 Dit is deel twee van college drie. In dit gedeelte gaan we praten over automatisch denken. Het is belangrijk om te weten dat als we gaan praten over sociale cognitie en de manier waarop wij beslissingen maken in onze sociale wereld, dat we eigenlijk gebruik kunnen maken van verschillende systemen, systemen om informatie te verwerken. En grof gezegd zijn er twee verschillende systemen die wij kunnen gebruiken. Ten eerste het gecontroleerde systeem, oftewel gecontroleerd denken. En als je dat doet, dan doe je echt je best om een goede beslissing te nemen. En er zijn veel voordelen bij dit systeem. Het is wel een zwaar wat langzamer, maar het is ook wel vrij zorgvuldig. En je gebruikt het heel bewust. Dit systeem gebruik je bijvoorbeeld als je een moeilijke puzzel probeert op te lossen. Hopelijk gebruik je het nu als je kijkt naar dit college. Dat je echt heel erg je best doet om informatie op een goede manier waar te nemen, om informatie op te slaan en ook vervolgens echt een goede, wel-overwelige beslissing te maken. Dus het is een heel fijn dat we dit kunnen als mensen. Dat maakt ons echt heel erg uniek als je ons vergelijkt met andere diersoorten. Maar er het probleem met deze manier van beslissing te nemen en deze manier van informatie verwerken, is dat het dus wel heel veel moeite kost. Het is heel erg vermoeiend. We moeten echt ons hoofd erbij houden en daar hebben we niet altijd de capaciteit voor. We hebben er ook niet altijd zin in. Dus veel vaker maken we gebruik van de tweede manier van informatie verwerken. Dat is automatisch denken. Bij automatisch denken, ja, dan gaat het eigenlijk een beetje gedachteloos. Net als dat je de trein in loopt en je gaat eigenlijk op zoek naar een plek om te gaan zitten. Dan ga je waarschijnlijk niet heel erg wel overwogen doen met leisjes van waar ze ook nog aan zitten. Je scant die trein en je neemt gewoon een beslissing hier als een plekje vrij en ik ga daar zitten. Heel vaak denken we dat dat heel willekeurig is, maar zitten daar ook bepaalde gedachters achter, daarover later meer. Maar het is eigenlijk je automatische piloot en dat gebruiken we dus heel erg vaak. Het voordeel van dit systeem is dat het heel erg snel is. Het kost geen enkele moeite. We gebruiken het intuitief en onbewust. Dus het is eigenlijk een hele prettige manier om beslissingen te nemen. Maar we zullen in dit gedeelte van het college zien dat er ook wel wat problemen bij zijn. We maken namelijk vaak best wel slechte beslissingen als wij gebruik maken van dit systeem. Daarover later meer. Laten we eerst gaan kijken wanneer we dus welk systeem gebruiken. Ik zei het al even, de belangrijkste afweging om een bepaald systeem te gebruiken is hoe gemotiveerd we zijn en hoe ver we de capaciteit hebben om goed na te denken. Als we dat allebei hebben, dus we zijn super gemotiveerd en hebben de capaciteit, dan gebruiken we dat gecontroleerde denken. Dus als we echt heel graag een hele goede beslissing willen nemen. Bijvoorbeeld als je nadenkt of je een bepaalde studentenkamer wel of niet wil gaan kiezen. Het was wel heel erg duur, maar het is wel een hele goede locatie. Probeer echt je voorst en tegenst goed op een rijtje te zetten. Je hebt daar echt belang bij, dus dan gebruik je dat gecontroleerde systeem. Bij heel veel andere meer dagelijkse beslissingen gebruiken we dus dat automatische systeem. Maar er is een andere factor die ook van belang is en dat is namelijk hoe je je voelt op dat moment. Je stemming. We weten dat op het moment dat je een positief humeur hebt, je bent vrolijk, je zit lekker in je vel. Dan is er een grotere kans dat je in het automatische systeem van beslissingen nemen gaat gebruiken. De reden hiervoor is dat als jij lekker in je vel zit, dan heb je meer vertrouwen in je intuitie. Dan denk je ja, maar ik heb wel het gevoel dat ik het bij het rechte eind heb. Ik denk dat ik het wel op basis hier van een goede beslissing kan nemen. Dus je gaat het niet allemaal heel erg afwegen, je gaat meer met je gut feeling. Terwijl als je een slecht humeur hebt, dan vertrouw je je gut feeling vaak niet zo. Je bent een beetje skeptisch en dan wil je juist gebruik maken van je ratio en heel wel overwogen een bepaalde beslissing nemen. Dus soms is het eigenlijk zelf slimmer om een moeilijke beslissing te nemen. Als je wat slechter humeur hebt, dan als je een goed humeur hebt, want dat gecontroleerde systeem, allereel daar ook wel wat problemen bij zijn, is vaak eigenlijk wat beter en wat zorgvuldiger dan het automatische systeem. Je stemming beïnvloedt dus welk systeem je gebruikt, maar je stemming beïnvloedt vervolgens ook wat je ziet. Dus als je bijvoorbeeld probeert om een beslissing te nemen of je kijkt naar de wereld om je heen, dan beïnvloedt jouw stemming ook hoe jij gebeurt en is te intrepeteerd. Dat is bijvoorbeeld te zien in de volgende grafiek. Dit zijn de uitkomsten van een onderzoekje waarbij mensen oftewel in een slechte stemming gebracht werden ofwel in een goede stemming. Dat doen onderzoekers vaak met filmpjes bijvoorbeeld, dat je mensen in de ene groep laat kijken aan een heel vrolijk, grappig, luchtig en positief filmpje. En mensen in de andere groep naar een heel verdrietig of naar filmpje, dan probeer je hun stemming te beïnvloeden. Als je vervolgens die mensen dus in bepaalde stemming hebt gebracht, een bepaald humeur, vervolgens werden mensen gevraagd om te kijken naar een situatie waarin er van alles gebeurde. En de vraag was heel simpel, observeer wat er gebeurt en maak een inschatting van hoeveel negatieve gedraging je ziet en hoeveel positieve gedraging je ziet. En het interessante was dat de stemming van de deelnemers heel veel invloed had op hoe zij een bepaald filmpje en een bepaalde situatie hadden ervaren. Dus al mensen die in een goed humeur waren gebracht, die zagen eigenlijk best wel weinig negatieve gedragingen en ze hadden juist heel veel aandacht voor positieve gedragingen. Terwijl het precies andersom was voor mensen die een slecht humeur hadden. Dus mensen met een slecht humeur die zagen heel veel negatieve gedragingen en heel weinig positieve gedragingen. Het is waarschijnlijk iets waar je zelf ook wel eens ervaring mee hebt als je een slechte dag hebt en alles gaat mis, dan heb je het gevoel dat ook echt daadwerkelijk alles misgaat en dat iedereen tegen je is. Nou, dat is, lijkt misschien ook soms echt zo te zijn, maar heel vaak heeft het te maken met hoe jij de wereld interpreteert. En als jij een negatieve stemming bent, zie je gewoon allemaal negatieve dingen gebeuren om je heen en heb je heel weinig aandacht voor de positieve dingen. Dus gebruik dit ook in je voordeel deze kennis. Nou, een ander aspect wat ook invloed heeft is cultuur. Cultuur heeft invloed op hoe wij de wereld om ons heen gaden slaan. Kijk bijvoorbeeld maar eens naar dit plaatje en kijken ze wat jouw opvalt. Wat jij ziet in dit plaatje en hoe je dit plaatje interpreteert heeft ook te maken, wordt beïnvloed door de cultuur waar jij vandaan komt. En als jij uit een westense cultuur komt, bijvoorbeeld uit Nederland, dan is het heel waarschijnlijk dat jij meer analytische denkstijl hebt. En mensen met een analytische denkstijl hebben de neiging om zich te concentreren op de eigenschappen van objecten zonder heel veel rekening te houden met de omgeving. Dus je focust bijvoorbeeld op de auto die je hier rijdt, op de voorgrond, misschien zie je de vogelverschrikker. Je kijkt heel erg naar de objecten, maar je ziet heel weinig oog voor het landschap. En de manier waarop die verschillende onderdelen in dit portret samen hangen. Mensen met een andere cultuur, bijvoorbeeld mensen met een oud-asiatische cultuur zoals China, Japan en Corea, die hebben vaak een meer holistische denkstijl. En die kijken veel mee naar het geheel en naar hoe objecten aan elkaar gerelateerd zijn. Ze kijken bijvoorbeeld naar de bomen, ze kijken naar de achtergrond, de boerderijen, hoe ver ze van elkaar afstaan. En ze nemen dus deze plaatje ook echt in een hele andere manier waar. En dat verschilt dus een analytische denkstijl en een holistische denkstijl is iets wat ook nog vaker terug zou komen in de rest van de college. Het is belangrijk om dit goed te begrijpen. Nu gaan we even door over dat automatisch denken. Wat is dat nou precies? Stel je voor, je maakt gebruik van het automatisch denken. Wat doe je dan? Nou, wat je doet is dat je eigenlijk gebruik maakt van beoordelings juristieken. En een juristiek is als het ware een mentale shortcut, een soort van afkorting en snelweg om heel snel en efficiënt een beslissing te nemen. En er zijn heel veel voorbeelden van verschillende juristieken. En ik zal er nu een paar met jullie bespreken om je een beeld te geven van op welke manier wij die juristieken ons helpen, ons in staat stellen om snel een beslissing te nemen. Voor de introductie van de eerste juristiek ga ik jullie een vraag stellen. En die vraag is welke manier van vervoer is gevaarlijker? Is dat vliegen of is het auto rijden? Nou, op dit moment ben je waarschijnlijk heel gecontroleerd aan denken. Je probeert een goede beslissing te nemen. En dan als je dat rationeel doet, dan weet je waarschijnlijk wel dat auto rijden eigenlijk veel gevaarlijker is dan vliegen. Er zijn eens een veel grotere kans dat je een auto ongeluk krijgt dan dat je een ongeluk krijgt in de lucht. Maar toch zijn heel veel meer mensen banger voor vliegen dan voor auto rijden. Er zijn heel veel mensen die vliegen angst hebben, maar heel weinig mensen met auto rij angst. Eigenlijk vreemd toch? Want ja, vliegen is eigenlijk statistisch gezien een hele veilige manier van vervoer. Waarom komt dit nou? Dat heeft te maken met de beschikbaarheid juristiek. En dat komt omdat voor ons, als je denkt aan vliegen, hebben wij heel snel informatie beschikbaar dat vliegen ook wel gevaarlijk kan zijn. Je denkt bijvoorbeeld aan hele grote vliegtuigrampen, zoals de ramp met de MA17 die neerstorten, die neergehaald werken, moet ik zeggen, door de Russen. En andere vliegtuigrampen. En je denkt van, stel je voor, je zit in de vliegtuigrampen en dat overkomt je. Mijn god, hoe erg is dat? Dus dat de informatie over vliegtuigrampen is heel erg beschikbaar in ons brein. Veel meer beschikbaar dan een ongeluk met een auto. Ook al weten we rationeel dat dat veel vaker gebeurt. Dus een beschikbaarheid juristiek gebruiken we om een inschatting te maken van hoe vaak iets gebeurt. En die beoordeling wordt dan gemaakt op basis van de beschikbaarheid van informatie. Hoe snel iets in je opkomt. Ik zal nog even twee andere voorbeelden geven om deze juristiek te verduidelijken. Als ik aan jullie vraag, zijn er meer woorden met R als de eerste letter? Of met R als de derde letter? Als ik je vraag om heel snel dit te kiezen, zullen de meeste mensen zeggen, nou, er zijn meer woorden, denk ik, met R als de eerste letter. En dat komt omdat die woorden, ja, die zijn best wel makkelijk te bedenken. Woorden waarbij de eerste letter een R is, is veel makkelijker, komt veel makkelijker in je op dan woorden waarbij de derde letter een R is. Want zo werkt ons brein al eenmaal niet, dat is veel moeilijk voor ons om dat te bedenken. Dus ook een voorbeeld van die beschikbaarheidsuristiek of een heel ander voorbeeld. Ik zie dat vaak in groepsgedrag als groepjes studenten hebben samengewerkt. Hebben ze vaak de soort van aparte ideeën over wie er het meest heeft bijgedragen aan de groepsopdracht. Heel veel studenten denken namelijk allemaal dat zij zelf het meest hebben bijgedragen aan de groep. Sommige studenten niet, die zijn wat realistischer, denken nou ik was niet zo actief, maar heel veel studenten denken ik heb het meest gedaan. En dat heeft ermee te maken dat wij soort van onrealistisch optimistisch zijn over onze eigen bijdragens. Dat heeft te maken met die positieve illusies die we eerder hebben besproken over onszelf, die we gebruiken om onszelfbeeld te beschermen, maar zeker ook met de beschikbaarheidsuristiek. Dus jouw eigen werk, dat weet je heel goed, je was er zelf bij, je hebt het zelf gedaan, dus die informatie is heel erg beschikbaar en maakt daardoor meer indruk op jou. Dus daarom denk jij dat jij zelf het meest heb bijgedragen aan de groep omdat jij snel aan dat voorbeeld denkt van wat jij allemaal hebt gedaan. Nu gaan we door naar het volgende heuristiek en dit is een heuristiek dat we gebruiken om beoordelingen te maken over mensen, inschattingen over mensen. Kijk hier zie je iemand deze persoon, je kent hem niet, maar stel je voor ik vraag aan jou wat is zijn hobby. Is dat live action roleplaying of is dat voetbal? Als ik je vraag om dat heel snel in te schatten, zullen denk ik de meeste mensen kiezen voor live action roleplaying. En niet omdat dat nou zo'n veel voorkomende hobby is, maar omdat dat heel mooi past bij het beeld wat ik eigenlijk een instant dat ik heb opgeroepen bij deze persoon. De persoon op deze foto is natuurlijk echt een heel erg overdreven stereotype klassieke nerd waar en bij het concept nerd dat schema nerd horen ook bepaalde hobbies. En misschien eerder een live action roleplaying dan voetbal. Dus voor jou als je dan intuïtief een beslissing neemt over wat is de hobby van deze persoon, denk je eerder dat dat live action roleplaying is dan voetbal. Op zich is daar niks mis mee, maar wat er heel vaak mis gaat is dat wij een verkeerde inschatting maken van hoe vaak iets voorkomt. Wat we doen is we kijken eigenlijk naar hoe ver gelijkbaar is deze persoon met een prototype met een beschikbaar met een soort van typisch geval. En deze heuristiek noemen we dan ook wat representatie heuristiek. Dus in hoeverre repräsenteerd deze persoon een bepaalde sociale categorie. Dus de persoon die op de foto stond die repräsenteerd heel goed die categorie nerds. En omdat die categorie geactiveerd is ja maak jij een inschatting over iemand hobby. En ja we maken dus inschattingen over een persoon en wat iemand doet en hoe iemand elkaar steekt op basis van hoe ver iemand lijkt op een prototype en wat de sociale categorie past. Nou wanneer dit fout gaat is als wij vergeten of te weinig rekening houden met de base rate informatie. En met base rate informatie bedoelen we eigenlijk hoe vaak de relatieve frequentie van gebeurtenissen dus hoe vaak komt iets eigenlijk überhaupt voor. In ons voorbeeld met de nerds en live action roleplaying en voetbal. Vergeten we misschien wel dat er veel meer mensen zijn vooral veel meer jongens van zijn leeftijd die voetbal spelen die op voetbal zitten. Dan die live action roleplaying doen als hobby. Dus we vergeten eigenlijk dat de statistisch gezien een heel groot verschil is tussen die twee categorieën en het misschien eigenlijk slimmer is om te kiezen voor voetbal dan voor live action roleplaying op basis van de base rate informatie. Ik zal je nog een ander voorbeeld geven om dit misschien wat verder te verduidelijken. Dit is Selma. Selma is extra vert en ze heeft een hele uitgesproken kleding smaakt en beschrijft zichzelf als iemand met een vrije geest. Ze studeert ook en op haar universiteit zijn 400 psychologisch studenten en 10 kunstgeschienende studenten. Wat denk jij dat Selma studeert. In dit stukje tekst heb ik je eigenlijk twee type informatie gegeven. Ik heb jou een soort van stereotype informatie gegeven over in welke sociale categorie Selma past. En als je dat gebruikt dan heb je een andere inschatting over haar studie dan als jij de base rate informatie gebruikt namelijk 400 psychologisch studenten versus 10 kunstgeschienende studenten. Dus als jij de representatie heuristiek gebruikt dan zou je kiezen voor kunstgeschienen is terwijl als je de base rate informatie gebruikt dan is het eigenlijk statistisch gezien een veel grotere kans dat zij psychologie studeert. Dus dan zou dat uiteindelijk jouw beslissing zijn. Tot zover informatie over heuristieken en automatisch denken.