 Vervolg van het tiende hoofdstuk van deel 1 van kleine Dorrit van Charles Dickens vertaald door AG van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. 8 uur Klenem, die zich bewust werd dat hij zich gewijt had tot de bestorming van het circumlocuticantoor en nu moest door stormen, werd door de portier naar de kamer van de heer Woppler geleid. Hij trat er binnen en vond daar twee heren die tegenover elkaar aan een grote brede lessen naar zaten. De ene was bezig, een jachtgeweer, met zijn zakdoek op te vrijven en de ander streek met een vauwbeen een porcigem op een sneeprood. Meneer Woppler vroeg de bezoeker. Beide heren keken hem aan en schenen zeer verrast over zo veel onversaagdheid. Hij ging dan vertelde de heer met het jachtgeweer buiten gewoon langzaam sprekende naar het buiten van zijn neef en nam zijn hond per spoortrein mee. Een prachthond. Toen hij in het hok gezet werd vloog hij de portier aan en toen hij er uitgehaald werd de conducteur. De neef had een zestel personen en een hele troep ratten in een schuur bij een gebracht en stelde de tijd vast. Nu, de hond deed zo uitstekend zijn plicht dat de koop onmiddellijk gesloten werd en men begon op de hond te werden. Maar toen de wedstrijd plaat zo hebben werd er een of andere duivelse kerel omgekocht. Ja, meneer, omgekocht, want de hond was dronken gemaakt en zijn meester verloor. Meneer Woppler, vroeg de bezoeker. De heer met de marmelade vroeg zonder op te kijken. Hoe had hij de hond genoemd? Lovely, antwoordde de ander. Hij vertelde dat het dier sprekend leek op zijn autante van wie hij moet erven, vooral toen hij dronken was. Meneer Woppler, vroeg de bezoeker. Beide heren bleven hartelijk zitten lachen. Die met het jachtgeweer scheen over zijn inspectie van het wapen tevreden en liet het de ander bekijken die ook tevreden was, waarnaar hij de laden begon op te vrijven en daarbij zachtkens een deuntje vloot. Meneer Woppler, vroeg de bezoeker. Wat is er aan de hand? Vroeg eindelijk meneer Woppler met de mond vol. Ik zou graag ne willen weten. Arthur Klenham deed werktuigelijk het gehele verhaal. Kan u niet in lichten? Veel meneer Woppler, hem in de reden. Aldooretende. Nooit van gehoord, niets ermee te maken. Informeer, bij meneer Clive, tweede deur aan de linker hand in de volgende gang. Die zal misschien hetzelfde antwoord geven. Heel waarschijnlijk. Ik weet er niets van, zei meneer Woppler. De bezoeker keerde zich om en had het vertrek reeds verlaten toen de heer met het geweer uitriep. Meneer, hallo. Klenham bleef staan. Doe de deur achter u dicht. U laat ons hier duivels in de tocht zitten. De tweede deur links in de volgende gang was poedigevonden. En in dat vertrek trof Klenham drie heren aan. No. 1 deed niets bijzonders. No. 2 deed niets bijzonders. En No. 3 deed niets bijzonders. Toog schenen zijn meerrechts streeks betrokken te zijn in de werkelijke ten uitvoerlegging van het gronbeginsel van het departement. Van daar was een tweede vertrek met een dubbele deur waar de wijzen van het circumlocutie-kantoor vergaderd waren en waarin met indrukwekkende ernst stapelspapier gebracht werden. Telkensweer. Eén heren, vooral No. 4 dus, scheen het heel druk daarmee te hebben. Ik zou graag willen weten, begon Klenham, en vertelde zijn zaak op dezelfde draaiorgeltoon. Aangezien No. 1 hem verwees naar No. 2 en deze naar No. 3 was hij driemaal in de gelegenheid het deuntje op te zeggen, alvorens hij tot No. 4 genaderd was, die het eigenlijke werk deed. En nu begon hij opnieuw. No. 4 was een levendig, knap, goed gekleed aangename jongmens. Een barnacle, maar van de geestige tak van de familie. En zij heel vlot, oh ik geloof dat u beter zou doen, u zelf daarmee niet lastig te vallen. Mij zelf er niet mee lastig vallen? Nee, dat raad ik u zeer aan. Dit was zo nieuw gezichtspunt voor Arthur Klenham dat hij niet wist wat hij erop zeggen moest. U kunt het doen natuurlijk, ik kan u een aantal formulieren geven om in te vullen. Er zijn er hier genoeg, u kunt er een dozeind van krijgen als u wilt, maar u zult er niet ver meekomen. Zou het zo'n hopeloos werk zijn? Neem mij deze vraag niet kwalijk, ik ben een vreemdeling geworden in Engeland. Ik zal niet zeggen dat het hopeloos is, antwoordend nummer 4, met een vrij moedige glimlach. Ik geef u alleen maar de raad, u er niet mee in te laten. Maar u kunt het natuurlijk toch doen. Ik onderstel dat er een of ander contract niet is nagekomen of zoiets. Is het niet? Ik weet het waardelijk niet. Nu, dat kunt u onderzoeken. U kunt dan opzoeken welk departement bij dat contract betrokken was. En bij dat departement alles vinden. Neem mij niet kwalijk, maar hoe kan ik dat opzoeken? Wel, ja, u moet het wagen, dan zullen zij het u wel vertellen. U moet dan bij dit departement een memorie indienen. In de wetige vorm natuurlijk, maar die zult u wel vinden. Om aan dat andere departement toestemming te verzoeken, en een memorie in te dienen. Als u die toestemming hebt, en u krijgt die na enige tijd ongetwijfeld, moet die memorie bij dat andere departement ingediend worden. Ingeschreven bij dat departement, teruggezonden om bij dat departement getekend te worden. En dan is het voor dat departement gereed. U kunt onderzoeken wanneer de zaak in al die fase komt. Door aan beide departementen navraag te doen, tot, men het u vertelt. Glennem kon niet nalaten te zeggen, maar is dit nu een manier om zaken af te doen. Die vrolijke jonge barnacle had bepaald pret over zoveel eenvoud. Die verstandige jonge barnacle wist heel goed dat het geen manier was. Die snakse jonge barnacle had zich een particulier secretaris postje bij het circumlocutiekantoor veroverd, om bij de hand te zijn als er eens een vetter postje loskwam. Maar hij zag volkomen goed in dat het circumlocutiekantoor een politiek, diplomatiek, hoge spokens was. Alleen maar bijzonder geschikt voor de grote lui om de kleine lui van zich af te houden. Die verrukkelijke barnacle was in één woord op weg om een staatsman te worden en van zich te laten spreken. Wanneer de zaak met dat departement welk dan ook geregeld is, ging de vrolijke jonge barnacle voort, kunt hij van tijd tot tijd uinskomen overtuigen hoe wat er mee staat. U kunt dat ook langs dit departement laten doen. Wij moeten de zaak in handen stellen van één of ander departement, maar u moet zelf oppassen dat ze daar niet blijft liggen. Komt de zaak bij dit departement terug, dan kunt u hier nu en dan aankloppen. Blijft ze ergens liggen, dan moet u proberen haar een stootje te geven. Schrijft u erover aan één ander departement langs dit departement of aan dit departement langs een ander departement en u hoort er niets van, dan doet u beter maar op te houden met schrijven. Aartu klennum, kijk alsof hij er niet veel van begreep. Geen wonder. In elk geval, zei hij, ben ik u zeer verplicht voor uw beleefdheid. Volstrek niet, antwoorden die prettige jonge barnacle. Probeer het en zie hoe het u bevalt. Bevalt het u niet, dan kunt u er elk ogenblik mee eindigen. U zout al voorlopig een pak formulieren kunnen meenemen. Geef meneer eens een paar dozijn formulieren. Na deze opdracht aan nummer 2, nam die vruchtelijke jonge barnacle een handvol papieren aan van nummer 1 en 3 en ging daarmee het heilige de heilige binnen waarde preziderende machten van het circumlocutie kantoor Throenden. Aartu klennum stak de formulieren met een zucht in de zak en verliet langs de hoge steenetrap en door de lange steenegang het gebouw, maar liep op de stoep tegen twee personen aan die hem voor waren. In één van hen herkende hij plotseling zijn reisgenoot Miegelz. Meneer Miegelz had een hoog rode kleur, veel rode nog dan in Marseille, en hield een klein manneke bij de kraag van zijn jas vast, roepende, kom buitenschelm die je bent, kom buiten. Het was zo onverwacht Meneer Miegelz daar te ontmoeten, en vooral hem zo bezig te zien om zijn slachtoffer de deur uit te krijgen, dat klennum enige ogenblikken verrast bleef staan. Hij volgde echter toen Meneer Miegelz met zijn vijand, die er uitzag als of hij geen vliegkwaad zou kunnen doen, de straat opging. Weldra had hij hem ingehaald en klopte hem op de rug. Het driftige gelaat, waarmee Meneer Miegelz omkeek, nam onmiddellijk een veelzachtzinnige uitdrukking aan. Toen hij zag wie hij voor zich had, en hij stak klemmen dadelijk de hand toe. Hoe vaar je, Ripij? Hoe vaar je? Ik kom juist van het vaste land. Ik ben blij, u te zien. En ik, dat ik uw wereld moet. Dank je, dank je, en mevrouw Miegelz en uw dochter. Allen in blakende welstand. Ik wou alleen maar dat je mij in een coolere toestand had aangetroffen. Hoewel het volstrekt niet warm was, zag Meneer Miegelz er zo verhit uit dat hij de aandacht trok van de voorbijgangers. Vooral toen hij bleef staan tegen een ijzeren hek, zijn hoed afnam, zijn het das losmaakte en zonder zich aan de publieke opinie te storen, zijn hoofd, hals en gezicht begon af te vrijven. Zie zo, sprak hij, dat helpt. Nu ben ik wat afgekoeld. U schijnt u erg te hebben opgewonden, meneer Miegelz. Wat is er aan de hand? Wacht een oogomblik, dan zal ik het je vertellen. Heb je tijd om mee door het park te gaan? Zo veel als u wilt. Vooruit dan? Ja, je moogt hem wel eens aankijken. Arthur had een blik geworpen op de persoon die meneer Miegelz zo bij de kraag had gehad. Het is wel iemand om eens naar te kijken. Nu, veel was er niet aan te zien. Nog aan zijn gestalte, nog aan zijn kleding. Want het was een kort vierkant mannetje, met grijzend haar en diepe rimpels in het gelaat, en op het voorhoofd een denker. Maar overigens een eenvoudig man. Het zwarte pak, dat hij droeg, zag er niet uit als of het bij een eerste pleermaker vervaardigd was. En de man zelf deed denken aan een schrandere meesterknecht, in één of ander handwerk. Hij had een brillenhuis in de hand, dat hij, terwijl er zo over hem gesproken werd, telkens omdraaide, waarbij hij zijn duim gebruikte op een wijze die men alleen ziet, van mensen gewoon, om met reedschap om te gaan. Je blijft bij ons, zijn meneer Miegelz, opdreigende toon. Ik zal u voorstellen, vooruitmaag. Klenham vroeg zich verbaasd af, terwijl zij de kortste weg naar het park insloegen, wat die onbekende, die gehoorzaarmeeging wel gedaan kon hebben. Hij zag er volstrekt niet naar uit als of hij, betrap was op zakkerollerij, nog als iemand die twistziek van aard was. Hij het was een stille, eenvoudige, kalme man, die geen enkele poging deed om te ontsnappen. Wel scheen hij te neergeslagen, maar volstrekt niet beschaamd of berovel. Als hij een misdadige was, dan was hij tevens een onverbetelijke huigelaar, maar als hij dit niet was, waarom had meneer Miegelz hem dan bij de kraag uit het circumlocutie kantoor gesleept. Klenham zag dat hij niet alleen moeite had, om uit die man wijs te worden. Meneer Miegelz had dit even goed, want hun gesprek vlot er niet, en meneer Miegelz keek hem telkens zo zonderling aan, zelfs wanneer zij over de meest onverschillige dingen spraken. Toen zij eindelijk onder de bomen waren, bleef meneer Miegelz plotseling staan, en zij, meneer Klenham, wilt u zo goed zijn, deze heer eens aan te kijken. Zijn naam is Dois, Daniaal Dois. U zult niet willen geloven dat deze man een beruchte schelm is, is het wel? Nee, zeker niet. De vraag was heel geschikt om iemand verlegen te maken, nu de persoon in kwestie erbij stond. Nee, dat zult u ook niet, daarvan ben ik overtuigd. U zult niet willen geloven dat die man daar een misdadiger is, is het wel? Nee. Nee, toch is hij dat. Hij is een misdadiger, en waar aan zou hij zich schuldig gemaakt hebben. Moord, manslag, brandstichting, valzijt in geschriften, zwendelaarij, inbraak, struikroverij, diefstal, samenzwering, bedrog, waar aan denk je? Ik zou zeggen, antwoordde Klenham, de glimlach om Daniaal Dois glaad bespeurende, aan geen van die misdaden. Zo is het, maar hij is een uitvinder, en hij heeft een poging gedaan om zijn eigen land van zijn vindingrijkheid te laten profiteren. Dus is hij een misdadiger meneer. Acht uur keek Daniel Dois aan, die alleen maar even het hoofd schudde. Deze Dois, meneer, ging meneer Miels Voort, is midden een machinist, niet in het groot, maar iedereen weet dat hij een zeer talentvol man is. Ongeveer twaalf jaar geleden, voltooiden hij een uitvinding, die voor land en volk zeer belangrijk is. Ik wil niet vertellen hoeveel geld het hem gekost, nog hoeveel jaren hij er aan gearbijd heeft. Maar ongeveer twaalf jaar geleden bereikte hij zijn doel. Is het niet? Twaalf jaar geleden, Dois. Je zout je dood ergeren over die man. Hij klaagt nooit. Iets langer, antwoordde Dois. Nog langer dus. Wel nu, meneer Klenem. Hij wend zich tot het Goeffernament. En van dat ogenblik af is hij een misdadiger. Ja, meneer, reed meneer Miels, die groot gevaarlief zich weer even warm te maken, alsof straks. Van dat ogenblik af heelt hij op een recht geaard burger te zijn. Hij werd beschuldigd en bedreigd als iemand die een helse misdaad had begaan. Hij is van dat ogenblik af een man die vermeden, afgescheept, overdonderd, uitgelachen door de ene jongen of oude welgeboren heer. Na de andere jongen of oude welgeboren heer gekaatst. En teruggekaatst moet worden. Een man zonder recht op zijn eigen tijd en zijn eigen bezittingen. Eénvoudig een vogelvrij verklaarde van wie men zich volgens de wet kan afmaken. Een man die men zo lang mag vervolgen tot hij van uitputting bezwijkt. Na de ondervinding door Klenem, die morgen opgedaan, was dit niet zo moeilijk te begrijpen als meneer Dois onderstelde. Sta daar nu niet met je brillehuis te spelen Dois, dan riep meneer Migels, maar vertel aan meneer Klenem alles zoals je het aan mij vertelt hebt. Het is zeker waar dat ik langzamerhand het gevoel gekregen heb begon de uitvinder van een misdadiger te zijn. Terwijl ik aan de verschillende ministeries mijn best deed, zo beleefd mogelijk te zijn, werd ik altijd meer of minder behandeld als iemand die een ernstige misdaad heeft begaan. Ik heb het meer dan eens noodzakelijk gevonden terwille van mijn goede naam erop te wijzen dat ik werkelijk niets gedaan had waarvoor ik naar Newgate moest gebracht worden, maar alleen een grote bezuiniging en verbetering wilde doen in het voeren. Zie daar nu, riep meneer Migels, oordeel nu zelf of ik overdrijf. Nu zul je mij ook kunnen geloven als ik u de rest van de zaak vertel. Na dit preludium ging meneer Migels voort met zijn verhaal, met dat onveranderlijke verhaal dat zo vervelend begint te worden dat van zelfsprekende verhaal dat wij allen van buiten kennen. Hoe, na eindeloos aanmelden en corresponderen, naar eindeloze onbeschoftheden, domheden en beledigingen, de heren een minuut opmaakten nummero 3472, waarbij de schuldige werd toegestaan op eigen kosten proeven te doen met zijn uitvinding. Hoe die proeven werden afgelegd in tegenwoordigheid van een raad van zes personen waarvan er twee te oud waren om ze te zien, twee anderen te oud om ze te horen, een vijfde slechter been om er dichtbij te komen en de zesde te koppig om er naar te kijken. Hoe aan nog een aantal jaren verliepen met nog meer onbeschoftheden, domheden en beledigingen. Hoe de heren weer een minuut opstelden nummero 5103, waarbij zij de zaak verwezen naar het circumlocutie kantoor. Hoe het circumlocutie kantoor na verloop van tijd de zaak in handen nam, als of ze gloednieuw was en men er nog nooit van gehoord had. En hoe het toen, alles door één haspelde, verknoeide en de uitvinder telkens weer emmers koud water over het hoofdwierp. Hoe de onbeschoftheden, domheden en beledigingen met de tafel van vermenervuldiging gelijk een tred hielden. Hoe de uitvinding werd verwezen naar drie barnacles en één stilstalking die er geen verstand van hadden, die er nummer iets van zullen begrijpen, die er het land aankregen en er een rapport over uitbrachten waarin zij de fysische onmogelijkheid ervan verkondigden. Hoe het circumlocutie kantoor in een minuut nummero 8740 verklaarde geen aanleiding te kunnen vinden om op de beslissing waar toen de heren gekomen waren terug te komen. Hoe het circumlocutie kantoor na er opmerksaam opgemaakte zijn dat de heren tot geen enkele beslissing gekomen waren de zaak in de doofbod stopten. Hoor diezelfde morgen een laatste bijeenkomst had plaatsgehaald met het hoofd van het circumlocutie kantoor en hoe dat onbeschaamde hoofd had gezegd dat het alles wel beschoudt en onder de gegeven omstandigheden en de zaak van alle kanten bekijkend zijne opini was dat er twee dingen gedaan konden worden of de zaak in de doofbod houden maar dan voor altijd of haar opnieuw aanpakken en er van voor en af aan mee beginnen. Maar ik ging meneer Miegel voort als praktisch man nam in tegenwoordigheid van dat eminente hoofd dois bij de kraag vertelde hem dat het mij nu duidelijk was welk een vervoerlijke schelm en verraderlijke verstoorder van de vreedsame regering hij eigenlijk was en trok hem mee naar buiten. De portier heeft kunnen zien dat ik een praktisch man ben die de officiële waardering van zulke personen op reistel en daar zijn wij nu. Waren die vrolijke jonge barnacle op dit ogenblik bij hen geweest dan zou hij hun vermoedelijk verteld hebben dat het circumlocutie kantoor alle functie in behoorlijk had waagendomen. De barnacles toch hadden voor niets anders te zorgen dan zolang mogelijk op het schip van staat te blijven. Het schip uitrusten, lossen, schoonmaken zou gelijkstaan met hen te schrappen van de rol. Zij zouden nu zeggen dat zij maar eenmaal geschrapt konden worden en dat in die het schip verging met hen erop dit de zaak was van de uitkijker in de mast maar niet de hunnen. Zie daar vervolgde meneer Meegels. Nu weet je alles van Dois. Maar wat niet geschikt is om mij te calmeren dat is dat je hem nu nog geen enkele klacht hoort uiten. U moet wel veel geduld hebben en veel zelfbeheersing, zei Klenem, zijn nieuwe kennis verbaasd aantkijkende. Niet meer dan ieder ander antwoorden Dois. Goedde hemel, reed meneer Meegels, toch zeker meer dan ik. Dois glimlachte terwijl hij tot Klenem zeiden. U moet weten dat mijn ondervinding van die dingen niet bij mijzelf is begonnen. Ik had er nu en dan alleen een en ander van vernomen. Mijn geval is niets bijzonders. Ik ben niets slechter behandeld dan honderd anderen in gelijke omstandigheden. Dan alle anderen zou ik bijna zeggen. Ik weet niet of ik daarin een reden tot troost vindt in uw geval. Maar ik ben voor u blij dat u het wel doet. Begrijp mij wel, antwoorden Dois, op zijn bedaarde, kalme manier en met zijn grijze ogen in de verte starende, als of hij de voor hem liggende ruimte wilde meten. Ik zeg niet dat dit een beloning is voor al de moeite en de arbeid, voor al de gekoesterde hoop, maar het geeft toch enige verlichting zelf te weten dat men erop gerekened heeft, dat het zo zou gaan. Hij sprak op de rustige, bezadigde manier, iets wat binnen zmond. Die men veelvuldig aantreft bij werkkundigen. Gewoon om het grote juistheid te overleggen en te meten. Die manier behoorde bij hem, even als de lenigheid, van zijn duim en de eigenaardige wijze waarop hij nu en dan zijn hoed achteruit schoof, als of hij een halfvoltooid werk zijn handen met aandacht bekeken en overdacht. Te leugen stelt? Ging hij al wandelende voort? Ja, ongetwijfeld ben ik de leur gesteld. Gekrenkt? Ja, ongetwijfeld ben ik gekrenkt, maar zo gaat het allen, die in dezelfde omstandigheden verkeeren. In Engeland voegde meneer Miegelz erbij. Natuurlijk bedoel ik in Engeland, als men met zijn uitvindingen naar de vreemde gaat. Ja, dat is wat anders, daarom doen zoveel uitvinders dat ook. Meneer Miegelz begon weer warm te worden. Wat ik bedoel, is dat, afgescheidend van de vraag hoe de regering zo geworden is, zij zo is, heb je ooit gehoord van een plannenmaker of een uitvinder die gehoor heeft gevonden bij de regering, die niet ontmoedigd en mishandeld is. Ik kan aan mij geen herinneren. Heb je ooit gezien dat de Engelse regering vooraan stond, waar het een nuttige zaak gold? Heb je ooit gehoord dat zij iemand aanmoedigde of zelf het voorbeeld gaf? Ik ben veel ouder dan mijn vriend, veel meneer Miegelz in. En zal op deze vragen antwoorden, nooit. Maar wel, hebben wij alle drie hernamde uitvinder menig voorbeeld gezien van haar onverikbaar besluit om altijd meidelen en jaren bij anderen achter te blijven en onverzwakt te volharden bij het gebruik van dingen die door anderen al lang afgeschafd en door beteren vervangen zijn. Dit waren zij volkomen eens. Wel nu, even als ik, weet wat een of ander metaal zal doen bij die en die temperatuur of dit of dat lichaam onder die of die druk, kan ik ook weten, als ik er maar over nadenk hoe deze grote lorten en heren zullen handelen, in een geval als het mijne. Ik heb het recht, niet verbaasd te zijn, terwijl ik nog een hoofd met hersenen op mijn schouders en een behoorlijk geheugen heb dat ik behandeld ben als al mijn voorgangers. Ik had er niet mee moeten beginnen, ik ben genoeg gewaarschuwd. Deze laatste woorden gingen met een hardgrondige zucht gepaard en toen stak hij zijn brillehuis in de zak en hernam. Dat ik niet klaar, meneer Klenem, komt omdat ik ook dankbaarheid gevoel en wel aan onze gemeenschappelijke vriend. Hoe dikwijls en op hoe vele lijfwijzen heeft hij mij gesteund. Onzin, zei meneer Miegelz. Alle drie bewaarden nu enige minuten het stilzwijgen en Arthur Klenem kon niet nalaten, Danielle Dois, eens van terzijde aan te kijken. Hoewel het blijkbaar niet in zijn karakter lag te morren. En hij dit ook nalied uit eerbied voor zijn eigen zaak, welwetende hoe onvruchtbaar dit zou zijn, was het toch duidelijk te zien dat de vergeefs aangewende pogingen hem ouder, ernstiger en armer hadden gemaakt. Arthur kon niet nalaten te denken hoe gelukkig Dois zich gevoeld zou hebben indien hij bij de heren die wel zo goed waren het bestuur van slanszaken in handen te nemen en lesje genomen had in de manier hoe iets niet te doen. Meneer Miegelz had ruim vijf minuten nodig om weer wat af te koelen. Kom, kom, zei hij eindelijk. Wij kunnen de zaak niet beter maken door er ons over te ergeren. Waar ga je heen, Den? Ik ga naar de fabriek. Nu, dan gaan wij alle drie in dezelfde richting. Is het niet, Klenem? Je zult wel niet afgeschikt worden door de naam. Bloedend Harthof, waar de fabriek ligt. Bloedend Harthof, zei Klenem, daar moet ik ook heen. Zoveel te beter, reed meneer Miegelz, vooruit amaar. Terwijl zij voortwandelden, kwam zeker bij één van het drital, zo niet bij alle drie de gedachten op, dat het Bloedend Harthof eigenlijk geen passende bestemming was voor iemand die in officiële correspondentie geweest was met lords en barnacles. En misschien, wel het zondeling aan voorgevoel had, dat Britannien zelf ten enige tijden een onderkomen zou zoeken in het Bloedende Harthof, wanneer het aan het Circumlocutie kantoor de vrije teugeliet. Einde van de tiende hoofdstuk van deel 1. Elfde hoofdstuk van deel 1 van het kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door AG van Trigt. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Een late, sombere herfstavond, in het dal der Zaone, de rivier weerkaatste, de wolken, zo als een beslagen spiegel in een vochtig vertrek een beeld weergeeft. En de lage oevers hingen er heren daar overheen, als of ze half nieuwsgierig, half bevreesd waren om hun donkere schaduwen op het water te zien. De uitgebreide vlakte, om, chanon, lag als ineenswaarmoedige droom. Heren daar doemde een rij populieren op in de gloed der ondergaande zon, als om de eentonigheid te breken. Het was nat, treurig, eenzaam langs de oevers der Zaone, en de avond viel snel in. De enige figuur in het landschap was een man, die zich langzaam voortbewoog in de richting van chanon. Hij deed aan keindenken, zo eenzaam en verlaten zag hij eruit, met een oude knapsak van schaapsvel op de rug. Een ruwe, knoestige stok in het bos gesneden in de hand, bemodderd met pijnlijke voeten, afgesleten schoenen en slopkousen, ongekamde haren en baard. De jas, die hij over de schouder droeg, en al zijn kleren door trokken van de regen. Met moeite voortstrompelend, keek hij, als of de wolken zich haasten van hem weg te komen, als of het huilen van de wind en het ritslend van het gras op hem gemunt waren, als of het geheimzinnige kabelend van het water stemmen waren, die hem golden, als of de buien geherfst avond door hem verstort werd. Gemelijk huiverend wende hij de blik nu eens naar deze, dan naar geen kant, en soms bleef hij staam, en keek achterom en in het rond, en dan zuckelde hij weer voort, zwoegend en mompelend. Komt er geen einde aan die duivelse vlakte, vervloekte stenen die snijden als messen, vervloekte duisternis en kou, ik haat je. Oh, hij had ze alle die haat wel willen doen gevoelen in de tornige blik die hij om zich heen weerp. Als hij het maar gekund had, hij strompelde verder, bleef weer staan en tuurde in de verte. Ik sta hier, hongerig, dorstig en vermoeid, en die domkoppen daar gins, waar die licht te schijnen, eten en drinken, en zitten lekker bij het vuur. Mocht ik je stad maar eens plunderen, dan zou ik het je wel betaald zetten, brave jongens. Maar al niet hij de stad zijn het tanden zien, en al dreigende hij haar met de vuist, hij kwam niet dichterbij, en de man had nog meer honger en dorst en was nog vermoeider toen hij eindelijk de voet op de ongelijke straatstenen zette en overal rondkeek. Daar was het loosjement met de koetspoort en de smakelijke etenslucht. Hier het café met zijn verlichte vensters en het rammelen van domino-stenen, gins, de stoffend verver, met de stroken rood laken op de deurpost. Daar de zilversmid met zijn altaversierslen, de tabakswinkel waaruit een levendig troepje soldaten tevoorschijn kwam, allen met een pijpje in de mond, dan de vuile stank verspreidende goten, de hoog opgeladen diligence, met zes grijze paarden, met opgebonden staart, maar nergens een herberg voor een vermoeide reiziger. Om die te vinden moest hij de hoek omslaan, daar waar de kolbladren het dikst lagen, om de openbare pomp, waarop dit late uur nog vrouwen water kwamen halen. Daar, in een achterstraatje, vond hij er een. De dageraat. Gordijnen ontrokken het inwendige van de dageraat aan de blikken van de reiziger, maar het scheen daar binnen licht en warm te zijn. En een goed leesbaar uithangbord verkondigde dat men daar billiarden kon, dat er eten, drinken en logie te krijgen waren voor reizigers de voet en de paard, en ook wijn en liqueuren. De man deed de deur open en strompelde binnen. Even raakte hij met een vinger de rand van zijn verkleurde slappe hoed aan, als begroting van de weinige mensen die in de gelachkamer zaten. Twee speelden domino aan één van de tafeltjes. Drie of vier zaten er om de kachel te praten en te roken. Het billiard werd op dit ogenblik niet gebruikt. De waardin zat achter haar kleine toonbank tussen haar liqueurvlesen, met haar raadzulachtig inhoud, haar mannetjes met keeks en de blikkenbak met glazen tenaïm. De reiziger liep naar een onbezet tafeltje in een hoek achter de kachel en legde knapsak en jas op de vloer naast zich. Toen hij zich na deze bezigheid oprichtte stond de waardin naast hem. Kan ik hier blijven slapen, madame? O, heel goed, antwoorden zij, met een hoge, zangrige stem. Goed, kan ik ook wat te eten krijgen. Zeker. Vlucht dan, madame, alsjeblieft. Wat de eten zo spoedig als u kunt en dadelijk een fles wijn, ik ben uitgeput. Het weer is erg slecht, zijde waardin. Vervloekt weer. Een lange weg gehad? Vervloekt lang. Hij was bijna te schoor om te spreken en liet het hoofd op zijn hand rusten tot de fles wijn. Gebracht werd. Na zijn kleine glas, tweemaal gevuld en legedronken te hebben, brak hij een stuk van het grote brood af dat de gelijk met een soepboord, zout, peper en olie, een tafellaken en een servet op het tafeltje neergelegd was. Steundde de rug tegen de muur, strekte de benen over de bank uit en begon rustig te kouden. Tot het maal gereed was. Het ropje om de kachel had het gesprek een oogelijk gestaakt en alle aandacht aan de nieuwe bezoeker gewijdt. Maar de tijdelijke stoornis, die in binnenkomende vreemdening bij zo'n gelegenheid veroorzaakt, was nu weer voorbij. Men keek niet meer naar hem en zette het gesprek voort. Dat is de ware reden, zei Eenhunder, die blijkbaar een verhaal gedaan had. Dat is de ware reden waarom men zei dat de duivel losgelaten was. De spreker was kostig en bracht altijd iets van het gezag van de kerk in het gesprek, vooral wanneer de duivel ter sprake kwam. De waarde in, die haar echtgenoot, tevenskok in de dageraad, de nodige aanwijzingen voor de maaltijd van de vreemdeling gegeven had, zat nu weer kalm achter haar toonbank te naaien. Zij was keurig net klein vrouwtje en nam nu en dan hoofdschuddend soms lachend deel aan het gesprek. Bij de kachel, zonder echter van haar werk op te kijken. He, mondje lief, sprak zij, toen de boot van Leon aankwam en de tijding mee bracht, dat de duivel werkelijk in Marseille losgelaten was. Sloegen sommige lafbecken daar geloof aan. Maar ik, nee hoor, ik niet. U had altijd gelijk, madame, veel de lange kost erin. U waart zeker, hever vertoornd op die man, madame. Ja, natuurlijk, riep de waardin, met grote ogen van haar werk opkijkende. Natuurlijk, hij was een slechte kerel. Een ellendeling, die wel verdiende, waraan hij nu ontsnapt is. Zo veel te meer zelfs. Wacht nu eens, madame. Laatend zien, antwoorden de koster, zijn sigaar tussen de lippen verschuifende, om beter te kunnen praten. Misschien is het zijn ongelukkig noodlot geweest. Wel licht was hij het slachtoffer van de omstandigheden. Het is altijd mogelijk dat er iets goed in hem was, of nog is, als men het maar weet te vinden. De filosofische filantropie leert. Het gezelschap om de kachel bracht luidenbezwaren in tegen deze geleerde uitdrukking. Zelfs de beide domino-spelers keken op van hun spel als wilde zij protest aan tekenen tegen het uitspreken van zulke woorden in de dageraad. Houd op met je filantropie. Riep de waardin lachend, terwijl zij heviger dan ooit het hoofd schudden. Luisterens, ik ben een vrouw. Ik weet niets van filosofische filantropie. Maar ik weet wat ik gezien heb in de wereld waarin ik zelf leef. En nu zal ik u eens vertellen, mijn vriend, dat er mensen zijn. Mannen zowel als vrouwen, helaas ook vrouwen, die niets in zich hebben dat goed is. Niets. Dat er mensen zijn die men zonder zich te bezondigen mag verachten. Dat er mensen zijn die men behandelen moet als vijanden van het mensdom. Dat er mensen zijn die geen hart hebben. En als wilde dieren afgemaakt en uitgewijd moest hem worden. Er zijn er maar weinig, hoop ik, maar ik heb er in de wereld en zelfs hier in de dageraad ontmoet. En ik twijfel er niet aan of die man, hoe heet hij ook weer, is er zo in. Op mijn woord, als u filosofische filantropie iemand aan de genaden van zulk volk overlevert, door ze met woorden of daden of met beide te helpen, houdt ze dan maar buiten de deur van de dageraad, want dan is er geen centwaard. Intussen had zij de soep aangenomen van haar man, en toen zij die op het tafeltje zetten, veranderde de vreemdeling zijn houding, terwijl hij zijn knevel tot de neus optrok en de neus op de knevel liet zakken. Nu, zei de eerste spreker, laat ons op ons onderwerp terugkomen. Afgescheiden van al dat gerinnen neer, het was omdat die man vrijgesproken werd, dat de mensen in Marseille zeiden dat de duivel los was. Dat was de bedoeling, anders niets. Hoe heet hij ook weer, vroeg de waardin. Biro, is het niet? Rigo, maar dan, antwoordde de kosten. Juist, Rigo. De soep werd gevolgd door een schaaltje vlees, en dit door een schooteltje groente. Alles wat voor hem neergezet werd, had hij op, dronkt de fles leeg, bestelde nog een glas rum en rookte bij de koffie een sigaret. Toen hij verzadigd was, werd hij overmoedig en begon mee te praten over koetjes en kalfjes, maar op een toon van meerderheid. Het is mogelijk dat het gezelschap nog andere afspraken had, of zijn minderheid begon te voelen. Hoe het zij, de mannen verdwenen, één voor één, en aangezien zij niet door andere vervangen werden, lieten zij de vreemdeling in het bezit van de gelachkamer. De waard was in de keuken bezig, de waarddin druk aan het werk, en de verzadigde reiziger zat bij de kachel te roken, en zijn de doorgelopen voeten te warmen. Pardon, madame, die Biro, rigomonstieu, rigo, nogmaals pardon, die man heeft u ongenoegen opgewekt, is het niet? De waardin, die een ogenblik gedacht had, wat een knappe man, en een ogenblik later, wat een gemeen uiterlijk, helde sterk naar dit laatste oordeel over, toen zij zag hoe hij zijn knevel optrok naar de neus. Rigó vertelde zij, was een misdadiger, die zijn een vrouw vermoord had. Sacristie, dat is wel een misdadiger, maar hoe weet u dat? Dat weet de hele wereld. A, en toch liet de justitie hem lopen. Montheu, de justitie kan geen bewijzend genoeg vinden. De wet sprak hem dus vrij. Toch weet iedereen dat hij het deed. Het volk wist het zo goed dat het weinig geschild heeft of het had hem aan stukken gescheurd. Zeker omdat ze allemaal zo goed overweg kunnen met hun eigen vrouw. De waardin keek hem nog eens goed aan en werd in haar laatste oordeel bevestigd. Toch had hij mooie blanke handen, die hij graag liet kijken. Nu aarzelde zij weer. Vertelde u of werd het door een van die heren verteld wat er van hem geworden was, madame. De waardin schudde het hoofd. Er is in de dageraard verteld dat men hem voor zijn eigen veiligheid in de gevangenis gehouden had. Zo stond er in de coranten. Hoe dit nu zij, hij heeft zijn verdiende loon niet gekregen en dat is erg jammer. De gast zat zijn laatste sigaret rookende naar haar te kijken en zijzelf erboog het hoofd over haar werk. Er lag een uitdrukking in zijn ogen die vermoedelijk haar twijfel opgeheven en haar tot het beslisde oordeel gebracht zou hebben dat hij een gemeengezicht had. Toen zij opkeek was die uitdrukking verdwenen. De handstreek zachtkens de kneevel glad. Ik zou gaarne naar bed gaan, madame. Op er best, monsieur. Olaman. Mijn man zal u de wegwijzen. Er is nog één reiziger, maar die is al heel vroeg naar bed gegaan, omdat hij zo moe was. Het is echter een grote kamer met twee bedden. Er is plaats genoeg voor twintig. Deed alles vertelde de waardin uit de dageraard op haar zangerige toon. Nu en dan ertussen inroepende Olaman. Eindelijk antwoordde de man en vertoonde zich om de hoek van de gangdeur. Met zijn koksmuts op. Hij stak een kaars aan en ging de reiziger voor naar boven. Deze nam zijn jas en zijn knapsak op en wensen de waardin een goede nacht. Waarbij hij de wens uitsprak haar de volgende morgen in welstand te zullen terugzien. Het was een grote kamer met een houten vloer die erg veel splinters had, ongeverfde balken in de zoldering en twee bedden tegen de wand. Hier zette de man de candelaar neer. Kijk de gast die zich over zijn knapsak bukte van ter zijde aan en bromde iets als het bed aan de rechterkant, waarna hij hem alleen liet. Vermoedelijk was de waard een goed gelaad kundigen en had hij al lang bij zichzelf uitgemaakt dat die reiziger een gemeente troonie had. De gast keek minachtend naar het helderen, maar grove linen, nam op de stoel die bij het bed stond plaats en begon zijn geld na te tellen. Een mens moet toch eten, mompelde hij, maar de duivel mag mij halen als ik morgen niet op kosten van een ander eet. Terwijl hij daar zo zat, werd zijn aandacht gevestigd op de regelmatige ademhaling van zijn slaapgenoot. De man was warm toegedekt en had het witte gordijn aan het hoofd einde toegetrokken, zodat men hem wel kon horen, maar niet zien. Die regelmatige ademhaling echter, die al maar doorging, terwijl de ander schoenen en slopkousen uittrok, jas en das op de stoel lechten, begon eindelijk dienst nieuwsgierigheid te prikkelen. Hij sloopt daarom wat dichterbij, nog wat dichterbij, tot hij eindelijk bij het bed van de slaper stond. Toch kon hij dienst gelaad nog niet zien, want het laken lag er overheen. De aandemhaling ging intussen even regelmatig door, zodat hij het waagde het laken zachtjes op te lichten. Oh, wat deed die verraderlijke, mooi gevormde hand het zachtjes. Grote goden, fluisterde hij, een stap achteruitdoende, utter scavaletto. De kleine Italiaan, vermoedelijk in zijn slaap voelende dat er iemand bij zijn bed stond, staakte zijn geregelde ademhaling en opende met een diepe zucht bij de ogen. In het eerste ogenblik was hij nog niet wakker, want hij keek zijn oude, gevangenisgenoot, rustig aan. Maar in het volgende sprong hij met een kreed van verbazing en ontsteltenis uit zijn bed. Wat is er, wees kalm? Ik ben het, je kent mij toch, sprak de andere op fluisterende toon. Maar Jean-Baptiste staarde hem met wijt geopende ogen aan, mompelde allerlei verwarde zinnen door alkander, kroopbevend in het hoek van de kamer, trok flux zijn broek aan en zijn jas met beide mouwen om zijn halsbindende scheen hen niets liever te doen dan door de deur te ontsnappen. Maar zijn oude kameraad was hem voor en plaatste zich in zijn volle lengte tegen de deur. Cavalletto, word toch wakker? Kameraad, vrijf je ogen eens uit en kijk mij eens aan. Maar noem mij niet bij mijn vroegere naam, noem mij lagné, versta je lagné. Jean-Baptiste, de ogen, zo wijk mogelijk geopend, maakte een aantal van die nationale achterwaardse bewegingen met de rechte voervinger in de lucht. Als of hij besloten was, gedurende de rest van zijn leven alles te ontkennen wat de andere ooit zou willen te berden brengen. Cavalletto, geef mij een hand. Je kent lagné, de gentleman. Geef de hand aan een gentleman. Onderworpen, als altijd en nog lang niet vast op de benen, kwam hij vooruit en legde zijn hand in die van zijn minzame meester. Monsieur Lagné lachte en na de hand even gedrukt te hebben liet hij haar los. Dus u bent niet, stotte de Jean-Baptiste. Niet onder de guillotine geweest. Nee, kijk maar. Rip, lagné, zijn hoofd met een rug omdraaiende. Zo vast als het jouwe. Er voer een huivering lang zijn rug. Toen Jean-Baptiste kamer rondkeek, om zich te vergewissen waar hij was. Zijn meester nam deze gelegenheid waar om de sleutel uit de deur te trekken, waarna hij op zijn bed ging zitten. Kijk, sprak hij, schoenen en slopkouzen in de hoogte houdende. Dat ziet er mooi uit voor een gentleman. Maar je zult een zien hoe spoedig daar verbetering in komt. Ga hier nu in zitten. Neem je oude plaats weer in. Jean-Baptiste, nog alles behalve gerust gesteld, zat naast het bed op de vloer en bleef zijn meester voortdurend aankijken. Zo is het goed, zij lagné. Nu kunnen wij ons voorstellen dat wij weer in die helse spelong zitten. Hoe lang is het geleden dat je ontslagen bent? Twee dagen naar u, meester. Wat doe je hier? Ik kreeg de waarschuwing mee, daar niet te blijven, en dus verliet ik de stad onmiddellijk en sinds die tijd heb ik gezorgd hem. Ik heb van alles, zowat bij de hand gehad, de Avignon, de Pont Esprit, Téléon op de Ronde en op de Saône, al spreken de teken de heide kaart van die streek, met zijn door de zon verbrande vinger op de vloer. En waar ga je nu heen? Waarheen? Ja, Jean-Baptiste scheen geneigd een ontwijkend antwoord te geven, maar wist niet hoe. Bij Baggers riep hij eindelijk, als werd hij gedwongen een antwoord te geven. Ik heb erover gedacht naar Parijs, misschien wel naar Engeland te gaan. In vertrouwen, Cavalletto, vertel ik je dat ik ook naar Parijs en misschien naar Engeland ga. Wij zullen samen gaan. De kleine man knikte en liet zijn tanden zien, maar toch scheen hij niet overtuigd dat deze afspraak erg naar zijn zin was. Wij zullen samen gaan, herhaalde Lagné. Je zult het zien, hoe spoedig ik mijzelf, dwingen zal, voor een gentleman aangezien te worden, en dat zal, jou ging, wind, eieren leggen. Afgesproken, gaan wij samen? Zeker, zeker, dan zul je, nog voor ik ga slapen horen. In een paar woorden, want ik verlang naar bed. Hoe ik nu hier voor je sta, als Lagné. Onthoudt het goed, ik ben Lagné, niet die andere. Altro, altro, niet Rie, nog eer Jean-Baptiste, die naam geheel kon uitspreken. Had zijn camera de vuist al onder zijn kin, en zijn mond met kracht gesloten. Vervloekt, wat ga je beginnen? Wil je me, laat eens tenigen, en vertrappen, zou jij gestenigd en vertrapt willen worden. Ze zouden het doen, voorbeeldje maar niet, dat ze mijn gevangeniscameraad zouden sparen, als ze met mij begonnen, voorbeeldje dat maar niet. Toen hij de kin van zijn makkelos liet, lag er een uitdrukking in zijn ogen, die deze cameraat, de overtuigingsschonk, dat, mocht het ooit tot stenigen en vertrappen komen, hij wel zo de aandacht op hem zou vestigen, dat zijn vriend niet te kort kwam. Hij herinnerde zich, wat een wereldburger die langier was, en hoe weinig onderscheid hij maakte. Ik ben een man, hernam Monsieur Langier, die door de maatschappij grieven beledigd is, sinds je mij het laatst gezien hebt. Je weet, dat ik fijn gevoelig en dapper ben, en dat het in mijn karakter ligt te willen herzen. Hoe heeft de maatschappij deze hoedanigheden geërbiedigd? Men heeft mij op straat uitgescholden, men heeft mij moeten beveiligen tegen mannen en vrouwen, vooral tegen vrouwen, die met elk wapen dat zijn machtig konden worden op mij aanvielen. Ik ben voor mijn eigen veiligheid in de gevangenis gezet. De plaats waar ik gevangen zat, werd geheimgehouden uit vrees dat men mij er uit zou halen en een stukken scheuren. Ik ben op een kar buiten Marseille gebracht, in het holden van de nacht, en heb meilen ver gereden, verborgen in het stroom. In de buurt van mijn eigen woning was ik niet veilig. En met gebedeld geld in de zak heb ik meilen achtereen afgelegd, in het gemeenste weer tot mijn voeten doorgelopen waren. Hier, kijk hoe ze eruit zien. Zulke vernederingen heeft de maatschappij mij laten ondergaan en dat iemand die zulke hoedanigheden bezit. Maar de maatschappij zal mij dat vergoeden. Hij zei dit alles op vluisterende toon en met de hand half voor de mond. Zelfs hier ging hij op dezelfde toon voort, zelfs in deze gemene herberg. Vervolgt de maatschappij mij, maar dan belastert mij en de bezoekers belasteren mij. Mij, een gentleman met manieren en talenten, die hen versteld zouden doen staan. Maar het onrecht dat de maatschappij mij heeft aangedaan bewaar ik als een schat in mijn borst. Jean-Baptiste, die onafgebroken na de onderdruk de heese stem luisterde, antwoordde niets, dan van tijd tot tijd zeker zeker knikte. Nu en dan eens met het hoofd. Of kneep zijn er beide ogen dicht, als over tegen deze billenke aanklacht niets wil in te brengen en hij volkomen in zijn rechtwas. Zet mijn schoenen daar neer, ging lanier voort, hang mijn jas aan de deur op om te drogen, neem mijn hoed. De kleine man gehoorzaamde als een lamp. En dit is het bed waar toedemaatschappij mij verwijst. Ha, heel, heel goed. Terwijl hij zich in zijn volle lengte erop uitstrekte, met een gescheurde doek om zijn misdadig hoofd het enige dat boven het laken uitstak moest Jean-Baptiste nog eens denken aan het gener bijna gebeurd was om die knevel te beletten zo omhoog en die neus te verhinderen zo omlaag getrokken te worden, als ze ook nu weer werden gedaan. Uit het dobbelkoker van het noodlot, weer in jouw gezelschap geschut, is het niet. Grote groden, zoveel te beter voor jou. Jij zult er je voordeel meedoen. Ik zal lang slapen, laat mij dus morgen ochtend maar liggen. Jean-Baptiste antwoorden dat hij zo lang kon slapen als hij wilde en na hem goeden nacht gewenst te hebben, blies hij de kaars uit. Men zou kunnen onderstellen dat de Italiaan zich nu ging uitkleden, maar hij deed juist het tegenovergestelde en kleden zich aan op zijn schoenen na. Toen hij dit gedaan had, ging hij op zijn bed liggen, met zijn jas nog om zijn hals gebonden en sliep Weldra in. Toen hij met schrik wakker werd, keek de dageraad al bij zijn naamgenoot naar binnen. Hij stond op, nam zijn schoenen in de hand, draaide de sleutel in de deur voorzichtig om en sloop de trap af. Niets was er beneden nog wakker dan de reuk van koffie, wijn, tabak en liqueuren. De kleine toonbank van madame zag er erg verlaten uit. Hij had echter reeds de vorige avond de rekening betaald en dus niemand nodig. Niets te doen dan zijn schoenen aan te trekken, de ranzel om te hangen, de deur te openen en weg te lopen, zo vlug hij maar kom. Dit plan gelukte. Geen beweging. Geen stem werd gehoord toen hij de deur opende. Geen misdadigerskop met een gescheurde doek er omgebonden, keek uit het bovenste venster. Toen de zon met haar gehele schijf boven de horizon stond en vuur begon te slaan uit de eindeloze modderige straatweg met zijn beide eentonige rijenbomen bewoog zich een zwarte stip langs de weg en door de plassen. En die zwarte stip was Jean-Baptiste Cavalletto, ontvluchtende aan zijn meester. Einde van het elfte hoofdstuk van deel één. Twaalfde hoofdstuk van deel één van het kleine dorrit van Charles Dickens, vertaald door AG van Trigt. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. In het eigenlijke London, of schoon, aan de oude schilderachtige weg naar één der aanzienelijkste voorsteden, waar zich in de dagend van William Shakespeare dichter en toneelspeler koninklijke jachthuizen bevonden, al wordt de jacht daar nog slechts op mensen uitgeoefend, kon men het bloedend hardhof vinden, hoewel het zeer veel mist van zijn vroeger rijkdom en grootheid is daartog nog een zwem van overgebleven. Twee of drie reuzachtige groepen schoorstenen en enige grote sombere kamers, die aan het lot van tussendmuren en gehele vernietiging waren ontsnapt, gaven aan het hof iets zeer eigenaardig. Het was bewoont door arme mensen, die zich tussende overblijfselen hadden neergezet, zoals Arabieren hun tenten opslaan tussen de verspreide stenen van de piramiden, maar de bewoners waren het er alle overeens dat het hof nog een enig sinds voornaam karakter droeg, als of de vooruitstrevende stad zelfs door de grond waarop zij gebouwd was in de hoogte was gestoken. Was de grond om het bloedend hardhof zo opgehoogd dat men enige trappen moest afdalen die vroeger niet nodig waren geweest, terwijl men aan het eind door een laagpoortje in een doolhof van vuile straatjes kwam die in allerlei kronkelingen naar de later aangelegde straat opliepen. Aan het einde van het hof lag de fabriek van Daniel Dois, waaruit meestal een heverbonsen weer klonk, als de slagen van een bloedend hardt, doch van metaal op metaal. Men was het in het hof niet eens over het ontstaan van de naam. Het meer prosaïse gedeelte van de bewoners hield zich aan de overlevering van een moord. De zachtmoedigen, zij, die op enige fantasie aanspraak konden maken, en het gehele zwakkerige slacht, sloegen meer geloof aan de legenden van een jong meisje uit lang vervlogen dagen dat door een vredevade gevangen gehouden was, omdat zij trouw bleef aan haar geliefde en niet wilde trouwen met de aanbidder die haar vader voor haar bestemd had. Volgens de legenden had men haar altijd achter zekere venster kunnen zien zitten, waar zij een treurig minnen liet zong. Eindigende, bloedend hardt, bloedend hardt, bloed maar voort, totdat zij stierf. Door de genen, die aan het moord verhaalde voorkeur gaven, werd beweerd dat dit refrein naar een gerucht wilde vervaardigd was door een boordduurster, die wat romantisch van aard was en nog in het hof woonde. Nademal alle geliefkoosten legenden gegrond moeten zijn op de liefde en aangezien er meer mensen verliefd worden dan moorden begaan, iets dat naar wij hopen hoe slecht de mensheid dan ook mogen zijn tot het eind van de wereld zal blijven voortduren, bleef de meerderheid geloof slaan aan de legenden van bloedend hardt, bloedend hardt, bloed maar voort. Geen van beide partijen wilde geloof slaan aan de verzekering van oudheidkundigen die in de buurt geleerde lezingen hielden en aantoonden dat het bloedend hardt een heraldieke betekenis en behoord had tot het wapen van de familie aan wie het hof eenmaal in eigendom had toegehoord en aangezien de zandloper die zij elk jaar omkeerden gevuld was met het grofste aardachtigste zand hadden de bewoners van het bloedend hardt hof reden te over om zich niet te laten beroven van het enkele gouden korltje poetry dat er tussen glinstelde. Daniel Dois, meneer Miigals en Arthur Klenham kwamen langs de trappjes het hof binnen en tussen open deuren aan weerzijden door waarin kleine kinderen stonden met nog kleinere op de arm bereikte zij de andere uitgang, de poort. Heer bleef Arthur Klenham rondkijken naar de woning van de zekere Plornish. Stukkadoor, wiens naam Daniel Dois, geheel volgens Londense gewoonte nog nooit gehoord had. Deze naam stond echter, zoals kleine door het gezegd had, duidelijk genoeg boven een gewidpoortje in de hoek, toegang geefende tot een gang waar Plornish zijn ladders en kalk emmers bewaarde. Het laatste huis in het bloedend hardt hof had kleine door het gezegd en daar woonde hij ook. Het was een groot huis door onderscheidende families bewond, maar Plornish had de slimheid gehad op eender luiken een hand te schilderen waarvan de voorvinger voorzien van een ring en een bijzonder lang gegroeide nagel eropweest dat Plornish de beneden voorkamer bewonden. Na met meneer Miekels afgesproken te hebben dat hij hem een bezoek zou komen brengen, nam Artur Klenem afscheid van de beide heren, ging de woning binnen en klopte aan de deur van de voorkamer aan. Deze deur werd geopend door ene vrouw met een kind op de arm, die haastig haar Japan van bovendicht haakte. Deze vrouw was je vrouw Plornish en deze moederlijke handeling was er ene die zij jarenlang redendagelijk stalloze malen moest herhalen. Of Plornish thuis was? Nu meneer, antwoorde je vrouw Plornish, om u de waarheid te zeggen, hij is erop uit om een karwijdje te zoeken. Om u de waarheid te zeggen was eigenlijk een soort stopwoord van je vrouw Plornish. Toch zou zij werkelijk onder alle omstandigheden zoveel mogelijk de waarheid zeggen. Maar zij had, zich dat stopwoord nu eenmaal aangewend. Denkt u dat hij spoedig thuis zal komen? Dat ik op hem kan wachten. Ik verwacht hem al sinds een half uur elk ogenblik te zullen zien. Kom maar binnen meneer. Arthur ging de vrij donkere kleine kamer binnen en dan plaats op de aangeboden stoel. Om u de waarheid te zeggen meneer, zei je vrouw Plornish, ik merk het heel goed op en vind het heel vriendelijk van u. Klennen begreep niet onmiddellijk wat zij bedoelde. En toen zij dit uit de blik waarmede hij haar aankijk bemerkte, gaf zij een verklaring van haar woorden. Er komen er hier niet veel die het te moeite waard vinden hun hoed af te nemen, vertelden zij. Maar de mensen denken daar meer van dan die andere mensen wel weten. Klennen, onaangenaam getroffen door de mededeling, dat zo'n invoudige beleefdheid zo ongewoon was, mompelde iets van. Was dat alles? En boog zich tegelijkertijd naar een van de jongste kinderen dat op de vloer zat om het een tikje op de wang te geven, terwijl hij tevens vroeg hoe oud die aardige jongen was. Net vier jaar meneer, hij is een aardige jongen, vindt u niet? Maar deze hier is dikwel ziek. Zij susten het kind op haar arm met grote tederheid, terwijl zij dit zijde. U neemt het mij toch niet kwalijk meneer, ging zij voor het. Als ik u vraag of u misschien juist om een krawijtje komt. Zij vroeg dit zo dringend dat als hij een huis het zijne had mogen nooren, hij het zeker een keer of tien zou hebben laten witten van de zolder en de kelder. Liever dan zoals nu nee te moeten zeggen. Hij zag haar gezicht betrekken, terwijl zij een zucht smoerde en in het vuur keek. Hij merkte tegelijkertijd opdat je vrouw Plornisch nog een jonge vrouw was, dier ten gevolgen van haar armoede veel ouder uitzag. Armoede en de vele kinderen hadden haar uitgemergeld en al veel rimpels in haar gelaad getrokken. Het schijnt wel, hernam zij, dat de krawijtjes de wereld uit zijn of onder de grond zijn gekropen. Je vrouw Plornisch had dit zeggende alleen het stucca doorsvak op het oog. Van het zikkimlocutie kantoor en de barnacles wist zij niets. Is het zo moeilijk werk te krijgen? Plornisch vindt het zo. Hij is erg ongelukkig, dat kan ik u verzekeren. Ja, wel was hij dat. Hij was een van de vele wandelaars langs de levensweg, die bezocht worden met bovennatuurlijke lichtdoorns, zodat het hen zelfs onmogelijk is, hun ne kreupelen mededingers bij te houden. Gewillig, vleitig, zachtmoedig, volstrek nietom, droeg Plornisch. Zijn lot, zo gelijk moedig, als men maar kon verwachten. Maar het lot was hem niet gunstig. Het gebeurde zo hoogtselden dat iemand hem nodig had. Het was zo'n buitengewoongeval, als men van zijn krachtend gebruik wilde maken dat zijn kinderlijke geest niet begrijpend kon, waar het vandaan kwam. Hij nam het aan wanneer het tot hem kwam, verveel in allerlei moeilijkheden en kwam er ook weer uit. Maar bij dat vallen opstaan, liep hij menige kneuzing op. Het is niet dat hij geen krawijtjes zoekt, want dat doet hij altijd, vertelde je, vrouw Plornisch, de wenkbrouwen optrekkende en tussen de traliën van de haard ene oplossing van het raadsel zoekende, nog dat hij niet graag aan het werk gaat, als hij er een heeft, oh nee. Niemand heeft hem ooit horen klagen als hij werk had. En zo was het in het hele bloedend hardhof, van tijd tot tijd vernammen aan doenlijke klachten over gebrek aan werk. Sommige mensen schenen, dit buiten gewoon kwalijk te nemen, als of zij er recht op hadden, en dan nog wel op hun eigen voorwaarden. Maar het bloedend hardhof, hoe bereid ook om te werken, had er niet het minste voordeel van. De aanzienlijke oude familie, de Barnacles, had het veel te druk met haar eigen belangen, om er zich iets van aan te trekken. En waarlijk, de zaak heeft ook niets te maken met haar taak om alle andere families, behalve de stilstalkings, de loef af te steken. Terwijl die vrouw Plornisch, zo waarderend over haar heer en meester sprak, kwam deze thuis, een zacht aardig man van dertig jaar, met blozende wangen, rosse gebakkebaarden, lange benen, buigzaam in de knieën, een vrij onnozel gezicht, gekleed in een volle buis en vanboven tot onder met kalkbespad. – Hier is Plornisch, meneer. Ik kom om een oogelijk met u te praten over de familie Dorrit, – zei Klenem, opstaande. Plornisch vond dit verdacht. – Zeker een schuldeizer. Aha, jawel, – zei hij – ik weet niet welke inlichtingen ik van die familie zou kunnen geven. Waar is het over? Ik ken u beter, – zei Klenem, glimlachend – dan uw vermoed. Plornisch merkte aan dat hij meneer toch helemaal niet kende. Nee, antwoorden Arthur, ik weet ook maar uit de tweede hand welk een dienst u bewezen hebt aan kleine Dorrit. Ik bedoel, je vrouw Dorrit. Oh, dan is u meneer Klenem. Ik heb over u horen spreken. En ik, over u, ga toch weer zitten, meneer. – En wees welkom. Ja, ja, – zei Plornisch, – terwijl hij ook ging zitten en een kind op zijn knien nam als of het een moreel steunde indien hij over het hoofdje heen tot die vreemde heer sprak. Ik ben een tijd aan de verkeerde kant van de poort geweest en heb toen je vrouw Dorrit leren kennen. Mijne vrouw en ik kennen haar heel goed. Wij zijn heel familieer met haar, riep je, vrouw Plornisch. En waarlijk, zij was zo trots op die familieere omgang met het kind van de Marshallsea, dat zij in het Bloedend Harthof enige jaluzie had opgewekt, toen zij erbij vertelde tot welke som je vrouw Dorrit's vader, Bankrout, gemaakt had. Hoe kwam dat mens toch aan zulke voorname kennissen, werd er gevraagd. Eerst maakte ik kennes met haar vader. En toen, ook met haar, vertelde Plornisch. Oh, en die manier hem, en zo beschaft, en zo'n gentleman, moet haar in die gevangenis versuffen. Maar misschien weet u dat niet eens, ging Plornisch voort, terwijl hij zijn stem liet dalen. En op onhandige manier bewondering aan de dag legde voor iets dat eerder medeleiden en afkeuring verdiende. Misschien weet u niet dat je vrouw Dorrit en haar zuster voor haar vader niet willen weten dat zij werken moesten om te kunnen leven. Nee, ze Plornisch, met een zegervierende blik, eer zijn er vooral, en toen de kamer rondkijkende, zij willen het voor hem niet weten. Zonder hem, nu, daarom te bewonderen, merkte Klenham Kampjes aan, heb ik toch erg medeleidend met hem. Deze opmerking scheen Plornisch voor het eerste doen inzien, dat het toch niet zo'n fraaie karaktertrek was. Hij pijnste er enige ogenblikken over en haar nam toen. Wat mij aangaat, zeker meneer Dorrit, is altijd even vriendelijk voor mij, zo vriendelijk als ik maar kan verwachten, als ik denk aan het verschil en de afstand tussen ons. Maar we spraken over je, vrouw Dorrit. Juist, vertel mee eens, hoe u er toegekomen bent, haar bij mijn moeder aan te bevelen. Plornisch haalde een klein stukje kalk uit zijn baard, nam het tussen de lippen, draaide het met zijn tong rond als of het een suikerballetje was, dacht een snaam en kwam tot de slotsom dat zijn een vrouw zulke dingen beter kon uitleggen dan hij. Hij zei daarom, Selly, oudje vertel jij eens, hoe dat in zijn werk is gegaan. Je vrouw Dorrit vertelde Selly, de baby aan de andere kant neemende, en haar kin op het kleine handje leggende, dat de japon begon open te baken. Kwam op zekere naammiddag, hier met een stuk papier, waarop geschreven stond dat zij graag naaiewerk wou hebben, en vroeg of het ook lastig was als zij haar adres hierop gaf. Haar adres hierop gaf, herhaalde Plornisch met zachte stem, als of hij, in de kerk, de antwoorden voorlas. Ik en Plornisch zeiden, nee, je vrouw Dorrit, niets geen last, en toen schreef zij haar adres op, en toen zeiden ik en Plornisch, ho, je vrouw Dorrit. Plornisch herhaalde, ho, je vrouw Dorrit. Heb je wel aangedacht het een keer of drie, vier op te schrijven, dan kunnen wij het bij meer dan ene gelegenheid bekend maken. Nee, zei je vrouw Dorrit, dat heb ik niet, maar ik zal het doen. Zij schreef het dus op deze tafel over, heel mooi, en Plornisch nam het mee. Als zij op karwij ging, want hij had toen juist een karwijtje, en gaf het ook aan de eigenaar van het Hof, en deze bezorgde je vrouw Dorrit de plaats bij uw moeder. Plornisch herhaalde bij uw moeder, en je vrouw Plornisch, die nu aan het einde van haar verhaal was, kustte het kleine handje en deed als of zij de vingertjes wilde afbijten. De eigenaar van het Hof, vroeg Klenem, is meneer Kesby, dat is zijn naam, en Panks haalt de huur op. Zo meneer Kesby antwoorde Arthur nog een oude kennis van me uit lang vervlogen dagen. Plornisch zag geen kans tot enige commentaar op deze mededeling, en bewaarde het stilswijgen. Er bestond dan ook inderdaad geen enkele reden voor belangstelling van zijn kant in die vroegere tijd, zodat Klenem overging tot de hoofdaanleiding van zijn bezoek, namelijk om Plornisch tot het werktuig te maken om tips in vrijheidsstelling te bewerken, met zo weinig mogelijk nadeel voor de energie en het zelfvertrouwen van dat jonge mens, vertrouwende dat er van deze hoedaanigheden nog iets in hem was overgebleven, een vertrouwen dat willensbeschaand kon worden. Plornisch, die uit de mond van de gedaagde zelfde reden van zijn geiseling had vernomen, vertelde dat de ijzer een paardekoper was, en dat hij Plornisch van oordeel was dat 50 procent een mooi bot en meer te bieden lauter geld verspilling zou zijn. De lastgever en het werktuig reden Weldra samen naar een stal in Holborn, waar een bijzonder vrije ruin, die minstens 75 Guinny's waard was, gezwegen nog van de waarde van de haver die met hem gevoerd had om hem tijdelijk op adem te houden te koop was voor een banknood van 20 pont, omdat hij een week geleden op Holwas geslagen met de echtgenoten van kapitein Barbary van Cheltenham, die niet berekend was voor zo'n vuurig paard, en nu uit ballorigheid het dier voor zo'n luttelis som van de hand wilde doen. Wilde presentgeven met andere woorden, Plornisch ging alleen de stal binnen en liet zijn lastgever buiten staan. Hij vond daar een heer in een dofbruine, zeer nauwsluitende rijbroek, een oude hoed op, een rijzweep in de hand en een blauwe halstdoek om. Kapitein Maroon of Clauschestershire, een intieme vriend van kapitein Barbary, die daartoevallig was om al de deugden van gezegd ruim aan alle paarden liefhebbers op te sommen die op de advertentie waren afgekomen, hopende een bijzonder voordelige koop te zullen doen. Toevallig was deze heer ook de ijzer in de zaak van Tip, maar hij wilde niet met Plornisch onderhandelen en verwezen naar zijn advocaat. Zelfs wilde hij hem niet in de stal dulden, tenzij voorzien van een banknood van 20 pont. In dat geval zou kapitein Maroon beginnen te begrijpen dat het ernst was en hem te woord staan. Plornisch begaf zich naar deze wenk ontvangen te hebben naar zijn lastgever en keerde onmiddellijk met zijn gelovensbrief terug. Waarop de kapitein vroeg? Hoeveel tijd denk je nodig te hebben om de andere 20 af te lossen? Vooruit, ik geef je een maand. En toen dit voorstel, niet in goede aarde viel? Nu, ik zal je zeggen wat ik met je doen wil. Geef mij een wissel op vier maanden, betaalbaar bij een bankier voor de andere 20. Maar ook dit aanbod leed Schipreuk, waarop de kapitein zei, dit is nu het laatste dat ik zeggen zal. Geef mij er nog tien pont bij, dan haal ik de pen door de schuldbekentenis. En toen ook dit niet werd aangenomen, zei kapitein Maroon, en nu voor het laatst nog vijf pont en een fles wijn. En, of schoon hij mij slecht behandeld heeft, zal ik hem vrij laten. Zeg dat je het aaneent en ga andersheen. En eindelijk, toen ook dit niet lukte, geef op dan. En hij gaf de kwitantie en ontsloeg de gegeizelde. Plornis sprak klennen. Ik rekener op dat je mijn naam geheim zult houden. Als je nog op je wilt nemen, die jongeman, te gaan zeggen dat hij ontslagen is en dat jij door iemand, winsnaam je niet noemen mocht, gebruikt bent om zijn schuld te betalen. Zult je niet alleen hem en mij, maar ook zijn zuster een grote dienst bewijzen. De laatste reden zou alleen reeds voldoende zijn meneer, zei Plornis. Ik zal geheel aan uw verlangen voldoen. Zeg hem dat een vriend hem, ter wille van zijn zuster, zijn ontslag heeft bezorgd en dat die vriend ook ter wille van zijn zuster, hoopt dat hij zijn vrijheid goed zal gebruiken. Het zal geheel volgens uw verlangen geschieden meneer. En als je zo goed zou het willen zijn, je kent de familie beter dan ik, mij telkens te laten weten wanneer ik op kiezen wijze je vrouw Dorrit werkelijk nuttig zou kunnen zijn, dan zou je me zeer verplichten. Geen verplichting meneer, antwoordde Plornis. Het zal voor mij een groot genoegend zijn. En een. Hij voelde zich niet in staat, de zin te voldoen en liet het nu maar blijven, bij een genoegen. Hij nam Kleinems kaartje en een doucheurtje in geld garne aan. Plornis wilde zijn boodschap, maar ter stond doen, en zijn lastgever juigde dit plan toe en bot hem aan, hem bij de poort van de Marshallsee af te zetten. Samen reden zij dus in de richting van Blackfriars Bridge en onderwerkt de Plornis aan zijn nieuwe vriend een verwart verhaal over het intieme leven in het bloedend hardhof. Iedereen had het daar hard te verantwoorden. Buiten gewoon hard vertelde hij. Hoe dat kwam, kon hij niet zeggen. En hij kende ook niemand die dat zou kunnen. Maar het was zo. Dat was zeker. Als iemand het aan zijn eigen rug en in zijn eigen buik voelt dat hij arm is, dan weet hij, Plornis sprak uit ondervinding, dat hij arm is. Hoe dan ook. En dat kan, men hem even min uit het hoofd als biefstuk in zijn maag praten. Hij had wel eens gehoord dat sommige mensen die er wat beter aan toe waren, maar alles, zo niet meer verteerden, wat zij bezaten, vertelden. Dat men in het hof. Zo zorgeloos leeft, wanneer ze bijvoorbeeld een man met vrouw en kinderen in een rijtuig naar hemtend kort zien rijden. Al doen zij dat, maar eenmaal in het jaar. Dan zeggen die mensen, hey, ik dacht dat je zo arm was, mijn zorgeloze vriend. Nu, dat is toch hard. Wat moet men doen? Men kan zich toch niet dood kniezen. En al deed men dat. Dan was men er nog veel erger aan toe. En toch schijnt men, daar al kan dat toe te willen brengen. Slaar het leven in het hoofd maar eens enige tijd gaden. De dochters en de moeders zitten de hele dag te naaien of schoenen te boorden, hoeden op te maken, vesten te maken, dag in dag uit. En toch zijn zij maar even in staat om lichaam en ziel bij elkaar te houden. Dik was niet eens. Men kon geen ambacht bedenken dat niet vertegenwoordigd was in het hoofd, maar niemand had werk. Oude mensen die hun hele leven hard gewerkt hadden, lieten zich maar in een werkhuis opsluiten, waar zij nog slechter gevoed en behandeld werden dan misdadigers. Een mens wist niet hoe zich te keren of te wenden om zich het hoogst nodig het te verschaffen. Aan wie de schuld lag kon Ploornies niet zeggen. Hij kon vertellen wie er onderleden, maar niet wie er de schuld van was. Het was zijn zaak niet dat uit te vinden. En wat zou het hem helpen? Al vond hij het uit. Hij wist alleen dat het niet werd terechtgebracht door de genen die dat op zich namen. En dat het ook niet vanzelf terecht zou komen. Verder ridden neerde hij zeer onlogisch door te zeggen dat als men niets voor hem doen kon, men hem er ook niet voor moest laten betalen. Daarop kwam het eigenlijk neer volgens hem. Al voortrijdende draaide Ploornies op zijn eigenaardige wijtelopen gedwaaze manier het verwarde kluur om en om, evenals een blinde zoekende. Naar het begin of het einde aan de poort verliet hij zijn lastgever die niet kon nalaten zich af te vragen. Hoeveel dergelijke Ploornies zich op minder dan een of twee dagrijzen van het cirkemlocutiekantoor zouden bevinden, die dezelfde wijs met enige variatie zongen, een wijs die deze roemrijke instelling nog nooit had gehoord. Einde van hoofdstuk 12.