 Bedorven, deel 2. Uit Family & Kennesen. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org. Opname door Marcel Konders. Family & Kennesen door Franswa Haversmiet. Bedorven, deel 2. Ach nee, hij was niet verbannen. En hoe kon hij ook? Hij was zo sterk geworden. En hij had zich zo vast genesteld in de jaren of drie, vier, die frits onder ooms bijzondere leiding op het kantoor had doorgebracht. Aan den ene kant had oom zijn neef al langs ingewijkt in sommige verborgenheden van den handel. Waarvan hij met zekere nadruk en meer dan gewonelijk uitgestreken gezicht had gezegd dat het handel was. En neef had oom volkomen begrepen met andere woorden. Het toch al wankelige loof van deze jonge mens in eerlijkheid en goede trouw en bij name zijn laatste grijntje van innerlijk ontzag voor oom Gijs waren reddeloos verloren. Maar ter andere zijde had oom volgehouden hem beurtelings met zelfende vermaningen en met grove bedreigingen te dwingen tot een leven van slaafse onderworpenheid en vreugdeloos werken. Vandaar bij Frits, na dagen van dof en wanhopig gehoorzamen, tijden waarin hij zijn meester geregeld op allerlei manier om den tuin leiden, dan praten hij oom naar den mond. Maar veroorloofden zich ondertussen achter zijn rug ongeregeldheden van steeds bedenkelijker aard. Ik vrees dat hij oom bestal. Hij deed het zeker. Hoe kwam hij anders aan het geld dat hij, vooral wanneer geen boodschappen in haar buren gesteden waren opgedragen, verteerde? Hij speelde nog al toos. De staatsloterij hielp ook hem dieper zinken. Misschien trok hij wel eens wat. Doch wij weten wat men op die manier wint is vooral in jonge handen als van Frits lauter kwiksilver dat u zo weer door de vingers gelikt. En in welke poolen valt het dan? De sterk ontwikkelde jongeling van 17, 18 jaar, had een afgelegen kamertje, waarvan het venster zonder geraas open ging. En wanneer alles in huis sliep, deed dat venster zijn dienst. Eens klopten de stille wakers om gijs op, want dat zij iemand over den muur van de achterplaats hadden zien klimmen. Grote ontsteltenis die niet verminderde toenom, bij zijn onderzoek door het huis, Frits geheel gekleed en niet volkomen nuchteren te bed vond. Hij was blijkbaar juist van buiten gekomen en halst overhoofd in de veren gedoken, herhaling van vroegere geweldige toneelen. Want ook nu bleek het dat een huigelaar te spelen eigenlijk niet in de aard van Frits lach. Hij liet zich een poos gedwee uitmaken voor al wat lelijk was en toen maakte hij zich gereed om oom bij al de trappen neer te smijten. Wat de gekrenkte vogt voor kwam, door zich zo snel als hij kon uit de voeten te maken. Het was geen geheim meer in de stad dat de oude man veel verdriet van zijn neefje beleefde. Er werd opgewezen als op een vernieuwde proef, hoe weinig vaak de meest christelijke opvoeding en de uitnemendste weldadend vermogen. Evenwel waren er enkele dwarsdrijvers die zo al niet de partij voor Frits opnamen, dan toch bewerden dat het volstrekt niet lauter lievegheid van om gijs was. Als hij de wezen bij zich hield en zij wilden wel eens weten wat voor een stumpert van een toeziende vogt was, van wie laatst iemand gezegd had, dat hij daar in die plaats waar de kinderen vandaan waren, den godsganselijke dag niets anders deed dan trekjes maken op de sociërtijd. Dus werd er buitenshuis gepraat en wat ging er onder dit alles om in het succes binnenste, zoals meest met naast bestaande, hoorde zij het kleinste deel van wat er gebeurde en van wat er door verontwaardigde vrienden derdeugd ten overvloede bij vermoed en verzonden werd. Doch al was zij ook geneigd het beste te hopen van haar broer, het kon haar niet ontgaan hoe zijn stemming en zijn inborst er niet bij wonnen, bij tussenpozen gemelijk en opvliegend of stil en afgetrokken en dan den indrukgevend of er iets was waarvoor hij niet doorst uit te komen. Deed hij haar haar wel eens bij zichzelf vragen of dat nu diezelfde frits was, van wie zij zich toch stillig herinnerde dat hij eenmaal een vrolijke, lieve jongen was geweest. Het is waar, voor haar was hij altijd nog het beste te spreken. Ja, als zij erover nadacht, kon zij zich geen enkel boos woord te binnenbrengen, dat hij ooit met opzet tot haar gericht had. Hij stopte haar dikwels, kleine geschenken, in de laatste tijd wel eens kostbare presenten toe, waarvan zij echterzelf de gebruik durfde maken. Soms vroegte hij er uitdrukkelijk bij, laat om er niets van merken dat jij het van mij hebt. Dat hij niet eerlijk aan het geld gekomen was, om het te kopen, daar dacht zij natuurlijk niet aan. Zij schreef zijn waarschuwing op rekening van ooms Dwingelandij. O, die ongelukkige oomgeis. Te vergeefs deed zij haar best om enige verandering te brengen in dat gevoeldoze wezen. Hij had geen oog voor haar oplettendheden. Daarentegen had hij dagelijks twist met je vrouw Beerebijd die gaande weg en vooral tegen de avond zenuwachtige werd. Zij kreeg van die aandoeningen waardoor zij de borden en schotels liet vallen. En op een middag, onder de thee, tuimelde zij van haar stoel in den Kodendbak. Zulke verrassingen maakte een oom nog grimmiger. En Althoos moest suzen het dan in de eerste plaats ontgelden. Hij verweed haar dat zij te lui was om de jevrouw het werk uit handen te nemen. En dat zij niet vergeten moest hoe het op stuk van zaken genadebrood was, dat zij had. Doch wanneer Frits erbij was, zou hij het wel gelaten hebben om zo iets te zeggen eens dat haar broeder er toevallig op in kwam. Terwijl oom haar weer tot tranen toegekrengt had, gaf het jongemens een vuitsslag aan de tafel. Zoals het overgeervde meubelstuk, er waarschijnlijk nog nooit een ontvangen had. En daarbij stied hij een vloek uit die oom wezenlijk deed verbleken. Een vloek bij hem, oom gijs, aan huis. Dat was voor de eerste maal. De goede man gevoelde er zich geheel van omdaan. En zijn voornemen om den volgende zondag aan het nachtmaal te gaan, moest hij tot zijn innige spijt opgeven. Doch na die ontmoeting paste hij op om Suze nooit anders dan bij haar broersafwezigheid te beledigen. Meer dan eens beproefde de zuster met Frits een vertrouwelijk gesprek aan te knopen en dan te zien of zij hem niet zachter en gelukkiger stemmen kon. Zij raadpleegde haar moederlijke vriendin en die nam een predikant in de arm. Van wie zij hoopte dat hij meer invloed op den weerbarstigen knap zou hebben, dan zijn eigen domineren, die hem trouwens van de lijst zijn leerlingen geschapt had. Omdat Frits toch nooit op de categorisatie kwam. Dit was om schoots te grieven. De jongen kwam in kerk nog kluis, maar zo waren de tijden tegenwoordig. Het opkomend geslacht wilde van God nog zijn gebot horen. Zeker was dat Frits geen lust had om te luisteren naar ooms dagelijkse voorlezing over de oordelen die aanstaande waren. Als oom den bril opzette, ruimde hij de kamer en het was al wel wanneer hij niet in de gang een schel gefluit of een operadeuntje liet horen. Voor Suze was dit gedrag van Frits zeer hinderlijk. Zij had geen grote achting voor haar oom en zijn godsdienstige begrippen waren de haren niet. Doch zij kon niet geloven, wat Frits vol hield, dat om gijs en door trap de huigelaar was. Dat iemand bidden kon zonder er iets van te menen, is geen haar ondenkbaar. Zij herinnerde zich haar eigen gebetjes, als zij haar broertje helpt om oom te bedriegen. En hoe zij toen ter goede trouw tegelijk vrouw en omdeugend was geweest. Dat maakte haar zacht in haar oordeel over haar tegenstrijdige in ooms handelswijs. En eveninnig, als zij zijn gebreken vervoeden, kon zij wensen dat de in zijn oog goddelijke bedreigingen, die hij aan zijn huisgenoten voorlas, zijn eigen verstokte gemoet nog eens wel dadig mochten treffen. Gij zei het een dweepstertje, Suze, was het antwoord van Frits op haar vriendelijke riddenering. En, wat zei het gij Frits, vroeg zij treurig, ik kan mij soms zo ongerust over u maken. Wat ik ben, Suze, hernam mij, maar dat heeft oom immers al honderd maal verzekerd. Ik ben brandhout voor de hel. Of nee, wil ik het u in skort en goed zeggen, misschien had er wat beters van mij kunnen groeien. Maar ik ben bedorven. En van een bedorven mens komt niets terecht. Frits riep Suze met tranen in haar ogen, maar hij was al weg. En in weken had zij geen gelegenheid om met hem te spreken. Helaas toen de gelegenheid zich opdeed, hoe was alles toen veranderd? Als een lopend vuurtje ging hij door de stad, Frits is opgepakt. Bij het afgaan van de beurs, valse wissels gemaakt, jongens, jongens, wat een slag voordien braven om gijs. Och kom, hij mag blij zijn dat hij dan deug niet kwijt is. Was dat een leven dat de man in de laatste tijd had nu? Hij zal voor eerst geen last meer van neef hebben. Je begrijpt dat heertje gaat de doos in. En die dat zijden, hadden het goed geraden. De omstandigheden waren niet in het voordeel van Frits. En het was alleen uit aanmerking van zijn minderjarigheid dat het Hof hem veroordeelde tot niet meer dan 12 maanden eenzame opsluiting. Toch was het een afgrijselijk ogenblik toen Suze voor het laatst kwam, om afscheid van haar broer te nemen. Zij hing aan zijn hals en ze rijden of het hart haar breken zou. Frits slecht geworden, Frits onteeerd in het oog van alle mensen. Haar lieve Frits want zij gevoelde dat zij hem nog lief had. En zij wilden niet ophouden te geloven dat hij toch niet gans en al verachtelijk, dat hij niet reddeloos verloren was. Nee, dat wist zij beter. Als hij in de gevangenis, maar eerst tot inkeer kwam, dan. Later, wanneer hij zijn straf ondergaan had en zijn schuld aan de maatschappij was betaald, dan zou hij zeker wel weer een goed en gelukkig mens worden. Oom zij, God had hem losgelaten. Maar wat wist oom daarvan? Zij hoopt er nog voor hem. Zij vertrouwde nog op zijn toekomst. Dat had zij Frits willen zeggen. Daarmee hem troosten toen zij bij hem werd toegelaten. Daars voor dat hij naar de stafgevangenis ging. Helaas hoe verweed zij zich achterna haar zwakheid. Maar bij het zien van dat bleke verwilderde gelaat had zij er geen woord kunnen uitbrengen. En Frits liet haar stil uitschrijden. Hij ondersteundde haar terwijl zij aan zijn borst stond te snikken. Zelfs drukte hij een kus op haar voorhoofd. O, wat voelde zij nog lang daarna? De aandraking van die droge, brandende lippen. Maar geen geluid kwam er ook uit zijn mond. Alleen toen men haar weg wilde brengen. En zij hem nog eens. En nog eens om den Halsviel. Verbeelden zij zich, hem met een heze stem te horen halen. Bedorvend, Suze. Bedorvend. Hij had het wel mogen zeggen. Hoe ingekankerd slecht hij was, bleek hieruit. Dat hij zich ook in de gevangenis bleef misdragen. In een vlaag van zielende drift vergreep hij zich aan den commandant. En het gevolg was dat zijn straf tijd met zes maanden verlengd werd. Niets kon meer verdiend heeten. Twee dagen tevoren nog had hij een brief ontvangen van Omgijs, waarin die uitmuntende volgd hem zijn goddeloos leven weerens goed voor ogen had gehouwen. En hem onder anderen ook geschreven had hoe er geen dag voorbij ging, waarop hij zijn knietjes niet boog, om vergisvenis af te smeken en bekering voor zijn diep gevallen neef. En in plaats van zich nu. Door zulke harde taal te laten vermurwen, was Frits zich als een bezetenen gaan aanstellen. En had den kostelijke brief in honderd stukken gescheurd. Anders geheel ontvatbaar, verbeteren aandoening, wilden enkelen van de bewaarders geloven, was de boos weer toch niet. Een paar lettertjes van zijn zuster konden hem week maken. En eens onder de godsdienst oefening barsten hij plotseling en heftig in tranen uit. De predikant verwondelde er zich over, want hij was op dat ogenblik pas aan de inleiding van zijn toespraak. En hij meende wel dat het de beschrijving was van een zeestrand, waar toe zijn tekst juist aanleiding had gegeven. Doch toen hij Frits opzocht en werenst terugkwam op de ontroering, die deze had laten blijken, wilde de ongelukkige van niets weten. En zo moest het dan geen oprecht berouw zijn geweest, waarvan zijn tranen hadden getuigd. Was het werkelijk geen berouw? Wat hem had doen wenen, terwijl hij had gedacht aan de oude batterij op Den Zee-Dijk en aan vrouw Haak, die hem en Suze thuis kwam halen, want moeder wachtte hem met het eten. En meintje had bandenkoeken gebakken. Of zulke laffe dingen had hij den vreemde dominee toch niet kunnen over vertellen. Maar toen het hem voor den geest was gekomen, had hij gewenst dat hij dood was neergevallen. En hij had zich herinnerd hoe hij eens als jongen van zeven jaar, terwijl ze den vuurtoren waren gaan bekijken, op de borstwering van den omgang was geklommen en dat ze hem er doodsbleek van schrik hadden afgehaald, want hij had kunnen vallen en dan zou hij dood geweest zijn. Dood, maar dat was toch beter geweest dan zoals nu, in de gevangenis en voor auto's bedorven. De maanden in een cel gaan wel langzaam om, maar er komt toch eens een engde aan. Frits werd ontslagen. Wat zou hij nu beginnen? Oom Gijs had zijn hand van hem afgetrokken, door de vraag was of hij daar veel bij verloor, te meer omdat Suze niet stil had gezeten. En door tussenkomst van haar vriendin, iemand had weten te vinden die den ongelukkige een plaatje toestond op zijn kantoor. Indien Frits toen gewild had, maar hij had het in mezelf erkend. Hij was bedorven, hopeloos bedorven. Geen maand was hij in zijn nieuwe betrekking of de kas van zijn patroon kwam niet uit. Er moest uneerlijkheid gepleegd zijn. En wie kon het anders hebben gedaan dan het jonge mens dat al eens gezeten had? Ik geloof niet dat de zaak grondig onderzocht werd. Maar de boekhouder verklaarde niet te willen blijven als hij langer met iemand werken moest die hij niet vertrouwen kon. En Frits stond op straat. Hij had twee vondissen tot zijn last. Hij helpt hem dus niet of hij er al aan dacht om soldat te worden. Eindelijk, nadat hij een tijd had rondgezworven, zonder dat iemand begreep waar hij van leefde, kreeg Suze een brief die hij deed weten dat hij buiten slans was bij een reizenden kermistroep. Hij schreef het haar met een enkel woord op dat zij niet altijd ongerust over hem zijn zou. Hij had het goed. En als hij het niet minder kreeg, behoefde zij niet bank te zijn, dat hij ooit terug zou komen. Ik mag het leiden, gromde om. Hoewel hij nu, dat spreekt, met lichaam en ziel aan den Satan verkocht is. Suze geloofde het niet, zij wilde het niet geloven. Dit bloeiende kind van voorheen was tot een jongvrouw gereipt, nog al tooschoon. En misschien was zij schooner dan zij voorspeld had te zullen worden. Maar het frisse rood van haar wangen was toch merkelijk verminderd. En er kon een innige smart spreken uit haar donkerblauwe ogen. Arme Suze, God alleen wist hoe zij leed. Buitens huis was zij gezellig en zij ging er zelfs voor vrolijk door. Ook om gijs en die juffrouw hadden geen reden om het aan haar te wijten. Als de avonden in hun woning nog steeds raadeloos vervelend bleven. De lamp zo laat mogelijk op. Er stond trouwens een gaslantaarn op den Wal. En daarbij kon Om, als hij binnen was, besien. Om zijn pijp te roken. Of nu en dan onder de voorbijgangers iemand op te merken waar aan hij een hekel had. En tegen wie hij graag in zijn gal mocht uitspuren. En wat juffrouw Berenbijk betreft, die had er ook nog. Het spat in de pitje onder de trekpot bij. Zodat zij dus over een meer dan voldoende verlichting kon beschikken. Terwijl zij om beurte indoelde. Met de benoud keelgeluid wakker schrikte uit een zakvlakonnetje. Haastig iets tegen het opkomen hardwaternam. En dan weer van voren af aan indoelde. Verder had de schemer nog dit voordeel. Dat Suze vrij haar gang komt gaan, als zij het al te kwaad kreeg. En zij wilde wel eens even schrijven. Zonder dat iemand er hinder van had. Maar ik moet zeggen, zij wist zich nogal in te houden. En dan gingen de brein naalden. Tip, tip, tip. En nog eens. God alleen wist hoe het haar binnen kon stormen. En wat zij leed. Terwijl die naalden zo vlug gingen. Ja ja, zij had haar pakje wel. Maar ik heb al gezegd, zij droeg het zo goed. En zo blij moedig mogelijk. Een oom had eens geschreven. Vandaag in, dag uit, de knietjes te buigen. Gelijk hij het genoemd had. Om te bidden voor iemands bekering. Doch hoewel zij er nooit over geschreven of gesproken had. Het zou mij verwonderen, als zij ooit insliep. Zonder de stille zucht of er voor haar broeder nog een zijn tijd mocht komen. Dat hij het hoofd weer zou kunnen ophffen. Als een die dood was geweest en hij was weer levend geworden. Hij was verloren, maar gevonden. Over andere bijzonderheden uit deze tijd van haar leven ga ik heen. Er was meer dan één die haar graanen zijn hand zou hebben geboden. Om haar gelukkig te maken. En in haar bezit gelukkig te zijn. Doch zij voortkwam elke tedere toenadering. In hoeverre haar dit soms zelfverlogening kostte, weet ik niet. Maar zij was als één die wachten. En die geen nieuwe taak van gewicht op zich durfde nemen. Voordat zij gereed zou zijn met het werk dat zij nu nog onderhanden had. Immer zij liet het niet bij een leidelijk hopen en vragen. Hoe menige brief ging er van haar naar een vreemde. Maar om meestal onbestelbaar terug te keren. En wat al betrekkingen knoopte zij aan. Ten einde op de meest kiezen manier frits de boodschap te doen toekomen. Dat zijn zuster hem nog al toos lief had. En dat zij alles zou doen wat in haar macht was om zijn geluk te bevorderen. Geen antwoord ooit bewees dat zij een stap naderkwam tot haar doel. Haar broeder weer hersteld te zien in wat zij zijn wezenlijke eer achten. Door het eerste uur moest nog komen dat zij den moed opgaf en aan hem vertwijfelde. Zo werd zij meerderejarig. Oom Gijs moest graag of niet afstand doen van zijn vochtij. En uitkering van haar vermogen. In hoe ver de rekening klopte mocht oom voor zijn geweten verantwoorden en voor de enthousiën de vocht die echter niet in persoon had kunnen verschijnen. Want hij zat met het pootje en diende tegenwoordig zijn trekjes al toos te maken bij zich op zijn eigen kamer. Suze gevoelde slechts dankbaarheid dat zij nu vrij was om te gaan waarheen zij wilde. En zij maakte dan ook aanstons van die bevoegdheid gebruik om oom Gijs en Juffrouw Berenbijd aan elkaar's gezelschap over te laten. Had de strengen zee de meester van haar kunnen eisen dat zij haar jongen leven verder in hun zielloos bij zijn zou versuffen. Oom en de Juffrouw schenen het te vinden en de vindigheden die zij tot het ogenblik van haar vertrek horen moest over weldoeners die in hun grijsheid verlaten worden en dwazen maagden die zich in de armender wereld werpen deden haar met dubbele beslistheid haar kofferpakken en het huis waar wel zeggen waarin zij 16 jaar lang de zon nooit anders had zien schijnen dan door een lucht bezwaard het konendamp en kwaad aardige vroomheid of vroomkwaad aardigheid. Ik weet een hoekje in ons land niet zo heel ver van zijn oosterlijke grenzen daar zou ik nog wel eens een paar weken willen doorbrengen er is heide gij vindt haar gaan en boekwijd felten en houd gij veel van gras en bloemen te blukken ook daar aan kunt gij er u hard ophalen. Ergens misschien zijn meer nacht te galen maar wat gij vooral moeilijk elders in Nederland zo prachtig zou terugvinden dat zijn de eikenbomen die hier een schaduw uitbreiden over schilderachtige ouderwetselhoeven en schaapskooien of die vier hun reuzenkruinen uitsteken boven de beuken, dennen, berken en andere kinderen van het woud. Eén eik is er dien ik meer dan al hun liefheb wie er ooit behoefte gevoeld zijn krachten te herstellen met buitenlucht rust en gezonde voeding hem zou ik onderdien eik willen toveren. Honderden jaren zeker staat hij daar al en hij is van dat lange staan geweldig dik geworden maar hij ziet er uit of hij het nog honderden jaren zal kunnen volhouden lang zijn voet gaat een straat weg die vrij wat stiller is geworden zeedert de spoortrain het landschap doorelt maar er bengelt toch nog menige vracht waren onder een eik door en de zondags bij mooi weer staat het er vol van rijtuigen want dan komen er van wijd en zijd zich overtuigen dat er in het logement achter de boom nog een goede kelder is en een voortreffelijke keuken. De kastelijn is in zijn goed hartige wel gedaanheid een levend uitgangbord maar de eer van het huis komt misschien nog meer toe aan de weergaloze bekwaamheid in koken en braden van moederde vrouw en aan de flinke en vriendelijke bediening van de dochter. Hier is het goed vooral in de week want op zondag kan het er wel eens wat druk lopen dan heeft er ter haast iets van een kermis doortrekkende muzikanten ontstemmen de vogeltjes met het Duitse volkslied zo vals mogelijk te blazen en de bende nagemaakte zigeuners weg de verbazing der boerenjoens en uw afschuw of medeleiden door met een paar kleine kinderen allerlei halsbrekende kunsten te verrichten. Doch ik vergeet dat dit laatste zei dat de invoering van de wet op de kinderarbeid niet meer mogelijk is en tot mijn verontschuldiging dient alleen dat die wet nog niet in werking was getreden toen Suze niet ver van de neik waarover ik gesproken heb getuigen was van een in haar ogen aan doenlijk toneeltje zij behoorde al een week of drie in gezelschap van een bevrienden familie tot de gasten van het veel geprezen logement een menige weldadige wandeling had zij al genoten door het bos in het park van het kasteel naar de watermolen die haar aan een schilderij van hobbema deed denken of voorbij den geweldige steen die misschien eens tot al daar had gestrekt van heidense of raars dit maal was zij er alleen op uit geweest ook om het zondagsgevoel bij de uitspanning te ontwijken maar de avond begon te vallen en men had haar bij herhaling gezegd om haar niet volkomen ongedeerd gebleven gezondheid niet bloot te stellen aan al te sterke verkoeling zij was dus op den terugweg en al niet ver meer van het logement verwijderd toen zij aan een kromming van het voetpad gekomen op een bank onder den beuk een jongen man zag zitten enigszins vreemd gekleed een kort fluveling jasje witte broek en hoed lage schoenen en bondkleurige kousen alles tamelijk havenloos zijn ellebogen rusten op de knieën en zijn gezicht was verborgen in zijn handen maar suze had hem niet ontdekt of hij hief het hoofd op want uit de richting van het logement kwam het door dringend geluid van een schrijjend kind het had er veel van dat de kleine klappen kreeg of bang was ze te zullen krijgen en dat nu uit al zijn macht om genaarder riep ook bleek dit geheel overeenkomst op de waarheid eens klaps toch vertoonde zich op het pad tegenover suze een vrouw op het gezicht af te oordelen half landloopster half straatkunstenares weer toch al niet aan minder getrekken de hoogste woede uitdrukten en die er juist inslagen om een jongetje in te halen en bij zijn kraag te vatten dat vruchteloos met schoppen krabben en bijten zich aan den stevigen greep van de dame pogde te ontrekken de eerste van de gevreesde oorwegen kwamen neer en het ventje dat hoogstens vijf jaar kon zijn zette een keel op die het orgel in de verte bij het logement onhoorbaar maakte toch op hetzelfde ogenblik was de man van de bank tussen beide gekomen en had met enige woorden die suze niet verstond en een volle komen duidelijk gebaar de vrouw genootzaakt haar proei los te laten de kunstenares verwijderde zich nu in allerel als of zij iemand ging halen om haar te helpen maar de jongeman scheen zich daar niet aan te stooren hij troonde het schrijnende keeltje mee naar de bank ging zitten plaatsde de knap op zijn knie en begon een liedje voor hem te zingen suze meende dat zij door den grond zou zinken het was een liedje van haar moeder en die manier waarop de vreemde het zon en die stem dat kon geen vreemde zijn dat maar nu zag zij het ook al maakte de baard hem haast onkenbaar zijn ogen waren het waarmee hij haar niet minder ontzettend aankeek frits was het zij wist niet wat zij deed maar zij vloog op hem toe en viel op haar knieën en greep zijn arm en staarde hem in het ontstelde gezicht zijn lippen bevden door zij sprong weer op en met een kreed van vreugde die de engelen als zij hem hoorden goed moet hebben gedaan riep zij goddank goddank het is frits mijn lieve frits daarop lag zij in zijn armen bewusteloos hij teelde haar op en liep met haar het bos in 100 passend van de bank stroomt het frissewater over een steenbedding onder de weg door hij legde haar aan de kant in het hoge gras en besproeide haar gelaten spudder dan hij had durven hopen kwam zij nu bij toen waagde hij het weer haar op te nemen en droeg hij haar nog een eind verder het was blijkbaar zijn bedoeling haar te onttrekken aan de nieuwsgierigheid van de kleine jongen die hem eerst was nagelopen en wel eens op den voet gevolgd kon worden door andere leden van den kermistop toch nu verloren zij alkander uit het gezicht en frits voelde zich gerustig weer zit hij suzer op de zachte grond zodat zij leunen kon tegen een boomstand en terwijl hij zelf tegenover haar plaats nam om zich te herstellen van de bovenmatige krachtsinspanning sloeg hij haar bleke trekken met angstige maar zwijgende bezorgdheid gaten eindelijk vroeg zij om wat water hij wist het haar niet spoediger te bezorgen dan met behulp van een paar grote bladeren die hij in het holden van zijn beide handen legde en toen zij zich op die wijze verkwikt had vermocht zij hem eerst weer te zeggen hoe gelukkig zij was dat zij hem terug gevonden had jij moet er maar niet te blij om zijn suzer ga frits dan antwoord ik ben er niet op vooruit gegaan aan alles behalve een geschikte boer voor een fatsoenelijke jonge dame gij zijt beter dan hij denkt frits hernam zij meent gij dat ik niet gezien heb hoe goed gij voor dat arme kind waard is dat uw kind voegde zij er naar enige aarzeling en niet geheel zonder ongerustheid bij nee antwoorden hij met iets dat op een glim lag leek ik ben gelukkig niet getrouwd dat moest er nog bijkomen maar het is waar al de kinderen van de bende noemen mij papaatje zietgen gij zijt dan toch nog de ouder goedhartige frits ik ben de oude frits die niet deuren wilde omdat omdat hij bedorven werd suzer gij weet niet wat voor een losbol ik ben en daarom is het ook maar beter dat niemand u in mijn gezelschap ziet gij kunt mijn hulp nu ook wel missen zie ik adieu denk maar niet meer om mij houdt het ervoor dat ik gestorven ben ik zal wel zorgen dat ik niet meer over de grenzen kom adieu hij wilde heen gaan maar zij was opgereden en hield hem terug frits gij gaat niet voordat gij mij beloofd voordat gij mij geswooren hebt dat gij u tegenwoordig leven zult laten varen gij zijt te goed om als een vagerbond door de wereld te trekken onze afkomst is anders gij hebt wat beters geleerd op behoorlijk manier kunt gij uw brood winnen en gij weet ook wel frits dat uw ouderlijk erfdeel tot uw beschikking ligt dat kunt gij wel houdend suzer het komt mij toe maar al werd het mij toegewezen gij zou het kunnen krijgen met alles wat mij behoort als gij maar een andere leven wel beginnen en zien om een fatsoenlijk en nuttig mens te worden in de maatschappij laat mij gaan suzer er is geen denken aan wie wil nog langer te doen hebben met een eerloze een gevonden steun die ik frits uw zuster uw suzer die gij vroeger lief had en die nooit opgehouden heeft uw liefde hebben of blijf bij mij of ga met mij mee en wat ik kan zal ik doen om u te helpen gij weet niet wat gij zegt suzer antwoordig frits zichtbaar getroffen door de hartelijker smeekende toon waarop zijn zust tot hem gesproken had al wilde ik nog mijn best doen gelijk ik waarachter gedaan heb toen ik uit de gevangenis kwam wat zou het geven ik heb het toen al ondervonden niemand vertrouwt mij meer maar wij zullen gaan naar een stad waar ze ons niet kennen ons land is zo klein suzer men weet overal wie iemand is en mij in het bijzonder ze kennen mij als den bonden hond en wat voor kennis zijn dat dan nog die ik heb daar valt mij iets in die suzer gaan naar amerika daar zei het gij emers nooit geweest en daar is wel brood voor iemand die wat heeft om te beginnen en die niet tegen arbeid opziet naar amerika ik heb er ook wel over gedacht over wat frits toch wat zou het mij baten ik ben het werken ontwent ik kan niet meer ordentelijk oppassen nooit heb ik het gekend wie zou het mij geleerd hebben zie suzer als schum mij morgen met de zakken vol geld targins aan den wal zet ben ik overmorgen weer doodarm ik ben een lichtmiss en een deug niet en van zo iemand kunt hij niet verwachten dat hij zich een dag goed zal houden ook niet als er iemand was die veel van hem hield en die hem dag en nacht met haar liefde bewaakte als moeder nog leefde frits zou het hij dan zo spreken moeder zijn gezicht veranderde wonderlijk het laatste spoor van trotsen schaamte loosheid was er van geweken hij keerde zich om ens rijden zij geef zijn hand zij bracht ze aan haar lippen maar hij trok die hand eilings terug als of zijn aanraking suzer bezoedelen zou frits moeder is in den hemel maar ik ben nog bij in deze wereld in naam van moeder zeg ik ik zal u nooit verlaten als hij naar amerika gaat en hij wilt beproeven om daar uw best te doen dan lieve frits er mag van komen wat wil maar dan ga ik met u hij zag haar aan hij weende als een kind toen blikte hij op naar de hemel de duivel in zijn binnenste was overwonnen ik zal mijn best doen suzer god hoort het mij zeggen ik zal mijn best doen suzer mag hij met mij mee het was in de nazomen geweest dat suzer en frits elkaar terugvonden doch het werd diep in den herfst eerzij de grote reis konden aandemen de schok van het eerste weder zien weer op suzer op het ziekbed en slechts langzaam keerde haar krachten terug toch kwam het niet in haar op van haar voornemen af te zien om frits naar amerika te vergezellen bij haar haling gaf hij met haar opnieuw in bedenking zelfs voegde hij zich bij de vrienden die het haar afrieden maar zij liet zich door niemand terugbrengen van haar plan en dit de minder omdat zij met een onbeschrijflijke blijdschap opmerkte hoe gelukkig frits zich gevoelde als zij bij haar was en hoe hij al het mogelijke deed om zijn belofte aan haar te houden en te voorkomen dat zij een ogenblik berouw zou krijgen over haar goed vertrouwen in hem dit laatste ontging dan ook niet aan de enkelen die het vergunt werd en meer van daarbij gaden te slaan het was blijkbaar dat frits door de beste voornemensbezield werd en dat het ongeregeld leven in de laatste jaren door hem geleid ook lang niet al zijn goede eigenschappen had doen verloren gaan om grijs zelfs moest hem de lof geven van nu tenminste een toontje lager aan te slaan en werkelijk of schoon frits overtuigd was dat zijn misstappen voor een deel de vrucht waren van ooms onverstandige en liefdeloze leiding hij achten zich niet minst verplicht en hij behaalde de overwinning op zichzelf om voordat hij vertrok zijn voogd een brief te schrijven waarin hij hem bedankte voor alles wat deze ooit ten beste voor suze en hem gedaan had en onder verzekering van zijn leedwezen vergiffen is voeg voor het vele verdriet dat hij zijn oom berokkend had aan je vrouw beret bijt zondheid ten overvloede een gemakkelijkend stoel waarbij suze een eigen gewerkt ruggekussend gevoegd had en nu was de dag komen waarop zij de oude wereld zouden verlaten of juist er den volgende morgen zou hij aanbreken toch het schip dat hen wegvoeren moest lach al op de reen en de passagiers zowel als bemanning waren aan boord de meesten hadden de kooi opgezocht maar frits en suze stonden nog steeds op het plekje waar zij de zon in de nevelen die over de zeeingen hadden zien ondergaan hoe dikwijls hadden zij er als kind naar staan kijken en nu gingen hun blikken langs de rij van lichten op den wal daar lag de plaats waar zij geboren werden kind schitterde de vuurtoren hier hadden de rode lantaaren op den hoek van het havenhoofd en daartussen in verbeelden zij zich nog iets te kunnen onderscheiden van de wel bekende kerktorens en de oude molen op die hoogte moest de batterij geweest zijn de hunnen en daar achter stond het huisje van vrouw haak zij hadden den dag besteed met de tonelen hunarkinsheid nog eens op te zoeken veel was veranderd waar de ouderlijke woning gestaan had was nu een bijersbierhuis en de oude batterij scheen wel een voortgewoorden en bleek tot de tanden bewapend met getrokken geschut waarvan de schildwacht hun vertelde dat het tot achter de duinen op het eiland aan de overkant droeg de plaats waar vrouw haak haar was placht te bleken en waar haar scharretjes hadden hangen te drogen was niet meer te onderkennen in de buurt die daar dichtbij was blijven staan herinderde zich niemand dat er ooit een vrouw haak geweest was maar eindelijk ja was er toch nog een ouder ziel die op het vermoeden kwam het moest dan die weduwe geweest zijn die hertrout was met een gepensioneerde botterlier van het oorlogsschip en haar tweede man had een houten been gehad toen vielen alle buurvrouwen in oh was het die en lieve deugd die mensen waren lang dood maar er was nog een zoon van over die voer voor derde stuurman en nu kwam het uit dat deze zoon zich aan boord bevond van hetzelfde schip waarmee frits en zuze de reis zouden doen frits heeft een derde stuurman gesproken het kan wel waar zijn dat zijn moeder vroeger met een haak getrouwd was geweest en hij meent haar ookwillens van een paar kinderen te hebben horen vertellen dat is alles wat zij teruggevonden hebben van het onherroepelijk verleden op het zandige kerkhof hebben zij te vergeefs gezocht naar hun ouderschaf wat er nu in hen omgaat terwijl zij daar in de vallende nacht op het dekstaam hij met een arm om haar heen ook om haar beter te bedekken met zijn mantel dien hij haar over de schouders heeft geworpen kom suzie is het ten laatste geen moog niet langer boven blijven hij wordt de koud voor u en morgen zullen wel vroeg in de weer moeten zijn om een laatste goed te brengen aan het vaderland ik zeg het zonder weemoed vaarwel frits al mijn hoop is op de toekomst en hij hebt wel verdiend zesterken dat zij uw geluk geeft de hemel is niet te goed voor u voor je frits zegt dat niet maar als jij het wilt zal ik god bidden dat hij jou u en mij brengt vroeg of laat naar dat hem behaagd als jij en ik er maar medel kan er mogen zijn en frits helpt haar naar beneden daarna klom hij zelf nog eens naar het dek hij kon toch niet slapen zijn gedachten waren bij het verleden met al zijn bedorvend geluk maar ook bij het nieuwe leven dat nu voor hem lag en dat ja hij wilde het en ook hij bat erom voor suzie en hem zelf weer alles goed zou maken toen zijn oog de lichten nog een zocht waren ze verdwenen een dikke nevel was komen opzetten en had tot zelfs de lantaarens van de naast bijgelegen schepen onzichtbaar gemaakt op enige afstand luiden erbellen en uit de werkte klonk de waarschuwing van een misthorm men heeft zich later verdiept in gissingen hoe de zaak zich had toegedragen maar men is er nooit rechtachtig gekomen natuurlijk had er een verzuimplaats gegeven maar of het aan deze zijde begaan werd dan wel van de anderen kant daarover hebben de advocaaten van de beide partijen lang gepleid en over aan weer hebben zij er een aardig sommetje aan verdiend maar er moest toch iets gebeurd zijn dat niet in orde was heel in de deskundige vol anders had die grote franse bood ondanks al het leven dat er vanweerskanten gemaakt werd niet zomaar regelrecht tegen het schip dat op uitzijden lag kunnen instomen overigens was het ongelooflijk verklaarden oogentuigen in zo'n verbazend korte tijd als het schip naar den kelder was gegaan die boven waren hadden maar even een tijd om op de stoomboot over te springen en over het algemeen kwamen de mannen er met zwemmen ofdoordat de sloepen van den fransman en opnamen levend af maar van de vrouwen en de kinderen en kortom van allen die in de hutten waren werd niemand gered er kwamen ook nog een paar om die op het ogenblik dat het ongeval plaatsvond naar beneden snelde waarschijnlijk om hun betrekkingen bij te staan een wist de derde stuurman te verhalen had het in zijn hand gehad om het leven te behouden saavonds had de stuurman nog een gesprek gehad met die heer en deze had hem gezegd dat hij en zijn zuster uit de haven plaatsafkomstig waren toen nu de aanvaring gebeurde had hij eenvoudig het voorbeeld van de stuurman behoeven te volgen die hem trouwens nog de hand had toegestoken om in het wand van den fransman te klimmen maar hij had gezegd dank je alles is nu toch bedorven en daarop had hij zich naar beneden gespoed was alles bedorven of had veel eer en god het gebet verhoord waarmee de zuster was ingeslapen om haar broeder en haar vroeg of laat nadat het hem goed dacht maar haar niet zonder hem te brengen in zijn hemel het einde van bedorven deel 2 ik heb een wonderlijke droom gehad uit familie en kennisen dit is een LibriVox opname alle LibriVox opname zijn vreemde hauteursrechten voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Marcel Koenders familie en kennisen door van zwa haversmiet ik heb een wonderlijke droom gehad een wonderbaar schone droom ik droomde dat ik in de hemel was niet dat ik ervoor goed was en dan blijven mocht maar er was geloof ik een engel gekomen en die had mij weggevoerd van de aarde er nu stond ik en mocht een ogenblik om mij heen en zien in de wereld daar boven toch straks dan moest ik weer terug naar de aarde want ik had nog veel te leren en nog veel meer mijn best te doen zou ik eens voor goed in de hemel komen ik was dan ook nog maar in het minst heerlijke deel van de hemel en de gewesten waar de hoogste zaligheid genoten wordt kon ik alleen in een eindeloze verte bespuren ja men verzekerde mij dat daar achter nog schooner en gelukkiger oorden lagen waar niemand van die tot mij spraken nog geweest was maar zij twijfelde niet of zij zouden daar ook eenmaal komen als zij zich eerst maar genoeg hadden voorbereid ik vroeg hun of zij ja niet naar verlangden en zij knikten erbiedig van ja maar daarbij speelde er zo'n blij de glimlach om hun lippen dat ik hun niet behoefde te vragen of het wachten hun ook te lang viel het was zeker mogelijk dat zij nog zaliger werden maar nu reeds voelden zij zich onuitsprekelijk gelukkig en dat kon ook wel niet anders want daar waar ik was had de hemel dacht mij al niet schooner kunnen zijn en het was alleen doordat ik het in het wijtverschiet voor mij zag dat ik geloven kon aan verblijven van nog groter schoonheid en geluk ik weet niet hoe ik dat prachtige vergezicht beschrijven moet maar jij hebt zeker wel eens verrückt gestaan op een zomeravond als de zon onderging dan zagt hij soms de wolken aan de kim als onmetelijke bergen op alkanden gestapelt en zij schitterden als goud of bloosden als door den weerglans van perper en het kon ook zijn over een gloedoverlag als van grote groene edelstenen nu dat had dan misschien wel iets van den hemel zo als hij zich uit de verte aan mij vertoonde en toch had het er zeker nog maar heel weinig van want het kwam mij voor dat ik op de toppen der bergen aan den gezichtsengler grote steden zag lauter van paleizen en de muren waren van sneeuwit marmer en de torens van het zuiverste cristal en daar kwam een zacht rucht naar mee toe als van klokken die luiden gelijk als op een zondagmorgen buiten wanneer jij door het koren gaat en overal roepen de dorpskerkjes de mensen tot zich om den goede god te loven en te danken oh het was mij daarbij zo vreemd te moeden en indien ik niet in den hemel geweest was ik had wel kunnen schrijden maar in den hemel daar kent met geen tranen hoewel het dan toch maar tranen van vreugde geweest waren want ik had hetzelfde gevoel als toen ik voor het eerst na een lange afwezigheid terugkeerde naar mijn oudershuis en ik was dof en slaperig geworden van het rijden in de benouden postwagen doch daar klon de horen op de bok en ik werd klaarwakker en zag naar buiten en herkende de straat waarin ik als jong gespeeld had en aanstond daarop zag ik mijn moeder aan het venster en mijn zusters en ze keken of ze mij ook zagen en toen ze mij zagen toen moest ik ook of ik wilde of niet schrijden en dat was waarlijk niet van verdriet en ik heb het ook gehad in het voorjaar als het weken achtereen guur en mistig was geweest en ik dacht soms zal de lieve lente dan nooit weer omkomen maar dan had ik een vrije dag en de zon scheen zo helder en ik zei nu wil ik toch eens zien of de natuur al wakker gaat worden uit haar winterslaap maar wat ik opkeek als ik de vijden al vol bloemen vond maar de lieven met donkerrode randen en hier en daar een veldviooltje dat fijner geurt dan al de odeurs die grij in de winkel koopt en de lammeren huppelden om hun moeders en vlak boven mij daar ging een leverik de lucht in en hij zon hij zon mijn god het was of het beestje wist hoe goed hij zijt zo jubelde het uit volle keel en ik wou ook mee gaan jubelen maar in plaats van dat schoten mij de tranen in de ogen en de mensen die mij zagen zullen wel gedacht hebben wat of hem mankeert maar dan wisten ze het niet oh als ik nog aan die zalige bergen in het verschiet denk maar ik kon er toch niet op blijven staren want wat ik dichterbij en onmiddellijk om mij heen en zag dat was ook zo schoon ik moest er mijn aandacht wel aan lenen en hoe meer ik het bewonderde dester wonderlijk werd het in mijn ogen daar waren palm bomen en de reuzachtige bladeren boven aan hun hoge stammen bogen zich sierlijk naar elkand erover zodat het was als of hij wandelt onder de gewelven van een grote dom en geen zaag de straalend van de zon schuins tussen de bladeren doorvallen en prachtige rode en blauwe bloemen van klim planten die zich langs de boom stammen om hoge wonen hadden kleurden het licht zodat het was als of het door de geschilderde ruiten van een kerkraam viel maar dan ook opende zich het bos en het oog rusten op een wildere gastenpijt van een groen zo fris dat er zeker nooit zon op gebrand of wind over gewijt had en toch baat de het in één van glans en miljoenen daudroppels beefden en glinsterden aan de gasprietjes aan het einde van het grasveld ontmoet hem in soms meer omzoomt van zacht glooiende heuvelen of met oevers bedekt door zwaargebomten waarvan de takken zo in het water neeringen men kon tot op de bodem neerzien zo helder was het water en gouden en zilveren vissen naderden onbeschroomd de oppervlakte of doken pijlsnel onder de bladeren van grote waterlelys die als eilandjes op de spiegel gladde golven dreven doordat alles verbaasde mij nog het minst want ik had het honderd maal afgebeeld gezien als jongen in het bijbelse printenboek van mijn grootvader en grootvader had het mij alles uitgelegd van de palmen en de cedars die er in het heilig land groeien en van het meer van galilea op welk strand jezus de heer zijn gelijkenissen heeft verteld aan de vissers en de moeders met haar kindertjes en als ik dan vroeg zou het nu ook zo in de hemel zijn grootvader dan glimlachtte hij en gaf mij een kus en zij dat hij het wel dacht en even voordat grootvaders dief wees hij met zijn hand naar boven en grootmoeder bracht haar oor een grootvaders mond en zij meende dat hij sprak van geruis als van water dat hij hoorde en later toen deed grootmoeder de bijbel open en wezen ons in de openbaring daar stond het van een stem veel wateren die uit de hemel komt ik wist het dus wel van dat water en die palmen dat ik die in de hemel zien zou maar ik had soms niet kunnen laten van te hopen dat het daar kinder toch niet alles op zijn ooster zijn zou want ik voelde dat ik hart had voor ons eigen land als ze dan toch bloemen bloeiden daar boven waarom dan niet onze vergeetmen nietjes en onze roos en zelfs onze gemene gras bloemen ik wist er immers zulke mooie ruikers van te maken en onze bruine beuk en onze eik of de populier en dan de lindeboom waren die zoveel minder dan de gewassen uit een vreemde ik verbeelde mij dat ik gemakkelijker van de aarde zou kunnen scheiden als ik mij voorstellen mocht nog wel eens door een dennebos te zullen dwalen en dan weer mijn hart op te halen aan zijn frisse balsemgeur nu wat ik gewenst had dat vond ik en ik kan u niet zeggen hoe verrast ik was want wat ligt een van staltige vermenning had kunnen worden van ongelijk zortige bestanddelen dat vertoonden zich hier geheel natuurlijk bij ingevoegd onmerkbaar ging het landschap over van indische wilderigheid tot de rustiger schoonheid waarop Griekenland en Italië bogen om straks te doen denken aan een Zwitsersdal of aan Duitsland Reinover en dan weer den voet te verplaatsen als op den over van Schotland meren of in een eeuwen groenend pijnwoud uit Noorwegen en wat mij van alles nog het best beviel soms was ik op ons glansduin en de zee rolde af en aan over het strand en de branding zong haar geheimzinnig lied en landwaarts in daalde een kronkelend voetpad tussen wel bekend en bevriend struikgewas en langs een beekje dat murmelde als of het zeggen wou weet jij nog wel hoe wij samenspeelden toen gij nog een kleine sterveling waard en ik zou het niets raar gevonden hebben als ik bij het omslaan van den hoek de grijze pannen en de witte muren van om Janus zijn huis ontdekt had en om die op de bank zit voor het huis en hij leest tante de advertenties uit de krant voor zo hard hij maar kan zodat de buren er meteen van profiteren van tante is erg doof of is het misschien zonde dat ik zo iets zeggen durf nu ik kan het niet helpen ik heb het gedroomd en ik zou toch ook niet weten wat voor kwater in het stak want om Janus was volstrekt niet één om niet op zijn plaats te zijn in de hemel en tante zo doof als er was die was op aarde al een engel of ik haar dan niet met om onder de hemelingen gezien heb om de waarheid te zeggen nee maar geen moet bedenken dat ik er zoveel in tegenkwam het was onmogelijk om er niemand over het hoofd te zien en er waren er uit allerlei landen en volken en het ging de meesten geloof ik als mij ze mochten eens gaan kijken hoe het op die andere plaatsen was onder de bomen en bij de oevers die hun nog onbekend waren straks keerden zij onwille keurig terug naar de valijen of bergen waar ze zich van vroeger het best thuis voelden en het was aardig om aan te zien hoe zij elkaar dan opmerkzaam maakten op alles wat hen konden herinneren aan gelukkige uren uit hun eerste leven toch jij moet niet menen dat zij daarom met hun gedachten geheel in het verleden verkeerden volstrek niet want die al in een hoger en zaliger deel van de hemel geweest waren spoordende andere aan om het zo te maken dat zij daar ook eens mochten komen daar waren de helden en de weldoeners van ieder volk en het was een onbeschrijvelijk geluk met die grote mannen en vrouwen personelijk te mogen omgaan en daar hield ook het onderscheid tussen volk en volk al langs geheel op hier was het alvreden een boederschap en ik zag Duitsers en Fransen en Nederlanders en Indiërs die elkaar in de oorlogen dood hadden en die nu de een en de ander de hand rijkte met een hartelijkheid of zij auto's de beste vrienden waren geweest maar daar gins daar was men nog veel meer daar was men volkomen in met Elkander en ik kon mijn oren haast niet geloven maar men zeiden mij dat Moses en Bouda en Mohammed er dikwijls gezien werden te samen indrukken en vertrouwelijke gesprekken en Luther en Zwingli, Jaakalvijn en Servetus die nog wel verbrand was door de ander en die kenden nu geen grote genot dan dat zij vonden in elkaar's gezelschap en met dat ik dat hoor daar zie ik op en voor mij staat X die was bij zijn leven president geweest van de ja ik weet niet goed meer hoe die vereniging heette maar ik weet wel dat als hij mij op straat tegenkwam dan keek hij de andere kant uit en wou mij niet groeten en ik ga naar X toe en vragen hoe hij het maakt en nu zag ik dan toch dat hij ook vriendelijk kijken kon wel wel riep hij zodra hij mij ontdekten op een toon van blij de verrassing wel wel hebben wij u hier ook nu dat doet mij recht veel genoegen en het verheugd mij zei ik insgelijks niet zonder een aangename verondering het verheugd mij dat hij er nu niet langer tegen schijnt te hebben om mij te ontmoeten zelfs in de hemel of zeiden hij op aarde meende ik iedereen te moeten vervoeien die hier niet zo over dacht als ik maar toen ik na gestorven te zijn hier aan de poort kwam zijde de engel die de wacht hield tegen mij geë verdiend eigenlijk dat ik u buiten liet staan en het is alleen omdat hij niet beter geweten hebt dat ik u de poort zal openen en toen ik binnen gelaten was wie was de eerste die ik hier herkende pas door a en ik had hem al toos uitgemaakt voor een lelijke jezuït die regelrecht op weg was naar de hel nu ik kon het niet helpen maar of het nog een overblijf zal was van mijn oude natuur ik sloeg de handen samen en volghard op maakt god dan in het geheel geen onderscheid en laat hij iedereen zomaar zalig worden toen keer de past door zich om klopte mij op de schouder en zij horens vriend hier in de hemel is ruimte voor ieder die eerlijk zijn best heeft gedaan ik was mijn leven lang een ijverraar voor mijn kerk maar ik was het niet om eigen eer of voordeel mijn enige wens was silen te behouden en wat ik zeg en durf is dat ik mij zoveel mogelijk gewacht heb voor middelen die ik voelde dat omdeugend waren dat is mijn geluk geweest want god is lang moedig en genadig en onkunde en misverstand kan hij door de vingers zien maar qua de trouw daar wil hij niets van weten en nu ben ik blij dus ging ik voor dat ik u hier ook zie want daaruit mag ik opmaken dat hij op uw standpunt insgelijk een eerlijk man geweest zijn helaas viel ik hem in de reden ik woon hier nog niet ik ben hier maar voor een korte poos als gast toegelaten en straks moet ik weer naar de aarde terug helaas hernam de ander zegt dat niet wees blij dat jij nog in de gelegenheidszijd om op aarde mee te delen wat jij hier in de hemel gezien en gehoord hebt verkondig het luiden met woord en met daad aan allen daar beneden dat niet de kerk waar toe men behoort nog de denkbeelden die men voet iemand zalig maken maar dat het aankomt op de reinheid van het hart de ernst waarmee men het goede zoekt de zelfverlogening waarmee men weerstand biedt aan iedere verzoek tot onwaarheid en onzederlijkheid met die woorden en met een broederlijk tot weersiens scheide ik van mij nog keek ik hem recht dankbaar gestemd na toen ik mij achter aan mijn kleed voelde trekken en ik keerde mij om maar al wie ik ook gedacht had te zullen zien niet die mij daar met zijn grote ondeugende ogen stond uit te lachen of juister neem die tijd was nu voorbij de ogen waren nog wel groot en donker maar het vuur dat er mij uit tegenblonk was niet ondeugend meer en hij lachte wel zodat al zijn prachtige witte tanden weer voor de dag kwamen maar iemand uit te lachen neem dat had keesje nu voorgoed afgeleerd hoe was het mogelijk keesje de vuilen kwaadestraadjongen van vroeger nu knap en ordentelijk keesje schrik van de buurt plaag van alle meiden als de straat geschopt werd of de glazen waren pas gewassen warm die onophoudelijk naagde aan de rust alle oude dames terwijl zij voor het raam zaten en in het spionnetje duurden voorwerp de vervloeking van iederen winkelier als hij nooit moe werd onder een vervaarlijk zingen of vluiten van het laatste waarvan hij wijze en woorden steeds onmiddelijk immers althoos binnen de 24 uur na de eerste verschijning in het geheugen had nooit moe zeg ik om met behulp van een stoephek of ketting over zijn hoofd te buitelen en als dan een van zijn kapotte klompen met een zwaai door de ruit ging en tussen de krenten en rozijnen of onder de vers uitgestalde broodjes terecht kwam keesje eeuwig vervolgd door alle mogelijke dienters vijftigmaal bij de kragenvat en mee naar het politiebureau gesleept daar verhoort door een onverbiddelijke commissaris die al rood werd van drift als hij dan deugd niet maar te zien kreeg op het laatst niet eens meer in het verhoor genomen want zijn schuld stond al vooruit vast in elk geval en alleen reeds omdat het keesje was nergens beter op zijn plaats dan in en dus opstaande voet verwezen naar het donkere benouder gevangenishoek en of misschien had hij het daar ook nog wel zo goed als thuis hij vond het tenminste geen luie smerige moeder die hem voor een kreng uitschuld en geen vader zonder werk en nog net niet te dronken om hem in een hoek te trappen keesje die nooit op school gegaan had en nooit in de kerk was geweest behalve eens toen hij hoorde dat de gratis bibles uitgedeeld werden en toen hij er één gekregen had ging hij er regelrecht mee naar de boekenjoot en de joot gaf er hem vijf cent ervoor en keesje trakteerde zich bij de oliekokkenvrouw nu dat keesje van wie de dikke notaris en de nog dikker president van het burgelijk armbestuur en de boven alles dikke voorzitter van de plaatselijke schoolcommissie één stemmer en plechter hadden verklaard dat er nooit iets van hem terecht zou komen dat eigenste keesje vond ik nu terug en ik vond hem terug in de hemel een ogenblikje stond ik als verstond te vergeefs zag ik rond of ik de dikke notaris ook ontdekte en de beide andere dikke heren wie weet het misschien was het hun wel gegaan als de rijke man in de gelijkenis of schoon de notaris daar zal Satan dan wel last van gekregen hebben het heette toch auto's dat hij zelfs den duivel te slim af was nu hoe het zij hier stond het ongelukkige schepseltje waarmee zij en niemand buiten hen raad geweten hadden en ik werd er zelf een beetje verlegen onder want ik moest instil te bekennen dat het ook niet aan mijn geloof en aan mijn liefde lag als keesje toch behouden was ik had wel zo eens tegen hem gezegd jonge jij moest liever naar school gaan en bij zekere gelegenheid dat hij weer in de handen van een diende gevallen was had ik een goed woord voor hem gedaan want ik had gemerkt dat de deze keer stellig een ander geweest was en na die tijd goed de keesje mij al toos wanneer hij mij zag en ik denk dat hij er mij ook nu nog dankbaar voor was en dat hij mij daarom aan mijn jas getrokken had toch met dat al ik had hem tamelijk wel even goed als de anderen aan zijn ellendig lot overgelaten maar nu had de goede god zich ook over dit slachtoffer van de boze wereld erbarmt keesje stotterde ik arme jonge hoe kom jij hier en hij lachte weer dat al zijn witte tanden zichtbaar werden en hij zei de meneer als je dat weten wilt dat is poeder verteld het was op een winteravond in december en het vroegart ik hoorde zeggen dat kerstmis was en de mensen liepen in hun zondagse kleren maar waarom ze dat deden en waarom zij dat nu kerstmis noemden dat wist ik niet en het kon mij ook niet schelen want ik had geen zondagse kleren maar ik had honger vader was weer zonder werk en hij was morgens vroeg al dronken geweest en moeder had mij tegen etens tijd de deur uitgevloekt het spijt mij meneer dat ik het zeggen moet maar het was zo ik had mij overdag warm zoekend te houden met baantje geleiden en sneeuwballen maar de dienders zaten mij overal op de hielm en het begon ook te donker te worden zo kwam ik voorbij de grote kerk en al de ramen waren verlicht en ik bleef eens even staan luisteren want er werd gezongen dat hoorde ik graag en ik was er zelf ook een baas in maar op die manier als het in de kerk ging kon ik het niet en ik dacht bij mijzelf wat of ze daar nu bezingen en of zij er ook bij eten want het kwam weer in mij op dat ik honger had eerst was ik van plan om eens in de kerk te gaan kijken misschien is het ook wel warm zei ik en ik voelde dat ik al kouder en kouder werd ik ging dus naar de deur die wist ik dat open stond maar daar schoot mij dat geval te binnen met die bijbel die verkocht had en de heer in het zwart die mij het boek gaf zij er nog wel bij bewaar het goed jongen want dat is godswoord en meteen zag ik ook een diender die liep in het portaal heen en weer toen kreeg ik zo'n gevoel dat ik eigenlijk niet goed genoeg was om in de kerk te komen maar dacht ik buiten in een hoekje tegen de muur daar heb ik ook geen last van de wind en dat zal dan toch wel mogen want ik begon slaaprog te worden en zoals ik zat sliep ik meteen maar ik sliep zeker niet heel vast want ik bleef al maar doorvoelen dat het koud was en dat ik honger had toen kwam er iemand en raakte mij aan en ik werd wakker en meende dat het de diender was maar het was de diender niet het was een jongetje en het was geheel in het wit en boven zijn hoofd vongelde een ster ik schrikte ervan maar hij zei wees niet bang ik ben ook arm geweest en mijn moeder moest mij in een kribbe leggen toen ik in de wereld kwam en vandaag is het mijn geboortefeest en toen hij dat gezijd had wenkte hij mij om mee te komen en ik ging met hem mee de kerk ging juist uit licht en orgel muziek stroomden door de opendeuren over de straat en koetsen met wapens en schitterende lantaarens jonge de mensen rechts en links uit Elkander wij baanden ons zonder moeite een weg door het gevoel niemand scheen ons te zien maar toen wij in een stille straat gekomen waren ik had al onder het voortgaand gemerkt dat mijn honger over was en ik beefde ook niet langer van de kou toen zij hij zie mij aan en zijn gedaante was veranderd hij was nu een man en het leek wel een koning zo hoog was zijn gestalte maar zijn gelaad was vriendelijk en hij droeg een kroon waar een glans van afstraalde als van de zon maar de kroon was van doornen wij stonden nu voor een grote poort geef mij de hand zij hij en houdt mij goed vast en ik deed het toen ging de poort wijd open en ik zag dat het de hemel was want schaar van Engelen stonden hem af te wachten en zij bogen zich er bieden voor hem neer die de hemel verlaten had om mij arm verloren mensen kind op te zoeken en zalig te maken en door al de diepten des hemels weergalden een geklank als van siters en hartpen en duizenden van stemmen zongen ere zij god in de hoogste hemelen vrede op aarde in de mensen in welbhaagen nauwelijks had keesje die woorden gesproken of het kwam mij voor dat ook mijn oren die in Engelen zang opvinden eerst heel uit de verte en toen al dichter en dichterbij en eindelijk was het vlak boven ons en ik meende dat ik enkele van de stemmen herkende en ja daar zag ik ze al de welbekende gezichten maar waarvan ik velen in zo lange tijd niet gezien had dat ik mij soms ongerust maakte of ik ze mij nog wel voorstellen kon daar zag ik mijn lieve ouders en mijn vroegestorvend zester en tussen hen in de onvergetelijke kleine dien wij eenmaal schrijnend moesten wegleggen in zijn kistje en hij riet mij toen strekte ik mijn armen uit en ik voelde dat de oude wonden van mijn hart weer open gingen de tranen sprongen in mijn ogen ik was niet langer in de hemel ik was ontwaakt uit mijn droom en de morgen schemering riet mij tot een nieuwe dag een dag op aarde een dag van zorg van teleurstelling van strijd en tekortkomen een dag ook om te geloven om liefde te hebben om te hopen te hopen op een hemel door de eeuwige liefde weggelegd voor wie geloven en liefhebben het einde van ik heb een wonderlijke droom gehad het einde van familie en kennissen door franswa haversmiet