 Deel 9 van taverreden uit Italië door Charles Dickens. Deze LibriVox-opname is vrij van uteursrechten, opname door Marcel Koenders. Naar Parma, Modena en Bologna. Ik trok op de 6e november van Genuaweg. Met het voornemen een goed aantal plaatsen en daaronder ook Engeland te bezoeken. Het allereerst zou ik echter naar Piazzena gaan. Naar welke stad ik in de Coupé van ene machine ene germate gelijk. Aan een reisende karavan heen trok in gezelschap van de brave courrier en ene dame met een grote hond. Die alle nachten bij tussenpozen op ene nare wijze helden. Het was zeer vochtig en zeer koud, zeer donker en zeer aakelig. Wij reisden met een snelheid van slechts 4 meilen per uur en hielden nergens til om verversingen te gebruiken. De volgende ochtend te 10 uur wisselden wij de Alessandrieë van Rijthuig, waar wij in ene andere koets werden gepakt. Welker lichaam door de magerste Smaal had kunnen genoemd worden. In gezelschap van een oud priester en een jong Jezefiet die hem vergezelde zijn er getijden en andere boekendroeg. En die door zijn appogingen om binnen de koets te komen enegaping van een pink breedte had daar gesteld. Tussen zijn er zwarte kaas en zijn er zwarte kniebroek. Het welk herinnerde aan een van Hemlet in Orphelia's vertrek. Behalve dat die aan beide benen zichtbaar was. Een advocaat uit een provinciestad en een heer met een rode neus die een buitengewone glans bezat. Welke ik, nimmer tevoren, bij een menselijk wezen had opgemerkt. Op deze wijze reisden wij voort tot desnaamiddags vier uur. Daar de wegen nog altijd slecht waren te bereiden en de koets zeer langzaam voortging. Onder de kroon op te zetten werd de oude priester geplaagd met kramp in zijn benen. Zodat hij genoodzaakt was bijna elke tien minuten een verschrikkelijke gil te geven en door de verenigde pogingen van het gezelschap er uitgehezen moest worden. Terwijl de koets gedurig met grote deftigheid tenzijne behoeven ophield. Deze ongesteldheid en de wegen waren voor het grootste gedeelte de onderwerpen van het gesprek. Daar ik in de naammiddag bemerkte dat de coupé twee mensen had uitgezet en slechts één passagier binnenin had. Een gedrochtelijk, lelijke toskanees met een grote perprenknevel waarvan niemand de einden kon zien als hij de hoed ophapt. Maakte ik gebruik van die betere gelegenheid en reis de voort met deze heer. Welke zeer onderhoudend en opgeruimd was tot omtrend elf uur zavonds toen de voermann berichten dat er aan geen verder trekken kon worden gedacht. En wij dienvolgens steel hielden bij ene plaats Stradella genaamd. Het logement bestond uit ene reeks van vreemd zwartige galarijen die ene binnenplaats omgaven waar onze koets en een paar wagens en ene partijge vogelte en brandhout holderde boulder opgehoopt waren zodat geniet had kunnen weten of er op sweren wat een vogel en wat een kar was. Wij volgden er een slaperige man met een brandende vakkel in een grote koude kamer waar zich twee, schrikkelijk brede bedden bevonden, die gespreid waren op iets dat het voorkomen had van twee verbazend brede planken etafels te zijn, een en andere plankentafel van gelijke afmetingen in het midden van de naak te vloer, vier ramen en twee stoelen. Men zeiden mij dat het mijn kamer was en ik wandelde er omtrend een half uur op en neer terwijl ik staarde naar de Toscanese, de oude priester, de jonge priester en de advocaat. De roodneus woonde in de stad en was naar huis gegaan. Die op de bedden zaten en wederkerig naar mij staarden. Het uitgemaakt, droever, gekke van die stand van zaken wordt afgebroken door het bericht van de brave courier die middelerwel kok is geweest, dat het avondmaal gereed is en wij gaan allen naar de kamer van de priester die naast aangelegen en een tegenhanger is van de mijne. Het eerste gerecht is een kol met een grote hoeveelheid rijst in een terine vol water gekookt en met kaas gekruid. Dit is zo heet en wij zijn zo koud dat het zeer aangenaam smaakt. Het tweede gerecht bestaat uit enige stukjes varkensvlees met nieren van speenvarkens gebraden. Het derde bestaat uit twee rode vogels. Het vierde uit twee kleine rode kalkoenen. Het vijfde is een sterk gerecht van knoflook en truffels en ik weet niet wat al nog. En dit besloot de maaltijd. Alvorens ik in mijn eigen kamer kan gaan zitten en nagaan dat zij onder de vochtigste behoort gaat de deur open en de brave courier komt binnen zeilen, te midden van zulk ene hoeveelheid brandhoudt dat hij er uitziet als een geheel bos, dat een winterwandeling gaat doen. Hij ontsteekt die hoop in een oogwenk en brengt een grote kruik met hete brandewijn en water. Want zijn eigen fles wisselt af met de jargetijden en bevat tans niets dan de zuiverste brandewijn. Na deze verrichting begift hij zich te rusten en ik hoor hem nog een uur na de hand en zelfs nog tot ik inslaap hoe hij kwinkslagen maakt. In een ander buitengebouw waar hij waarschijnlijk goed ingezeept aan het sigaren roken is met een aantal vertrouwde vrienden. Hij is nooit te voeren hier in huis geweest. Maar hij kent overal iedereen, zodra hij ergens vijf minuten is geweest en is er zeker van in hetzelfde tijdsverloop al de personen van het huis op het innerste aan zich verknochten hebben. Dit gebeurt de middenacht. De volgende ochtend, de vier uur, is hij reeds wederop, frisser dan een pas ontloken roos. Hij stookt vlammende vuren zonder de minste vergunning van de waard en levert ons kruzen, kokende koffie, als niemand zich iets anders dan koud water kan verschaffen en loopt de donkere straten rond en schreeuwt om verse melk of wel ligt iemand die een koebe zit uit zijn bedstapt om hem ervan te voorzien terwijl we op de paarden wachten, doe ik een uitstapje in de stad. Zij schijnt één enkelplein te vormen en daarbij een koude vochtige wind die afwisselend in en uit de bogen waait. En om zo te zeggen, een soort van patroon vormt. Maar het is stikdonker en het stortregend en ik zou haar morgen niet herkennen in die ik daar teruggevoerd werd om het te beproeven dat de hemel verhoede. De paarden zijn er binnen om trent een uur. In de tussentijd vloek de voerman en slaat nu eens Christelijke en dan weer heilendse vloeken uit. Is het somtijds een lange, samengestelde vloek, dan begint hij met het Christendom en daalt tot in het heilendom neer. Er worden verschillende boden afgezonden, niet zozeer om de paarden als wel om elkander op te zoeken, want de eerst gezondene komt maar niet terug en de rest doet als hij. Eindelen komen de paarden aan door al de boden omringt, die ze deels schoppen, deels voortrekken, terwijl allen ze een vloed van scheld worden toevoegen. Daarop nemen de oude priester, de jonge priester, de advocaat, de toskarnees en wij allen onze plaatsen. En er wordt uit de deuren van schuurtjes op verschillende plaatsen van het binnenplein door slaperige stemmen uitgeroepen. Adió, Corriere, Mio. Bon, Viagio, Corriere. Vaarwel, lieve courier, goede reis, courier. Er worden goed en gewisseld met de courier, die ze met een gelaat tot één monsterachtig lachend gegrijns vertrokken op dezelfde wijze beantwoord, terwijl wij door het slijk weggotsen. Te, Piazzena, op vier of vijf uur een afstand van de herberg Te Stradella, ging ons klein gezelschap voor de deur van het loge ment uit één, terwijl van alle zijden verschillende betuigingen van vriendschappelijke gevoelens werden gedaan. De oude priester kreeg alweer de kramp, voor hij ter helft van de straat was gekomen, en de jonge priester legde het pakje boeken op een deurtrempel, terwijl hij plichtmatig de benen van de oude heervreef. De client van de advocaat wachten hem af aan de poort van de hof en kusten hem op elke wang met zulk een klappende smak dat ik vrees, of dat zijn een zaak zeer slecht staat, of dat hij een slecht gespekte beurs heeft. De toskanees ging slentend heen met een sigaar in de mond en hield zijn hoed in de hand om de einden zijn er uitelkande geraakte knevels desten beter te kunnen opdraaien. En terwijl de brave courier en ik heen dwaalden om de plaats te bezin, begon hij danelijk mij te onderhouden met de bijzondere geschiedenis en de huiselijke zaken van het gehele gezelschap. Piazzena is een vervallen oude stad en ziet er somber uit. De plaats is verlaten, eenzaam en met gras begroeid. En haar wallen liggen in puinhoopen met half gevulde loopgraven die een smeren gewijde opleveren voor de maagere koeien, welke daar rondlopen en straten met sombere onvriendelijke huizen die pruilen tegen de andere huizen aan de overzijde. De slaperigste en meest havenloze soldaten wandelen er rond onder de dubbele bezoeking van luijheid en armoede. Op onhebbelijke wijze hun slechtgemaakte uniformen kreukelende. De morsegste kinderen spelen met hun impromptu speelgoed, speenvarkens en slijk in de smalste groten. De magersten van alle honden lopen de naaste deuren in en uit en zoeken er eeuwig enig voedsel dat zij er volstrekt niet schijnen te vinden. Een geheimzinnig en staatig paleis dat bewaakt wordt door twee kolossale standbeelden, twelingsgenieën der stad, staat met deftigheid in het midden der doodse stad en de koning met de marmeren benen die ten tijde der duizend en één nacht bloeiden had daar binnen ver genoegd kunnen leven en in zijn bovenhelft van de vlees en bloed nooit de zielskracht hebben onbehoefte te gevoelen er buiten te komen. Welk ene vreemde, treurig verrukkelijke drelpartij is het niet rond te dwalen in die plaatsen welke gaan slapen en zich in de zon koesteren. Elke van deze schijnt op haar beurt de voornaamste te zijn onder al de beschimmelde nare steden in de weide wereld. Op dit heuveltje gezeten waar vroeger een bastillon bestond en ten tijde toen de oude Romeinen zich hier hadden nedegezet ene luidruchtige vesting was begon ik te vermoeden dat ik tot nu toe nooit had geweten wat het wilde zeggen wat zich te zijn. In juist zulke ene staat moet voorzeker het marmeldier verkeer hem vooruit zich terugtrekt in zijn woning of de schildpad voor zich zich begraft. Ik gevoel dat ik roestig word dat elke poging tot denken verzeld zou zijn van een knarsend geluid dat er nergens iets is te doen of iets gedaan behoeft te worden dat daar in geen opzicht menselijke vooruitgang, beweging streven of bevordering meer is dat het gehele ontwerp hier even geleden is blijven steken en ter rustige legt tot de dag des oordeels. Nee, dat niet zolang de brave courier zal leven zie hem eens hoe hij al rinkelend Piacena verlaat en langs de weg wachtelt in de hoogste postgees welke men ooit heeft gezien zodat hij uit het voorste raam ziet als keek hij over een tuinmuur terwijl de postollon waarin al de havenloosheid van geheel Italië schijnt samen geperst een ogenblik met zijn levende gesprek ophoudt om zijn hoed aan te raken voor een stompneusig beeldje de heilige maagd schien niet min havenloos eruitziende dan hij het welk in ene poppenkast achtige nis van pleister buiten de stad staat In Genua en de omstreken wordt het wijngaardloof geleid langs latwerk dat door lompe vierkante palen wordt gedragen het welk op zichzelf alles behalve schilderachtig is maar hier slingeren zij het ombomen en laten het langs de heggen voortspruiten de wijngaarden zijn vol bomen welke met dat doel regelmatig zijn geplant en iedere eigen wijngaardstok hebben die er omheen slingert en er zich om ophoopt hunne bladeren vertonen nu het schitterendste goud en het gloeiendste rood en nooit was er iets zo betoverend bevallig en zo vol schoonheid meilen ver slinger te weg door die verrukkelijke vormen en kleuren de wilde festoenen de smaakvolle kransen en kronen en gierlandes van aller vorm de toverachtige netten over grote bomen geslagen en die als uitkortswijl tot gevangenen maken de hoopjes en verhevenheden van afgevallen bladen die in alle vormen op de grond liggen hoe rijk en schoon is dit alles niet en elk ogenblik ontmoet men ene lange langerij bomen welke alle door slingers met elkander verbonden zijn als hielden zij elkander vast en kwamen dansend het veld op Parma heeft voor ene Italiaanse stad vrolijke woelige straten en is bij gevolg niet zo karakteristiek als vele andere merkelijke plaatsen heerval moeten in alle gevallen worden uitgezonderd de Piazza het Pelijn waar de hoofdkerk het doophuis en de Campanile de klocke toren oude gebouwen van ene somber bruine kleur verseerd met ontelbare gedrochten en dromerig zien de schepsels in marmer en rode steen gehouden in edelen en luisterijke rust op één gehoopt zijn hunne zwijgende aanwezigheid werd mij eerst aangeduid toen ik ze bemerkte door het klapwieken ene grote menigde vogels die de scheuren in de stenen en kleine holen in de bouw versier zoals waar zij hun nest hadden in en uitgevlogen zij waren bezig met uit de koude schaduw van tempels door mensenhanden gemaakt op te stijgen naar de zonnige hemel zo deden niet zij die daar binnen baden en naar dezelfde vakerigen zang luisterden of voor dezelfde soort van beelden en waskaars en knielden of met neergebogen hoofd in de eigen donkere bichtstoelen fluisterden welke ik in genua en overal elders had ontmoet de vervallen en verminkte schilders stukken waarmee de deze kerk bedekt is ovenen naar mijn dunkt een merkbaar treurigen en onderdrukkende invloed uit het is een ellendig schouwspel wanneer men verhevend kunstwerken enige mate de zilde schilders ziet verwelken en vergaan als menselijke gedaante deze hoofdkerk riekt naar de rottende fresco's in de koepel door Coregio geschilderd de hemel weet hoe schoon zij eens mogen geweest zijn kennis woorden er nog door verrukt maar zulke dolhof van armen en benen zulke hopen van geknotte ledematen in alkander verwart gedraaid en gestrengeld zou geen krankzinnige woorden chirurgijn zich in zijne wilsten el hoofdigheid kunnen verbeelden er bestaat hier ene zeer belangwekkende onderaardse kerk welke dak gedragen wordt door marmeren zuilen achter ieder van welke tenminste één bedelaar in Hindelaar schijnt te liggen ik zwijger van wat de grafttombus en afgezonderde altaren verbergen uit elk van deze schelhoeken kwam zulk ene grote menigte spookachtige mannen en vrouwen die tot geleiders verstrekten van andere mannen en vrouwen met verdraaide ledematen klapperende kaken of gebaren van een verlamde of van simpelen of enig ander treure gebrek naar voren strompelden om te bedelen dat indien de vernieelde fresco's daarboven in de hoofdkerk plotseling bezield geworden en naar beneden in de kerk getrokken waren er geen grotere verwang of geen akelige vertoning van armen en benend gemaakt had kunnen worden daar is ook het gedenk teken van petraca en het doophuis met zijn schone bogen en reuzachtige doopfond en enig galerij die enige zeer opmerkend zwaardige schilderijen bevat van welke er enige weinige werden gekopieerd door kunstenaars met behaarde aangesichten en fluwelenmutsen die meer van dan op het hoofdzaten men heeft er ook het paleis van fornessen en daarin het tafrelend van verval dat ooit gezien is een grote oude sombere schouwburg die in puinhoopen valt het is een groot houten gebouw van hoefijzer vorm de onderste zitplaatsen zijn gerang schikt naar de Romeinse wijze maar boven deze heeft men grote lompen vertrekken en daarvan hebben zij meer dan van loortjes waar de edel lieden in hun trotsen statie afgezonderd zaten met zulke ene verwoesting als dit toneel heeft ondergaan en welke in de geest des bezoekers verhoogd wordt door de vrolijke strekking en het doel van kunnen zich slechts vormen gemeenzaan maken er zijn nu 110 jaren voorlopen zei dat daar enig stuk is vertoont de hemel schijnt door de scheuren de rezoldering de loorges die neervallen en waaraan het verderf knaagt worden slechts door ratten bewond vochtigheid en schimmel besmetten de verwelkte kleuren en vormen spookachtige landkaarten op de panelen semeren gelappen hangen slingerend af van plaatsen waar vroeger vrolijke vestoenen aan het proscenium voorste gedeelte van het toneel waren het toneel is zo verrot dat er ene smallen houtend galerij dwars overheen is gelegd daar anders de vloer onder de voet zou wegzinken en de bezoeker in de donkere diepte eronder zou begraven verwoesting en verval en hier op al de zinnen indruk de lucht heeft een rottende reuk en een aardachtige smaak en enige handen losgeluid dat er met één of ander verloren zonnestraal binnen sluipt is onduidelijk en dof en de wormen de maden en de ratten hebben de oppervlakte van het hout geheel en al veranderd evenals een zachte hand door de tijd gerimpeld en ruwwoord als er ooit geesten comedie spelen dan zullen zij het op dit spook achter toneel doen onder het overheerlijkste weder de moderna waar de duisternis daar sombere zuilen gangen boven de voetpaden die de hoofdstraat aan beide zijden bezoomden verfrissend en aangename werd gemaakt door de schitterende hemel die heerlijk blauw was ik ging uit al het schitterende van de dag in een duisteren hoofdkerk waar de hoogmis werd gelezen dunne waskaarsen branden en mensen geknield lagen voor alle soorten van heilige kastjes en dienstdoende priesters de gewone zang op de gewone diepe zwaarmoedigen gerekte toon afdruinden terwijl ik zo bij mijzelfen er over nadacht hoe vreemd het was in elke onbeweegelijk stilstaande stad mijn eigen hart te voelen kloppen met dezelfde eentonige polslag als het middelpunt van hetzelfde verdovde en lusteloze terwijlsel trat ik in ene andere deur uit waar mij plotseling een doodsrik op het lijf werd gejaagd door het steken van de schetterenste trompet welke er ooit heeft geklonken dadelijk daarop kwam er met groot gedruis een groep Parijse paardrijders aandraven in orde stelden langs de muren van de kerk en met de hoeven hunner paarden de griffioenen leven tijgers en andere stenen en marmere monsters beschimten welke het uitwendige van het gebouw versieren het eerst kwam er een statig edelman met een goede portie haar en zonder hoed ene ruzachtige baneerdragende waarop de lezen was hedenavond mazepa toen kwam er een Mexicaans hoofdman die als een hercules ene grote pervormige knots op de schouder droeg toen volgden R6 of 8 romijnse karren elke met een schone dame in een uiterst kort rokje en met onnatuurlijk stijverrode benen deze dames weerpens tralende blikken op de menigte in welke echter een heimelijke uitdrukking was van ongerustheid en angst waarvan ik me geen reden kon geven tot ik de opene achterzijde van de karren kon zien en bemerkte met welk ene verbazende moeite de rode benen de loodrechte stand bewaarden op het on-even Plafijselderstad waardoor ik een geheel nieuw denkbeeld kreeg van de oude romijnen en Briten de optocht werd besloten door zo wat een dozijn ontembare krijgslieden van verschillende natieën die twee aan twee reden en vol trotsheid neerzagen op de tamme bevolking van Modena terwijl zij zich van tijd tot tijd verwaardigden het volk te begiftigen met enige programma's nadat zij tussen de leven en de tijgers rondgesprongen en de vertoning van die avond onder het schetterende trompetten verkonderd hadden trok de stoet af langs het andere einde van het plein en liet ene nieuwe en zeer toegenomen doosheid achter toen de optocht zo volkomen voorbij was dat de schelle trompet door de afstand zachtklonk en de staart van het allerlaatste paard voor goed om de hoek was keerde het volk dat de kerk had verlaten om de stoet aan te staren er weder binnen maar ene oude dame die op de vloerstenen der kerk dicht bij de deur geknield lag had alles gezien en gevoelden zonder op te staan haar belangstelling verbazend opgewekt en het mocht mij gelukken de blik, dier dame bij die ontmoeting op te vangen en dit wel verwarring zij maakte echter spoelig een einde aan onze verlegenheid door zich op vroomwijze te kruisen en zich met haar aangesicht op de grond geheelt haar aarde te werpen voor een beeld in een zonderling kleed en net in de vergulde kroon het welk zo zeer gelijk een de personages van de optocht dat zij misschien tot op dit ogenblik mag denken dat de gehele verschijning een hemelsvision was hoe het ook zij ik zou haar al waren ik haar bichtvader geweest haar belangstelling in het paartrijderspel vergeven er was in de hoofdkerk een mannetje met vuurige ogen en een hoge schouder die het zeer oevel nam dat ik geen poging deed om den put emmer te zien in een oude toren bewaardwoordende welke het volk van Modena in de veertiende eeuw aan dat van Bologna ontnam en om welke een oorlog werd gevoerd terwijl er door tassel een komisch helden dicht op werd gemaakt nadien ik zeer wel tevreden was de buitenzijde van de toren te beschouwen en mij op de emmer er binnen in verbeelding te vergasten en bij voorkeur ronddrentelde in de schaduw van de hoge campagne en in de omtrek de hoofdkerk heb ik tot op de dag van Heden geen persoonlijke kennis met de emmer gemaakt inderdaad waren wij ook de Bologna de man of het reisboek had kunnen denken dat wij de wonderen van Modena maar voor de helft gerechtigheid hadden laten wedervaren maar het heeft voor mij iets zo bekoorlijks nieuwe tonelen achter mij te laten nieuwe tonelen te ontmoeten en bovendien heb ik zulke ene ongelukkige natuur met betrekking tot gezichten die gegraveerd, gedroogd en voorgeprekt worden dat ik vrees op elke door mij bezochte plaats tegengelijk soorten gezag te zondigen maar hoe het hiermee de zij men kon mij de volgende ochtend zien wandelen op het bevallige Kerkhof de Bologna tussen de statige marmeren graftekens en zuiligangen in gezelschap van een grote troep boeren en vergezeld door ene kleine gids uit die stad welke buitengemeen de voorhare eer en er zich aangelegen liet liggen mijn aandacht af te trekken van de slechte monumenten terwijl hij niet ophield de goede te verheffen daar ik zag dat dit mannetje van opgeruimde aard en die niets dan blinkende tanden en ogen in zijn gezicht scheen te hebben strak naar zekerplekje graskeek vraagde ik hem wie daar begraven was de armen signoren zij hij met een zucht en een glimlach en stond stil ten einde naar mij om te zien want hij ging steeds een weinig vooruit en nam zijn hoed af om elk nieuw graf teken te groeten slechts de armen signoren het is zeer vrolijk het is recht lief hoe groen is het er en cool het lijkt wel een wijland er zijn vijf en teven stak hij al de vingers zijn rechterhand op om het getal uit te drukken wat de Italiaanse land lieden steeds doen als het onder het bereik van hun tien vingers valt er zijn vijf van mijn kindertjes begraven signoren juist daar een weinigje naar de rechterzijde wel nu godzij gedankt het is er zeer vrolijk hoe groen en cool is het er het is een vermaakt wijland hij zag mij strak in het aangezicht en de merkte dat ik hard zeer om hem gevoelde nam hij een snuifje ieder Siserone snuift en maakte een kleine buiging deels om zich te kunnen dat hij zulk een onderwerp heeft aangeroerd en gedeeltelijk ter nagedachtenis der kinderen en ter ere van zijn schutzeiligen het was ene zo ongemaakte en geheel natuurlijke buiging als er ooit iemand heeft gemaakt onmiddelijk daarop nam hij zijn hoed geheel en verzocht mij hem naar het naaste gedenkteken te volgen en zijn ogen en tanden schenen glinstrunder dan te voeren einde van deel 9 deel 10 van taferelen uit italië door Charles Dickens deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders tussen Bologna en Ferrara op het kerkhof waar de kleine Cicerone zijn kinderen begraven had was een zo net gekleed wachter dat toen de kleine Cicerone mij fluisterend te kennen gaf dat er een lange belediging in zou steken deze bediende een paar paolie aan te bieden ik ongeloover naar zijn drie kanten hoed zeem lerenhandschoenen net gemaakt de uniform en schitterende knopen zag en de kleine Cicerone met een ernstig hoofd schudden bestrafte in Luisterrijk voorkomen stond hij tenminste gelijk met de deurwaarder van het Hogerhuis en het denkbeeld dat zoals Jeremias Dittler zou zeggen Zulk een heer zo iets als tientstuivers zou aannemen scheen monsterachtig hij nam het evenwel niet eeuvel op toen ik zo vermeteld was hem die te geven en trok zijn steek af met een zwier die een koopje zou zijn geweest voor haar dubbele geld het scheen zijn plicht te wezen de gedenk tekenen aan het volk uit te leggen tenminste en toen ik hem even als guliver in Rob the Knack deed vergelijk met de inrichtingen van mijn eigen geliefd lamp kon ik mij niet weerhouden tranen van trotsheid en blijdschap te storten hij had geen vaste stap even min als ene schildpad hij slenterde als het volk slenterde opdat het zijn nieuwsgierigheid zou voldoen en stond hen zelfs toe nu en dan de opschriften de graven te lezen hij was havenloos nog brutaal onbeschoft nog onwetend zakt zijn eigen taal volkomen naar behoren en scheen zich op zijn wijze als een soort van onderwijzer voor het volk te aanschouwen en een gepaste erbiet zowel voor zichzelfen als voor het volk te koesteren men zou even min een dagelijk man als boden in de Westminster Abbey willen hebben als het volk binnenlaten gelijk zij in Bologna doen om de gedenk tekenen kosteloos te beschouwen weder ene oude sombere stad onder de schitterende hemel met zware gewelfde gangen over de voetpaden in oude straten en lichtere en vrolijke bogen in de nieuwe gedeelten der stad weder zijn er sombere gewijde gebouwen met nogal vogels die in en uit de reeten der steenen vliegen en nogal grijnsende monsters aan de voetstukken der pilaren wederrijke kerken en de dommelige menigte ten hemel stijgende weer ook klinkende schellen priesters in schitterende kleding schilderijen waskaarsen geboorduurde altaakleden kruisen beelden en kunstbloemen er waait nu ene ernstige en geleerde lucht in de stad tegen en er ligt ene aangename duisternis overgespreid zodat zij zelfs boven vele steden een duidelijke en onderscheiden indruk op de geest zou achterlaten indien zij zich niet nog meer in het geheugen van de reiziger vestigde door de beide stenen hellende torens op zichzelfen het moet erkend worden afzichtelijk genoeg kruisewijs overhellende als of zij stijf tegen al kanderbogen waardoor het perspectief van enige der nauwe straten op zonderlinge wijze wordt gesloten kerken en paleizen en vooral de akademie der schone kunsten waarin menigte belangwekkende schilderijen zijn voor namelijk van Guido Domeni Chino en Ludovico Carracci doen haar bijzonder heugen zelfs in dienmen er niet deze en ook niets anders vond dat haar in het geheugen kon terugroepen dan zou de grote meridiaan middaglijn op het Plavijsel der kerk van San Petronio waar de zonnestralen de tijd te midden van het knielende volk aantonen haar een fantastisch en behaagelijk belang in Boezemen daar Bologna vol toeristen was die hier opgehouden werden door ene overstroming welke de weg naar Florence ontoegankelijk maakt had ik mijn kwartier bovenin de top van een hotel in ene afgelegene kamer die ik waarin ene bedsteden was groot genoeg voor ene koschel waarin ik niet in slaap kon komen de voornaamste der bediende die dit eenzaam vertrek je bezocht waar geen ander gezelschap was dan de zwalben op de brede bogen boven het venster was een man met betrekking tot de Engelsen met ene gedachte bezielt en het onderwerp deze onschuldige monomania was Lord Biron ik ontdekte het bij toeval toen ik bij het ontbijt hem de opmerking maakte dat de matten waarmee de vloer bedekt was in deze tijd van het jaar zeer aangenaam waren onmiddellijk antwoorden dat Milor Biron zeer gehecht was geweest aan dat soort matten ter zelfde tijd bemerkende dat ik geen melk gebruikte riep hij met geen strift uit dat Milor Biron die nooit had aangeraakt in het eerst hield ik mij eenvoudigheid verzekerd dat hij een van Biron's bedienen was geweest maar nee, hij zei de nee hij had de gewoonte met Engelse heren over Milor te spreken dat was alles hij wist alles van hem zeiden hij ten bewijze hiervan bracht hij hem in verband met ieder mogelijk onderwerp van de wijn bij het middagmaal die op een landgoed was gegooid dat hem toe behoord had tot zelfs met het grote bed dat juist als het zijne was toen ik het logement verlieed voegte hij bij zijn laatste buiging op het plein ene laatste verzekering dat Milor Brioen het liefste weg had betreden langs welke ik vertrok en voor de hoeven der paarden zich op de stenen deden horen snelde hij vlucht de trappen op waarschijnlijk om een andere Engelsman in een of andere afgelegene kamer te verhalen dat de gast zo even het levend evenbeeld van Lord Byron was ik was Bologna op de laatste avond binnengetrokken bijna de middennacht en langs de gehele weg er naartoe zodra wij op pauzelijk grondgebied waren dat nergens bijzonder wel bestuurd wordt daar de sleutels van Sint-Peters tanswel wat geroes zijn was de voerman zo gejaagd door het gevaar van door rovers aangevallen te worden als men in het donker reisde en had die vrees zozeer aan de brave courier mede gedeeld en beide hadden stil gehouden en waren uit en afgeklommen om naar een valis te zien het welk achterop gebonden was dat ik hem die het had weggenomen bijna bedankt zou hebben van toen af werd het bepaald dat wanneer wij Bologna verlieten wij op zulke uur zouden vertrekken dat wij te Ferrara niet later dan omstreeks acht of negen uur zouden aankomen en het was een aangename achtermiddag en avondreis niet tegenstaande zij door laag liggende landen ging die trapsgewijs rassiger werden in Rivieren sederd de onlangsplaats gehad hebende hevige regenbuien toen ik tegen zonsondergang alleen voort wandelde terwijl de paarden rusten ben rijkte ik ene kleine plaats welke door een die zonderlingenwerkingen van de geest welke wij allen ondervinden mij volmaakt bekend toeschem en die ik tans nog duidelijk voor mij zie er stak niet veel bijzonders in in het donkerrode licht werd een sombermeertje door de avondwint in de weging gebracht aan de kant enige bomen op de voorgrond was een groep weigende boerenmeisjes liggende over de leuning van ene kleine brug en ziende nu eens naar de hemel dan weder naar het water in de verte ene doffe klok de schaduw van de naderen de nacht rusten op alles waren ik daar in enig vroegerleven vermoord geworden dan had ik mij de plaats niet beter of met ene dieper gevoel de huivering kunnen herinneren en de wezenlijke heugenis daarvan in dat ogenblik verkregen is zoversterkt door de hersenschimmige dat ik bijna betwijfel of ik het zou kunnen vergeten oud Ferrara is eenzamer meer ontvolkt en verwoest dan enige deftige zisterstad het gras groeit zo hoog in de stille straten dat iedereen er in de letterlijke zin van het woord zolang de zon schijnt hoi zou kunnen maaien maar de zon schijnt minder de vrolijkheid in het barse Ferrara en er gaat zo weinig volk langs de markten dat het vlees van haar bewoners inderdaad gras zou kunnen zijn en op de pleinend groeien het verwondert mij dat de voornamste smidt in een Italiaanse stad auto's naast een logement woont over tegenover en bij de bezoeker een gevoel verwekt als of de slaande hamers zijn eigen hart waren dat met een het dodelijke drift klopte ik verwonder mij erover waarom de slaapkamer van alle zijden omgeven is doorgangen uit argwaan vervaardigd die haar met onnodige deuren vullen en niet gesloten of geopend kunnen worden en een aaklige duisternis veroorzaken ik verwonder mij waarom het niet voldoende is dat deze wantrouwende geniën de gehele nacht imans dromen staan aan te gapen maar dat er nog ronde gaten moeten zijn hoog in de muur die haar u van verwittigen wanneer er een muis of rat achter het beschot wordt gehoord of iemand de muur met zijn tenen schraapt terwijl hij poogt een deze gaartjes te bereiken en erdoor te zien ik verwonder mij waarom de takkenbossen zodanig zijn gemaakt dat zij geen ander uitwerksel kennen dan ene overmatige hitte wanneer ze in vlam geraken en op alle andere tijden doen rillen van kou en stikken van de rook vooral verwonder ik mij waarom het het eigendommelijk kenmerk van burgerlijke bouwkunde in de Italiaanse logementen is dat al het vuur in de schoorsteen trekt behalve de rook het antwoord doet niets af smeden deuren, kijkgaten rook en takkenbossen zijn mij welkom toon mij het glimlachend gelaad van de bediende het zijn man of vrouw de hoffelijke manieren het bemiddelijke verlangen om te behagen het luchthartig aangenaam invoudig voorkomen al zoveel juwelen in het slijk en morgen ben ik weer het huis van Nariosto de gevangenis Fantasso ene zeldzame oude grotische hoofdkerk en natuurlijk nog meer kerken zijn het bezinswaardigste van Ferrara maar de lange stille straten en de vervallen paleisen waar het klim opwijd in plaats en waar wilderig ontkruid traag over de trappen kruipt die sinds lang door geen menselijke voet betreden waren zijn het schoonst het gezicht van deze treurige stad een half uur voor het opgaande zon op zekere schone morgen toen ik haar verdied was even schilder-achtig als het fantastisch en spookachtig scheen het kwam er niet op aan dat de mensen nog niet waren opgestaan want al waren zij allen op en bezig geweest dan zou het in deze woesternij nog weinig onderscheid hebben gemaakt het was het best het te aanschouwen zonder een enkel beeld in het tafereel een stad der doden zonder een enkele overgeblevene de pest zou de straten pleinen en markten gevaagd kunnen hebben en de plundering en inneming der stad de oude huizen worden hun deuren en vensters nedigeworpen en hun zoldering van één gereden hebben in een gedeelte verhief zich een oude toren hemelwaarts het enige in dit droefgeestig uitzicht waarop het oog rustte in een ander gedeelte een wonderbaarlijk kasteel omgeven door ene gracht ene onvriendelijk uitziende stad op zichzelfen in de donkere kerkers van dit kasteel werd Parisina en haar minnaar in het holst van de nacht onthoofd toen ik er opnieuw naar zag kleurde het morgen licht dat aanbrak zijn buitenmuren rood evenals zij in vroegere dagen meer dan eens van binnen waren beperpert maar bij het minste geritsel zou het kasteel en de stad door alle menselijke schepsels zeer dat het oogomblik dat de bel op de laatste daarbij de minnenden neerviel en er nooit een andere klank weer is teruggekaatst dan van de bel de force en met een doffer schok en spier en wervel klift en neerploft op het blok aan de pogekomen die zeer gesvolle was en trots voortrolde trokken wij een schip brug over bereikten zo het Oosten Rijks grondgebied en vervolgden onze reis door ene landstreek die enige meilen in het rond grote deels onder water stond de brave courier en de soldaten hadden in het eerst gedurende een half uur of meer gekeven over ons eeuwig paspoort maar dit was ene dagelijkse uitspanning voor de brave courier die altijd stok doof was als armoede gekleden ambtenaren in uniform naar ons toekwamen zo als zij voor durem deden en houten doosjes uitstaken opdat we er naar zouden zien of met andere woorden om te bedelen en die onwillig tot het voldoen aan mijne verzoeken dat men de man ene kleinigheid zou geven opdat wij onze reis in vrede konden vervolgen gewoon was de beambten in gebroken Engels te vermanen terwijl het gezicht van de ongelukkige man die volstrekt niet begreep wat er te zijn een nadelen gezegd werd een afbeeldsel was van de diepste zielersmart waarvan het portierraam de lijst vormde in de loop van de dagreis hadden wij tot posteljon een zo wilden en woesten knapper landloper als gevolang een zout te zien hij was ene lange forsgebouwde donkerkleurige kerel met een overvloed van zwart haar en grote zwarte bakkebaarden die tot onder zijn keel door liepen zijn kleding bestond uit een gescheurd pak van jagers groen laken her en daar met rood versierd een spits toelopende kale hoed met ene bemorsten en gebroken veer tussen het lint gestoken en een vuurrode halsboek die over zijn schoudersing hij zat niet op de zadel maar rustig geheel op zijn gemak op een soort van laag voetbankje aan de postjes beneden tussen de paardenstaarten bijzonder geschikt om ieder ogenblik zijn herzens het hoofd te laten schoppen tot deze rover zijde de braven courier bij toeval toen wij op een redelijk drafje gingen of er geen mogelijkheid was om sneller te rijden hij ontving het voorstel met een spottend geheel zwaaiden zijn zweep over het hoofd en welk ene zweep weer op een Engelse schietboog wie op zijn hielen boven de paarden uit en verdween bij zulk een aanval ergens in de nabijheid van de wagenboom ik verwacht er zeker hem op de weg te zien liggen 100 yards achter ons maar daar stak de spitserhoed in het volgend ogenblik weer bovenuit en ik zag hem uitrusten als in ene sofa terwijl hij daarover nadacht en uitriep haha wat nu weer oh te duivel meer aanstappen shoo, hoo, hoo, hoo deze laatste uitroep was een onuitspreekelijk tachtend geschreeuw daar ik verlangend was onze onmiddelijke bestemming nog die avond te bereiken wagende ik zelf nu en dan de eigen proef zij bracht juist dezelfde uitwerking voort de zweep vloog met dezelfde verachtelijke zwaai in het rond de hielen vloog naar de hoogte de spitserhoed naar de laagte en daarop vertoonde hij zich weder uitrustende als de voren en tot zichzelf eenzeggende haha wat nu weer meer aanstappen oh te duivel shoo, hoo, hoo, hoo einde van deel 10 deel 11 van taverelen uit italië door Charles Dickens deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten opname door Marcel Koenders een italiënse droom ik had enige dagen lang gereist des nachts weinig uitrustende en nooit op de dag de snelle onafgebroken opvolging die mij voorbij getrokken waren kwamen als half gevormde dromen voor mijn geest en enemenig te onderwerpen waarden onder het voorttrekken langs een eenzame weg in de grootste verwarring door mijn brein bij tussentpozen stond er een bij het rusteloos heen en weder zweven als het ware stil en stelde mij in staat eroplettend naar te zien en het duidelijk te onderscheiden en te beschouwen na enige olgenblikken verflout het evenals de voorwerpen van een het overlandtaren en terwijl ik een gedeelte ervan duidelijk voor mij zag en een ander gedeelte flauwer en weder één in het geheel niet vertoonde het mij een ander beeld van de vele plaatsen welke ik onlangs had gezien achter aanswevende en er doorheen schijnende zodra dit zichtbaar was versmolt het op zijn beurt in iets anders het ene olgenblik stond ik weder voor de oude bruine herteker van Modena terwijl ik de zonderlingepilaren herkende met hun voetstukken volgrijnsende monsters scheen ik ze op zichzelf verstaande te zien op het stille plein ter padua waar de oude stemmige hoge school was en de beelden zedig gekleed hier en daar in de open ruimte erom verspreid dan wedersweef ik rond de steden der bevallige stad en bewonderde de buitengewone netheid der huizen, tuinen en wijngaarden als had ik ze slechts een paar uren tevoren gezien in haar plaats verezen onmiddellijk de twee torens van Bologna en de hartnekkigste van al deze onderwerpen zonken weg bij het monsterachtig omwalde kasteel van Ferrara dat als ene opluistering ene grillige balade door de rode gloed der zonbeschenen zich opnieuw aan mijn ogen voordeed zeegepralende over de eenzame met grasbegroeide vervallend stad in het kort ik gevoelde deze onsamenhangende schudding der hersenen waar aan reizigers licht onderhevig zijn en zorgeloos bevorderen iedere schok van het rijtuig waarin ik zat halfdommelend in het duister scheen ene nieuwe herinnering uit of eene andere nieuwe in haar plaats te brengen en in deze staat viel ik in slaap na enige tijd ontwaakte ik zoals ik dacht door het ophouden van het rijtuig het was nu geheel donker en wij waren aan de kant van het water daar lag een zwarte boot met een klein huisje of kajuitje erin van dezelfde donkere kleur toen ik daarin neergezeten was werd de boot door twee mannen voortgeroed naar een groot licht in de verte op het water liggende nu en dan deed zich een akele gezocht van de windhoorn met het water in beweging en schudde de boot en dreef de wolken weg die de stern bedekten ik kon mij niet weerhoudend te denken hoe vreemd het was op dit uur weg te varen het land achter zich te laten en voor te gaan naar dit licht op het water met begon spoedig meer schitterend te worden en veranderde van één licht in een hoop waskaarsen flonkerende en op het water schijnende hoe meer de boot naderde langs een droomrog soort van spoor kenbaar op het water aan palen en stijlen wij hadden vijf melen al daarom trendt voor het gevaaren over het donkergroene water toen ik het in mijn droom hoorde kabelen tegen enige hindrapalen in de nabijheid aandachtig uitkijkende zag ik door de nevel iets varts en loms evenals de kust maar vlak en dicht op het water liggende gelijk een vlot waar langs wij voorbij geleden het opperhoofd daarbij de roeiers zeiden dat het ene begraafplaats was geheel bezielt met belangstellende verwondering over ene begraafplaats die daar lag te midden daar eenzame zee wende ik mij om om haar te bezichtigen daar zij uit ons spoor zou verdwijnen toen ik haar plotseling uit mijn ogen verloor voor ik wist hoe of wat zag ik dat wij over ene straat geleden ene spookstraat de huizen aan beide zijden uit het water reisende en de zwarte boot voor het geleidende onder hunnenvensters uit enige deze ramen schenen lichten die hunnen weer kaatsende straalen tot op de bodem van de duisterers troom schoten maar alles was in diepe stilte verzonken zo trokken wij door deze geestenstad voortgaande onze koers te richten door nauwe straten en stegen allen gevuld met en overvloeiend van het water enkele hoeken waren onze weg van richting veranderde waren zo scherp en nauw dat het voor de lange rankenboot onmogelijk schien er omheen te wenden maar de roeiers een flauwe welluidende waarschuwende kreedslakende gleden er langs zonder te rusten soms tijds herhaalden de roeiers van ene andere zwarte boot evenals de onze de kreed en hunne vaart vertragende gelijk ik dacht dat het met de onze het geval was kwamen zij ons voorbijvaren evenals een duistere schaduw andere boten van dezelfde sombere tint lagen vastgemeerd zo als ik dacht aangeschilderde pilaren naast donkere geheimzinnige deuren die onmiddellijk op het water uitkwamen enige van deze waren ledig in andere lagen de roeiers te slapen naar ene zag ik enige beelden uit een sombere gewelfde gang komen van uit het inwendige van een palijs en begeleid door toartsdragers ik zag ze maar ter vlucht want ene brug zo laag en zo dicht bij de boot dat zij gereeds geen om neer te storten en ons de verpletteren een van die menig te bruggen die de droom in de war brengen bracht ze ogen blikkelijk uit mijn ogen wij voeren verder naar het midden deze vreemde plaats met water overal om ons heen waar nooit ergens anders water was rij in huizen kerken groepen statige gebouwen die er boven uitstaken en overal dezelfde buiten gewone stilte onmiddellijk doorkliefden wij een brede en open stroom voeren zoals ik dacht voorbij ene ruime bestraat de kaai waar de flonkeren de lampen waarmee de zij verlicht was langer rijen bogen en pilaren deden zichtbaar woorden van ene lompen sterke samenstelling en belangrijke hechtheid maar even rank voor het oog als spinnenwebben of sinds Maria's draaden en waarop ik voor het eerst volksag wandelen en kwamen bij trappen aan die van het water naar een groot huis leiden waar ik na talloze gangen en gaande rijen te zijn doorgegaan de nedervleiden luisterende naar het geraas door de donkere boten teweeg gebracht welke door het kabbelende water tegen het venster op en neer werden bewogen totdat ik in slaap viel de glans van de dag die mij in deze droom beschik de kleine frisheid en beweging het drijvende ervan het schijnen van de zon op het water zijn helderblauwe hemel en het zuizen der lucht kunnen doorgene woorden van wakenden verhaald worden maar vanuit mijn venster zag ik naar beneden op de boten op masten zeilm tauwerk vlaggen op groepen bezige zeliden werkende aan de ladingen deze schepen op ruime kaan met balen kisten en koopmanschoedrum van alle soort bedekt en grote schepen in de naambijheid in staatige luidheid op eilanden bezijd met prachtige koepels en torens en waar gouden kruisen in het licht schitterden boven op wonderlijke kerken die uit de zee ontsprongen naar beneden gaande langs de kant de groene zee weerbarem voor de deur rolden en al de straatend vulden kwam ik op een plein van zulke enen alles overtrevende schoonheid en grootheid dat al het overige mietig en flauwas in vergelijking met de lievelijkheid ervan die alle aandacht tot zich trok het was een groot piazza waar het mij voorkwam geankerd evenals de rest op de diepe oceaan op zijn predevlakte stond een paleis meer majestuweus in zijn hogen ouderdom dan al de gebouwende aarde in de grootste bloei en volheid van hun jeugd kloosters en galerijen zo rank dat zij misschien het werk van tovernimven waren zo sterk dat even er te vergeefs opgebeukt hebben wenden zich om dit paleis en omgaven het benevens een hoofdkerk schitterend door de wilde zieën van het oosten niet ver van zijn ingang staat een hoge toren afgescheiden en zijn trots hoofd eenzaam ten hemel verhevende overziet hij de atriatische zee na beide kant de strooms stonden 2 rode granieten onhelspelende pilaren de ene heeft op zijn top een beeld met zwaard en schild gewapend de ander een geveugelde leeuw weder niet ver van deze een tweede toren in al zijn versierselen de rijkste onder de rijken zelfs hier waar alles rijk was omhooghoudende een grote wereldkloot die glinsterde van het goud en het donkerste blauw de 12 tekenen van de dierariem waren er opgeschilderd en ene kunstmatig nageboodste zon wentelde er zich omheen terwijl vlak er boven twee metalen reuzen de uren op ene klok sloegen een ovaalplein met hoge huizen van de allerwitste steen omringt door een ranken en fraaie booggang en hier en daar vergiven zich van het blauwijsel van de wekengrond sierlijke spits toelopende mastum om er de vlaggen aan te heizen mij dacht dat ik in de hoofdkerktrat en in en uit ging onder harem menig de boge die door haar geheden lengte lopen een groot aardige en vakerig bouwstel van onmetelijke evenredigheden vervuld met oude moza ik hem overladen met welriekende geuren beneveld door de wier ook kostbaar door schatten van edelgestingten en metalen flonkromt achter eizerem tradis geheiligd door de lichamen als de regenboog geschakeerd met fensters van gekleurd glas duister door het uitgesneden hout en het gekleurde marber somber in haren uitgestrekte hoogten en verwijderde afstanden glinsterend van zilverend lampen en flickerende lichten denk beeldig fantastisch erbiedwekkend overal onbegrijpelijk mij dacht ik betrad het oude paleis mijn schreden richtende door oude gallerijen en raadkamers waar de vroegere bestuurders van de beheerseressen der wateren ernstig in portret van de muren voor zich zagen en waar haar hoogeroemde gallijen op het doek nog altijd zegenpralend als vroeger streden en overwonnen mij dacht ik swerf door zijn statie en zegenhallen nu naakt en ledig en terwijl ik staarde naar zijn vervlogen trotsheid en macht want dat alles was voorbij alles hoorde ik een stem uitroepen enige tekens van zijn oude heerschappij en enkele troost redenen voor zijn val kunnen heel tans vrij opgespoord worden ik droomde dat men mij toen voortleide in enige kamers waar ik nog niet was geweest en die verbonden waren met enige vangenis naar bij het paleis die daarvan gescheiden was door ene hoge brug welke over ene nauwe straat liep en zoals ik droomde de brug ter zuchten genoemd werd maar eerst ging ik voorbij twee spleten in de stenen muur uitgehouden de levenmuilen nu tandeloos waarin het kwam mij tenminste in de ontroerende aaklegheid van mijn slaap zo voor aanklachten en onschuldigen bij de oude slechte raad ingeleverd meer dan eens in een donkere nacht werden geworpen toen ik nu de raadkamer zag waar dergelijke gevangenen ondervraagd werden en de deur waar zij doorgingen als zij veroordeeld waren ene deur die nimmer dicht viel achter een man die nog hoop had te deven scheen mijn hart in mijn boezem te Willenbarstum het werd nog meer aangedaan toen ik met ene vakkel in de hand vanuit het vrolijke daglicht nededaalde in twee rijen een nakelige verschrikkelijke steenensellen de ene rij onder de andere zij waren geheel donker in elke was een gat in de hechtenmuur waar in vroeger tijd iedere dag ene vakkel geplaatst werd zo droomde ik die daarin was voor een half uur licht te verschaffen de gevangenen hadden bij de glans deze kortstonden gestralen in de donkere gewelven opschiften gekrast en uitgehouden ik zag deze want hun werk door de punt van één roestige spijker voortgebracht heeft hun doodsangsten en henzelfen langer dan velige slachten overleefd ik zag ene cel waarin niemand langer dan 24 uur verbleef daar hij ter dood veroordeeld was voor hij haar betrad vlak erbij nog akeliger cel waar de bichtvader te middennacht kwam één in het bruin geholde monnik die er overdag en in de vrije heldere lucht spookachtig uitzag maar in de schemering deze duisteren gevangenis al de hoop deed verdwijnen en de herout van de moord geleken ik stond met mijn voet op de plaats waar op hetzelfde gevreesde uur de gevangenen na gebieg te hebben gewoogd werd en raakte met mijn hand de bewuste deur aan die laag en als verborgen was de zware zak naar een boot werd gedragen en wegerooid en in het water geworpen daar waar men op doodstraf geen net mocht uitwerpen om deze hechte kerkers en boven enige gedeelten ervan tegen de ruwe buitenwallen aanspoelende en ze van binnen door vochtigheid en drap doen de uitslaan de spleten en scheuren vullende met vochtig weer en met al het geen de zee uitwerpt als of zelfs de stenen en tralis monden hadden die gestopt moesten worden een gemakkelijke weg vonden voor het wegvoeren van de lichamen der geheimen slachtoffers van de staat een zo bereid willige weg dat hij met hen meeging en voor hen uitliep evenals een vrede scherprechter stroomde hetzelfde water dat ik in mijn droom gezien had en deed het zelfs naar een droom gelijken uit het paleis naar beneden gaande langs ene trap die zoals ik dacht de reuzentrap genoemd werd ik meende mij te herinneren dat een oudman afstand deed en langzamer en zwakker de trappen afklom toen hij de klok hoorde luiden die zijn opvolger verkondigde vertrok ik met één bier donkere boten tot wij aan een oud tuighuis kwamen dat door vier marmere leven bewaakt werd om mijn droom nog monsterachtiger en onwaarschijnlijker te maken had één van deze woorden en zinspreuken op zijn lichaam daar gegrift op een ongekende tijd en in ene ongekende taal zodat hun doel voor iedereen geheim was daar was een licht gehamer in deze plaats hoorbaar daar men er schepen bouden en kleine werkzaamheden verrichten want de grootheid der stad bestond niet meer zoals ik gezegd heb het scheen inderdaad een vrakte zijn dat drijvende op het water was gevonden met een vreemde vlag ten topgehesen en vreemdelingen aan het roer een prachtig versierd vaartuig waarmede zijn vroeger opperhoofd op zekere tijden van het jaar wegvoer om de oceaan te huwen lag menig niet meer hier maar in zijn plaats lag er een klein model vervaardigd uit het geheugen evenals de grootheid der stad vroeger en het sprak tot mij van het geen geweest was zo worden de sterken en de zwakken in het stof gelijk bijna evenwel sprekend als de hertepilaren bogen en zolderingen opgericht om de vrije schepen te overschaduwen die nu geen andere schadu hadden op het water of op de aarde nog was er een wapenkamer geplunderd en vernield met een trotse standaard op de turken veroverd die kwijnde in de sombere lucht van zijn kooi rijk versierde malierustingen door voornamen krijgslieden gedragen waren daarbij eenverzameld kruisbogen en werpspiezen kokers volpijlen speeren zwaarden dolken knotsen schilden en zware strijdbeilen platen van bewerkstaal en ijzer om van het edele ros een monster te maken geheel in metaal gesloten en een werktuig dat gemakkelijk op de borst kon gedragen worden geschikt om zonder gedruis dienst te doen namelijk om de lieden met vergiftigde pijlen te doorschieten ene kast of een gat vol met gevloekte marteltuigen op afgeizelijke wijze daar gesteld om de beeneren de mensen saam te drukken en te knijpen en te vermalen en te verpletteren en ze van een te rijten en te verdraaien onder ene pijn als stierfmen duizend doden twee ijzeren helmen en borsttukken lagen ervoor om de hoofden der nog levende machtelaars te drukken en te omsluiten op elken was ene kleine verhevenheid evenals ene aanbeeld waarop de duivel die de marteling bestuurde zijn elleboog kon doen rusten en zich voor overbuigen om naar de klaagtonen en bekentenissen van de ongelukkigen te horen de ijzeren helmen hadden nog een flauwe gelijkenis met het menselijk gelaat zij waren vormen van aangezichten waarvan het zweet afliep en die door pijn vervrongen waren zodat het moeilijk viel te denken dat ze ledig waren en vreselijke die er nog in zweefden schenen mij te volgen toen ik mij weder naar mijn boot begaf en naar ene soort van publieke wandeling op seroede waar gras en bomen waren maar ik vergat die folteringen toen ik aan het uiterste einde ervan stond ik stond daar in mijn droom en langs de kust zag naar de ondergaande zon voor mij in de lucht en op de diepte een karmozijn rode gloed en achter mij de gehele stad die zich oploste in strepen van rood en purper op het water en de bovenmatige verwondering over een zo zeldzame droom lette ik niet op de tijd en begreep weinig van zijn vlucht maar er waren dagen en nachten in en als de zon hoog aan de hemel stond en als de stralen der lampen weer kaatst werden door het snel flietende water klom ik nog steeds zoals ik dacht met het opkomen van het getij dat mijn donkere boot door de straatendeet varen tegen de slibberige muren en huizenplassende somtijds klom ik af aan de deuren van kerken en grote paleizen en wandelde van kamer tot kamer tot zijvleugel door dolhoven van rijke altaren oude gedenk tekenen en vervallen vertrekken waar de meubelen half vreselijk half belachelijk wegrotten er waren schilderijen waaruit zulk ene oneindige schoonheid en uitdrukking zulk een hartstocht waarheid en macht straalde dat zij even zoveel jongen en verse weselijkheden schenen te midden van hun lege geesten ik verbond ze in mijn verbeelding met de oude dagen der stad met haar schoonheden aanvoerders burgers makelaars priesters ja, zelfs met haar esteenen en pleinen allen omringden mij weder met een nieuw leven bezield vervolgens enige marmeren trappen afklimmende waar het water tegen sloeg en afsypelde stapte ik in mijn boot al droomende verder ik ging door de nauwe straten waar timmerlieden in hun winkels met zaag en bijtel aan het werk lichte krullen in het water slingenden waar ze evenals vier lagen of door de vloed als een samengepakte hoop langs mij heen werdend gevoerd ik trok langs open staande deuren vervallen en verrot omdat ze lang in het natstonden door welke een kleiner reep van een wijngaard groen en helder schitterde en met zijne lispelende bladen ongewone schaduwen op de straatwip en terrassen waar vrouwen bevallen gesluieerd heen en weder gingen en waar luiaarts in de zondenschijn op de stenen of op de trappen lagen ik trok langs bruggen waar ook mensen waren die heen en weder slenterden en nu en dan over de learning keken daaronder op de stenenbalkons zo gebouwd voor de hoogste fensters van de hoogste huizen dat ze hem duizelig maakten die er naar keek trok voorbij tuinen, schouwburgen reliekend kastjes wonderbare groepering van bouwwerken grotische saracense grillig met beelden van alle tijden en landen versierd trok langs gebouwen die hoog en laag en zwart en wit en recht en krom gemeen en groots vervallen en sterk waren verwarrende te midden van een dichte hoopboten en ten laatste terechtkomende in ene grote gracht daar verbeelde ik mij in mijn droom de oude schilok heen en weder over de brug te zien gaan die geheel met winkels bebouwd was en van waar een gegons van mensen stemmen op reis een vorm die mij toescheen des demona te zijn boog voorover onder een zonneblind door om een bloem te plukken en in de droom dacht ik dat de geest van Shakespeare ergens over het water zweefde en door de stad waarde des avonds toen er twee lampen branden voor een beeld van de heile gemaakt in ene galerie aan de buitenzijde de hoofdkerk bij het dak verbeelde ik mij dat het grote piazza van de gevleugel de leeuw helder verlicht was en dat zijn geheel rij van bogen vol volk was terwijl hopen mensen zich vermaakten in prachtige koffiehuizen die erop uitkwamen en die na mijn dacht nooit gesloten waren maar de ganze nacht openbleven toen de bronzerreuzen het middennachtsuur op de klok sloegen dacht ik dat al het leven en de geestdrift deze gestapt hierbij één verzameld was en toen ik wegroeide langs de stille kajen zag ik de lieden nog alleen als kleines tipjes hier en daar met slapende roeias die in hun mantels gewikkeld zolang ze waren op de stenen lagen maar dicht bij de kajen en kerken paleizen en gevangenissen schurende tegen de muren en opwellende in de geheimste plaatsen de stad kletst het water altijd zonder gedruis en waakzaam en in vele plooien eromheen geslingert evenals ene ouderslang de tijd afwachtende zo kwam het mij voor dat men in zijne diepten zou kijken om een steen der oude stad te vinden die zich zijne beheerseressen noemde en zo spoelde het mij weg totdat ik ontwaakte de oude marktplaats te Verona ik heb meermalen na de hand aan deze vreemde droom op het water gedacht mij half bevreemd vraagende of die stad er nog liggen zou en of haar naam Venetie is Einde van deel 11