lang ang important. Napakahalaga ng kanilang mga payo at dapat natin silang tandaan paulit-ulit nilang sinabi ang physical distancing pangalawa ay kung kailangan pumunta sa doctor ay pumunta sa hospital at magpatingin wag matapot pumunta sa hospital wag matapot pumunta sa inyong doctor kung hindi naman siyang mamadali ang sabi nga ni doctor yan ay merong hotline ang PGH hotline 1-5-5-200 kayo ay pumawag at para malaman ninyo kung kayo ay dapat talaggang tumakdo sa hospital pwede naman maiwan sa bahay paulit-ulit nilang sinabi Good nutrition Exercise Sleep well Concentrate on other activities yun ang magliligta sa atin sa pag-isip kung ano ba talaga ang dalgalin sa atin ng COVID-19 para hu sa atin mga lorat lola ay no kissing ay no hugging Thank you doctor John Thank you doctor Lorna marami salamat sinyong dalawa sa inyong mga payong binigay atin mga viewers Maraming salamat Salamat Salamat din Our battle cry for this war against COVID-19 is health delivery for all Continuing vital health delivery is important in this time of the pandemic This includes preventive care and chronic disease management The new normal is being put in place to help combat the unseen enemy I'm Dr. Manchit Padilya Kalusugan Aykara Patan