 Parse, septuagesima, septima, operis decivitate dei hecatranscriptio a societate libivocefacta, bono pubblico usui est. Caput, terzi, un decimum, dei pace universali quei interquaslibet perturbazioni privari non potest legge nature, d'un subiusto judice adide quiscue pervenite ordinazione cuodmeruita volontate. Pax, itaque corporis, est ordinata temperatura partium, Pax, anime irrazionalis, ordinata requies appetitionum, Pax, anime irrazionalis, ordinata cognitionis, aktionisque consensio, Pax, corporis et anime, ordinata vita et salus animantis, Pax, hominis mortalis et dei ordinata infide subetterna legge obedientia. Pax, hominum, ordinata concordia, Pax, domus, ordinata imperandi, aque obedienti concordia cohabitanzium, Pax, civitatis, ordinata imperandi, aque obedienti concordia civium, Pax, celestis, civitatis, ordinatissima et concordissima societas afruendi deo et invicem in deo. Pax, omnium, rerum, tranquilitas, ordinis, ordo, est aparium, dispariumque, rerum, sua, cuico, loca, tribunes, dispositio. Proinde miseri, quia in quanto miseri sunt, uttique in pace non sunt, tranquilitate, quidem ordinis carent, ubi perturbattio nulla est, veruntamen, quia merito, justeque, sunt miseri, inea, cuoque, ipsa, miseria sua, preter ordinem, esse non possunt. Non quidem coniunti beatis, sedabeis, tamen, ordinis, lege, sei, junti, cuico, massine, perturbattione sunt, rebus, inquibus sunt, quanta cuque concruentia coaptantur. Acperoque, inest, eis, ordinis, non nulla tranquilitas, inest, ergo, non nulla pax, verumidio, miseri sunt, quia, ezzi, inalico, assecuritate, non andolent, non tamen, i, bisunt, ubi, securi, esse, accadolere, non debiant, miseriore, saltem, si pax, eis, cuo, ipsa, lege, non est, cuo, naturali, sordo, amministratur. Cumautem dolent, ex, cua parte dolent, pacis, perturbatio, fakta est, in illa vero, aduca pax est, in quah, nek, dolor, urit, nek, compago, ipsa, disolvitur. Sicutergo, est, coedam, vita, sine, dolore, dolorautam, sine, alico, vita, esse, non potest, sic, est, coedam, pax, sine, ullo, bello, bello, in vero, esse, sine, alico, apace, non potest. Cuapropter, est, natura, in quah, nullum malum est, veletiam, in quah, nullum, esse, malum potest, esse, autem natura, in quah, nullum bonum, sit, non potest. Proinde, nek, psius diabol, in natura, in quah, natura, est, malum est, sed, perversitas, ea, malam facit, itaque, in veritate, non stetit, sed, veritatis, judicium, non evasit, in ordinis, tranquilitate, non mansit, nek, ideotamen, apotestate, ordinatori, se fuggit. Bonum dei, quah, illi, est, in natura, non eum subtrait justitia dei, quah, ordinatur, in pena, nek, ibi deus, bonum, in sequitur, quah, creavit, sed, malum quah, ille, commisit. Nek, enim, totum, auferta, quah, natura, ededit, sed, aliquid, adimit, aliquid, relinquit, ut, sit, quih, doleat, quah, ademit. Etips, e dolor, testimonium, est, boni, adempti, et, boni, relicti. Nisi, enim, bonum relictum, esset, bonum, amissum, dolerenon, posset. Nam, qui peccat, peior est, si leetatur, in damno, equitatis. Qui, vero, cruciatur, sinihil, inde, adquirat, boni, dolet, damnum, salutis. Etquonium, equitas, axalus, utrunque, bonum, est, bonique, amissione, dolendum est, potius, quah, leetandum. Sitame, non sit compensatio, melioris, melior estautem, animi, equitas, quah, corpori, sanitas. Profetto, convenientius, iniustus, dolet, in suplicio, quah, leetatus, est, indelicto. Sicutergo, leetitia, deserti, boni, in peccato, testis, est, volontatis, male. Etta, dolor, amissi, boni, in suplicio, testis, est, nature, bone. Qui, enim, dolet, amissam, nature, sua e pacem, ex, aliquibus, reliquis, pacis, id, dolet, quibus, fit, ut, sibi, amica, natura, sit. Hoccautem, in extremo, suplicio, recte fit, ut, iniqui, et impi, naturalium, bonorum, damna, incruciatibus, defleant, sentientes, eorum, ablatorem, justisimum deum, quem, contemserunt, beninissimum, largitorem. Deus ergo, naturalum, omnium, sapientissimus, conditor, et justissimus, ordinator, qui terrenorum, ornamentorum, maximum, instituit, mortale, genus, umanum, dedit, hominibus, qui, dambona, huic, vitae, congrua, id, pacem, temporale, promodulo, mortalis, vitae, inipsa, salute, et incolumitate, acsocietate, sui generis, et, qui, qui, huic, paci, vel, tuende, vel, recuperande, necessarie, sunt. Sicutea, qui, apte, et convenienter, adiacentesensibus, lux, vox, aura, espirabilis, aqua, potabilis, et qui, qui, adalendum, tegendum, curandum, ornamentum, corpus, congruit. Eopacto, equissimus, uta, qui, mortalis, talibus, bonis, apaci, mortallium, accomodatis, recte, uusus, furit, accipiat, ampliora, aqua, meliora, ipsam, silicet, immortalitatis, pacem, eque, convenientem, gloriam, etonorem, invita, eterno, adafruendum, deo, e proximo, indeo, qui, alta, imperperam, nec, illa, accipiat, et heck, amitat. Caput, quartum, decimum, deordine, aclege, sieve terreno, sieve celesti, perquam, societati, umani, etiam dominando consulitur, cui et consulendo servitur. Omnis, igitur, usus, rerum, temporallium, refertur, at fructum, pacis, terreno, interena, civitate, in celesti, autem, civitate, refertur, at fructum, pacis, eterne. Qua propter, si, irrationalia, essemus, animentia, nihil, apeteremus, preter, ordinatam, temperaturam, partium, corporis, eterequiam, apetitionum, nihil ergo, preter, quietem, carnis, etocopiam, voluptatum, utapax, corpori, prodesset, pacci, anime. Sienim, desit, pacs, corporis, impedituretiam, irrationalis, anime, pacs, quierequiam, apetitionum, conseguinon potes, utrunquem, autem, simul, ei, pacci, prodest, quam, interse, habent, anima, et corpus, idest, ordinate, vite, ac salutis. Sicuten in pacem corporis amare se ostendunt animantia, cum fuggion dolorem, et pacem anime, cum propter, esplendas indigentias, apetitionum, voluptatem secuntur, ita mortem fuggiendo, satis, indicand, quantum, diligant pacem, quasibi, conciliantur, anima, et corpus. Sed, qui, a homini irrationalis, anima, inest, totum, hoq, quod, habit, comune, cumbestis, subdit, pacci, anime, irrationalis, utamente, aliquide, contemplatur, et secundum, hoq, aliquid, agat, uscit, ei, ordinata, cognitionis, accionisque, consensio. Quant pacem, irrationalis, anime, dic, seramus, ado, kenin, velle, debet, nek dolorem, molestari, nek desiderio perturbari, nek morte disolvi, utaliquid, utile, cognoscat, et secundum, eam, cognitionem, vita, moresque, component, sed, ne, ipso, studio, cognitionis, propter, humane, mentis, infirmitatem, impestem, alecuius, errori, sincurrat, opus, abet, magisteri, divino, cui certus obtemperet, et adiutorio, ut libero obtemperet, et cognem, quandoiu, est in isto mortali corpore, peregrinatura domino, ambulat perfidem, non perspeciem, acaperoc, omne, pacem, velle corpores, velle anime, velle simul corpores, et anime, refert ad il lampacem, quei homini mortali est cum immortali deo, utae, sit ordinata, infide, subetterna, legge, obedienzia. Ian vero, quia duo pracipua, precepta, hochest, dilektionem dei, et dilektionem proximi, docet, magistur deus, in cuibus, tria, invenit, homo, coe, diligat, deum, se, ipsum, et proximum, at coe, ille, in se, diligendo, non errat, coi deum, diligit, consequens est utetiam proximo ad diligendum deum, consulat, coem, iubetur, sicutse, ipsum, diligere, sic, uxori, sic, filis, sic, domesticis, sic, cetiris, quibus, poturit, hominibus, et ad hoc, sibia proximo, si forte indiget, consulivelit, acperoc, erit, pacatus, quantum, in ipsu est, omni, homini, pace, hominum, idest, ordinata, concor, cuius, hic, ordo est, primum, utenulli, nociat, deinde, utetiam proxit, coi poturit, primitus, ergo, inest, ei, suorum, cura, adeus, quipe, habit, opportuni, orem, facilio, orenque, aditum, consulendi, vel, nature, ordine, vel, ipsius, societati, sumane, unde, apostulus, dicit, quisquis, autem, suis, et maxime, domesticis, non errat, providet, fidem, denegat, et est, infideli, deterior, hink, itaque, etiam, pacs, domestica, oritur, idest, ordinata, imperandi, obedien, dique, concordia, cohabitantium, imperant, enim, qui, consulunt, sicut, vir, uxori, parentes, filis, domini, servis, obedium, totem, quibus, consulitur, sicut, mulieres, maritis, fili, parentibus, servis, dominis, sed, indomo, iusti, viventis, exfide, ed aduc, cabilla, celesti, civitate, peregrinantis, etiam, qui, imperant, servium, teis, quibus, videntur, imperare, neque, enim, dominandi, copiditate, imperant, sed, ufficio, consulendi, necca, principandi, superbia, sed, providendi, misericordia. Caput quintum decimum, de, libertate, naturali, et de servitute, cuius prima causa peccatum est, qui a homo male e volontatis, etiam si non est mancipium alterius hominis, servus est propria e libidinis. Hock naturalis ordo prescribit, ita deus hominem condidit, nam, dominetur, incuit, pisium, maris, et volatilium, celi, et omnium, repentium, qui, repunt superterram, razionale infactum ad immaginem suo, noluit nisi irrationabilibus dominari, non hominem homini, sed hominem pecorri. Inde primi justi pastores, pecorum, magis, quam, reges, hominem, constituti sunt, utetiam, sic, insinuare, et deus, qui de, postulet, ordo, creaturarium, qui de, exigat, meritum, peccatorum, condicio, qui, peservitutis, jure, inte, legitur, imposità, peccatori. Proinde, nusquama scripturarium, legimus servum, ante quam hoca vocabulo, noe, justus, peccatum fili, vindicaret, nomen, ita, qui, istud, culpameruit, non natura. Origo auto invocabuli servorum, in latina lingua, indecreditur, ducta, quad, hi, qui, jure belli, possent'occidi, a victoribus, cum, servabantura, servi fiebant, asservando, appellati, quad etiam, ipsum, sine, peccati, merito, non est, nam, et, cum, justum, geritur, bellum, pro, peccato, e contrario, dimicatur, et omnis, victoria, cum etiam, mali, disprovenit, divino, judicio, victos, humigliat, vel, emendans, peccata, vel, puniens, testis, est, homo, dei, daniel, cum, in captivitate positus, peccata sua, et peccata populi sui, confite, turdeo, et hank, esse, causam, illius, captivitatis, bio, dolore, testatur, prima, ergo, servitutis, causa, peccatum est, ut, homo, homini, condicionis, indiculo, subderretur, quad non fit, nis, ideo, judicante, apod, quem, non est, iniquitas, et, novit, diversas, penas, meritis, distribuere, delinquentium, sicutautem, supernos, dominus, dicit, omnis, qui facit, peccatum, servus, est, peccati, acperok, multi, qui, dem, religiosi, dominis, iniquis, non tam, liberis, servion, acquo, enim, quis, devictus, est, huic, et, servus, addictus, est, et, ut, ique, felicius, servitur, homini, quem, libidini, quem, servissimo, dominato, vastet, corda, mortallium, ut, allias, omittam, libido, ipsa, dominandi, hominibus, autem, illo, pacis, ordine, quo, ali, is, ali, subiectis, sunt, sicut, prodest, humilitas, servientibus, it, noceta, superbia, dominantibus, nullus, autem, natura, in quah, prius, deus, hominem, condidit, servus, est, hominis, aut, peccati, verum, et, penalis, servitus, e, alege, ordinatur, hoè, naturalem, ordinem, conservari, jubet, perturbari, vetat, quia si contra, eam, legem, non estet factum, nihilestet, penali, servitute, coercendum, ideoco, apostulus, etiam, servus, monet, subitus, est, dominis, suis, ut, exanimo, eis, quem, bona, voluntate, servire, ut, shellicet, si, non possunt, addominis, liberi, fieri, suom, servitutem, ipsi, quoda, modo, liberan, faciant, non timore, subdolo, sed, fideli, di lezione, serviendo, donne, che transeat, iniquitas, et, evacuetur, omnis, principatus, et, potestas, umana, esit, deus, omnia, in omnibus, caput, secstum, decimum, dee, ecco, jure, dominandi, cuo, circa, etiam, si, avuerunt, servos, justi, patres, nostris, sic, administravanta, domestic, ampacem, ut, secundum, heca, temporalia, bona, figliorum, sortem, asservorum, condicione, distinguerent, addadeum, autem, colendum, in cuo, et, perna, bona, speranda, sunt, omnibus, domus, sue, membris, pari, di lezione, consulerent, quoda, naturali, sordo, ita, prescribit, ut, nomen, patrum, famiglias, hing, exortum, sit, et, tam, latte, vulgatum, ut, etiam, inicue, dominantes, ho, se, gaudiant, appellari, qui, autem, veri, patres, famiglias, sunt, omnibus, in famiglia, sua, tan, quan, filis, adac, colendum, et, promerendum, deum, consulunt, desiderantes, atque, optantes, venire ad acelestem, domum, ubi, necessarium, non sit, officium, imperandi, mortalibus, qui, necessarium, non erito, officium, consulendi, jam, in illa, in mortalitate, felicitibus, cuo, donek, veniatur, magis, debent, patres, cuo, dominantur, quam, servi, tollerare, cuo, serviunt. si qui, saute, mendomo, per, in obbedienzium, domesticia e pazzi, adversatur, corripitur, se, uverbo, se, uverber, se, ucolibet, aglio, genere, pene, justo, atque, licito, quantum, società, sfumana, concedit, proegius, qui, corripitur, utilitate, utapaci, hunde, disiluerat, coaptetur. sicutenim non est beneficentie adjuvando e ficere, utbonum, quad maius est amittatur, ita non est innocentie, parcendo sinere, ut immalum gravius incidatur, pertinetergo, ad innocentis officium, non solum nemini immalum inferre, verumetiam, coibere, a peccato, vel punire peccatum, ut autipsi, qui, plectitur, corrigatur, ubi, per esperimento, autali terriantur, quia, igitur, hominis, domus, inizium, sieve, particula, debbete, essi, civitatis, omni, autum, inizium, ad aliquem, sui, generis, finem, et omnis, pars, ad universi, cuius pars est integritatem, refertur, satis, aparet, essi, consequens, utad, pacem, civicam, pax, domestica, referatur, idest, ut, ordinata, imperandi, obedien, dique, concordia, cohabitantium, referatur, ad ordinatam, imperandi, obedien, dique, concordiam, civium, itafit, ut ex legge, civitatis, precepta, sumere, patrem, famiglia, sopportiat, quibus, domum, suum, si kregat, ut sit paci, accomoda, civitatis, caput, septimum, decimum, unde celestis, societas, cum terrena, civitate, pacem, habiat, et unde discordiam, sed domus, hominum, qui non vivun, texfide, pacem, terrenam, ex huius, temporalis, vitae, rebus, commodisque, sectatur, domus, autem, hominum, exfide, viventium, expectatea, coe in futurum eterna promissa sunt, terrenisque rebus, actemporalibus, tanquan, peregrina, utitur, non quibus, capiatur, et avvertatur, cootendit, indeum, sed quibus, sustentetur, ad facilius, tolleranda, minimeque, augenda, onera, corporis, corruptibilis, coad aggravat anima. Ed circa rerum, vitae, huica, mortali, necessariarum, utrisque, hominibus, et utricque, domui, comunis, est usus, sed finis utendi, quique, sus, proprius, multumque, diversus, ita etiam terrena civitas, coe non vivitexfide, terrenam, pacem, apetit, ineoque, defigit, imperandi, obedi, indicoe, concordiam, civium, utsit, eis, derebus, ad mortale vita, pertinentibus, humanarum, coedam, compositio, voluntatum, civitas, autem, celestis, vel, potius, pars, eius, coe, in hack, mortalitate, peregrinatur, et vivitexfide, etiam, ista, pace, necesse, est, utatur, don ekipsa, coe talis, pax, necessaria est, mortalitas, transeat. Hackerok, dum apod terrenam civitatem, velut, captivam, vitam, sue peregrinazioni sagit, iam, promisione, redemzionis, et dono, spiritali, tanquan, pignore, acepto, legibus, terrene, civitatis, quibus, hack, administrantur, coe, substentande, mortali, vitae, accommodata sunt, obtemperare, non dubitat, ut, cooniam, comunis, est, ipsa, mortalitas, servetur, in rebus, adeam, pertinentibus, intercivitatem, utranque, concordia, verum, coe, terrene, civitas, habuit, coe, sdam, suos, sapientes, coe divina, improbata, disciplina, coe, vel, suspicati, vel, decepti, a demonibus, crederent, multos, deus, conciliandos, esse, rebus, umanis, atque, ad eorum, diversa, coe, da modo, officia, diversa, subdita, pertinere, adallium corpus, adallium animum, in que hipsa o corpore, adallium capud, adallium cervicem, etc. singola zingulos, similiter innanimo adallium ingenium, adallium dokterinum, adallium iram, adallium concavampe, in cui ipsis rebus vitae adiacentibus adallium pecus, adallium tritium, adallium vinum, adallium oleum, adallium silvas, adallium nummos, adallium navigatium, adallium bella atco vittorias, adallium coniugia, adallium partum acafecunditatem, et adallius alia, etc. Celesti Altem civitas, cum unum deum solum colendum nostret, e ique tantum modo servindum servitute illa, què grece la treia dicitur, et non nisi deo debetur, fideli pietate censaret, factum est ut religiones leges con terreno civitate non posset habere comunes, proque his habea dissentire haberet, necesse acque oneri e se diversa sentientibus, e urunque iras et odia, et persecutionum impetus sustinere. Nisi cum animus adversantium alicuando terrore sue multitudinis et semper divino adiutorio propulsaret, ek ergo celesti civitas, dum peregrinato in terra, exonibus gentibus cives evocat atque in omnibus linguis peregrinum collegit societatem, non curas quid quid in moribus, legibus istitutisque diverso mestre, quibus paks terreno vel conquiritur vel tenetur, nihileorum rexindes vel denstruens, immo etiam servans ac sequens, quad licet diversum indiversis nationibus, adunum tamen e un denque finem terreno pacis intenditur, si religionem qua unus summus et verus deus colendus docetur non impedit. Utitur ergo etiam celestis civitas in haca sua peregrinazione paci terreno, et derebus ad mortalam hominum naturam pertinentibus humanarum voluntatem compotitionem, quantum salva pietate a religione conceditur, tuetur atque apetit e anque terrenam pacem refert ad celestem pacem, que vere ita paks est ut rationalis dum taxat creature sola paks habenda atque di cendasit, ordinatissima silicet et concordissima societas fruendideo et invicem in deo. Cuo, cum ventum erit, non erit vita mortalis sed plane certeque vitalis, nec corpus animale, quad dung corumpitur aggravat animam sed spiritale sine un la indigenzia ex omniparte subitum voluntati. Anca pacem, dum peregrinatur infide, habet atque ex haca fide juste vivit, cum ad illampacem adipisendam refert, quid quid bonarum aczionum geritergadeum et proximum, cuoniam vita civitatis utique socialis est. Caput duode vicesimum, quam diversasit accademie nove ambiguitas a constantia fidei cristiane. Quod autem attinet ad illam differentiam, quam de accademicis novis varro adibuit, quibus incertasuntomnia, omnino civitas dei talem dubitatioam, tanquam de mentiam detestatur, habens derebus quas mente atque razzione comprendit, etiam si parvam propter corpus corruptibile, quod aggravat animam, quoniam sicut dei. I dici d'apostulus expartesimus, talem certissimam gentiam, creditque sensibus in rei cuiusque evidentia, quibus per corpus animus utitur, quoniam miserabilius fallitur, quii nun quamputat eis esse credendum. Creditetiam scripturis santis et veteribus et novis, quas canonicas apellamus, unde fides ipsa concepta est, ex quà justus vivit, per quam sine dubitatioam ambulamus, quandiu peregrinamur adomino, quas salva atque certa, dequibus damarebus, quas neque sensu, neque razzione percepimus, neque novis per scripturam canonica amclaruerunt, necca per testes quibus non credere absurdum est, i nostram notitiam pervenerunt, sine justa reprensione dubitamus. Caput onde vigesimum, de habitu et moribus popoli cristiani, nighilsane addistam pertin et acivitatem, cuo habitu vel more vivendi, si non est contra divina precepta, istam fidem, quà perveniturateum quisque sectetur. Unde ipso scuoco e filosofos, quando cristiani fiiunt, non habitu vel consuetudinem victus, quà nighils impedit religioam, sed falsa dogmata mutare compellit. Unde ilam quan varro adibuit ex cionicis diferentiam, si nighil turpiter atco intemperante ragat, omnino non curat, extribus vero illis vitae generibus, ottioso, actuoso et ex utroque composito, quan vis salva fide quisque possit in quolivit eorum vitam ducere et ad sempiterna premia pervenire, intrestatame quid amore teniat veritatis, quid officio caritatis impendat. Nèc sic esse quisque debbet ottiosus, utin eodem ottio utilitatem non cogitet proximi, nèc sic actuosus ut contemplatio nem non requirat adei. In otto non iners vacatio delektare debbet, sed aut inquisitio aut inventio veritatis, utin e quisque proficiat, et quod invenerit, nè alteri invidiat. In azione vero non amandus est honor in hack vita, si ve potentia quani amnia vana subsole, sed opusipsum, quod per eumdem honorem vel potentiam fit si recte atque utilitar fit, i dest utvaliat ad eam salutem subditorum, o secundum deum est, un deiam superius disputavimus. Propter quod hait apostolus, quii episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Exponere voluit quid desit episcopatus, quia nomen est operis non honoris. Grecum est anim atque indeductum vocabolum, quod ille quii preficitur eis quibus preficitur superintendit, quuram silicit eorum gerens. Scopos quippe intentio est, ergo episcopain si velimus latine superintendere possumus dicere. Ut intelegat non se esse episcopum, quii presse dilexerit, non prodesse. Itaque abastudio conoscende veritatis nemo proibetur, quod ad laudabile pertinnet otium. Locus vero superior, sinequo regi populus non potest, et si ita teneatur atque administretur utadecet, tamen indecenter appetitur. Quam obbrem otium santum querit caritas veritatis, negozium iustum suscipit necessitas caritatis. Quam sarcinam si nullus imponit, percipiende atque intuende vacandum est veritati. Si autem imponitur suscipienda est propter caritatis necessitatem. Sed neksic omnimodo veritatis delectatio deserenda est, ne subtraatur illa suavitas, et oprimatista necessitas. Caputo vicesimum, quod cives santorum in cuius vite tempure spebeatii sind. Quam obbrem sumum bonum civitatis dei kumsit paks eterna atque perfetta, non per quam mortales transient nasendo atque moriendo, sed in quà immortales maniant nikil adversi omnino patiendo, quis est qui illam vita vel beatisimam neget velin eius comparazione istam, què hik agitur. Quantis libet animi et corporis externarunque rerum bonis plenasit non miserim amjudicet. Quantamen quicunque sig habit utheius usum referat ad ilius finem, quam diligit ardentisime acafidelissime sperat, non absurde dici etiam nunc beatus potest spe illa potius quam reista. Resista vero, sinespe illa beattitudo falsa et mania miseria est. Non anim veris animi bonis utitur, quagnam non est vera sapienzia, quà intenzione suam ineius quà prudenter di cernit, gerit fortiter, coibet temperanter justeque distribuit, non adillum dirigit finem, ubi erit deus omnia in omnibus eternitate certa et pace perfecta. Caput vigesimum primum. Ansecundum definitiones ascipionis quà in dialogo ciceroni sunt un quan furit romana resa pubblica. Qua propter nun cestolocus uto quam poter o breviter ag dilucide expediam, quà in secundum cuius operis libru me demonstraturum esse promisi. Secundum definitiones quivus apod ciceronem utitur ascipio in libris dei re pubblica, nunc quam rema pubblicam fuisse romana. Breviter anim rema pubblicam definit esse rema populi. Qua definitio si vera est, nunc quam fuit romana resa pubblica, quà nunc quam fuit resa populi, quam definitionem voluit esse re pubblica. Populum anim esse definivit cetum multitudinis juris consensu et utilitatis comunione associatum, quid autum dicat juris consensum disputando explicat per hoc ostendens geri sine justitia non posse rema pubblicam, ubi ergo justitia vera non est, nunc us potest esse. Qua denim yure fit, profetto yuste fit, quod autum fit in yuste, nunc yure fieri potest. Nonanim yure dicenda sunt velputanda iniqua hominum constituta, cum illudetiam yus esse dicant, quod de justitia e fonte manaverit, falsunque esse quod a cui busdam non rectes encientibus dici solet, ides yus quod ei, qui plus potest, utile est. Qua circa, ubi non est vera justitia, juris consensu associatus cetus hominum non potest esse, et idio nec populus justa illa mecipionis velcicceronis definitionem, et sinon populus nec res populi, sed qualis cunque multitudinis quae populi nomine dinia non est. Acperoc si res pubblica res est populi, et populus non est, qui consensu non associatus est juris, non est autum y, ubi nulla justitia est, procul dubio collegitur, ubi justitia non est, non esse rem pubblicam. Justitia porro e avirtus est, quae sua cuique distribuit. Quae Egyptur justitia est hominis, quae y hominem deo vero tollit, et immundis demonibus subdit. Hocine est sua cuique distribuere, an cui fundum auffertaius acuo emtus est, et traditei qui nihil habit ineo juris iniustus est, et qui se y auffert dominanti deo acuo factus est, et malignis servit spiritibus justus est. Disputatur certe acerrime adque fortissime in eisdem ipsis de repubblica libris avversus iniustitiam pro justitia, et cuoniam cuma prius a geretur pro iniustitia e partibus contra justitiam, et diceretur nisi per iniustitiam rem pubblicam stare gerico e non posse, oque veluti validissimum posi tumerat iniustum est, ut homines hominibus dominanti bus serviant. Quantamen iniustitiam nisi secuatur imperiosa civitas, cuius estamania repubblica, non eam posse provincis imperare, responso mest a parte iustitia e idio justum est, cuod talibus hominibus sit utilis servitus, et pro utilitate eorum fieri, cuma recte fit, idest cuma improvvis auffertur iniuriarum licentia, et domiti melius se habebunt, cuya indomiti deterius se habuerunt. Subditunque est, ut ista razzio firmaretur, veluti a natura suntum nobile exemplum, adque dic tumest. Cur iditur deus homini animus imperat corpori, razzio libidini ceterisque vitiosis animus partebus, plane hoc exemplo satis ed octumest, usdam est utile servitutem, et deo quidem ut serviatur utile essi omnibus. Servias autem deo animus recte imperat corpori, inque ipso animus razzio deodomino subdit a recte imperat libidini vitisque ceteris. Cuapropter uvi homo deo non servit, quid ineo putandum est essi justitie. Cuando quidem deo non servias nullo modo potest juste animus corpori aut humana razzio vitis imperare, et si in homine tali non est ulla justitia, procul dubio nec in hominum cetu, qui ex hominibus talibus constant. Non est hic ergo yuris ille consensus, qui hominum multitudinem poplum facit, cuius res dicitur ess res pubblica. Nam de utilitate, quid dicam, cuius etiam comuniunem associatus cetus hominum, sicut se se habet ista definitio, poplus nun cupatur. Quan visenim si diligenter attendas, nec utilitas sit ulla viventium, qui vivu un timpie, sicut vivit omnis qui non servit deo, servit que demonibus, tantomagis impiis, quantomagis asibi, cum sint immundissimi spiritus, tanquam diis sacrificari volunt. Tamen, quod yuris consensu dicimus, satis esse arbitor, unde appareat per hanca definitio nem non esse poplum, cuius res pubblica esse dicatur, in cuo justizia non est. Si enim dicunt non aspiritibus in mundis, sed diis bonis ad que santis, in sua re pubblica servise romanus. Nunquid e Adam totiens repetendasunt, quoi yamsatis immo ultracuamsatis est dicimus, quis enim ad hunk locum per superiores cuius operis libros pervenit, qui dubitare aduca possit malis et impuris demonibus servisse romanus, nisi vel nimium stolidus, vel impudentissime contentiosus, sedut taciam, quale sint, quos sacrificis kolebant, in legge veri dei scriptum est, sacrificans diis eradicabitur, nisi dominotantum. Necbonis iditur necmalis diis sacrificari voluit, qui huck cuntanta combinazione precepit. Finis partis septuagesime septime. Pars septuagesima octava operis decivitatedei, heca transcripzio a societate Libri voce facta, bono pubblico usui est. Caput vigesimum alterum. Anverus sitedeus, cui cristiani serviunt, cui soli debbat sacrificari. Sed responderi potest, quis istedeus est, autunde diius probatur, cui debberent obtemperare romani, ut nullum deorum preteripsum cholerent sacrificis. Magne cecitatis est, aduca coerere, quis istes sitedeus. Ipse estedeus, cui profete, prediceront ista coe cernimus. Ipse estedeus, a cuore sponsum acepetabram, inseminetuo benedicentur omnes gentes. Quod in Cristo fieri, cui secundum carnem de illo semine exhortus est, idem ipsi, cui remanceront cuiius nominis inimici, velint no lindve conioscunt. Ipse estedeus, cui divinus spiritus, pereus locutus est, cuorum predicta aque completa pereclesiam, quam videmus tote orbe difusam, in libris superioribus posui. Ipse estedeus, quem varro doctisimus romanorum, jovenputat, quam vis nesiens quid loquatur, quod tamen idio commemorando putavi, cuoniam vidr tante cienzie, nec nun lumistum deum potuit existimare nec vilem. Hunk enim eum esse credidit, quem sumum putavit deum. Postremo Ipse estedeus, quem doctisimus filosoforum, quam vis cristianorum acerrimus inimicus, etiam per eorum oracula, cuos deus putat, deum manium porfirius confitetur. Caput vigesimum tertium, quem porfirius dicat oraculis deorum responsa esse de Cristo. Nam in libris cuos eclogion filosofias appellat, in quibus executur aque conscribit rerum ad a filosofiam pertinentium, velut divina responsa utipsa verba eius, quem ad modum ex greca lingua in latinam interpretata sunt, ponam, interroganti inquit, quem deum placando revocare possit uxorem suam a cristianismu, hek hait versibus apollo. Deinde verba velut apollinis istasunt, fortemagis poteris in acqua impressis literis scribere, aud ad influence leve spinnas per aera avis volare, quam polute revoces impie uxoris sensum. Pergat quomodovul inanibus fallacis perseverans, et lamentari fallacis mortum deum cantans, quem judicibus recta sentientibus perditum pessima in speciositis ferro victa mors interfacit. Deinde posthos versus apollinis, qui non stantemetro latine interpretati sunt, subiunxit acqua hait. In his quidem irremediabile sententie eorum manifestavite dicens, quomiam judae suscipiunt deum magis quamisti. Et se ubi de colorans cristum judaeos preposuit cristianis, confintes quod judae suscipiunt deum. Si kennem exposuit versus apollinis, ubi judicibus recta sentientibus cristum dicit occisum, tantquam illis uste judicantibus merito sit illa punitus. Viderint quid de cristo vates mendax apollinis diccerit, acqua iste crediderit altfortasse vatem, quod non diccit, dicisse iste ipsa confinxerit, quom si viconstet vel ipsa oracula interse faciat convenire, poste avvidebimus. He ketamen judaeos tantquam dei susciptores recte dicit judicasse dechristo, quod eu morte pessima excruciandum esse censuerint. Deus itaque judaeorum cui peribet testimonium audiendus fuit dicens, sacrificans diis eradicavitur nisi dominotantum. Sedat manifestiora veniamus et audiamus quam manium deum dicat esse judaeorum. Item adea qua interrogavit apollinem quid melius verbum si veratio analex, rispondit inquit versibus haic dicens. Ac deinde subicit apollinis versus in quibus et istisunt, autacuantum satis est ind dei cerpam. Inde un vero inquit generatorem et in regem ante omnia, quem tremit et accelum et terra acquemare et infernorum abdita, et ipsa numina pero rescond. Quorm lex est pater quam valde sancti honorent hebrei. Talie oraculo dei sui apollinis profurios tam manium deum dicit hebreorum, uteum et ipsa numina pero rescond. Cumergo deus iste diccerit, sacrificans diis eradicavitur, miror quodipse profurios non pero ruerit et sacrificans diis eradicari non formidaverit. Dicitetiam bona filosofus iste de Cristo, quasi oblitus illius de qua paulo ante locuti sumus, contumelia sue, autacuase insomnis deius maledixerint Cristo, et vigilantes eum bonumesse conioverint dinieque laudaverint. Denique tanquam mirabile alequid atque incredibile prolaturus, preter opinione inquit profecto qui busdam videatur esse quod dicturisumus. Christum enim di pissimum pronuncia verunt et immortale infactum et cumbona predicazione eius meminerunt. Cristianos vero pollutus inquit et contaminatos et errore implicatos esse dicunt, et multis talibus adversus eus blasfemius utuntur. Deinde subicit velut oracula deorum blasfemantium Cristianos et post-hec. De Cristo autem inquit interrogantibus si est deus ait hecate, quoniam quidem immortalis anima post corpus utincedit nosti, assapienzia autem abscissa sempererrat, viri pietate prestantissimi est illa anima. Hank colunt aliena asseveritate. Deinde post verba cuius quasi oraculi sua ipsecontexens, pissimum ejitur virum inquit eum diksit et eius animam, sicut et alliorum piorum post obitum immortalitate dignatam et Hank colere Cristianos ignorantes. Interrogantibus autem inquit, cur ergo damnatus est, oraculo respondit dea corpus quidem debilitantibus tormentis semper oppositum est, anima autem piorum celesti sedi insidet, illa vero anima alias animabus fataliter dedit, quibus fatta non adunerunt deorum bona optinere, neque habere jovis immortalitatis agnitionem, erore implicari. Propteria ergo diis exosi, quia quibus fatto non fuita nost sedium, ne cedona abdiis accipiter, his fataliter dedit iste erore implicari. Ipse vero pius et in celum sicut apii concessit. Ita que hunk quidem non blasfemabis, misereberis autem hominum deementiam, egzeo ineis facile precepsque periculum. Quis ita stultus est, ut non intelegat autabomine calido che cristianis inimicisimo, eg oracola fuisse conficta, aut consiglio simili ab impuris demonibus ista fuisse responsa, ut shilicet quoniam laudan cristum, propteria credantor veraciter vituperare cristianus, atque ita si possint intercludant via salutis eterne, in quafit quisque cristianus. Su quip nocendi astutie mille formi sentiunt non esse contrarium, si credato reis laudantibus cristum, dum tamen credator etiam vituperantibus cristianus. Utheum qui utrunque crediderit, talem cristi faciant laudatorem, nevelit esse cristianus, acsis quan vis abillo laudatus, abistor un tamen demonum dominatu, eum non liberet cristus, preserti in quia ita laudan cristum, ut quisquis in eum talem crediderit, qualis abbeis predicatur, cristianus verus non sit, sed fotinianus hereticus, cui tantumodo hominen non etiam deum noveri cristum, etidio per eum salvus esse non possit, necistoro mendaci lo quorum demonum l'acquios vitare vel solvere. Nosautem neque apollinem vituperantem cristum, nequem hecaten possumus aprobare laudantem, ille quipe tantquam inicuum cristum vult credi, quem judicibus recta sentientibus dicitocisum, ista hominen piisimum, sed hominen tantum. Una est tamen etilius et huius intentio, ut nollint homines esse cristianus, quie nisi cristiani erunt abbeorum erui potestate non poterunt. Iste vero filosofus, velpotius cui talibus adversus cristianus quasi oraculis credunt, prius faciant si possunt ut interse dey cristio, hecate atque apollo concordent, e unque altambo condemnent, altambo collaudent. Quod si facce repotuiscent, nihilominus nos et vituperatores et laudatores cristi fallacces demonus vitaremus. Cum vero eorum deus et dea interse dey cristo, ille vituperando, ista laudando dissentient, profetto eis blasfemanteus cristianus non credunt homines, si erecte y sentient. Sane cristum laudans vel porfirios vel hecate, cum dicat eum y fataliter dey cristianis, ut implicarento errore, causas tamen eusdem, si cutputat pandit erroris. Quas antequam exverbis eius exponam, prius cuero si fataliter dey cristus cristianis erroris implicatio, utrum volens an nolens dederit, si volens quomodo justus, si nolens quomodo beatus. Sed jam causas e psius audiamus erroris, sunt inquit spiritus terreni minimi, loco quodam malorum demonum potestati subiecti. Avis sapientes hebreorum, quorum unus iste etiam Jesus fuit, sicut audisti divina Apollinis, quae superius dictasunt, avis ergo hebrei demonibus pessimis et minoribus spiritibus vetabant religiosus, etipsis vacare proibabant. venerari altem magis celestes deus, ampius altem venerari deum patrem. Hokautem inquit, etedi pracipiunt et insuperioribus ostendimus, quemadmodum animum advertere ad adaeum monent, et ilum colere ubicue imperant. Verum indocti etimpliae nature, quibus verefatum non concessit abadis dona optinere, neque habere jovis immortalis nottionem, non audientes et deus et divinos virus, deus quidem omnes recusa verunt, prohibitos altem demonis et hos non odisse sed revereri. Deum altem simulante scolere, e asola per quae deus adoratur non agunt, nam deus quidem utpote omnium pater nullius indiget, sed nobis estabene quum eum per justizio, et castitatem aliasque virtutes adoramus, ipsam vitaam preciam ad ipsum facientes per imitationem et inquisitionem de ipso. Inquisitio en impurgat, inquit, imitatio deificat, affeczionem ad ipsum operando. Bene quidem predicabet deum pater, et quibus sit colendus moribus dixit, quibus preaceptis profetici libri pleni sunt hebreorum, quando sanctorum vita sive imperatur, sive laudatur. Sed in cristianis tantum errat, autantum calumniatur, quantum volut demonis, quos opinatur deus, quasi quicquam difficile sit recolere, quae turpia, quae de decora erga deorum obzekium in teatris algebantur et templis, et attendere coelegantur, decantur, audiantur in ecclesis, vel de o vero quid offeratur, et hing intelligere, ubi edificium, et ubi ruina sit morum. Quis autem huic edixit vel inspiravit nisi diabolicus spiritus, tam vanum apertumque mendacium, quat demonis abebreis coli prohibitos, reveriantur potius, quam odorin cristiani, sed deus ille quem colueront sapientes hebreorum, etiam celestibus santis angelis et virtutibus dei, quos beatissimos tanquamcives in hag nostra perigrinazione mortali veneramur et amamus, sacrificari vetat intonans in legge sua, quam dedit hebreo popolus suo, et val de minacit er dicens, sacrificans diis er adicabitur, et ne quis quamputaret da monibus pestimis terrenisque spiritibus, quos istedicit minimus vel minores, ne sacrificetur esse precetum, quia etipsi in scripturis santis dictisunt di non hebreorum, sed agentium quat evidenter in psalmo septuaginta interpretes posuerunt dicentes, quonia omnes di gentium demonia, ne quis ergoputaret istis quidem demonis proibitum, celestibus autum vel omnibus vel aliquibus sacrificari esse permissum mox adidit, nisi dominos soli, idest nisi dominotantum, ne forte ineo quad ait dominos soli, dominum solem credat esse quispiam, cui sacrificandum putet, quad non ita esse intelligendum in scripturis gracis facillime reperitur. deus igitur hebreorum, cui tam magnum tantus etiamiste filosofus peribet testimonium, legem dedit hebreo popolosuo, hebreo sermone conscriptam, non obscuram et incognitam, sed omnibus jam gentibus difamatam, in quale legge scriptum est, sacrificans diis eradicabitur, nisi dominotantum, popus est in hach eius legge eiusque profetis de hach re multa perquirere, immo non perquirere, non enim abstrusa vel rara sunt, sed aperta et crebra coligere et in hach disputazione mea ponere, quibus luce clarius apparet, nulli omnino nisi tantum sibideum verum et sumum voluisse sacrificari, et ce hoc unum breviter, immo granditer, minaciter, sed veraciter dictum abilo deo, quem tam excelenter eorum doctissimi predicant, audiatur, timeatur, impleatur, ne inobbedientes eradicazio consecuatur, sacrificans in quid diis eradicabitur, nisi dominotantum, non acuorei eget alicuius, sed acuia nobis ekspenit uteres eius simus, hui kenim kaniturin sacris literis ebreorum, dixidomino deus meus estu, quoniam bonorum meorum non eges, huius autem preclarissimum acque optimum sacrificium nosipsisumus, hocest civitas eius, cuius re mysterium celebramus obblacionibus nostris, coe fidelibus notesunt, sicuti libris precedentibus disputavimus, cessaturas enim victimas, quas inumbra futuri oferebant iudei, et unum sacrificium gentes a soli sortu usque ad occasum, sicutiam fieri cernimus, obblaturas per profetas ebreus, oracula in crepuere divina, exquibus quantum satis visumest, non nulla protulimus et huiciam operi ad espersimus. Coapropter, hubi non est ista justitia, ut secundum suam graciam civitati obbedienti, deus imperet unus et sumus, ne cuicuam sacrificet nisi tantum sibi, et peroc in omnibus hominibus adiam dem civitatem pertinentibus, atque obbedientibus deo, animus etiam corpori, atque razio vitis, ordine legittimo fidelitere imperet, ut quemadmonum justus unus, ita cetus popolusque justorum vivate exfide, coi operatur per dilezionem, coa homo diligit deum, sicut diligendus est deus, et proximum sicut semetipsum, hubi ergo non est ista justitia, profecto non est cetus, hominum uris consensu et utilitatis comunione sociatus. Quod si non est uticue popolus non est, si vera est hec popoli definitio. Ergo nec res pubblica est, coi res popoli non est, hubi y popolus non est. Caputo VIII, coa definitione constant popoli etrei pubbliche nun cupatioem rectesibi, non solum romanos sedetiam regnia alia vindicare. Si autem popolus non isto sed alio definiatur modo, velut si dedicatur, popolus est cetus multitudinis racionalis reerum coas diligit concordi comunione sociatus, profecto utvidiatur qualis, quisque popolus sit il assuntin tuenda coe diligit. Coe cunque tamen diligat, si cetus est multitudinis non pecorum, sed racionalium creaturarum, et erum coe diligit concordi comunione sociatus. Tanto utico e meglio quanto i melioribus, tanto coe deterior quanto est in deterioribus concords. Secondum istam definitione amnostram, romanus popolus popolus est, et res eius sine dubitazione respubblica. Coe d'autem primis temporibus suis quidve sequentibus popolus ille dilexerit et quidve sequentibus popolus ille dilexerit et quidve moribus ad acruentisimas seditiones, et coe indeata socialia, et coe civilia bella perveniens, ipsam concordiam, coe salus est quodam modo popoli ruperit aque corruperit testatur historia. De qua, in precedentibus libris, multa pozui mus. Nec ideotamen ve lipsum non esse popolum, ve l'aius rem dicserim non esse repubblicam, quandio manet qualis cunque racionalis multitudinis cetus, rerum quas diligit concordi comunione sociatus. Coe d'autem de isto popolo et de ista repubblica dicsi, hok de ateniensium ve l'corum cunque grecorum, hok de ajuptiorum, hok de illa priore babulone assuriorum, quando in rebus pubblicis suis imperia vel parva, vel mania tenuerunt, et de alia coacunque aliarungentium intelegar dicisse at coe sensisse. Generaliter quip civitas impiorum, coe non imperatadeus obedienti sibi, otta sacrificium non offerat nisi tanto modo sibi, et perok in illa etanimus corpori razioque vitis recte a cafideliter imperet, caret justitia e veritate. Caput vigesimum quintum. Quod non possint ibi vere esse virtudes, ubi non est vera religio. Quam libet enim videatur animus corpori et ratio vitis laudabiliter imperare, sideo animus et ratio y non servit, sicuta sibi esse serviendum y deus precepit, nullo modo corpori vitisque recte imperat. Nam, qualis corpori at coe vitiorum potest esse mens domina veri dei nechia, nec eius imperio subiugata, sed vitiosissimis daemonibus corumpentibus prostituta? Proinde virtudes quas habere sibi videatur, per quas imperata corpori et vitis, ada quod libet adipisendum, veltenendum, rettulerit, nisi ad deum, etiam y vitia sunt potius quam virtudes. Nam licet akoibus dam tung vere at coe oneste putentur esse virtudes, cum referuntur at sei y, nec propter aliud ekspetuntur, etiam tung inflate ac superbe sunt, ideo non virtudes, sed vitia judicanda sunt, sicutenim non est acarne sed supercarnem quod carnem faccit vivere, sic non est abomine sed superhominem quod hominem faccit beate vivere, nec solum hominem sedetiam quam libet potestatem virtutenquem celestem. Caput vigesimum sextum, depace populi alienanti adeo, quod utitur adepietatem populus dei, domin ho ca peregrinus est mundo. Quod circa uttavita carnis anima est, ita beata vita hominis deus est, de quo dicuntasacre litere ebreorum, beatus populus cuius est dominus deus y psius, miser iditur populus abisto alienatus deo, diligitamen etiamipse quandam apacem suom non improbandam, quam quidem non habevbit infine, quia non ea bene utitur antefinem. Hang altem ut interim habeat in haca vita etiam nostri interest, quodiam quandiu permiste sunt ambae civitates, utimur et nos pace babulonis, ex qua ita perfiden populus dei liberatur, ut aput hang interim peregrinetur, propter quod et apostulus admonuit ecclesia, utoraret pro regibuseius atque sublimibus, addens ed edicens. Ut quietam et tranquillam vita amus comnomni pietate et caritate, et profeta ieremias, quum populus dei veteri prenuntiaret captivitatem, et divinitus imperaret, ut oba edienter irent imbaboloniam, deo suoi etiamista patientia servientes, monuitetipse utoraretur pro illa dicens, quia ineius est pace pax vestra, utique interim temporalis, quae bonis malisque comunis est. Caput vigesimum septimum De pace servientium deo, cuius perfetta tranquillitas inaca temporali vita non potest aprendi. Pax autem nostra propria etic est cum deo perfidem, et in eternum erit cum illo perspeciem. Sed hic sive illa comunis, sive nostra propria talis est pax, ut solaceum miserie, sed potius quam be attitude inisgaudium. Ipsa quoque nostra justizia, quam vis verasit propter verum boni infinem, adquem refertur, talen tanta est inaca vita, ut potius remissione pecatorum constet, quam perfeccione virtutum. Testis est orazio totius civitatis dei, quae peregrinatur interris. Per omnia quipe membra sua clamata deum, dimitte nobis debita nostra, sicuitet nost dimittimus debitoribus nostris. Nec proeis est efficax, haek orazio, quorum fides sine operibus mortua est, sed proeis quorum fides per dilaccione moperatur, quia enim deo qui dem subdita inaca talen condicione mortali et acorpore corruptibili quod aggravat animam non perfecte vitis imperataratio, ideo necessaria est justis talis orazio. Nam profecto quan quam imperetur ne quacquam sine conflictu vitis imperatur, et uti ques subrepit aliquid in hoq loco infirmitatis, etiam bene conflingenti sieve hostibus talibus vitis subditisque dominanti. Unde si non facili operazione, certe lavili locutione aut volatili cogitazione peccatur. Etidio quan diu vitis imperatur, plena pax non est, quia et ila qui resistunt periculoso de bellantur prelio, et ila qui evictasunt non dom securo triunfantur ozio. Sed aduc solicitu premuntur imperio. I nervo temptabzionibus de quibus omnibus indiviniis eloquis breviter dictum est, nunquid non temptatio est vita humana superterram, quis ita vivere se presumat, ut diceredeo dimite nobis debita nostra, neccese non habiat nisi homo elatus, necce vero manius sed inflatus acatumidus, cui per justitiam resistit, qui graatiam largitur humilibus. Propte quod scriptum est, deus superbis resistit, humilibus autem datagratiam. Hic itaque in unu quoque justitia est, ut obedienti deus homini, animus corpuri, autemvitis etiam repugnantibus imperet, vel subigendo, vel resistendo, atque utabibso deo petatur et meritorum gratia, et venia delectorum, ac de aceptis bonis gratiarum accio persolvatur. In il lavero pace finali, quoreferenda et cuius adipisende causa habenda est ista justitia, quodiam sanata immortalitate atque incorruptione natura, vizia non habebit nec unu quoque nostrum, vel abalio, vel aseipso quipiam repugnabit, non opus erit uratio vizis, cui nulla erunt imperet, sed imperabit deus homini, animus corpuri, tant'acque ibi erit obedienti suavitas et facilitas, quanta vivendi regnandicoe felicitas, et hoc ilic i nomnibus atque in singolis eternum erit eternumque esse certo merit, et idio pax beatiturini suius, vel beatitudo pacis suius sumum bonum merit. Caput duodetricesimum, in quem finem venturus sit exitus impiorum, eorum altem qui non pertinent ad estamcivitatem dei erite contrario miseria sempiterna, coe mors etiam secunda dicitur, qui nec anima ibi vivere dicenda est, coe avita dei alienata erit, nec corpus quod eternis doloribus subiacebit, acperoc idio durior ista secunda mors erit, qui affiniri morte non poterit, sed cuonem sicut miseria beatitudini et mors vite, ita bellum paci videtur esse contrarium, merit o cueritur sicut pax in bonorum finibus predicata est atque laudata, quod quale bellum e contrario in finibus malorum possit intelligenti. Verum qui hoca cuerit, attendat qui in bello noxium pernicio zunque sit, et vi debit nihil aljud quam rerum esse interse adversitatem atque conflictum, quod iditur bellum gravius etamarius cogitari potest, quam ubi voluntas sic adversa est passioni et passio voluntati, ut nun lius earum victoria tales inimicitie finiantur, et ubi sic confligit cu mipsa natura corporis vis doloris, ut a neutrum altericetat, hickenim quando contigit iss de conflictus, auta dolor vincit et sensum mors adimit, auta natura vincit et dolorem sanitas atollit, ibiautem et dolor permanet uta fligat, et natura perdurat uta senziat, quia utrunquem idio nona deficit ne pena deficit, ados autenfines bonorum et malorum illos ekspetendos issos cavendos, quoni emper judicium transibunt ad illos boni ad issos mali, dehoc judicio quantum deus donaverit inconsequenti volumine disputabo. Finis partis septuagesime octave. Partis um de octagesima operis de civitate dei, e che transcriptio a societate Libri voce facta bono pubblico usui est. Liber vicesimus caput primum, quod quan vis omni tempore deus judicet, in octamen Libro de novissimo eius judicio sit proprio disputandum, de die ultimi judici dei, quodipse donaverit locuturi e unque asserturi adversu simpios et incredulos, tanquam in edifici fundamento, prius ponere testimonia divina debbemus. Quibus qui nollunt credere, umanis raciunculis falsis atque fallacibus contravenire conanthur, ad hoc ut aut aliud significare contendant, quod adibetur testimonium de litteris sacris, aut omnino divinitus esse dictum negent. Nam nollum existimo esse mortallium, qui cum ea sicut dictasunt intelexerit etasummo acaveiro deo peranimas santas dicta esse crediderit, non eis cedat atque consensiat, sive id etiam ore fateatur, sive ali covizio fateiri e rubescat aut metuat, veletiam pervicacia similima insani e id quad falsum esse novit aut credit, contra id quad verum esse novit aut credit, etiam contentiosissime deffendere molliatur. Quod ergo in confesione acca professione tenet omnis ecclesi adei veri cristum de celo esse venturum ad vivos et mortos judicandos, hunk divini judici ultimum diem dicimus, id est novissimum tempus. Nam per quattadies hoc judicium tendatur incertum est, sed scripturarum ore santarum diem aponi solere pro tempore, nemo qui illas litteras quam libet negligentar legerit nesit. Idio autem cum diem judici dei dicimus adimus ultimum vel novissimum, qui et anung judicat et abumani generis initio judicavit dimittens de paradiso et aligno vite, separans primos homines pecati mani perpetratores. Immo etiam quando angelis pecantibus non pepercit, quorum princeps homines ase ipsus subversus invidendo subvertit, pro col dubbio judicavit. Nexine illius alto justoque judicio et in hoc aereo a celo et in terris et demonum et hominum miserima est vita, eroribus erum nisque plenissima. Verum et si nemo pecasset non sine bono rectoque judicio, universam razionalem creatura perseverantissime sibi suo domino coerentem in eterna beatitudine retineret. Judicat etiam non solum universaliter degenere demonum et que hominum, utmiserisint proptar primorum meritum pecatorum, sedetiam desingularum operibus propris, quae gerunt arbitrio voluntatis. Nam et demones ne torqueantur precantur, necutico iniusste vel parcitureis vel prosuo a cuique improbitate torquentur, et homines plerunque aperte, semper occulte, lunt prosuis factis divinitus penes sibe in hoc vita, sibe postmortem, quanvis nullus hominum agatarecte nisi divino adiuvetur auxilio. Nullus demonum authominum agatinique nisi divino e odenque justissimo judicio permitatur. Sicutenim aetapostulus non estiniquitas apoddeum etiam sicutipsi alevidicit, inscurtabilia sunt judici aeius et investigabiles via aeius. Non igitur in hoc libro de illis primis necdeistis medis de judiciis, se de ipsonovissimo, quantum ipsetriburit disputabo, quando Christus de cielo venturus est vivos judicaturus et mortuos. Iste qui pedias judici e propria jam vocatur, eo quod nullus ibi eret imperite quarelle locus, quur iniustus illesit felix et quur ille iustus infelix. Omnium nanquetunca non nisi bonorum vera et plena felicitas, et omnium non nisi malorum digna et summa infelicitas apparebit. Caputalterum, de varietatererum humanarum cui non potest dici de esse judicium dei, quanvis necdeat vestigari. Nun cautem et mala ecco animo ferredisimus, quae patiunture et boni, et bon non manipendere quae adipiscunture et mali. Acperoch etiam in his rebus in cuibus non apparet divina iustitia, salutaris est divina doctrina. Necimus enim quo judicio dei bonus illesit pauper, malus illesit dives. Istegaudiat quem prosuis perditis moribus cruciari debuis meroribus arbitramur, con tristetur ille quem vita laudabilis gaudere debuis persuadet. Exiat de judicio non solo minultus verum etiam damnatus innocens, autiniquitate judicis presus aut falsis obbrutus testimonis. E contrario celestus adversariuseius non solo minultus verum etiam vindicatus insultet. Impius optime valiat, pius langure tabescat, latrocinentur sanissimi juvenes et qui necverbo quenquam ledere potuerunt, diversa morboru matrocitate affligantur infantes, utilis rebus humanis immatura morte rapiatur et qui videtur nec nasci debuis diutisime insupervivat, plenus criminibus sublimetur honoribus et omine sine querella tenebre ignobilitate sabscondat, et cetra huiusmodi, què qui scolligit, quis enumerat, què si haberent inipsa velut absurditate constanthiam, utinhacca vita in quà homo sicut sacer psalmus e loquitur vanitatis similis fatus est, et die seius velutumbra pretereunt, non nisi mali addipiscerentur transitoria bonaista atque terreno, nec nisi boni taglia paterentur mala. Posse tok referri ad judicium justum dei, sieve etiam benignum, ut qui non erant assecuturi bona eterna què faciunt beatos, temporalibus vel deciperentur promalitia sua, vel pro dei misericordia consolarentur bonis, et qui non erant passuri eterna tormenta, temporalibus vel prosui scuibus cunque et quanto li cunque peccatis afflegerentur, vel propter implendas virtudes exercerentur malis. Nun che vero, quando non solo mi malo sunt boni et imbono mali, quod videtru innustum, verumetiam plerunque et malis mala e veniunt et bonis bona proveniunt, magis inscruttabili affiunt judicia dei et investigabiles vie eius. Quando vi s'ergo ne siamo scuoi judicio deusista vel faciat vel fieri sinet, apod quem summa virtus est, summa sapientia, summa justitia, nulla infirmitas, nulla temeritas, nulla iniquitas, salubritertamen dicimus non magnipendere seu bona, seu mala, quae videmus est bonis malisque communia, et illa bona querere, quae bonorum, et quae illa mala maxime fuggere, quae propria sunt malorum. Cun vero adillud dei judicium venerimus, cuius tempus ian propria deus judici et alequando deus domini nun cupatur, non solo cuacunque tung judicabuntur, verumetiam cuacunque, avvinitio judicata et cuacunque usque adillud tempus aduc judicanda sunt, apparebunt est justisima. Ubi ho coque manifestavitur quam justo judicio dei fiat, ut nun tan multa a capene omnia justa judicia dei latiant, sensus mentesque mortallium, contamen hinacere piorum fidem non latiat, justum esse cua de latet. Caput tertium, quid il libro ecclesiaste Salomon deis coe in haca vita et bonis et malis sunt comunia disputarit. Nempe Salomon sapientissimus rex Israel, qui regnaviti in Jerusalem, Librum cui vocatur ecclesiastes et aiudeis coe habeturi in sacrarum canone literarum, sic exor sus est. Vanitas vanitatum diisit ecclesiastes, vanitas vanitatum omnia vanitas, coe abundancia homini in omni labore suo, coo laborat subsole. Et cum exhaca sentencia connecter et ecc, comemorans arrumnas erroresco evite huius et vanescentes interia temporum lapsus, ubi nihil solidum nihil stabile retineto. Inea rerum vanitate subsole illudetiam deplorat coe dan modo, coe cum sit abundancia sapientie superincipientiam, sicut abundancia luci supertenebras, sapientisque oculi sentin capite ipsius, et stultus intenebris ambulet, unus tameni incursus incurratomnibus, utique hinaca vita coe subsole agitur, significans videlicet e amala coe bonis et malis videmus esse comunia. Dicitetiam illud coe et boni patiantur mala, tanquam malisint et mali tanquam bonisint adipiscantur bona, ita loquens. Est inquit vanitas coe facta est superterram, coia sunt justi supercoes venit sicut factum impiorum, et sunt impi supercoes venit sicut factum justorum. Dici cooniam ho coe vanitas. Hinaca vanitate coi quantum satis visum est intimande totum istum librum vir sapientissimus deputavit, non utique obaljud nisi uteam vita desideremus, coe vanitate non havet sub hoc sole, sed veritatem subillo coi fecit hunk solem. In hak hergo vanitate nunquid nisi justo dei rectocoe judicio, similis eidem vanitate factus vanesheret homo. Indiebus tamen vanitate as sue interest plurimum, utrum resistat an ottemperet veritati, et utrum sit experts ver repietatis an particeps, non propter vitae huius velbona ad quirenda vel mala vitanda vanescendo tranzeuntia, sed propter futurum judicium per coad erunt et bonis bona et malis mala sinefine mansura. Denique iste sapiens hunk librum sica conclusit uta diceret, deum time et mandata eius custodi, coia hoc est omnisomo, coia omne hoc opus deus aducet in judicium in omni despecto, sieve bonum sieve malum, quid brevius verius salubrius dicii potuit. Deum in quid time et mandata eius custodi, coia hoc est omnisomo, coi cumque enim est hoc est custos utique mandatorum dei, coanem coi hoc non est nichilest, non enim ad veritatis immaginem reformatur, remanens in similitudine vanitatis, coia omne hoc opus ed est coad abomine fit in haca vita, sieve bonum sieve malum, deus aducet in judicium in omni despecto, ed est in omni etiam qui contemtibilis hic videtur ed idio nec videtur, coanem deus etipsum videt, nec heum despicit, nec cum judicat preterit. Caput IV, coad a diserendum de novissimo judicio dei, nove primun testamenti, ag deinde veteris testimonia prolaturus sit, cuius i taque ultimi judici e dei testimonia descripturis santis, coe ponere institui, prius eligenda sunt delibris instrumenti novi, poste ade veteris. Coanvis enim vetera priora sint tempore, nova tamen anteponenda sunt dignitate, cooniam illa vetera praeconia sunt novorum. Nova iditur ponentur prius, coe ut firmius probemus, assumentur et vetera. In veteribus abentur lex et profete, in novis evangilium et apostolice litterae. Ait altem apostolus, per legge menim cognitio peccati, nunc altem sine legge justitia dei manifestata est, testificata per legge met profetas, justitiam altem dei perfidem Jesucristi in omnes cui credunt. Haek justitia dei ad a novum pertin et testamentum et testimonium habit ave veteribus libris, ho cast legge ac profetis. Prius iditur ipsa causa ponenda est et poste a testes introducendi. Hook et ipsa Christus Jesus, ordinem servandum esse de monstras, scriba in cui eruditus in regnodae similis est viru patri familias proferenti de etesauro suo nova et vetera. Non dicit veter et nova, cod utique digsisset, nisi maluisset meritorum ordinem servare quam temporum. Caput quintum, quibus sententis domini salvatoris divinum judicium futurum in fine secoli declaretur. Ergo ipsa salvator, cum obiurgaret civitates in quibus virtutes manias fecerat neque crediderant et eis allienigenas anteponeret. Veruntamen inquit dico vobis, Turo et Sidoni remissius erit in dia judici quam vobis. Et paulopost alteri civitati, amen inquit dico vobis, quiaterre sodomorum remissius erit in dia judici. Quantibi, Hic evidentissime predicate diem judici e seventurum, et alio loco. Viri ninevite, inquit, surgenti in judicio con generazione ista et con denna bunteam, qui a penitenziam eserunti in predicazione Ione et ecce plus quamiona Hic. Regina austri surgeti in judicio con generazione ista et con denna bunteam, qui a venita finibusterre audire sapientiam solomonis et ecce plus quam salomon Hic. Dua sreshok loco dicimus et venturum esse judicium et cum mortuorum resurrezione venturum. De ninevitis enim et regina austri, quando ista dicebat, demortuis sine dubio loquebatur, quos tamin in die judici surrecturus e se predicit. Nech ideodicit con dennabunt, qui a ipsi judicabunt, sed qui a exipsorum comparazione ista merito danna buntur. Rursus alio loco, cum de hominum bonorum et malorum, nunc per mixtione, poste a separazione, què utico e die judici futura est, retur adibuit similitudinem detritico seminato et superseminatis dizaniis e anque suis exponents discipulis. Qui seminat inquit bonum semen est filius hominis, agerautem est mundus, bonum vero semen hi sunt fili regni, dizania autem fili sunt nequam, inimicus autem qui seminavithea est diabolus. Mesis vero consumatio seculi est, mesores autem angeli sunt. Sicutergo colliguntur didania et igni comburuntur, sicerit in consumatione seculi. Mixtet filius hominis angelo suos, et colligunt de regno eius omnia scandala ed eus qui faciunt iniquitatem et mitunt eus in camminum ignis. Ibi iritfletus estridordentium. Tunk iusti fulgebunt asicut sol in regno patrisaeorum, qui abbaetaures audiat. Hic judicium quidem veldiem judici non nominavit, sed eum multoclarius ipsis rebus expressit et infine secoli futurum esse predixit. Item discipulis suis, amen inquit dico vobis, quod vos qui secuti estis me in regenerazione, cum sederit filius hominis insede mai estatis sue, sed evitis et vos supersedes duodecim, judicantes duodecim tribus israel. Hic dicimus cum suis discipulis judicaturum yesum. Und et alibi judaeis dicit, siego in belze bub eiciodemonia, fili vestri in quo eiciunt, ideoipsi judices erunt vestri. Necquonium super duodecim sedes cessurus esseait duodecim solos homines cumillo judicaturus putare debbemus. Duodenario qui penumero, universa quedam significata est judicantium multitudo, propterduas partes numeri septenari qui significatur plerunque universitas, qui due partes, idest 3 e 4, altra per altra moltiplicate duodecim faciunt, nam et 4 ter, et 3 a 4 duodecim sunt, et si qua alia huius duodenare i numeri qui ad hoc valiat razio reperitur. Alioquim quonium in locum judae traditoris apostolum mateam legimus ordinatum, apostolus paulus qui plus omlibus illis laboravit, ubi ad judicandum sedat non habebit, qui profecto cumali santis ad numerum judicum se pertinere de monstrant cum dicit, necchitis qui a angelus judicabimus, de ipsis quoque judicandis in hoc numero duodenario similis causa est, non enima qui addictum est judicantes duodecim tribus Israel, tribus levi qui terziadecima est, abbeis judicanda non erit, autosolum illum populum non etiam gentes et cetera judicabum. Quodautem hait in regenerazione procul dubbio mortuorum ressurreczionem nomine voluit regeneratiois intelligii, sicenim caro nostra regeneravitur per incorrupzionem, qui madmodum est anima nostra regenerata perfidem. Molta preterio qui ad ultimo judicio ita dici evidentur, ut diligenter considerata reperiantur ambigua vel magis ad alio de pertinencia, sive silicet adeum salvatoris adventum quo pertotum hoc tempus in ecclesia sua venit, hocest in membris suis, particulatim atque paulatim, coniam tota corpus estaius. Sive ad exidium terrene Jerusalem, qui et de illo cum locuitur, plerunque sic locuitur, sanquam define secoli, atque illo dia judici e novissimo etemagno locuitur. Itaut dignosi non possi tomnino, nisi e aque aput tres evangelistas, Mateum, Markum e Lucam, dehac re similiter dictasunt, interse omnia conferantur. Quedam quipe alter obscurius, alter explicat planius, ute aque ad una marempertinencia dicuntur appareat onde dicantur. Quod facere utcunque curavi in equadame pistolo, quam rescripsi adabeate memorie, virum esucchium, saloni tane, urbi sepiscopum, cuiusse pistola e titulus est, define secoli. Proinde, iam illu dehica dictam in evangelio secundum Mateum, de separazione bonorum et malorum legitur per judicium presentissimum atque novissimum Christi. Cum autem venerit, inquit filius ominis in maiestate sua, et omnes angeles cumeo, tuc sedebit super sedem maiestati sue, et congregabuntur anteum omnes gentes, et separabiteo sabinvicem, sicut pastor segregat oves abedis, et statu et oves cuidem adestris suis, et os altem asinistris. Tuc dicet rexis cuia dextris eius erunt, venite benedicti patris mei, posidete paratum volbis renium a constituzione mundi. Esurivi enim et dedistis michi manducare, citivi et dedistis michi bibere, ospeseram et colegistis mei, nudus et coperuistis mei, infirmus et visitastis mei, incarcereeram et venistis ad mei. Tuc respondemutei justi dicentes, domine, quando te vidimus ezurientem et pavimus, citientem et dedimus potum, quando autem te vidimus hospitem, et colegimus te, autnudum et coperuimus te. Aut quando te vidimus infirmum, autem carcere et venimus ad te, et respondes rex et dicetillis, amen dico volbis, quando io facistis unide his fratribus meis minimis, michi facistis, Tuc dicet inquit et his cuia sinistris erunt, dissedite a me maledicti in inium eternum, qui paratus est diavolo et angelis aius. Deinde similiteretiam his enumerat, cuodilla non fecerint, cuoi destros fecisse memoravit. Similiterque interrogantibus, quando e un vidirint in horum indigentia constitutum, cuod minimis suis non factum est, Sibi factum non fuisse respondet. Sermonenque concludens, et ibunt inquit, qui in suplicium eternum, usti altem in vita me eternum. Ioannes vero evangelista apertissime narrateum in resurrezione mortuorum futurum predicisse judicium, cum enim diciset, neque enim pater judicat quenquam, sed judicium omne dedit filio, et omnes honorificent filium, sicut honorificant patern, qui non honorificat filium, protinus addit, amen, amen, dico vobbis, qui a qui verbum meum audit, et creditei, qui misit me, habit vita eternum, et in judicium non venit, sed transit a morte in vita, et ce hic dicit fideles suos in judicium non venire. Comodo ergo per judicium se parabunturamalis et ad eius destram stabunt, nisi qui a hoca loco, judicium pro damnazione posuit, in tale qui per judicium non venient qui audiunt verbum eius et credutei, qui misit illum. Caput sextum, quesit prima resureccio quae secunda. Deinde addiungit et dicit, amen, amen, dico vobbis, qui a venit ora et nun cest, qui a venit ora et nun cest, quando mortui audiunt vocem fili dèi, et qui audierint vivent. Sicuten impater habit vitam in semetipso, sic dedit et filio habere vitam in semetipso. Nondum de secunda resureczione, idest corpurum loquitur, quae infine futura est, sed deprim quae nun cest. Hank quipe ut distinguere et aid, venit ora et nun cest. Non autem ista corpurum sed animarum est. Habetenim et anime mortem sua in impietate atque pecatis, secundum quam mortem mortui sunt, de quibus idem dominus aid. Sine mortui mortuos suos sepelliant, ut shilicet in anima mortui, incorpore mortuos sepelliant. Propteristos ergo impietate et iniquitate in anima mortuos, venit inquit ora et nun cest, quando mortui audiunt vocem fili dèi, et qui audierint vivent, qui audierint dicit quae obbedierint, quae crediderint et us quae infine perseveraverint. Ergo facit hic ullam differentiam bonorum et malorum, omnibus en im bonum est audire vocemeius et vivere ad evitam pietatis, ex impietatis morte tranzeundo. De quae morte aid apostulus paulus. Ergo omnes mortui sunt, et pro omnibus mortuos est, ut qui vivunt jam non si vivant, sed ei qui pro ipsis mortuos est, et resurexit. Omnes itaque mortui sunt impeccatis, nemine prorsus excepto, sive originalibus, sive etiam voluntate aiditis, vel ignorando vel siendo, nec facendo quadiustum est, et pro omnibus mortuis, vivus mortus est unus, i dest nullum habens omnino peccatum, ut qui per remissione impeccatorum vivunt, jam non si vivant, sed ei qui pro omnibus mortuos est, proppter peccata nostra, et resurexit proppter justificazione nostra, ut credente sineum, qui justificati impium, ex impietate justificati, tanquam ex morte vivificati, ad primam resurezione, quae nunca est pertinere possemus. Ad hank en imprimam non pertinent, nisi qui beati erunti in eternum, ad secundam vero, de quà mox locuturus est, et beatus pertinere docebitet miseros, ista est misericordie illa judici, proppter quod imsalmo scriptum est, misericordiam et judicium cantabotibi domine, de quà judici o consequenter ad unxit ad quae ait, et potestatem deditei judici un facere, qui afilius hominis est, hi costendit quod i nea carne veniet judicaturus in quà venerat judicandus, ad hok enim ait, quoniam filius hominis est, ac de inde subungens unde agimus, nolite inquit mirari hok qui afilius hominis est, hok qui avveniet ora, in quà omnis qui immonumenti sunt, audient voce meius et procedent, qui bona fecerunt in resurrezione vite, qui vero mala ejerunt in resurrezione judici. Hok est illud judicium, quod paulo ante secut nunc, pro damnazione posurat dicens, qui verbum meum audit et creditei, qui misit me, habit vita metterna, et in judicium non venit, sed transit a morte in vita, il est pertinendo ad primum resurrezione, quà nunc transitur a morte ad vita, in damnazione non veniet, quà ma significavit appellazione judici, secut enim hok loco ubiait, qui mala ejerunt in resurrezione judici, il est damnazionis. Resurga tergo in prima qui non vult in secunda resurrezione damnari. Venit enim hora et nunc est, quando mortui audient voce me fili dèi, et qui audir int vivent, il est in damnazione non venient, quà secunda mors digitur, in quà ma mortem aposta secundam, quà corpurun futura est, resurrezione imprecipita buntur, qui in prima quà animarum est non resurgunt. Venit enim hora, ubi non ait et nunc est, quà infine erit seculi, hok est in ultimo et maximo judici o dèi, quando omnes qui in monumenti sunt, audient voce meius et procedent, non dixit quà mortum in prima, et qui audir int vivent. Non enim omnes vivent, et a vita silicet, quà niambeata est, sola vita dicenda est. Nam utique non sine quà lecunque vita possent audire et dèi monumenti sressurgente carne procedere, quà reautem non omnes vivent, in neo quà d'seguitur docet, qui buona inquite fecerunt, resurrezione vite, hi sunt qui vivent, qui vero mala egerunt in resurrezione judici, hi sunt qui non vivent, quà secunda morte morientur. Mala qui pegerunt conia male vixerunt, mala autem vixerunt, quà in prima, quà nun cest, animarum resurrezione non revixerunt, autineo quà da revixerunt, non infine usquem anserunt. Sicutergo due sunt regeneraziones, dequibus llama supralocutusum, una secundum fidem, quà nunca fit per baptismum, alia secundum carne, quà effiett ineius incorruptione atque immortalitate per judici umanium atque novissimum, ita sunt et resurrezione due, una prima, quà et nun cest et animarum est, quà venire non permititi mortem secundam, alia secundam quà non nunc, sed in seculi fine futura est, nec animarum sed corpurum est, quà per ultimum judicium alios mititi in secundam mortem, alios inean vitam quà non habit mortem. Finis partis unde octagesime.