 Indringer van valklantjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Reina Koolman. Valklantjes door Herman Heiermans. Indringer. Langs de Modderweg was die aankomende schooieren. Afval en rottende klieken vretend. Of, als die tegen de kwaardaardigheid van minder sterke makkers indurfde, besloopt hij de erven om er met brutaal geweld voer uit de bakken te roven. Bij dag meet hij de dorpen bang voor de pummel die hem kanjers na zijn bast keilden, bang er nog voor de vernijne gespeelsheid der kinderen. Z'n rost toppelig haar, bespat en doorklint, vroeger de vlammende vacht van een wolf, nu wonderkleed, verhaavend, beveild, schurftig, scheen ze tot pijnigingen te prikkelen. Een dag, verlekkerd, verteedert door de magere kluiven die ze hem op een boerenerf toesmeten, getemd door de vriendelijkheid van een strompelen pechje dat medeleide met hem toonde. Had hij niet van zich afgebeten toen de jongens in eindtaal aan z'n nek bonden, was hij door de wijden meegeholt en de kat tegen wie ze hem ophitsten, was hij met een blazende schuiver vandoor gegaan. Waartegen de avond zonder steun van het wijfje had ze hem losgelaten met een van de mestvaalt geraapte ketel aan het koord. En bij het geschreeuw en gejul en gelach van de meiden en knechts, was hij voortgekankzinnig de weg over het dorp door, hoe hij liep en worstelde met het rauwe geraas van de ketel naast zich. Schuinbekkend, verwoekt had hij zijn tanden op het ijzer gebroken, het touw beknout, de mond in bloeding aan de randen gekneust, dol was hij weer voortgerend, heigend, strompelend, de ketel tegen de bomen en struiken beukend zonder de grimmige vijand kwijt te raken. Uitgeput met een stuipende tong en ontvelde poten was ze in het gras gekwakt, beleid gerateld, fellige klepper niet meer te horen, tot in het diepe donker van de nacht de hongerum opdreef en de ketel zijn angste gereutel, zijn kloppen en hameren hervatten. Als een wild beest had hij zich op de verlaten weg op het roestige ding geworpen, in onmachtige pogingen te verscheuren, het aan vladen te rukken. Samen verwart in het touw hadden ze gerold, geroemd, gevochten. De schooien met groen spalkende ogen, de ketel met een krakende lach. Toen, omdat ze gekoppeld bleven, waren ze verder gegaan en bij elke boerderij ieder woonhuis hadden de wakenden huilend als bezeten aangeslagen, met spichtige haren het vreemde gerucht bekrijzend. Zo zou hij dagen en nachten gevold het zijn gebleven, als hij niet in de vroegmorgen tussen de spijnen van een hek beklemd was geraakt en een boer vloekend om de schaar aan de pasverse verf het touw had doorsneden. Nadat gemartel had hij bij dag ligt de mensen geschuwd, omdat de lantaarns werden ontstoken de keien af te stropen. Klonk klompen gestap in de buurt, dan schoot hij de donkerte in, bereid op verweer en de honden uit de buurt gromden wel zwak, maar waagden zich niet aan de tanden van de lompruige rakker. Als een bandiet die zijn slaap luisterend, luerend achterheggen, stevend en met stadige hongerquelling, een lijf van modderkluiten, de kop van een grijs uit, was hij de paden en wegen langsgeschobbert. In zicht van de grote stad, ziek van honger, hadden ze hem nog bijna gestenigd, te drist als hij zich bij een slager die rundervlees hakte bewoog. Hij was geen hond als andere honden, zijn sterk grof gemeen lichaam met de beveilde smuikhaaren, half modder, half warre gestoppels, de als een knoedverslijkte staart, de gekromde lafferug, vooral de glupe ruggen, geel groenen, valsige ogen, hittsten de goedigsten tegen hem op. Wat een vies dier, zei de vrouwen, om bang van te worden. En zo als ze driepen, poger één naar de grond, de beweging die sinds maanden en maanden kende, het getast naar een steen. Waar hij liep, werd hij gesnoud verjaagd, bedreigd. Zijn modder vacht en verwaarlozing zagen ze voor ziekte aan, te kwijl van zijn hongerige bek voor dolheid. Zelfs straathonden, proletariëst als hij, schenen ontzag voor de lompevagerbond te voelen, dropen af als hij op een koude aardappelklik toeschoof. Wel nu op een avond dicht bij twaalfen geschieden een wonder. Na zijn afgepast tweede heet grokje geslurpte hebben, geestelijk door de lezing der kranten tot in de advertentie kolommen versadigd, tikten een ernstig oud-heertje de kelnen, betaalde, liet zich aan jas en hoed helpen. In de wandspiegel keek hij, zag dat het goed was. De hoge hoed glom zonder een vrijfstreep, de jas omgladden het aanswammend buikje, de witte bakkenbaardjes rond en effen als zeepkwakjes, bebelden de paarsrode huid, de bleekgeschoren kindje stond als een vol maantje boven de fluweling van de jaskraag. Prettig thuiste die plek aan de leestafel, knoopte die rustig zijn handschoenen, groeten een paar maal links, rechts en met de zekere stap van een man wiens dagdaken, ten einde is ging hij de straat op. Het was er drukte van mensen, rijtuigen en een licht als bij dag. Maar in de zijstraaten was het al stil. Met de ogen neer in bedenking, lief het oude heertje de tandelstok abonneertippend elke stap met botten gekreuk. Dit was sinds lengte van jaren, waarlijk sinds onheugelijke tijd de eerste avond dat hij van het café alleen huiswaarts keerde. Gisteren nog, op hetzelfde trottwaar, had hij meermalen gewacht, gefloten, met de zingers vingers geknipt, zijn vriend toegesproken. Gisteren had hij op de plek aan de leestafel suikerplantjes gedeeld. In twee raafs werd de ogen gekeken. Vanmorgen met vochtige wimpers had hij bij de mand gestaan. Er was een einde aan alle aardse dingen, ook aan de toegewijde, begrijpende vriendschap van jaren. De kleine, schrandere, levendig logge schipper die in het koffiehuis niet van de stoel kwam, die kwart aardig zijn tandstompjes liet zien als je naar zijn baas wees, die nooit snoepte omdat hij zo schrikkelijk gestopt werd dat hij niks meer lustte, die zijn eigenaar op de hele volgde waar hij liep, was in een vet beroer te gebleven, plotseling, zonder gedag te zeggen, zonder een kik. Met moeite had het oude heertje ontbeten, de boterhammen slikgend of zijn keel was gesroefd, met nog grote beheersing de reflexgebaren van een stukje worst in de richting die geen richting meer was bedwingend. De hele dag was in één vreemde verdwaazing geleefd, bij al wat hij deed liet ontbrak iets, gaapten leegte als een schaduw, zelfs aan de leestafel bij de lectuur de kranten had hij zich een paar maal over het voorhoofd moeten strijken, het was weg. Naast het berenboopje, bladerloos, kaal, leidschippertje in een heuselijk kistje onder de gras zo, en nu bij het naar huis eenzame, velderde herinnering, hoe hij antwoordde, hoe hij met zijn stompje kwispel staartte, hoe hij met het vet buikje voor uitholden en schoor belafde en grote honden te lievering, zo dappen, hoe hij enkel keek om uitgelaten te worden, hoe hij aansloegs nachts bij het minste gerucht, hoe hij als een hond van ras en opvoeding de beesten van de straat meed, hoe hij als een baby bij het vlammend haartje kon snurken. In deze gedachtenversombering, door dienders en nachtwakers begroet zonder ze te zien, stak het oude heertje de sleutel in het huis slot en in diepste afwezigheid doemde als iedere avond tegen dat uur gebarende in hoogte schatte onweeselijkheid knipte hij met de vingers het dansastrale schippenke. Het getrippel van poten, de schone loper op, gaf hem in dat moment van meest volkomen geabsorbeerdheid, de sensatie dat er niets in zijn leven ontvricht was. Doch in de huiskamer boven, weder als iedere avond op die klok, de lamp ontstekend, gewerd hem een zeer bijzondere, uiterst excessieve schrik. Immers bij schippenke's mand snuffelde de verhavenste hond der wereld, binnengetroond door het vriendelijk wenken der vingers en door de intuïtie dat deze treurende nu zelfs geen landloper kwaad zou doen. Welte trommel, zei het heertje omdaam, te vrijzinnig waren de vermogens van zijn geest om aan gedaamte verwisseling zo spoedig naar een verscheiding te geloven. Hoe kom jij hier? De indringen door de schemer in de hoek vermooid, niet zo afzichtelijk als in het ontleden zonnetje, liet hun wijlen, ook als reflex, ze verbrokkelde tanden zien. Dan door de intuïtie van straks beweldadigd aan het gelaat van de gastheer, dat door lange schippenke's vertedering, schippenke's trekjes verkregen had, waarachtige, tezeer ontbeerde sympathiespurend, leiën zich op het tapijt, de blauwege lepelton in blijde kadans. Inderdaad verbaasd, omdeed het oude heertje zich van jas, hoed en handschoenen. De witte bakkebaartjes bewogen op de onthutzing der roodbaarse wangen. De ogen sparden wijd open in beslijping van gerechtvaardigd bijgeloof. Dit was een ongemeen iets, een vingerwijzing, een teken. Nog was de man onbestorven en reeds beelden een ander een verlatende onvriendschap. Een dadelijk verjagen na de schok van de morgen was te vreed. Nee, vannacht mocht hij blijven. Voorzichtig deed hij een paar stappen naar de schooien, maar de hand tot streling gereed, schrikte voor het neide gegaan. Een tweede keer lieten zwerven zich niet aanhalen, bang voor een nieuwe ketel. Zolang het oude heertje in de buurt draaide, rinden zijn tanden in de gaping van de bek, spitste de bovenlip als een krul op het tandvlees. En zelfs gevoerd met wat de kast en lekkers, ongekend, ongedroomd, restant van trippertje bewagen, bleef hij wel trouwig, op een afstand met de ogen dankend, van dichtbij veeandig en vinnig. Vaardertje reddeneerde de beldadige, de vulkachel bijscheppend en de slaapkammerdeuren aanzettend. Enkel voor vannacht hoor je? Als mijn huishoudstuur je ziet, is je levertje gedaan en gelijk heeft ze, verschrikkelijk, verschrikkelijk hoe je eruit ziet. Met de kop op de voorpoten volgde de zwerver elke beweging. Het uittrekken van de coubert, het afleggen van vest en bretels en broek, aansteken de kaars, het uitgaan der lamp, het sluiten der slaapkammerdeuren. Toen, alleen in de huiskamer, werd hij onrustig. Liep hij op en neer, kroop dicht op de kachel, dan met de besliste bedoeling bij de nieuwe baas te beleven, begon hij de deur, berachte hij een ademhaling hoorde, te bekrammen. Koest, ribbedeertje, uit zijn humeur. Even hielte indringen zich stil, maar opnieuw en steviger, krastende nagels langs het hout. Na zoveel nachten ellende en vervolging, scheen hij door een ongepast gezelligheids- en gemeenschapsgevoel bezuild. Is het gedaan, snouderde gestoorde, de kaars uitblazend, koest en slapen, of ik zet je op straat. De schooien antwoorden met een kort en snervend geblaf, vroeten driftiger met de poten, trachten met de voortanden de sluitriegel te beknagen. Toen, waarlijk boos, schrippetje zou dat in zijn hoofd hebben gehaald, schoot het heertje het bed uit en de zwerven door de deurkeer bedreigend, zei-ie. Als ik je nog eenmaal hoor, ga je op staande voet, begrepen? De hond keek met tweeandig lichtende ogen naar het geschemer van hemt en kuiten, sloop in de hoek bij de mand, maar zo dat de stilte er was en almiens een aanloop om in de slaapkamer gelaten te worden. Het ongewone van een verwarmde stal, een vertroevelde maag, en mensen gezegd met aangenaam hondstertrekjes maakten hem van een hinderlijk dankbare, unevenwichtigheid. Welke lastig door en door verwend dier, klaagde de oude heer onder het dek. Is het uit? Hoe betogender hij echter sprak, hoe driftiger is een stemliet horen, hoe hardnekkiger de hond tekeer ging. Nog eens het bed uit met ze die met zijn wandelstok door de keertje. De beest grolde verwoedt, viel naar de aanvaller uit, lijst stil om een ogenblik later voor de zoveelste maal de deur te bekrabben. Dat duurde de hele nacht een eindeloos krassene, vroetene, vermen. Tegen de morgen zelfmoe sliep de gast voor de deur, snuifend van genoegen dat hij een thuis had gekregen. De meid die de kamer kwam tegen, gaf een geel en de toegeschoten huishouster sreewde of ze gekeeld werd. De monsterendee als een hyena sprong op, wou niemand inlaten. Het oude heertje moest komen sussen, dien voor het eerst als er zwervers bestaan, lette die de handen zonderling verheugd, kwispelend met de staart die het tapijt beveilde. Nou, nou, weerde de in zijn slaap zo dikwijls gestoorde af. Wat zag het dierde bij Daglig uit? Rustig! Haastig met een humuur van kraakporcelijn kleden die zich aan, omdat de vrouwen bij het gegromp van de indringen de kamer niet in durfden. En de trap aflopend vloot hij de schooien, die hem na kwam of hij het jaren gedaan had. De deur bondte toe. Alleen dubbelnijdig keerde meneer terug. Sie zo zei, dat gebeurt geen tweede keer. Het is zonder van de slijkboel op het kleed. Hoe brengt hij ook, begon de huishoudster in voorzichtig verwijt. Gewoon ingeslopen, explicierde het heertje. Zijn aanbieding van honden die zij niet kon uitstaan kennend, gilm lachten ze luidjes. Maar voor je er aarzeling opletten, was de verstoring er voor de tweede maal. Terwijl de meiden brood beneden aanham, was hij de trap opgeslipt en zich aan niemand storend nam in zijn draai in de hoek om de verzuimde slaap in te halen. Dat is wat moois, zuchte meneer. Hallo, Mars! Hij had spaans kunnen praten. De indringen gromden, liet het geel van zijn gebied kijken, bewoog niet. Kom, lokte de baas. En nu, met een schijfje boterhammenworst in de hand, ging je de zwerver voor, de trap af, de straat op. Zo, zei je blazend, en oplet als je open maakt. Nou nou, lamenterde de huishoudster door het spionnetje loerend, daar zijn we nog niet van af. Hij leed vlak voor de deur. Als je maar oplet, herhaalde meneer een eitje bellend. Met opletten alleen, bleek hij niet te weeren. Toen de slager de osselopjes bracht, duwde de zwervere de meid opzij, en toen meneer om een weg te lakken en straatje omliep, schokte die mee tot zijn weldoener de voorbedankend nagegaap te worden op de dremsprong en hun kwijtmeneer te zijn. Daog de sleutel in het huishoud stekend, werd die door geblaf aan de trap verwelkomt. En in de keuken, angster gevlucht, zaten de vrouwen. Om ze gerust te stellen, lijmen je de indringen die zich niet verzetten, die de vrienden handen legten aan een stevig koord, zinnend wat die met het geval moest beginnen. Tegen de avond redde politiekaar voor. En diezelfde nacht werd de zwerver met wat andere schooies een kwartier lang in een kist onder water gehouden. Het einde van indringen. Ludewijk, het kruipeljonske van onze schoonmaakster, had naden dood van zijn vader al heel wat last geoerzaakt. Veentje van over de twaalf, zeg je er, met zijn flets vroeg versletend gezichtje, en de zwart omringte ogen onder de vergooi de wenkprouwen als een kind van een jaar vracht uit. Alleen zijn grote wijd van het hoofdstaande oren, Lillen, twee mazzel lang als het verlereneusje, deden hem uit de lijken. Met het kruipelbeen was hij geboren, juist een wallige bof. Toen zijn vader, die letterzetter was, voor de eerste keer aan loodvergiftiging leden, in een vierdendaren vijalf hadden gekregen. Als hij in de nachtploeg van de kranten trokeraar ingedeeld was, bloedte hij over dag thuis, voor eigen rekening bestellingjes, envelopjes, visitecaatjes, krouloftsvoortrechten uitvoerend. Had hij de dagploeg, dan broodste hij tot laatste in de nacht. Z'n enige sterke, en op de been haalde de illusie was het, bedaat aan botten, stauvertje bij stauvertje, kwartje bij kwartje, altijd door in de hoop de goddelijke hoop, nog eens voor zichzelf een kleine trokereitje te beginnen, een eigen baas te worden. En dat zou hij bereikt hebben, naar nog een paar jaar hardsloven, als een zwakke longen teren het tweede loodvergiftiging bestand waren geweest. Het lange ziekbed slokte de spaarcenten, vader stierf in het hartje van de winter. Lode wijkje met twee ooms en een buurman bewezen de laatste eer, en de weduwen gingen uit schoonmaken om daar kageltje warm te houden. De eerste jaren bleef Lode wijkje op het kamertje met de alkof passen, maar omdat een jongen van die leeftijd de handen uit de mouwendien te steken, keek oom voor hem uit. Twee dagen wormde het mini keeltje, dat zo'n liefhebberij in het vak van zijn vader had, op een grote drukkerij. Toen vond moederham's avonds, genen spijt gedoe en kageltje. De jongens hadden hem zo repest. De baas was zo aan het opspelen geweest, over sloordig resulteerde letters, dat hij er in strafde tijd van door was gehold, zo gauw als het met het kruipelbeen kon. Op een andere zetterij lukte het even min. Het schuur, zwakke, verlepte feentje op schoolan gekweld een bespot, werd er door gezondere, spelse lea-jongen in de maling genomen, zo'n boterhamzakje was zoek of met oude brollen gevuld. Z'n flesje water aan melk, de moeder klaargemaakt, hielden ze onder de kraan. Dat wordt wat moois met jouw klaagde de weeuwen. Je bent hartstikke min, alleen kan ik het brood niet verdienen. Je vader moest te zien hoe je de keer gaat. Lodewijkje verschompelt in de hoek bij het kageltje de maagere handen om de knieën, hoorde die verwijten aan, boog zo diep veroverd dat enkel z'n buinig achterhoofd aan de beleken ogen te zien kwamen. En de dikke boterhamen kouend voor je naar bed gingen, sprak je geen woorden, bang voor de sterke geparen van de potige vrouw. Volle veertien dagen schrein je bij een dimmerman die ook doodkisten leverde op de reef te raken. Het bijschreffen van de ru-herd, het aan het winkel aan schruimeren, het een zakkenstappen van Köln deed die rustig en netjes. En niemand van de oude knecht dacht er aan het een jongen lastig te maken. Maar omdat hij op een middag, terwijl hij alleen op een woel moest basselen, het was de tijd van kawaitjes en doodkisten, een eentje zwette sigaar had beleurkt, dol was hij met een trekker. En, te slordig, met de lucivers oomwas gegaan, dekens, was het natte brokje uit. Schelde het geen haar, of de spanders hadden in lichtlijgen gestaan. De bovenbuur daar konden het amper met emmers blussen, en tot zeef zijn agend kwam hij aan te pas. Dat deed de deur alweer dicht. De baas die niet ge-assurritwaars vloekte als een ketter, gaf hem bijna een pak raanzol. Saarvends ging de moeder verwoed. Voor de gauw gooide hij op, de lummel. Omkarel, één waarmee niet te gekken viel, deed nog een laatste poging na mijn menens een eigen patroon om een verwer van hem te maken. Met een kouwend winterdaag was het wel niet druk, stond het buitenwekstel. In de werkplaat viel genoeg te doen. Kawijtjes voor de klanten, en streek je hier en leek je daar, brutserijtjes zonder verdiensten, die hij het gangetje inheelden. Lodewijk kreeg naal dan met het stopverf te dichten, mocht voorzichtig mengen, nog voorzichtige oude verf afbanden, ging saarvends bretig naar huis vol smeren en vlekken. En moeder, zelf teruggekeerd, met een of andere bewaard klikje, spraak zo opgewerkt en verheugd, of zo over haar man zat. Dat waren de gelukkige uren van het kind. Hijde broodstappen in restjes opgewarmte zoos, het slobberen van opgewarmte koffie, uit het mozen van opgewarmte appels. Alles werd in de week opgewaamd. Met oude mannetjesgedachten, zonder één jong trekje op zijn relat, brati, de afgeluisterde resprekkend van de verferswinkel na, snijdig kwaadsprekend, verhalenddoend over zijn leeftijd heen. En dan, tegen het einde van het avond eten, als ze vrouw over het volkskantje gebogen zat, de advertenties afsnoorend, stakie, dan brandt, in de locher sigaar dampend, dat er goer, blijere krinkels de lamp omdreven. Moeder vond dat best. En jongen moest een jongen zijn, geen poppetje, beter de patienten, die je mocht houden, elke week een kwaadje om het de voet in te laten verroken als versnoepen. Het huizelijke evenwichtel gebleven zijn als het zachte weer niet anders gebroken, Lodewijk niet mee naar buiten werk op huizen in aanbouw had gemoeten, dat liep dadelijk mis. Op de daken doorstie niet, op de stellingen nog minder. Een paar mal hadden ze geduld, een paar mal snuiden ze, tot ze gedaan kregen, omdat ze bang van ongeluk waren, bang voor z'n hinken, bang voor z'n schelfis ogen, als oom of een ander de grote instatten. Voor de eerst van hun leven wonen, gond er moeder niet, oom had op haar gemoet gewerkt. Die avond, toen hij met het week loon thuis kwam, zei ze geen woord, keef niet, gakketten geen verwijten, smijte met zijn botterhammen niet toe. Ze deed het lendigste wat hij naar vaders onbewogen liggen en bed had gezien. Ze zat met het stumperrechtere zicht achter haar boord te huilen. God had haar man zo vroeg, zo mitten uit z'n werk afgenomen. Nou gaf hij aan tweede straf, een achterlijke jongen, en zuffer een zul, die haar geen hoop op de toekomst geen oude dag beloofde. Loden wijk je keker aan, vorkte over zijn boterham, kies koude, had niet te moed te vragen waarom ze haalde, zonder de sigaop te steken, kropie in de alkoof. In bed hoorde je nog met misbaar grienen. Hij was er ziek van, dan halve nacht leer je er over te toppen, over de dakken met de benouwende afgronden, over de stellingen die aan de dakgrothingen. En de volgende weeken zonder werk deed hij stil een gedwij, waarin we voor het huis helden je loen kon. Een middag, in zijn eentje slenderend, zag hij voor de spiegel goud van een polierszake een papier angeplakt. Er stond een jongen gevraagd. Dat lokt te hem. Bij een polier kon je geen avonturen op dakken krijgen. Verlegen liep hier binnen op goed, geluk afvraagend of ze hem wel hebben. En omdat je al zijn rustig uit mannetje oud zag, mocht hij dan volgende morgen terugkomen. Moeder knik de geduldig. Jawel, ze zou het afwachten. Ze wist wek vlees ze in de koupat. Heel vroeg was het jongens geprezent, buiten was het nog schemen. Beneden in de kelder begonnen de twee knechts slapperecht bij het licht van de raarspieten te werken. De stad doet er nog. Beleugend wordt praten dan dat de anderen niets zijn. Kik die jongen naar de hocken met de wakker geschikte kippen, ganzen, eenden. In de schrijn de lampen schuddebalden ze de veren, pikten voor. In een enkele haan kruidde lustig ten taag tegen de gaasvlammen in. Schilde de echos in de cementhokken sloeg. Een poos hadden de knechts hazen gestrookt. Tijkens met een ruk, dat enkel de kop aan het blekel ligt aan pleef. Nou, de patroon, zelf in de kelder kwam en de manden met vers gewane beneden werden gedragen, schrikte het lodewijkje eruit zijn geduzel op. Het geschreeuw van de ganzen in de hocken gejaagd, met gekakel van angstige kippen en hanen, het gekwaak van legtschuiënden, vulden de ruimte met ongewoon gemuur. Vluchtjongen maanden de patroon, die overal tegelijk was. Boven, hertenkeurde, beneden zij wat er gebeuren moest. Vlucht leerend blukken, het is een slag, oudkijken, hoe de anderen het doen. Ja, baars, zei lodewijkje er dwee, met kon je bijna niet praten. De oudste knecht, helemaal wit, en in kelder was hij vergrijst, had de knokkelijke handen in de moor zich een reen gestoken. De kippen, krijgjend en vluchtend, de koppen tezamen in een hoek, meekarbijtend, om niet gegrepen te worden. Schrijden zo angstig, of iemand om hulp riep. De ene die de knecht handigd pakken had, toerde een kelder, tot het gillen van een gematelde, verklagende vrouw leek. Evene spatelden de vleeken nog, evene rupten de poten, evene was het een machteloos verweer, toen draaide de zeker hand een nek met een kort en geluidlozen ruk. En een andere, lichtwijvelende, schoggerop klonk over het alstillende garaas, de vogels en de koeien. De kip op de aanrechtplank gesmeten staupt zwakjes, de vleugels trillen, de poten huiverten, of ze door een onzichtbaar wind werden geslingerd. En al toen bek lekte muurperrood bloed, ganselijk omhoorbaar, druppverdrupp, op de bedding van veren, op de grond. Het veentje was je witper geworden, de oren, in zijn verstaat, smalige zichtje keken naar de, als kraljes, glansende van de nodi-kip, die het licht van de lamp met paarse fonkjes weerkaatsten. — Nou, jo, — zei de meeste knechten ongedodig, — in last, als je teukens met leerjongens had, opletten hoe het gedaan moet worden. Het nog warme dier kreeg hij tussen de knieën, en met rapen haalde de mannet hem voor, hele stroken wit in de donzing der verenbaanend, vreemd en akeler, of het gelaad van een mens een blot kwam. — Gebogen op de kruk, tussen de stelring der blauwstjes, en als haren, zo licht je donzjes in, bewoog je de vingels als neiptingen. — Dit lauwe vlees, met angstige tasting aanvoelend, vies van het bloed, dat zijn fel begon te besmuren, er weinrode bloemen optekenend, grillig en waazig gelijk de winterforst het blank en pleek op rauten deed. — Even, toen de knechts boven moesten helpen om hertend te wegen, naam je de kop van een nog drillende pas gewoegde kip in de tintelende handen. — Trachten met een pepenpinkje de lege oogleden neer te duwen, om niets bekeken te worden. — Als je verdrijdend het, slippen we net zo vlug open, staarend, staarend, staarend met een gouden sputtering naar de zijde de lamp. — Tot het spuiten wie eravond was, zet je kippen gaan zijn eenden te plukken. — Z'n duim, sliep ervan. — Maar, omdat de baas zeker twee magen zij had, dat hij prachtig zijn best deed, dat hij tevreden was, als het zo bleef, als het niet, als van oud te doen van een nieuwe bezem zou worden, — Spannende in zich sterker in, niet meer opkijkend als een kip of een eend, in een greep vonden ouden Noorze Knecht voor het allerlaatst klagelijk kermde, niet langer versricht, bij het krampachtig ritzelende stervenen. — Bij Zessen, na een komkoffie, lachtte de patroon. — Het plukken heb je handig geleerd, praat hij een zenzas. — Je zei het gauw kennen, laat hem daar ook wat slacht aan, Jakob. — Moet ik het je voordoen? — De hele dag heb je mee bezig gezien, — Zijde Knecht, ben er onwillig. — Niet één van de tegenwoordige jongens duigde, — Zo, als je ze de helft had geleerd, — Smeerden ze hem. — Nee, ik ken het wel, — Zij loedde wijkjes tevig, — Opgemonteerd door de vriendelijke woorden van de baas. — Je ene hand zo, — En je andere zo, — En dan met een zet, — Is het niet? — Toch, met aarsseling, — Opende i de traali-duur van de reen. — Geef een hanen eens bij de twee flerken, — Zoals het hoorde. — Het was het eerste levende schreepsel, — Dat die vast hield, — Zolang hij zelf op de wereld was. — Het dier ging bezetend die keer, — Sloeg met de spooren, — Bebed de hand van de jongen. — Daar waar nou de baas en de Knecht, — Met aandacht aan het opletten waren, — Potste inna, — Wat de oude, — Aan hondend en nekkendien daar had gedaan. — Er praag iets lachts, — Iets zonder weerstand, — In zijn vringende dwaasbevende handen. — Maar, — Toen de haan hetzelfde, — Doord angstig gevolgd het geluid, — Wat je al zoveel maal had gehoord, — Reutelde, — Lidiem, — Zelf, — Lijk, — Wit, — Los. — Het dier strompelde kort tussen de stauvende werelen op de grond, — Vlogend zwak moment dat bij de geplukte kippen, — Geurgelende, — Rauw, — Krijgend, — Monsenier, — Met een smaak. — Je hebt hem gegraagd, — Zee de baas, — Maar je moet ze nooit loslaten, — Anders halen ze de gekse kunst uit. — Doe het nog maar eens, — Doe de week. — Daar blijf ik, moeder, — Zijn je die nabend, — Zo stelig dat er niet aan te twijfelend veel, — En de rookwalmen ploften zijn pleek gezicht, — Met een nog niet afgewasne bloedspetten oud. — Ik heb er over de twintig geblukt, — Vier zelf de nek omgedraaid, — Dat doe je zo, — Krakk, — Krakk, — Ze luisterden vriendelijk, — Ligt dat het eindelijk lukte, — Einde van — Lodewerkskeus. — Van de Antwerpse trein en de pech, — Van falleklandjes. — Dit is een LibriVox-opname. — Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. — Voor meer informatie, — Of om je aan te melden als vrijwilliger, — Ga naar LibriVox.org. — Opname de kattenkliek. — Valklandjes, — De Herman Heiermans. — Van de Antwerpse trein en de pech. — Nog laat in de nacht, — Het smorgens overnieuw bij de lamp, — Omdat het pikke donker was, — Hadden ze met zenuwe gezichten bijzitten delibereren, — Aan zo'n mijkel honderd mal hardnekkig herhaalde, — Of er een visjulant of de kraaier van naast de pekelkomkommerwinkelmers worden besteld. — Met de grote koffer van Tante Sophie, — Die geleend was met omegraand weerom, — En oppassen in goersnaam voor de booyem, — Die kduk van de laatste reis was geworden. — Met dat bakbees van een kist kon je niet op de elektrische, — Jammer genoeg, — Had je te kiezen tussen een visjulant en de kraaier. — Eerst hadden ze om mijkel, — Die liever luia's moe werd, — Die de koffer op de imperial wou zetten, — Om dan zelf met z'n zessen in de koers te kruipen. — De reken is aan, — Zes passies van de tram gespaard, — Gelijk gegeven. — Maar omdat moeder de stuipen op de lijf kreeg als aan de grachten dacht, — Enkel daacht, — De grachten waarin de visjulant terecht kon komen, — Als het paard van God weet wat schrikte, — Sinds de trouwe had ze niet meer gereën, — Vielen ze de oude vrouw weer bij, — Mosterde kraaier van naast de pekelkomkommerwinkel wezen. — Drie vier maal veranderden ze van idee, — Vooral in de kille regenachtige vroegmorgen. — Het was een wip van meninkjes en besluiten, — Dan met een vaart omhoog, — Dan met een bons naar beneden. — Zo zou het de poos geduurd hebben, — Als moeder dood op van Zenuwen, — An een deliberere geen ent had gemaakt, — Door de huilerig gejaagde verklaring, — Dat ze liever thuis bleef, — Als langs de grachten te rijden. — Het was me een herrie geweest, — De trein ging om acht uur achtentwintig Greenwich-tijd, — Dat was twaalf minuten voor negenen, — Met lamplichtzaten ze te ontbijten, — Brocken tegen de zin van de maag, — Moeders vlogte met moeite een kop thee, — Met een beschuitje, — O, Mijkel deed over een hap gewoon weg een halve uur, — Als of hij leem zat te kouden, — Bets om wie al de drukte, — De hele bereidering aan de gang was, — Omdat ze een maand in Antwerpen bij de ouders vandaan staande, — Die daar diamantslijpen was zou logeren, — Stikte letterlijk in het ouwbakken brood. — Rachel, — De andere dochter, — Opgewonden door het gepak voor zuster, — En een verstelling die in de haast moest gebeuren, — Piekte en hapte tegelijk. — Alleen Davidje, — Die bij het gedilebreer al maar had zit te zanenken, — Of hij bij de kousier op de bok mocht, — Schrokte de besuikerde boterhammen, — Gulsig kijken na de droge broodjes, — Met pekovlees, — Die bets mee in de trein zou nemen, — Als ze onderweg belust werd, — Je kon nooit weten, — Het was met hun zit. — Tante Sophie en de kraaie, — Van naast de pekelkommerwinkel, — Kwamen samen de trap op. — Toen mosten er, — In het laatste ogenblikkie, — De toffels van Bets bij, — En er kam, — En er borstel, — En het stukje zeep, — En omdat de koffer niet dicht wou, — Ging o. Mijkel op het deksel zitten, — Bescheeuw to Bets, — Rachel, — Moeder en Sophie, — Bangers, — Zo waren dat de goede rocken te erg zouden kreukelen, — Dat het deksel zou splijten, — Dat de pot met de lijven, — Die voor Sem in Antwerpen was ingeslagen, — Op Bets der Kausen en Onderlijfjes zou breken, — O, mijkel moest niet zo scheef zitten, — O, mijkel moest niet zo averechts persen, — O, mijkel moest niet met zijn hakken tegen de verf van de kofferschapen, — O, mijkel moest niet zo heen en weerwiebelen, — Hé, maar zo, zo wakker, — Kies pijnachtig door de suiker van zijn komtee, — In elk oor had hij voor de verwarming een stukje watten met halen maar olie gedraaid, — Werkte verveeld met zijn schouders en het wit van zijn ogen, — De kreijer, als man van het vak, — Iede akefietsjes dag aan dag de, — Wou hem een handje geven, — Maar omdat ze allemaal door elkaar praten, — En in de hoogste noot in ene de beugel het slotgrip, — Hoefde o. Mijkel nog alleen maar aan het naar beneden dragen te helpen, — Kreijer, — zei Tante Sophie, — Die als je in haar binnenste kolleze spijt over de gleende koffer had, — Kreijer, — Zell u ervoor zorgen dat er niks mee gebeurt, — Dat hij niet van de wagen valt, — Zell u wasje, blief? — Kreijer, — Pas u op de muren voor de kalk, — Zijn moeder beangst. — Kreijer, — Denk u er aan, — Dat er een pot met olijven bij is, — Rie Braachel, — Zo dicht achter o. Mijkel aanlopen dat ze hem op zijn hielen trapten, — Kreijer, — Hou u een plat voor de veren van m'n hoed, — Zei Betts, — Bleek nou het zover was. — De Kreijer antwoordde niet, — Omdat hij bij al dat gekles niet wist, — Wie die het eerst aan zijn mos geven, — En omdat o. Mijkel, — Die in gezicht trok, — Of hem de spier uit zijn lijf werden geschuurd, — Het hele vrachtje op hem niet aankomen. — Wat is dat voor een aardige koffer, — Klaagde o. — In de ronding van de trap bekneld, — Hoe neemt mijn zoon ongein van een koffer om mee te reizen? — Ik hou om niet, — M'n vingersnaaien af. — Laat hem in gosnaam niet vallen, — Riept ante zijn vie boven aan de trap. — Doe je dat, — Doe kom het oor, — Mijkel? — Daar komen ongelukken van, — Zijn moeder ongerust. — Als de pot met olijvenmanie barst, — Spon raargeelder tussendoor, — Om Mijkel blies van inspanning, — In het trappendonker zag je enkel het witte der wattenpropjes in zijn oren en de rand van zijn boord. — Wat trek je, — Riepe de Kreijers rug toe, — M'n handen gaan mij. — De koffer dompt op een trey, — En de vingers pijnlijk beblazend sprakken je traphol, — Waar de vrouwen op een hoopje drongen klaagelijk toe. — Dat komt ervan dat we geen visualant hebben genomen. — Als of hij dan ook niet op het rijtuig had gemotten, — Zijn raar gelp. — Hoe kan m'n zo verstopped hoofd hebben? — Ik til me een dubbele broek, — Praten oom nog eens, — En nou met de hand in zijn zakdoek vatten je opnieuw het oor van de koffer, — Die met stoten en horten eindelijk in een benedenportaatje belanden. — Toen liep Raag gelde trap af, — Om zich te overtuigen of er geen nat uit de booi hem lekte, — En toen hij zo droog als kurk aanvoelde, — Bleef ze toekijken tot hij op de wagen geteeld was. — Voor Antwerpen, — Zij oom, — De laatste instructies aan de Kruijer geeft, — En het russu? — Daar zorgen we zelf voor, — Antwoorden die uit zijn humeur. — Streamen en bladders zetten er aan zijn handen. — Vraag ja wat er ingepakt was geworden, — Kijstenen. — Bij de tramhalte hadden ze een dikke tien minuten moet te wachten, — Want de eerste tram die langskwam, — Had nog enkel twee plaatsen op het voerbalkon. — O, mijkel, — Die nou zo'n gollijk gelijk van de Vische Land kreeg, — Zes passies en de Kruijer, — En misschien net op Nippertjans station, — Heelte in Martelaarschap zijn mond. — Hij was pips van ergenis en kou. — De regen, — Sterker geworden, — Opgezweepd door een neidegewind, — Sipelde van zijn hoed, — In zijn opgeslagen jaskraag, — Verpapten de oorwatjes. — En toen er na de volle tram het tweede kwam, — Kregen moeder, — Sophie, — Bets en Raaghel nog net plaatsen binnenin, — Most hij met Davetje voorop, — Met vrouwenhaletje als voor hetzelfde, — Als voort. — Doog in het centraal station, — Waar ze nog veertien minuten tijd hadden, — Most die zich laten gelden, — Wou niet alles in het honderd lopen. — Moeder stond al te huilen, — Dat ze Bets in een volle maand niet weerom zou zien. — Tante Sophie wou zonder perronkaartje door de controle, — Zet een grote bek tegen de beanten die hij tegen hield. — Bets en Raaghel deen of ze in de drukte van reizigers en bagage geen tien konden tellen, — Van een bedaardheid om te zoenen, — Hoe zeer bleek van ongewoonte, — Nam in je derde enkele antwerpen en vijf perronkaartjes. — Het kost hun centen om van te schrikken, — Als hij nou nog de kruier betaalde, — Was er een weekloon meegemoeid. — 55 centen over. — Gejaagd, — De een voor de ander na, — Op van de zenuwen, — Wiegelden de vrouwende tunnel door, — Moeder helpen die zo gauw niet kon, — Snelder van stap, — Bij het verwijderd gefluit van arrangerende locomotief, — Dan, — Of het toeval met ze was, — Zat Bets ineens, — Ze zat, — Ze zat in een coupé dames en vol op tijd, — Daar hadden ze voor gedraaid en gejaagd, — Al de portieren stonden open, — — Er kwamen mensen zo doodbedaard te aanzetten, — Of er niks gebeurde, — Moeder, — Naheigend, — Er bandoven schoven, — Een hoed scheef van het onmogelijk gehol, — Kijk dag schuw, — Lichtelijk bevreesd het gevaarten van de trein af, — De wagens als reuzen met tafeltjes erin, — Alleen een deur aan de achterkant, — Een wonder, — Of je een salon zag, — Het stomen en snuiven van de locomotief, — Die van de stationsoverkappingen wolk maakte, — Bedremmelde-eur, — Er lippen kon ze niet stil houden, — Van de koorts en de angstbesluipingjes, — Dat er dochter met die gevaarlijke machine over zo'n afstand mocht. — David niet zo dichter op, — Sprak ze vreemdelijk lachend, — Als die voortgaat leg je eronder eer je het weet. — Mijkel, — In Gosnaam, — Hou geen voet op de trei, — Doe mij het plezier en ga achteruit. — Hij, — Meer dan eens na Den Haag en Rotterdam geweest, — Schokte kregels en druipnatte voeringschouders, — Zeven minuten nog, — Heer moet mij leren reizen, — Zij je gemelijk, — David je een tik op z'n vingers geefend, — Ibbel wie je van het nagel kluiven dat de jongen zonder ophouden deed. — Als je weer op je vingers bijd, — Krijg je een draai om je oren, — Want het een verzwering aan je handen worden. — Als er nou maar een dame bij komt, — Zij betst angstig voor de reis in een coupé Alleen. — Waarom, — Vroeg o Meikel, — Boven je hoofd hangt de noodrem, — Als er wat gebeurt, — De gebeurt niemand al, — Heb je zoveel hulp als je nodig hebt, — En aan de douane had je je sleutel bij de hand voor de visitatie, — Voor de olijven hoef je geen rechten te betalen, — Anders eet je de rest een paar, — Dan is de pot aangebroken hoor je, — Of ze gestoken wedstond wetsen eens op, — De sleutel, — De koffer, — Allemachtig, — Ze had niet eens het ressus van de kruier. — Heet u het ressus, — O Meikel, — Vroeg ze driftig, — Zijn ogen doken in z'n behaat gezicht, — Dan schichtig naar de stationsklok. — Acht u 22, — Acht u 22, — Zonder te antwoorden schoot-ie als een vluchtende misdadiger naar de trap, — Bijna tegen aankomende reizigers botsend. — Bets, — Moeder, — Tante Sophie, — Raaghel, — Davetje, — Keken hem in één ontzetting na, — Hoe men het ressus kon vergeten, — Hoe de kruier er uit zijn eigen niet aan gedacht had, — Hoe men zo stom kon wezen, — En dat ze het allemaal in de haast door de hoofd pas gegaan. — Als oom hard loopt, haalt hij het, — Zijn Raaghel, — De wijzers van de klok met beneepen ogen vasthoudend, — Je zag de grote verspringen. — Acht u 23, — Zal ik er zo lang uitkomen, — Vroeg Bets, — Wit van Schrik, — En als die voortgaat, — Als ze in antwerpen voor niks aan het station wachten, — We kennen toch een telegram zenden, — Betsje blijft zitten, — O Meikel haalt het makkelijk, — Pas op, — Zij de conducteur, — De portier sluitend, — Even waren ze stil, — Onderste boven van de ellende met het ressus, — Ze keken na de klok, — Naar het gat van de trap, — Waardoor heen O Meikel verdwenen was. — Bets uit het raampje gebogen, — Met schellen onder de ogen, — En de neus die snoof, — Als of ze nas is bij van Lier in de Amsterstraat, — Op het lijk van de markezine Pompadour zag liggen, — Beter lippen van hitsende spanning. — Grotto, — God, — Geen nacht hemt, — Geen nacht hemt, — Geen nacht hemt, — Geen nacht hemt, — Geen nacht hemt, — Geen nacht hemt, — Geen nacht hemt, — Geen nacht hemt, — Geen haarkam, — Geen stuk kleren als je aankwam, — Niks in antwerpen te krijgen door de douane die alles aan de grenzen hield. — Rachel, — Vel rood van angsten, — Met O Meikel had je toezure avonturen, — Was een eind na de trap gelopen, — Telkens omkijkend of de trainer niet van doorging. — De witte adembelt is ploftener neus uit, — Wilder ontstuimiger als de grote wijzer een zetje verschoef. — Moeder, — In diepste verlatenheid, — Telkens na de verkeerde zijde, — Welke haastig aanstap en reizigerwijkend, — Houdingloos in het gestommel van karren, — Het slaan van deuren, — Het binnenlopen van het trein, — Het jachten van mensen en mensen, — Moeder, — Uitersfeer van warm besloten, — Zelden verlaten kamertje, — Met beste beneden en bovenburen, — Stond verwacht en bedust, — Huiderig en hulpeloos, — Niet goed begrijpend waarom Meikel zo weggeholt was, — Toch met de aanvoeling van een allerverschrikkelijkst gebeuren. — De enige die er positieven bij mekaar had, — Wat was dan de Sophie? — Die was eerst na de conducteur gedribbeld, — Toenna de hoofdconducteur, — En over een woorden struikelend soebatten ze even te wachten. — Een paar minuten te wachten, — Tot Meikel met het recu voor een nichtje weer omkwam, — Dat het de schuld van de kraaier vanaas de pekelkomkommerwinkel was. — Davidje, — Onthuts door het grommend antwoord van de man met de brede, rode bandelier, — Kloof zijn aangelst tot het vlees. — Dan zwijde Bets ineens verrukt met haar arm. — Bovende, — De trapgrot daagde het hoofd van O. Meikel met de wattenpropjes, — Hoestend op sticken af, — Dat was geen beweging voor een man die bronchitis te pakken had, — Plompte die van het ene benen op het andere, — Haast vallend over de boom van een postkaar, — En toen-ie vlak voor het portier met een aardempiepende zwakkerreutelende borst stopte, — Hakelde-ie met weerbastige stuipheigingen, — Dat het een gulden 7 en 40 aan vracht kostte, — Dat-ie maar 55 cent te bij zich had, — Dat ze zonder geld geen risie wou geven, — De gammers. — Daar blijft-ie al die tijd voorweg, — Zij raargel opgrinden af. — Daar, — Pak aan, — Pak aan, — Riep tante Sophie, — We meer Rijksdaal ervoor houdend, — We hebben ook drie minuten, — Vooruit! — Hij kon niet meer, — Van het rennen was-ie zelongen kwijt, — Al had er zijn leven van afgehangen. — Toen, — Kodate Rijksdaalder uit Tante's handgrijpend, — Probeerde Rijksdaal het met daverende knieën en flapperende rokken. — Als of ze werd nageset, — Sprong ze de trap met twee, drie treien gelijk af naar het bagagelocaal, — Waar ze nog nooit was geweest, — Aan de eerste, — De beste, — Vraagend, — Waar ze moest wezen voor een koffer naar Antwerpen. — Door, — Toen ze eindelijk boven kwam, — Met het resul in haar trillende hand, — Was het baanvak, — Waar de trein met beds had gestaan, — Onmiskenbaar leeg, — Een leegte van twee glimmenden lange rails. — En bij het bevettenhuis-ie klitte de verstoorde familie, — In verbogeste stemming analyserend, — Wien schuld het geweest was, — En bij het bevettenhuisie klitte de verstoorde familie, — In verbogeste stemming analyserend, — Wien schuld het geweest was, — In verb van de niet genomen wisseland of van de kraaier. — De volgende dag kreeg Bets het rezu over de post, — Maar eerste daaraan volgende, — Aarten ze in Antwerpen olijven. — Het einde van, — Van de Antwerpse trein en de pech. Voor eeuwig vaarwel, — Van volklantjes. — Dit is in LibriVox opname. — Alle LibriVox opnamen zijn vrij van auteursrechten. — Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, — Ga naar LibriVox.org. — Opname door Filomena. — Volklantjes door Herman Heijermans. — Voor eeuwig vaarwel. — Voor eeuwig vaarwel. Vrouw Kubiet, — De oogende rood van het grienen, — Had, zoals elke avond tegenwoordig, — In er eentje de zolderdeur, — Die natuurlijk weer een van de meiden had opengelaten, — Gesloten. Op den zolder zelf rondkijken, — Volgens de instructies van den huisheer, — Of er niemand was binnengeslopen, — Geen dief, — Geen brandstichter, — Was er niet in de gedachte gekomen. — Voor geen geld zoals het als vrouw hebben gedaan. — En vanavond stond er hoofd alleen bij den brief, — Den ellendigen, — Ramsaligen afscheidsbrief, — De gaskran van de hinteltreppen afdraaiend, — Stak ze de plaats over. De badkamer van de nassessor, — Die in het warme weer, — Tegen deze tijd, — Nog een douche nam, — Z'n tweede vandaag, — Bescheen met een verlichte raam, — De luig kninkelende takken daar struiken. — Twaad op dat ze in het bad hoorden plassen, — Hoorden ze voor het laatst, — Bij de inalmachtigen God, — Voor het laatst, — Twas uit, — Uit, — Door haar kamertje heen gaan, — De tafel voorbij, — En den brief, — Met zijn nog niet droge ingthalen voorbij, — Lief ze de entree van de herschaften in. — Opende het ijzeren luikje van het gas, — Regelde het toestelletje voor de elektrische ontsteking, — Lieve, lieve God, — Nog nooit waren ze in zo'n keurig, — Modern huis portiers geweest, — En, — De ogen weer dik in tranen, — De neus bezwarend vol, — Plonte ze neer in den stoel voor den brief, — Den brief, — Jus ze drie, — Viermaal had overgeschreven, — En waren ze nou niks meer veranderde. — 17 jaar, — 17 maal, — 52 weken, — Had ze het bij de kerel uitgehouden, — Enkel voor de dochter, — Die nou 18 was, — Die drie volgende kinderen waren gelukkig gestorven, — Kocht naar de geboorte, — En geluk, — Omdat ze bij zo'n vader toch geen leven gehad zouden hebben, — En omdat de huisheren, — Wat je makkelijk begreep, — Van het, — Gaat en vermeneed, — U, — In portiersgezinnen niet gediend waren, — Nou, — Geeten buiten de stad op een atelier werkte, — De laatste twee maanden om de 14 dagen in middag thuis kwam, — En je op een gezicht zag hoe ze de uren telden, — Om bij het geknaag en de zure ruzie weer zo gauw mogelijk weg te wezen, — Nou, — Ze enkelde meiden van de hoogpartijren, — En van de eerste stok, — Die om de drie, vier maanden wisselden, — Als het zo lang duurde, — Voor aanspraak had, — En zonder bescherming van geten, — Aan dat mens was overgelevert, — Nou, — Konz't niet langer bolwerken, — Alles liet-ie aan haar over, — Het open maken, — Het schoon houden van de trappenhuizen, — Het kloppen van de lopers, — Het licht opsteken, — Zo als het begon te schemeren, — Smelde-ie hem, — Als of je naar de kroek om den hoek, — Waar het ene glas na het andere, — Met zijn lekkere vrienden letterlijk naar binnengood, — En als je dan diep in de nacht, — Na jenever ruikend, — Met het sleutelgat fort, — Om in zijn bed te raken, — Moest ze geen twee woorden in de weg leggen, — Want dan was hij geen man meer, — Zoals in de brief stond, — Maar de levende duivel, — Een geniepige duivel, — Die nooit zoveel gedronken kon hebben, — Dat hij den Assessor, — Of den gepensioneerde Major, — In de hoogpartijren, — Rechts en links, — Wakkerbeuligde, — Maar één, — Die een fatsoenlijke, — Erplicht doen de vrouw, — Aan geen geluid, — Maakende blauwe plekken, — En altijd aan mijn hielp, — Dat van vannacht hadden doorslag gegeven, — Bij halvee trapje afschommelend, — De huisjermosset in de spieze krijgen, — Was hij met zijn dronken kop, — Bij de lamp, — De krant gaan zitten lezen, — En precies om de tientellen afgemekt, — Had hij zo hard opgemaakt, — Op van zijn bier en zijn je never gehikt, — Dat ze op dood van de zenuwen van werd. — Na elke hik, — Of je er zelf het land aan had, — Had hij ook hard op, — Is het gedaan, — Gezegd, — Zonder van haar in der bed notitie te nemen. — Tot vier uur, — Bang vorm, — Was ze rustig gebleven, — Zonder een letter protest. — Toen, — Omdat hij bleef lezen, — Bleef heken, — Bleef is het gedaan, klessen, — Had ze voorzichtig gemaand, — Gewaarschoud, — Dat vier uur snart, — Geen tijd voor je krant was, — Als zij daarom zelfs weer uit moest, — En dat, — Als ze zich nekken kwijt wou raken, — Is in twee oren dicht moest houden, — En een slok water drinken. — Hij, — Woestom, — Dat zijn stoorden, — Was als van oudste keer gegaan, — Maar omdat de drankum te machtig werd, — Ze wou graag elk uur verdienen, — Wat hij door zijn keel gaat, — Was hij van zijn stoel gegleen, — En op de grond, — Beest van een vent, — Had hij tot de middag, — Leggen snaken en ronken. — In de eenzaamheid van de nacht, — Had ze toen bij de gezondheid van de dochter gesporen, — Dat ze van een maft zou. — En zeldzaam voetbij stukhoudend, — Was aan het schrijven gegaan, — Zo, — Als hij tegen schemen de deur uitslend hadden. — Van een lege dakje gleden scheverij niet, — Nee, — Ze had het in haar leven nog niet verder dan tot brieven op advertenties gebracht. — Het uiteens zetten van de grieven, — Van het hoe en waarom, — Kosten een half door zijn felletjespapier, — Uit de papierzak aan de overzij. — Je moest zo uitgeslapen met de slampamp aanwezen, — Aan als een vrienden in de herberg zou hij natuurlijk laten lezen. — Ook aan den huis her, — Als ze de puntjes niet duidelijk op de i's zetten. — Er ogen nu voor het laatst droogend, — Gekwassen dat ze er een traan om liet, — Las ze nog eens, — Kal hem aan, — En om zichzelf te overtuigen. — Meneer, — Als de brievenbesteller u deze brief brengt, — Heb ik u voor altijd verlaten. — U hoeft mij niet te zoeken, — Want ik ben weg. — Om u zal ik mij geen leed aan doen, — Want u, — Die geen man is, — Maar ene levende duivel, — Is dat niet waard. — Ik heb twee hamden aan mijn lijf, — Niet zoals jij, — Om een verdsoenlijke vrouw te mishandelen, — Maar om te werken. — Van buiten de stad zal ik mijn dochter schrijven. — Dit is het laatste wat u voor mij hoort. — Voor eeuwig vaarwel. — 9 juli, — 1908. — Emma, — Kraft. — Met haar meisjesnaam had ze getekend. — Je vrouw Koepits was ze niet langer. — En nou, — De brutale daad in de enveloppen stekend, — Schreef ze het adres, — Plakte de bossegel. — Als ze hem neerleid op de tafel zou ik niet geloven. — De brievenbesteller moest de morgen op de post van kwart over acht brengen, — Nadat hij eerst behoorlijk naast een gezocht had. — Den hoed op het oude hoofd, — Rotasje in de ene, — Den brief in de andere, — Bevende halt, — Kik ze nog even de meubeltjes af, — De kast en de nijmachine en de portretten, — Dingen die ze langzaam had zien groeien. — Meenemen deze geen korrel. — Aan dat bestaan waren ze geen herinneringen. — Aan de 22 gespaarde reismarik, — Groosje voor, — Groosje na, — Geschaat, — Verstopd, — Had ze voorlopig meer als genoeg. — Opschrikend doorgepraat bij de hintentreppen, — Natuurlijk het meisje van den Assessor, — Die er vrij jaar binnen liet, — De rijde zit gas uit. — De huisde wipte achter een aarzelende voeten in slot. — Ze was in de vrijheid. — Als ze een officiële brief in de bus schuins over postte, — Was de gordiaanse knoop doorgehakt. — Maar dat deed ze nog niet dadelijk. — Waarom wist ze zelf niet? — Ze liep. — Ze liep met haar tas je slag neer, — En haar weeg voelende linkerhand, — En in de rechter, — Of ze zo aan den eerste den beste voorbijgaan zou geven, — Met den afdruk van der duim van boven, — En dien van der wijsvinger beneden, — Vierkante de envelop met dit adres, — Den heer Gottlief Kubits enzovoort. — Twee, — Drimaal was een zijstraat ingeschuft, — Dicht langs de huizen voorstappend, — Zonder te weten waar ze eigenlijk was. — Dan, schrikkend, onwezenlijk lachend, — Merkte ze dat ze enkel om het huizenblok heen was gelopen. — Dat ze weer bij het balcom met de Geraniums — En de uitgebloedende Rodendendron, — Van den gepensioneerde Major, — Die nog opwas, — Te soezelen stond. — Van den andere kant Duisthoep kwam de familie — Van den tweede in het stok, — Voor wie ze de was deen. — Ineens, bevreesd aangesproken te worden, — Kierde ze zich om, — En met een houding-genraad, wetend, — Er niet verder overdenkend, — Als zelfs zo juist het huis vooruit was gegaan, — Haaste ze het asfalt over, — En eerst wat tot bezinnig kwam, — Haakten er vijf vingers in de brievenbus, — — Die waarlijk even klappelde, — Na het onzettende van zulke hap, — Hij was gepost, — Niet meer terug te krijgen, — Aan het noodlood dat tederen harde bint, — En verdoorde schijt overgegeven, — Als opgelucht, — Plots veerkrachtig, — De kielte der brievenbus aan haar vingentoppen meedraagend, — Wandelde z'n eind verder, — Op het plein, — Waar de fontein niet meer werkte, — Waar de planten en bomen heerlijk schoudwiel, — Naast het licht der elektrische balons, — In de straten afweepen, — Waar in de veilige donkerte, — Der grote, — Ronde banken, — Dienstmeisjes en soldaten, — In de verliefste houdingen, — Zaten te minnekozen, — Zetten ze zich op een kleinere bank, — Om te blazen. — Het was er een zalige stilte, — Zolang de tram niet in de bord begon. — Door de blaren der bomen en struiken, — Zag je de rode lampjes van het restaurant op de hoek, — En de muziek van de paar italianen die daar speelden, — Zuizelt de zacht vriendelijk aan, — Zo gedemd, — Of het van een andere kant kwam. — Met de ogen gesloten, — De handen op de leren beugel van het tasje, — Zat ze naar wees te wiegelen. — De laatste ruzie nog eens in de oneindigheid van haar herinnering, — Haar fijn uitpluisend. — Hoor je er, — Met zijn telkens innerbed op schijt, — Ikent hicken, — Achter de krant, — Had zitten ergeren, — Alleen de punt van zijn zware snort te zien, — En de damp van zijn smerige sigaar, — En het frunnekend gevrijf van het krantenpapier tegen zijn vette buik, — En de vloeken, — Toen ze hem angstig vroeg, — Naar toch eindelijk het licht uit te doen. — Lieve god, — Wat had ze in het donker liggen huilen, — Toen hij op de grond zijn roes uitsliep. — De verliefde paren, — Aasterden in de zwijgenis van de zomeravond. — De schouduwen en de bladen, — Sleerden in het licht van het pad. — Van een enkele auto klonk verwijderd geroep, — En uit het restaurant, — Met zijn vleur van rozen wilde lampjes, — Slop het geklaag van een schelle viool. — Of iemand meelemen had. — Toen, — De ogen nog altijd gesloten, — Begon ze krönen te snicken, — Dat ze geen sterveling in de wereld had. — Om eens mee uit te praten. — Ook geen dochter. — De laatste keer, — Datgeten op bezoek was geweest, — Had die voor zavond zijn afspraak. — Dansen in, — Hallenzee, — Was voor zo'n kind in de jaren prettiger, — Als het gemok van haar vader en moeder thuis. — Als je er wel voor boy, — Deed je het nog. — Respect voor haar ouders, — Was er door zijn handen uitgeranzeld. — Zo, — Bij die ellendige, — Alles aan dat slapmakende muziek, — Zou ze nog lang gehaald hebben, — Als er niet naastal op de bank, — In het gangconducteur, — Met zijn liefje was komen zitten. — Die praten geen woord, — Kikken elkaar enkel aan, — De vingers vast gezogen. — En aan die twee niet te storen, — Niet met haar neus gesniffel, — En niet met haar luisteren, — Stond zo'n zachtjes op, — Liep weer, — Aan één stuk, — Van de ene straat in de andere. — Doelo. — Op van vermoeidheid, — Omdat ze dan heel een vorige nacht, — Niet geslapen had. — En in de zenuwe gebeurtenissen, — De oudhoofdje leeg hadden gepompt. — In den Tierengarten, — Moesten weer even op een bank rusten, — Dicht bij een laantaren. — Want voor het donkere gedeelte van het bos, — Was met al de moorden waarvan je las, — Guwelijk bang. — De klok van een toren sloeg twaalf. — Er lippentelde de slaag, — Aan mee. — De gedachten waren bij de volgende morgen. — Wie er om zes uur zou openmaken, — Wie de meiden van de derde stokporen, — Wie de lopers die je vanavond zo uithouden gezien vegen, — Wie de natte was van de familie van de tweede stok, — Van de wasselder zou binnenhalen. — Wie er op de huisdoor zou letten, — Als hij lag te sneurken. — En, — Wat of de armen gereden, — Die nog zo bitter weinig, — Aan er jeugd had gehad, — Zeg een zou, — Als hij er morgen kwam vertellen, — Dat de moeder er vond door was gegaan. — Wat een voorbeeld voor het kind. — En hoe hij er ransom aan zou, — Als zij er niet was, — Om tussen beide te komen. — Het ging niet, — Het mocht niet, — Zodorst niet. — Zoveel ellendige jaren had ze uitgehouden, — Dat de paar jaar die ze misschien nog te leven had, — Er maar bij mochten. — Weer, — En naar woning terug, — Was er afscheidblief glad vergeten, — Maar met dat hij bij tweeën ongewoon vroeg, — Omdat hij geen cent had, — Om lange uit te blijven, — De kamer in Norsten, — Overviel er de afschuwelijke angst, — De koetsachtige vrees voor een geposte brief, — Den brief in de blauwe bus aan de overkant. — Weer had hij den Hick. — Weer, — Zij hij telkens met den Hick en niet met haar praatend, — Hou je op of niet, — Weer lassie, — De rechtszaken in de kant, — De gevallen van moord en mishandeling, — Door liefde en hartstort. — Zij verzette zich niet, — Liet hem rustig begaan, — Vol als ze was, — Van wat er morgen komen moest. — Van het gluint geweld, — Het kran zinnig krakelen, — Als hij de brief in zijn handen kreeg. — Om vijf uur was ze in de weer, — Had ze open gemaakt, — De was afgenomen, — Gebort, — De lopers geveegd. — Om half aard stond ze al op de nuitkijk, — Zag ze wit van zenuwen. — En toen ze hem eindelijk had, — Den wanhoopsbrief, — Ging ze, — Godzegge prezen, — Weer gerust, — Naar de kruideneerswinkel, — Twee huizen verder, — Om in ons margarine voor zijn boterham te halen. — Om de weg strooiden ze de snippers, — Als klein duimpje het ook had gedaan, — Om het huis terug te vinden. — Einde van, — Voor eeuwig vaarwel, — De tante van Valklandjes. — Dit is een LibriVox-opname. — Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van uteursrechten. — Voor meer informatie, — Of om je aan te melden als vrijwilliger, — Ga naar LibriVox.org. — Opname door Bart De Leeuw. — Valklandjes door Herman Heyermans, — De tante. — Toen Rikje geboren werd, — Was de moeder aan de ene kant te zwak om er bijder te houden, — En aan de andere kant, — Dat gaf de doorslag, — Dorst ze niet voor de buren, — De buren boven, — De buren beneden, — De kwaadsprekende, — Loerende, — Quadaardige buren, — Voor wie Slabekke, — Ze die lange, langenbaande, — Als een milaatse, zo bang was geweest. — In het gasthuis bevallen, — Met enkel vreemde om zich heen, — In de hele stad had ze nog geen verrenicht voor familie, — Was ze tegen de schemer weer in de achterkamer, — Twee hoge trokken, — En daar, in de donkere bedstee, — Slab en Bizarabel, — Had ze zich nog rampzaliger gevoeld, — Als in de dagen, toen de laffe kerel er in de steek liet. — Want je bent aan alles, — Ook aan eenzaamheid. — En ze had nou een doel, — Een doel in haar leven, — Een doel bij haar werk. — Eens om de veertien dagen, zondags, — Nam ze een derde klas kaartje naar Haarlem, — Waar Riekje bij de moeder van een vriendin uit besteed was, — En dan bleef ze de hele middag binnen huis, — Achter de horen van het optrekje, — Heelp het kind met onhandelige bewegingen, — Kijk het onrustig in de klare, blauwe ogen, — Zicht niet gelukkig voelende, — Nee, in de verste verte niet, — En zich alle mogelijke dingen verwijtend, — Juist omdat niet gelukkig zijn. — Alle moeders waren met zo'n kleintje in de sas, — ZEI niet. — Ze probeerde het, — Het lukte niet, — Het kind had ZEI ogen, — ZEI neus, — ZEI haar, — En, omdat er gekke verliefdheid sinds zijn gemeende streek, — Tot een innige, — Bijna woeste haat was gegroeid, — Omdat ze al wat die aan herhidringen had achtergelaten, — Noch voor Riekjes geborgte, — In blinde verwoedheid vernieuwd had, — Kreeg ze soms iets onbewust veranders over zich, — Als het kleutertje op de schoot, — Met witte, maagere grijphantjes te friemelen leeg, — En dat voelde het kind, — Of het leek er te voelen. — Het kolonies begint te schreeuwen, — Te gieren dat het er paars van werd, — En eerst in de armen van de pleegboeder kwam het weer tot bedaren. — Ik doe er toch niks, — Prater-Marie dan verdrietig, — Heb je ooit zo iets gezien? — Dat komt, — Lacht de koosje, — Die er meer de slag van had dan zij, — Dat komt natuurlijk daarvan daan, — Dat het kind aan mij gewend is, — Hoef je je niks van aan te trekken, — Als ze er volle hersens krijgt, — Zelf ze vanzelf zien, — Hoe jij je voor er uitsloopt. — Lass ze slapen trouwst, — Maar het was er een, — Eén die er bij het werk opwoorde, — Eén die er uren kon bezighouden. — Ze was een van de stukste meiden van de fabriek, — Haast zonnigkameraat. — Ze schouden harder dan de anderen, — Babbelde weinig, — Haalde geen grapjes uit, — Zat telkens met de gedachten bij de dingen, — Die er zo'n opstopper hadden gegeven. — Wat ze van centen kon afdragen werd in Rikjes kostgeld, — In een jurkje, — Een paar schoentjes, — Een stukje speelgoed uit de Franse bazaar gestoken. — Ze deed het zonder sentimentaliteit, — Zonder echte, — Diep gevoelde genegenheid. — Ze deed het, — Omdat je het mos doen, — Omdat je je kind niet op een allemans schoeren kon schuiven, — Omdat ze het ook wel plezierig vond als Rikki niet bij de kinderen in de buurt afstak. — Ze deed het zonder juicht, — Zonder lachen, — Zonder geluk. — Ze deed het met moeite, — Omdat er borst niet tegen eens voorover zit te komen, — En ze vooral tegen de winterdag de belabberdste hoespuier kreeg. — Vier jaar oud, — Achter de kindje, — Begon Rikje de eerste woorden te babbelen. — Koosje, — De pleegmoeder, — Best mensje, — Dat nou zijn drenering op had gegeven, — Schoonmaak beurt op kantooren waarnaam, — Koosje noemde ze moedig. — Tegen de moeder zei ze tante. — Niemand had het te geleerd, — En niemand had er bezwaren tegen. — Zo'n kind had er eigen spraakje, — Der eigen brabbelwoord is, — Die ze van de kinderen in de buurt van meester speelde overnaam. — De vrouw, — Die haar dag aan dag verzorgde, — Die elke nacht met haar in het kamer te sleep werd vanzelftermoodig. — De stugge, stille vreemde, — Die om de veertiend dagen op bezoek kwam, — En is wat meebracht, — Weert tante, — Zoals de zoon van Koosje en de andere man in het huis, — Omen genoemd werden. — De eerste keer toe, Marie, — Door het tastend kindermondje als tante werd aangespakt, — Was ze in geen twee maanden over geweest, — Omdat ze met haar koude winterdag in het gasthuis had gelegen. — Dag, tante! — Was de begroeting geweest. — Tante, — Tante, — Had de moeder lachen ter haat, — Wat zei ze nou? — Jemand moeder zeggen, — Rikkie, — Had Koosje verbeterd. — Maar het zat er in de kinderhoofdje al zo ingeroest. — Ze zei die moes en die tantes zo lekker. — Zo om er te pakken. — En ze was zo aangekomen, — In die twee maanden van het gasthuis, — Dat ze derde gang lieten gaan. — En dan, — Het was misschien beter zo. — Wat Koosje kwam na Amsterdam wonen. — Tegelijk met haar zoon, — Die opzicht er bij een veem was geworden. — De twee huishouders werden één, — Wat een hele besparing gaf. — Op de derde verdieping van het huis, — Waar Marie zo lang op de achterkamer gewoon had, — Dijde ze mutje bij mutje, — Wonen de Rikkie met haar tante en haar moeder voor het eerst onder één dak, — Zonder dat de buren, — Met haar vatsoen en haar vuile monden, — Door een woord over de kinderhoofd, — Met kletsen hadden. — Het kammen niks gele hoe ze benoemd, — Reden neerde de moedig, — Laat ik maar tante hieten, — Als wij maar weten dat ik de moeder ben. — Wat? — Zo kwam de zesde winter. — Op de grachten in de hele stad reden ze schaats. — Het was in jaren zo'n vorst geweest. — De daken, — De kozijnen, — De straten, — De stoepen waren een panse van ijs en sneeuw. — En tegen de avond hulde de noordenwind, — Met zo'n geweld in de schoorstenen, — Over in ieder huis het geklaag van een ziekenwas. — Die woestagmiddag was de boodschap van het gasthuis gekomen. — De ellende boodschap, — Waarvan mensen die op het gasthuis aan waren gewezen, — Alles begrepen, — Dat de familie zoveel mocht bezoeken als ze wou. — Het was mis. — Het liep af. — Toen Ari geschraft had, — Had koos je het kind voor de kou, — Nog een omstaaddoekje om de oort is gebonden. — En voor ze de tram naar het gasthuislam, — Was ze in de Utrechtse straat, — Een paar wollen wanker, — Met je zwezen kopen, — Om aan de ziel van een mei te laten zien, — Dat het meisje aan niks gebrek had. — Met die pracht van hun handschoenen aan, — Liep het kind, — Dat de vorige maand zes was geworden, — Van plezier te glunderen. — We gaan we nou naar Toen Moe, — Wat wilde ze blij, — En dat stevige rijglaag is, — Beklappen zo vrolijk het afstrad, — Of er een mens liep. — Nou gaan we tante opzoeken, — Zeg koos je, — En nou mag je wel erg liefdoen hoor, — Want je zelde niet ik was bijzien. — Waarom niet, — Met een meisje, — Dat in de laatste weken al meer in het ziekenhuis was geweest? — Nou, — Daarom niet, — Zed ik schoonmaakste kribbig, — Als het kind met vragen begon, — Komen geen eentuin. — De hakjes jolenden over de bevrorengrond, — Het mondje tuitendriftig ademplofjes, — Het warme wandje rusten in de hand van de vrouw. — In de tram spraken ze geen woord, — Maar in de Konstalthein Huygensstraat, — Tegen de Scherpewind in, — Begon koos je zachtjes te sloffen, — Om de bedenkingen van het dorp. — In de tram spraken ze geen woord, — Maar in de Konstalthein Huygensstraat, — Tegen de Scherpewind in, — Begon koos je zacht — In de laatste kwarteer. — Zal je niet veel babbelen, Rikki? — Waarom niet, — Vroeg het kind dadelijk weer, — Nou, — Daarom niet, — Zed de vrouw nogmaar, — Maar, — Geduldiger, — Als het mens ziek is, — Kende geen spectakel aan zijn orenvelen. — Begrijp-ie? — Ja, — Bo, — Zij rieken, — En ze bliezen er warme adem in de wandjes, — Omdat de vingertoppen pijndeen. — Even zetten kozen zich schrap tegen de vinnige wind, — Die onverwacht genippig, — Stofbaling, — Spultingen uit de grond zwipten, — Die de rokken langs de benen zoog. — Hou je mond toe, — Zij ze met dicht de ogen tot het kind, — Dat haar niet verder kon, — Zoals de winterkeer ging. — Dan dichtbij het gastthuis stond ze stil, — Glade Rikjes haren onder het putje, — Rinden neerden voorzichtig. — Als met haar boven bij de Rikki, — Wat zij je dan zeggen? — Dacht dan, — Hoe gaat het met u? — Zij het meisje trappelend van kou, — Houtrekjes kreeg ze om de mond, — Omdat die gemene wind door het wonen doekje heen, — De oortjes in brand zetten. — Nou, nou, — Dat moet je vandaag nou eens niet zeggen, — Praten de oude vrouw onzeker, — Hoe ze het al moest leggen. — Vandaag moet je eens wat anders zeggen, — Wat anders, — He, he? — Wat het dan moet? — Nou, — Als je met tante de bed staat, — Want je erg lief wezen en vragen, — Dag moeder, — Hoe gaat het met u? — De wandjes onder de armen, — De lippjes bibberend van kou, — Er niemand al van begrijpend, — Kijk het kind, — De pleegmoeder aan. — Moet ik Dag moeder zeggen, — Vroeg ze, — En het is toch met tante. — Dat doe je enkel vandaar, — Alleen vandaar, — Voor de aardigheid, — Horry, — Dat zal ze plezierig vinden, — Horry. — Laten we nou niet langer blijven staan, — President Kind, — Het is hier zo koud. — Zal je het niet vergeten, Rikki, — Je moet enkel zeggen, — Ja moeder, — En nee moeder, — Horry, — Ja, — Moe, — Ik ben zo koud, — Vooruit dan, — Binnen kun je je warmen. — Het kind weer aan de hand ging z'n gast daarin. — Het was zo'n idee vandaar. — In de tam was het ingevallen. — Als Rikki de moeder misschien voor het laatst zag, — Moest ze er niet als tante anspreken. — Het was het idee. — Enkel het idee. — Niks als idee. — De vorige keer dat ze er geweest waren, — Op de bezoekdag voor iedereen, — Hadden bij ieder bed mensen gezeten. — Nu liepen ze, — Bekoos je en het kind alleen door de zaal, — Tot in de verste hoek, — Bij de ziekenlag. — Dag, Marie, — Sprak koos je, — Het was witte schepsel toe. — Jesus, — Jesus, — Wat was ze in die twee dagen afgevallen? — Dag, Marie, — Me komen is horen, — He! — Traag de ogen openend, — Kijk de meid, — Die daar beetje leven als een trek die je verdaan had, — De oude vrouw aan. — Daar maageren witte handen, — Zonder een eelting van arbeid nu, — Slapte over het beddelaken. — De hoofd, bedig en hard, — Als in de greep van de dood, — Bewoog niet in de schade elkaar van het kussen. — Als de zwarte wimpers niet naar de wingbrauwen waren gekropen, — Zou je gedacht hebben dat je te laat was gekomen. — En hoe voel je je? — He? — He? — He? — Haapen de koosje, — De keel vol, — En maar hesseurend om er niet in te blijven steken. — Zonder te antwoorden trok de zieken de ellenbogen naar de kussen, — Om zich een steuntje te geven. — En de gele, vleesloze halstrekend, — Zorgt ze der kind, — Dat ze liggend niet zien kon. — Wat zou je nou zeggen, — Spommerd, — Stou de koosje goedig, — Je hebt nog geen mond opengedaan? — Daartante, — Hoe gaat het met u? — Zij het angstige stemmetje, — En de handje stak over het dek. — Swak, glimlachend, — Gledeboedig terug in het bed, — En de ogen weer sluitend, — Te op, — Om te praten, — Hield ze het koud aanvoelend wandje, — In de laute van de vingers. — Stommerd, — Verweed koosje, — Zicht vluisteren ter het kindje bukkend, — Wat zou je zeggen? — Vreemdelijk lachend, — On echt, — Met een andere stem dan gewoonlijk, — Zij toen het kind, — Daart moedig, — Hoe gaat het met je moedig? — De zieken schrikten ervan, — Ineens waren er ogen weid open, — Ineens, — Zonder dat een sterveling een woord had gezegd, — Begrijp ze waarom koosje er neusnoot, — Waarom ze op dat uur bij de bed stonden? — Waarom het kind voor het allereerst geen tante zei, — Ineens begon ze ellendig te snikken, — Maar toen kwam de zuster erbij, — Dat mocht niet, — Je zo op de winde, — Voel je me rietje, — En ze wees koosje dat ze liever mooi genoeg is moest komen, — Zeg je moe goeie dag, — Zeg koosje, — Nou dag tante, — Beterschap, — Angsterde het kleudertje, — De volgende morgen waren ze ervroeg, — Maar om tante de bed zwarte het kamers, — En om de moment te beschutven, — Einde van de tante, — Mijzonnetje, — Van valklantjes, — Dit is een LibriVox opname, — Aller LibriVox opnamen zijn vrijvownoteursrechten, — Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, — Ga naar LibriVox.org, — Opname door Anna Simon, — Volklantjes, door Herman Heyermans, — Mijzonnetje, — Met de handen nog dampend van het soffie, — Waarin ze de koppen en ontbijen potjes blank had gespoeld, schoof ze het raam op. «Bieet!» zei de kanarie, kittig van zwavelstok naar zwavelstok wippend, en zijn zwarte kraaltjes ogen beoorden het gele lijfje uit, zo'n plezier als hij in de zonneschein had, die van de gordijn kier over het ongereddend aanregje de kooi kan bestrijken, en het waterfonteintje, met het groenig beslagen boven de spitsche, in tuimel en snijding van tollende straaltjes debranden. «Ja, lekkertje, ja, pietepaas» praten de juffrouw, zonder zich om te draaien. «Dat is het zomertje hoor, dat was zonnetje, wat een smul hoor!» Erin het sop bleken gekwekte knuisjes beleien de louten van het kozijn, erogen door droomende spiegelink der brillenglazen. «Ja, het goddelijk lengtje wasig, of de luime gelust van één enkele nacht de boel los had gebot, of een wonderlijke voorjaar storm, de takken der boompjes, de kale struikjes, zelfs de doorre wingerden vol, vol van doorschijnend glansgroen, vol van groen zonder schadeltjes, vol van bevreemdend nieuw, nog nooit zo groen geweest, had bestoven. »Gister, eer gister, bij het grijze gedruil dat er al vroeg de lamp had doen zoeken, was er haast niks geweest. «En nou, het appeleboompje zat van onder tot boven, of het rand fleueelde, en het serringenstruikje groeende zo lekker, zo maals, zo of de zwarte takkies zich voor de zon gegeneerden, dat je of je wou of niet aan de goede god mos denken, die dat allemaal kon als hij wou!» Voor het eerst van het jaar, voor het eerst, na de eindeloze, ruwe winter, met z'n gevluk door het schoorsteentje en zijn rouw geweld tegen de niet-te-ondooi en ruiten, warmde de lente lucht het keuketje binnen. Voor het eerst hadden de zonneplassies hetten. Het was om je te verkneukteren, om je schoonmaken in steek te laten en met je blote hoofd een paar straten af te keieren. Het was, het was, het was een gosvonder, je vond er geen andere woorden voor, en je ogen konden er niet genoeg van krijgen. Achter het verfeloos schuttingkie, waar de tuin van de gracht met z'n kastanjeboom, hoog als een huis, begon, had je hele plekken van groen. Groen, zo dun en sriel, en toch zo fleurig al, dat je de gevel mos gissen en de kastanje met z'n dikke bast lik waarat je zins gister geplant, je konden er niet op doen, dat je nog niet had gezien. Pieet, riep de kanarie opnieuw, en het kalk geëld dat de jevrouw om de twee maanden van z'n pootjes probeerde te weken, en last voor de beestjes als het vuil van de kooi aanbakte, sloeg rappertikjes tegen de droogte der stokken. Pieeeet, lekkertje, praatte de jevrouw, terug in de werkelijkheid, met niks kon ze dat dag niet voordoen. We zullen jou ook eens laten profiteren, piet de verzichterjes aan, beklom ze de stoel, de brede pantoffelvoeten bezijnen het vlechtwerk, en de handen om de traali slaand, syste z'n wild vladder aan dier, dat haar toch mos kennen. Nou dan, lekkertje, de vrouw zal je niet opeten, piet. Nou nou, moet wel erbij van de stoel vallen, piet. Ja, kijk maar waaran, hè? Suitjes balancerend, een voet op de zitting van de stoel, één als in polsing van de diepte die ze op de tast weer terug moest, haar vond ze de veiligheid van het vloerzeiltje. De kooi nu naar het zonne-wilderig, geel blakend aanrechtje draagend, bambelten ze in eenzet door, gewend aan het gezellige, knusse, huiselijke van de al dit geduldig luisterenden, nooit gejumeerde aanspraak, bijna de enige, sinds haar man gestorven, de dagmeisje hem gesmeerd had, en de kamers voor de commessaals leeg stonden. Iemand moest je hebben. Met al de zorgen in je hersens, de zorgen van je huur, je belasting, je schoonmaak helemaal alleen, je gemier met advertenties om de pracht van een syte met vrije kabinet voor een fatsoenlijke som kwijt te raken, met zoveel chagrijn aan je hoofd je mond te houden, dat was om gek te worden, dat hiel geen sterveling uit. De grote slag, der man niet meegetelt, was het trouwen van de meneer die zijn bezigheden buitens huis had geweest. Zo heen kreeg ze nooit meer, je had eens in je leven lief, tenminste als onbesproken mens, en je verhuurde eens in datzelfde leven, je door een ringetje te halen sweeten aan een precies op de eerste betaalende heer, die geen kapsies met het boekje maakte, die alles op de minuut deed en hard voor je mobilaire had. Tweemaal, na die leegte in een gemoed en erbovenhuisje, was de sweeten heel kort bewoond geworden, de eerste keer door een heer die al de tweede dag de deurwaarderpij zich in haar sweeten kreeg, toen door een student die tot diepe in de nacht bezoek van nooit er voetenvegende schandaalschopende vrienden en vrouwspersonen ontving. Dat had ze een maand, dertig dagen, en als gezegd dertig nachten, moeten verdragen. En nou in de schoonmaak, zonder meisje, zonder hulp, zelfde plafonnetjes wittend, zelfde deuken in het behangstel bijplankend, stond ze nog dik was, ja, haast ieder uur met ingehouder woede voor de baldadige, gruwelijke herinneringen van de studentemaand, die meer kringen in de tafels, meer verlekken in de stoelen, meer krassen en andere onbetamelijkheden had achtergelaten, dan de manier die zijn bezigheden buitens huis had, in twaalf jaar. Had ze in die dagen des oordeels er leed, er klachten, er diepe rondwaardiging bij de tradis van het kooitje gelucht. Had ze de kanarievogel bij het ongehoorde van gebroken glazen, door as en eentje sigaar verontreinigde botervlootjes, geraas en gestoei, boven tot getuigen genomen, een huilend ernodend in de eenzaamheid van het keuketje, gezegd. In de herwonnen stilte van het huis, en bij de restauratie van het door de vandalen vernieelde, steeg er gevoel van onverwoestbaar intieme, behaagelijk zekere vriendschap voor de bescheide cameraat en huisgenoot, aan wie je enkel vreugde beleefde, die er als een kind op lospieten als je smorgens de keuken in kwam, die je de tranen in je ogen kon zingen als hij op dreef was, en die de grootste troost van haar man, toen hij zo goed als op stervenlee was geweest. Jan had hem met het doodkeuketje laten vliegen, dat deze hij niet meer, want zo'n beest weer zenuwachtig toen zijn vrijheid, dat moest dan het koop rondgelden, maar anders, niet één canariën in de stad of het land kon zo'n heren levertje als Pieterbaas bij haar hebben. Twee maanden de week kreeg hij schoon behoorlijk uitgebrand zand, en zo als er was een blaadje verksesla, en in de hete zomer een badje, of een zend henepsaatje, of een snuffie van een kers, of een klontje suiker. Soms, in de beangstigende avond stilte, als haar krankje uit had, en de zwijgen is der dingen van een ophitzende vijandigheid werd, kon ze ineens behoefte in vinden als een gele palletje op het stokje versteend dier wakker te praten, en haar zondagen na de kerk verdeed ze met uren schel en betoogend gebabbel. De vogel, zich vervelend, opgewekt door haar gescharrel met potten en pannen, zei duizend keer, Piet, zij verhaalde, reteneerde hard op, moest er geluid horen. Nu met het wonder van het mijzondje en de infeest groen gestoken planten en women, had ze een bijna moederlijke verteedering bij het nerveus verrukt getrippel van de canari, die als een gele vlam door de zonnebaan bewoog en bij het getilpte hermussen, buiten, onrustig sreel antwoorden. Lekker, hè? Wat? Hé, Piet? Praten ze een slank rugje toe. Ja, en dat was wel dat we je meteen ook maar eens voorzien, hè. Je bent me weer aardig aan het anderssen met je zaad en je water geweest. Nou, nou, mocht je er zo wild mee omspringen, kind? Voei, voei, je kooi ziet er als een studentenkamer uit, Piet. En wat je met je watertje uitvoert, nou, het lijkt of hij er wat in doet, zo groen is je vonteintje telkens beslaat. Ja, ja, ik heb het tegen jou en niet tegen de jongens buiten. De schuif met het zand had ze uit de kooi getrokken en met de ellenbogen het kozijn beleunend publiezen met niet te wild gespanne konen, zagjes aan, bang dat nog eetbare zaartjes mee zou het warren, de platte zinkbak. De hele kooi vandaag aan beurt geven kon niet, was ook niet nodig, waarom met zoveel herrie in het zonnetje dat er plezieren had de minste spetjes op te letten, te laten, kon ze niet over haar proper hart brengen. Dat voelde ze als een verwaarlozing, en als er niet zo grote vreugde voor Piet de Baas. Als ik met een schoongeblaze zandbak en met fris voeg en met een kraakhelden fonteintje in de eerste lentelzoon van het jaar stond, mocht hij zich tien mal lekkerder als met de smurrie voelen. Een mens kon gosse zondags, helemaal lekkertjes, voor het spionnetje, de straat opzitten neuzen, als de boel niet ankant was. En dat bleef voor een dier glad hetzelfde, wat? Voor de blaasbal van haar oude lippen, er lippen met oneindigheid van levensweten, stofen, spoten, kulkten, de zaadpelletjes, en tussendoor buitelden als opgejulde sneeuwvlocken de gele donsfeertjes van Piet de Baas, die werden de geruien scheen. Het zoele windje door ze mee over de nimbus van groen rond de struikjes, over het schuttendje, tot diep in de tuin van de gracht, waar, dat zag ze eerst nou, hoe de mensen het konden, aan een appeleboom met plaatjes als graspritjes, luren en kindersokkeningen te drogen. Zo, Piet de Man, praat er je vrouw weer, nu haar lippen niet meer te blazen hadden, en ze bukt het venster in. Nou ga je me niet zo wilde keer, hoor. De vrouw zit midden in de schoonmaak, wat je denk, hoor. En dan zal er weer je nog je watertje. Meer zei ze niet. Verder had ze niet gekund, had het haar leven met een dozijn jaren verlengd. Met de zandbak in de handen, de mond in schrik verstart, een haast niet kloppend hart, en een bestervende verzwikking in haar leden, zag ze het ontzettende, het vreselijk onverklaarbare. Aan stuipte ze het vision van de vogel die met schuwen tastbewegingjes bovenop de kooi zat. Ze dacht er niet over hoe het gekomen kon zijn. Dag niet, kon niet denken. Ze wist alleen, als een reflex van weten, dat in het fel valse zonnetje buiten zijn traalis, liever God nog aan toe, voor het wijd open raam zat, dat één onvertogen ademgerucht hem naar de smeergebomen kon jagen, naar de kou, naar de poezin, naar de ellende van de blote hemel, regen en geen vreten bij de hand. Eerst na lange bewusteloosheid zich niet verroerend, zonder een schuifinkje van de ellabogen, zonder een vingersstrekking, zij ze zachtlockend, hopend dat die om zou kijken en het raam vergeten. Piet! Piet! Piet! Iedere Piet met het nadrukkelijker vertedering. Even bewogen die zwarte kratische ogen naar de zij van het rikje met de busjes Notemuskaat, Paperbollen, Campervoody. Even riep je in ouderwet, Piet! Waarom? Maar toen ze doodelijk voorzichtig er arm naar het raam astrekte om te proberen het neer te doen, gebeurden het. Het. Het. Het de keukenplot wit van leegheid. De kooi, drie, viermaal zo groot, het raam gat van een dreigende verschrikking. De zandbak ontglipt haar handen. De kooi ziet ze driftig op zij, en het bovenlijf over het kozijnvringend, zover als ze kon, zorgt ze, daar woelden ze het belabberd groen en de hatelijke takken. En dan die scheller, dan al de mussen bij elkaar, Piet riep, en ze geen lijfje in de zon glansde, zag ze mal gauw tussen het donzig in het windige wiegschijnbaar schuimend groen van het appeleboompje in de grachttuin. Ze sloeg geen doek om, zette geen hoed op, vergat haar toffels. Overrokken in lichte laaien stonden, of jut met zijn broodmes erna zat, of een dolle hond zo met het schuimend ze bek aan haar stootkanten hing. Over de dag des oordeels was, en de dikste helft van de aardkloof al af was gebarsten, zo spurtte ze het zijstraatje door, de punten en boppels der keien niet voelend. Op het hoge portes van het grachthuis heigte, hoesten, praten, jachten ze in één koortsige verwildering, telkens bij het stommen niet begrijpen van het dienstmeisje haar halend, maar kanarie zit bij hun de tuin, je vrouw, mijn bezie is losgebroken. En als het dan eindelijk gesnapt werd, god, wat een hersens, liep ze mee de lange donkere gang met aan het eind zon en groen bij een glazen deur door, en over de nauwbaroggie stekende kiezels kastend zocht ze met gereedige ogen, maar het appeleboompie was ze niet meer de ondankbare judas. Er hand boven de ogen, die niet tegen de zon in kon, schoerend, hoorde ze meer dan ze me zag tussen het groene gedamp van de kastanje, waar hij zo vrij zong of hij zijn koei in het keuketje zat. Nou, dieet die wordt laatst gezien, je vrouw, zeid meisje, een paar ramen begrenkend, waarachter hoofden nieuwsgierigden. De buren begon het ook in de spieze te krijgen. Bist, biet, biet, hebde je, vrouw, door de spleetjes van erin rimpels verperkste oogleden en kosreewende zonne-schelheid en geelgroene boomfranje grijpend. En omdat dat er ture luurs maakte, viel ze quaraardig uit. Ziet u wat, door die lamme nadige zon, en dat groen nou ook net, hè. Kom nou, biettebaas, kom nou, lekkertje. Je kotje is nog zo warm, wat mag je nou hier? Dat kan jammer eens niet tegen. Biet, biet! Onzichtbaar relateren gekoppel boven, dan zwijgend, dan met het zingen van het zonnetje maathoudend. Schore lijfje met het soms zo zwaar gaande fluitend gejul, dat hoe langer, hoe meer gehoofden over de bloemrekken en kozijnen kwamen. En die keken van de zingen de vrijbuiten in het maalselente groen naar de juffrouw in de gachtuin. En ze lachten, en toen ze komiek gehoorgd dat geroep van het mens op de kousen. Toen je over de daak aan weg was, zo weg dat je geen piet om je te slikken kreeg, hing de juffrouw de lege kooi aan de spijker. Het mijzonnetje beplaste de kopere bullen, fleurde de figuurtjes van het zeil op, overlaaide de witbekalkte wanden met een gedaveg en een geglittig dat het keukentje er jong van weer. Zij, met een hoofdje zwaar van alende, die het dagelijks gedootje, het drogen van het beetje vaatwerk, het schillen van de aarpos, één voor één, orderlijk, zonder een ingelaten pit, terwijl het water al stoomde. Maar om een haverklap bij ieder vogelsschaduwtje langs het raam, bij elk geschilpte anders leek, bij elk gepraat nastand of benee, boogte zich over het kozijn, zocht de glansne luci, de blauwe hemel af, het serringenstruitje, het appele boompje, de kastanje, het klim op. Alle machtigste god, als het voor een week was gebeurd, had ze overal door de takken kennen kijken, nou hing er groene gordijnen. Zodat stommelde het bovenhuisje, de kamers voor de commesaals een laatste handje gevent, bewoog, redden, ging boodschapjes doen, een halfpantje groene zeep en een pak lucivers, laten nog ons margarine. Ze las, naar de koffie, als altijd, de ochtendkant met de advertenties. Ze liet zich aan eten en drinken, niemand al mankeeren. Maar toch, maar toch, toen hetzelfde gevoel of er een dooi in huis was, zo stil, zo angstig, en nog saaves om acht en om negen en om over tienen, toen ze naar bed ging, schoon ze het venster op, denkend dat hij terug zou komen. Zwaarzuchtend, aanzacht ze het strakke, glat-silver-a-maanssikkeltje dat de plaats van het mijzonnetje in had genomen, en onder het bidde door, of ze wou of niet, dacht ze aan Pietse gele lijfje in het appeleboompie, buiten, in de kou, einde van mijzonnetje. Dood van poes, van falklantjes. Dit is een LibriVox-opname, alle LibriVox-opname zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Kattenkliek, falklantjes, door Herman Heiermans, dood van poes. Zo toen de rukwinde begonnen, was het misgeweest. Bij het eerste doldriftig, als door een schrikstuip gegrepen schudden en vringende knotwelgen van het jaagpad langs de wetering, had poes de kolder in haar kop gekregen. Plots uit de rust, bij de snorkend, proestende haart opgeswiept, was ze als een bezetende, door het kamertje, met het mufflauwe luchtje van smelende turf en warm geluude etenskliekjes rondgestoven. Er staart, bol en rug, dik en dreigend, flapte met neidige smakken, of een schipperskezen terlastig maakte. Er rug kromde in sprong met wijd uitgeschurkte naalde vacht. Er bek, zwarte scheur in het sneeuwig dons van de kop, klaagde met pijnlijke schreeuwen. En als moeke er zussen toesprak, over het schorgenweld van de wind, en het zeipelend gelijk van het water in de sluis heen, blissen met sturreve woedheid of ze het frautje aanvliegen zou. Het was waarachtig angstig, om bang bij te worden. Soms, met de zot spelen de vaart van de geitenke in de wijn, veerden ze met vier poten gelijk van de grond, zes zevens waaien achter mekander. En als ze dan niet te weet is heen, wat ze uit luider baldaardigheid verder moest verzinnen, shorden ze zich klauwend en grissend aan tafelkleedje omhoog. Het blad met het theestel, de kommen, het geelichte vlamske, bijna aftrekkend. Zal je het laten, mot er er ongelukken van komen, grom de moeken net op het nippertje erbij om de boel tegen te houden. Als je me er niet uitscheidt, zal ik je een tik geven jouw Britale rakker, wel aakelijk dier van een beest. Dat zei ze maar zo, zonder menes, zonder er een ogenblik aan te denken, gek als ze met betje was, betje met verschattegesnuit en ermenselijk verstand, betje die nooit naast de bak met turfmolm deed, die niks van tafel diefde en alleen met de twee wijfjescanaris in de kooi aan het behang gelaten kon worden, sinds er eenmaal met er lekkere neusje, tot er spijt, maar het mosst om het af te leren, tegen de traaliens der kooi had gevreven. Even leek het op het geluid van haar knorrende stem, met er nog nooit vertoonde streken gedaan. De poes, in de duisteren hoek achter de haart tot de fluele buidel gedoken, belekte zich huiselijk als anders de poten. Maar het er toegeworpen kaascorsje besnuffelde ze niet, en toen moeke er bij de bedstee de rug toedrijden, werd ze opnieuw en nog crimineeler door doller heen. Ze rende tollend en cirkelend rond de tafelpoten, zo gehaast en zo kwiek dat ze er dronken van werd en met een zet over het cel schoof. En dan woest er nog, briemde ze hun nagels in het behang, dat de blommetjes afkrassend, dat het lin een bloot leid. En toen moeke nou heusdreigend op haar toekwam, om het te verbieden, wies ze kwaad aardig en vloepte met een waanzinnige sprong over de tafel en toen onder de open bedstee. Als je de wind in je kop heet bed, ruidt de moeke haart op, zo was er witjes bij geworden, moet je buiten een logisch heppen. Beneepentjes van gebaar, als Arima eerst uit stad weer om was, opende ze de deur van het sluitswachtershuisje en nog voor ze poes met zeldenfalende vertederingjes gelokt had, vloog het dier langs een rocken het jaagpad over. Kort keek ze hem na. Geen wonder dat hij opgebonden deed. De grote plas achter de gesloten sluisturen, telkens met bulderende dreuningen door de wind bestoven, woelde en klotste of ze hun zee was geworden. De lege pramen der Portlandsementfabriek, Tjalken pas door arige schut, bebeukten de meerpalen en het stijgerhout dat je je hart vasthilt of er weer niet een lekstoten zou als de laatste maal, toen het lange na niet zo gespookt had en er toch ingezonken was. Zelfs in de sluizen sloeg het water met klotsende kabelingetjes tegen de weteringdeuren en daardoor het najaakkaal gefreed de knotweelge van het pad en de overzijweg verrikten en slingerde de uitgegroeide takken gemelijk onstuimig als aan de ketting beudende honden. Tjesus, tjesus, wat een hondenweer zijn moeke, het wolle doekje aan de twee punten strakker om als schoeren spannend. De deur weer sluitend stak ze binnen de lamp aan. Als een klein vriendelijk doosje leefde de kamer met er heldere goudentjes, pilletjes en illustraatieprinten op. Op tafel glanste de bebloemde kommen en het theelicht nu door de lampschijn vertroebelt mijmerde met geluige zweef achter melkwitte transparantjes. Dicht bij het licht slurpt de moekeur thee, grotjes inblazend, donkerborende grotjes. En omdat er minder melk in het kannetje was, als ze zo straks nog had gemeend, nam ze amper een scheutje, om voor bed een bakkie te sparen, als bed voor de deur kwamen jouwën. Het zwijkertje dat Arye in de Franse bazaar had gekocht en dat hem vijf uur precies afliep tegen de tijd dat de eerste schuiten voor de deur kwamen, dikkerde nog rapper als je mee telkom. De haart vloot en juilde, en door het getocht bij het raam klepte de gordijnstok tegen het kozijn of er iemand sarend mee speelde. Nou, dat was allemaal niks. Aan stoom en wind was een mensenleeftijd hier bij de wetering en de plassen gewend. Zelfs toen een jaar geleden in de naherfst onweer en bliksem meer als een volle middag de keer gingen, slag op slag, vlam na vlam, en ze net als nou alleen in de sluiswachterswoning met de komleut in de handen soesde, was ze niet over stuur geraakt, niet erger als een ander bij het inslaan van de bliksem in de schoorsteen van het cementfabriek geschikt. Nee, de eenzaamheid was het hem niet, ook niet het roemoer buiten, dat er bij het bedachtzaam geslobberde thee dwars zat. De gedachtitjes sponnen zich om poes. Poes maakte er ongerust, poes met er dollen kuuren lie buiten in het noodweer, in plaats van overer op het tafelkleed bij de warmte der lamp te dutten en te snorren, als ze gewoon was. Andersom deze tijd kreeg betje een wakkie melk, tot zelfs de gekookte velletjes snoepten ze mee, te kast op een schoteltje was. En nou, hoor, hoor, hoe de wind gierde. Nou schooien ze bij de weg. Wauw, wauw! Daar had je er, dat kon enkel bed zijn, omdat er nog nooit een tweede poest bij de sluizen verdwaald was. Even kijken of ze weer lust had binnen te komen en zich fatsoenlijk aan te stellen. De kom met het drabbig suikere standje zetten moeken op het schoteltje en een treipje toffe voet in de durkie stekend om het gebulk van de wind tegen te houden, riep ze vertrouwelijk themerig. Poes, poes, poes, poes, poes, poes, poes, poes. Heel dichtbij, zwak lagerig maar onzichtbaar antwoorden bed. Wauw, wauw! En tegelijk of iemand er aan de strot naar buiten sleepte of zou het huisje getrapt weer stond moeken in de ketsende wind. De deur plofte achter het toe en een kort ogenblik moesten zich aan de klink vastgrijpen, niet om het rauwe geweld van de storm die de rokken rond haar benen speelde en de slippen van de doek met een zwabberswaai over haar hoofd keelde. Nee, dat was bijzaak, bij de schok, de krijzende schrik, dat bedjesgeroep van benee klonk. Van benee, uit het water in de sluis. De doep slippen in de drift van haar hand neipend, schrap tegen de windspuiing in, nauwelijks aan hem happend, boog ze zich over het brokje leuning, de paar ijzeren pilasters die de balk bij de binnendeuren schoorden. Zichten overtuigen, nog eens te roepen, of ze zich niet vergisten, was onnodig. Ze hoorde niet alleen kermen, duidelukker, bedjes, angstige schreeuw, zo dichtbij, of ze er met het uitsteken van hun arm te grijpen had, klonk het spartelend geplas van de drenkeling. Tjesus, tjesus, jammerde moeke, en versufd door de gebeutenis, vierkant in de war, niet zien na welke kant de dierplasten en klagden, begon ze het ouden, poes, poe, poe, poe, te roepen. Lieve God, ze begreep hoe het gebeurt, must wezen. Over het broeggetje van de gesloten deuren, als hij meer deed, must hij gekropen zijn en door een rukwint gepakt. En misschien had hij al een poos zo gespart dat hij om hulp geroepen, terwijl zij er komertje onder de lamp slurpte. Poes, poe, poe, poe, poe. Huilend van verdriet praat hij hem toe, en de kat benee in het donker, de stem van vrouwtje herkennend, krabbelde diepgeurgelend, smeekend, met de smachtelijke kreunen van een gewonde, met de pijnuitwulking van een gevolterde na de zij van het leuninkje. Ach, lieve heer, ach, lieve god, snikke de moeke. Lang uit op de gemetzelde grond, niet wetend wat ze deed, en dat het nutteloos was, en dat ze er zo nog in geen duizend jaren bij kon, omdat er geen meter water binnen in de sluis stond, snak ze hun handen uit en geek met ogen blind van tranende stijlenwand af, waar het water witte schuimbelletjes putterde, waar vage kringetjes dobbenen, must die zijn. Het klaagde en het vleiden, het bad en het kermde daar lang gerekt, aauw, dat je erbij had willen springen, zonder gedachte aan je eigen leven en aan je zoon die niet buiten je kon. Nou, zag ze het witte kopje, dan weg, dan verspoeld, dan weer boven de schuimblallers uit. De voorpootjes besloegen dit water, tik tak, tik tak, mappend en patzend, zonder een rust, zonder een missende greep, en als hij niet kon, als hij zich machteloos rekte, loodde het kopje omlaag, dreigde het lichaam te zwänken, de zwarte rug onder, de witte buik boven. Moeilijk weer over en gestommeld, beweging van alle dag was het niet, tracht de moeke in het gehaspel en gestotter van de gedachte, een uitweg te vinden. Er ogen zochten in hooploze gejaagdheid de plaats rond het sluisje af, de plaats met de witte fabriekskontoren, de donkere, effene wetering, en de overzijweg, waar nog vanmorgen hun schuit met turf, met deklas te breed om te worden geschut, had gelegen. Geen lantaaren, geen lichtje, nergens, ze was op zichzelf angewezen en ze kon het niet bij. Kindelijk, jammerend, tilde het vrouwtje de haak van de grond, de lange haak, waarmee Ari de deuren een zetje gaf of meehilp de pruimen te meren. Ze struikelde haast, zo zwaar als hij was, en pogde de plek af te dreigen waar ze meenden dat poes nou moest wezen. Maar de haak was te potig, te lang en te bungelend, en de wind met forsergeloei om het huisje heenparsend, gierde hun plomp uit de handen, rechtstandig omlaag, de piek met een ploetrende, plassende knou in het water. Als ze niet snel achteruit was geweken, was ze mee in het sluisje gekiept. Toen moeken we redeloos klagend van sluisdeur naar sluisdeur te lopen. De ijzeren meeringen meidend hoorten van pas als de storm de pannen van het dak raadhonden deklepperen. Omdat ze poes wel nog hoorde, dof van roep, donker murmelend van kreeet, maar er nergens mee zag, strompelde ze het schuurtje bij het huis binnen, en daar op de tast lichten ze de lantaren met het ronde beslag van de spijker. Ze schratten hun luce ver af, smeten bezig weg en een zwabber die toch niet zou rijken. Toen zag ze de putts aan het touw waarmee arie water op trok, en nog eens, heigend, kreunend, hard op klagend, lijzen languit op de grond, de lantaren in de linker, het touw van de putts in de rechterhand, en zoetjes smeekend, met gretige overredingjes in haar stem, of hij toch horen zou, en er begrijpen en haar kant uitkomen. Ripsen geduldig en telkens weer, poezie, poel ik eraan, poe poe poe, houd je dan vast aan de emmer poe, poe poe poe, betje, wet. Graf Niemendal, geen zier. Het dier, onherkenbaar, lijf je modderig en vreemdelijk verklit, met een verkneepen borstje en een achterlichaam, lijken karkas, met het mager, versrompelt halloos kopje, klemde zich met wijdgespalkte nagels aan een overzijsteen, te uitgeput zelfs om naar de lokstem te luisteren, en daar kon zij er niet bij met de putts. Bij de azelende schijn de lantaren, die in het zachter impelend water gouden diepsels en kartelende vloeilijnen dreef, die de groenig verweerde steen en der sluis met zonnebundels beklutste en een zilverblikkerend vorentje, met dartelerapheid uit het glazig mos opschichtig ende, bij het fluitend geblaas van de wind, die stof en blaren wild kolkend hoosde, en het dunne doekje doorsnee, bleef ze schrij in poes moet inspreken, tot hij bij een nieuwe rukwind de steen los liet en met ziddere de stuipingen enkel nog dreef. Nog diezelfde avond, na een hele poos zoeken, dreigde eindelijk Ari laat thuisgekomen het vormeloze kluitje. Het einde van Dood van Poes.