 Briefe 156 tot en met 160 van historie van mevrouw Sarah Beurgehart. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van oorteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karole Jansen op 4 februari 2008. Historie van mevrouw Sarah Beurgehart van Betje Wolf en Aagje Deke. Briefe 156 tot en met 160. 156 de brief, de heer Hendrik Edeling aan mevrouw Sarah Beurgehart. Mijne teden beminden. Ik kan mijzelf het genoegen niet onthouden om te schrijven in die droefgeestige uren dat ik de gezelschap moet missen. Ik weet, mijn liefde, dat de betamelijkheid mij de wet stellen moet, dat ik mij naar affaire moet benijveren en voldoen aan die onderscheide plichten die ik voor mij te doen vind. Ik kan u des maar weinige urens daar zien. Alle tijd die ik dan uitspaar, gebruik ik echter om aan u te schrijven. Je hebt u dan met welberadenheid aan mij verbonden en schoon de gelukkige dag nog niet bepaald is, zo hoop ik dat hij nu haast zal aanbreken. Iets waarom ik u vuurig bit. Mijn waardevaardig, die mij geen woord gezegd heeft van zijn voornemen om u te komen zien, verhaalde mij onder het avond eten dat hij bij u geweest waren om u veel zegen te wensen met uw verjaering. Zie Hendrik, zei hij. Het is een aardig meisje, maar het is of zij bang van mij is. Zij was wel beleefd en vriendelijk, maar toch zo niet als zij tegen haar gevolgd, die er ook in kwam, zich gedraagt. En dat spijt mij, want ik meen het kind wel te doen. Jammer, duizend jammer, dat zij niet van ons geloof is. Ik, je vrouw Burgerhart zal, zodra zij weet dat jij vriendelijke gemeensamheid, niet voor kleinachtig en jong mensen aanziet, u zeker zo behandelen als jij wensen kunt. Wel, dat is al een raar compliment, Hendrik. Ben ik dan zo een niemand's vriend dat de jongen lieden voor mij vrezen? Dat zou mij spijten. Ik, mijn vadervader, trek er toch dit gevolg niet uit. Ga je weten hoe plichtmatig ik auto's omtrend u gehandeld heb en de hemel dank voor de brave vader die hij mij gaf. Hij, ja, ik zie zelf wel dat ik zo niet ben als u oomredelijk of als blankaard, maar dat is zo mijn humeur. Nu zal het haar slukken, hoe neer gaat het u natuurlijk aan? Ik, zodra wij een huis hebben, denk ik. Hij, wel, is dat de zwaregheid? Wacht met je vrouw de okazie niet bij mij af of wil zij niet bij zo'n knorrig man zo lang komen inwonen? Ik, daar is geen woord over gesproken, maar ik ben wel verzekerd dat mijn aanzende vrouw over haar man's vader dus onheus niet zal oordelen en ik bedank u bij voorraad alle hartelijks voor deze aanbieding. Hij, waar is uw broeder Cornelis? Ik, die eet bij de heer Blancaard. Hij, wel is het waar? Alle jonge luizen zijn even garen bij hem, maar het is ook de beste, de braaste man van de wereld. Hij heeft mij ook al zoiets aan het oor geweest over uw broer. Ik, ja, mijn lieve vader, Keetje heeft toen hij te leiden studeerden in een juffrouw leren kennen die hem boven alle behaagde. En terwijl de heer Blancaard die familie kent en roemt, zo is het niet vreemd dat hij een woord voor mijn broer gesproken heeft. Zij is niet rijk. Hij, mij in de reden vallende, ben ik dan een gierig schrok? Heb ik ooit op geld gezien? Als het anders wel is, zal dat wel gaan. Maar alweer niet van mijn geloof, denk ik. Ik, dit weet ik met geen zekerheid. De heer Blancaard zal u alles wel berichten. Hij, nu, het is nog zover en niet. Hij moet eerst wat praktijk hebben. Ik hoop dat hij die zaak op het Oost Indische Huis vormen vrouw buigzaam, maar wel en spoedig zal afdoen. Zo hij zich ooit met slechte zaken bemoeid, ontervig hem. Ik heb geen gelmen in mijn familie, zou ik hopen. Dan nog liever gereformeerden meisjes tot schoondochters. Zie daar de kaart van het land, mijn liefde, indien jij de braven man weder mocht ontmoeten. Hij zal u zeer lief hebben, maar het u nooit zeggen. Hij zal u overlopen met presenten en zien of hij op u keef. Beter hard dan het zijne is er niet. Mijn broer praat zoveel van u als van zijn meisje en houdt niet op van te zeggen dat hij uit alle meisjes u mij gelukkig kan maken. Nu zal ik u verslacht doen van mijn bezoek bij de warmozier. Ik ging er deze naamiddag heen. De vrouw was bezig met groenten te wassen, geholpen door een jonge knap. De man was in de tuin. Ik, goeiedag aaltje Buur, hoe gaat het al? Zij, zeer verwonderd opkijkende. Heel wel, mijn heer, maar ik ken u niet. Ik, jij kent evenwel denk ik een en jonge je vrouw die geen dienst gedaan hebt welke ik moet trachten te belonen. Zo, Pieter? Zij, ja, meneer, dat is Pieter en dat is mijn man die daar zo druk bezig is. Ik, mijn goede vrouw, zo het u gelegen komt wilde ik u wel in spreken. Zij, als het je blieft, meneer, zij ging met mij onder een zware onderboom op een bank zitten die wat van het huis afstond. Ik, vrouw, jij hebt door die jonge je vrouw in huis te nemen en veilig in de stad te bezorgen mijn dienst gedaan die ik u niet kan belonen, toch ik zal u echter mijn erkentnis bewijzen. Zij, wel, mijn heer, wel, mijn heer, dat is al dubbelt en dubbelt wel die zoete je vrouw heeft mij vier gouden dukaten en mijn zoon nog heen gegeven dat waarlijk veelste veel was. En wie al was hij in Heide of in Turk zou zo een allerliefst jong mens niet in huis genomen hebben in zo'n droevig omstandigheid. Ben ik u wat zeggen, mijn heer? Al had ik geen rode duit gekregen en ik zou het even lief gedaan hebben. Ik heb ook kinderen en hoe blij zou ik zijn als mijn kinderen ook in nood en verlegenheid braver mensen vonden maar die ondeugende er zal zijn loon wel krijgen. Ik, gij spreekt wel, gij verdient achting, maar zou ik dat lieve klaartje ook niet eens kunnen zien. Gij ziet, ik weet van de geheime. Zij, zij lachte, Pieter toe, gaan ze even bij Krijn, Bas en vragen of klaartje hier niet eens kan komen, maar je moet niets van deze heer zeggen. Pieter ging op een draf en in een kwartier terug. Ik, wel dag schoon kind, ik moet u de goedness doen van zeker een jonge juffrouw die zeer verlangt om u eens bij haar te zien. Klaartje, zo, mijn heer, wel, ik zou garen eens komen, maar ik durfde niet op mijn vader. Die moet er niet achterkomen of het zou er bedroefd uitzien. Het heerschap jagende hem heen en wat zouden wij dan? Ik, gij hebt gelijk. Onderwel was moeder haar man gaan roepen die nu ook bij ons kwam, een ordentelijk man, dank mij. Zij, zie, mijn heer, ik heb vader zo'n woord gezijd, maar hem dukt ook dat wij wel zes dubbel beloond zijn. Hij, ja, dat denk ik. En zo ik de zonde niet ontzag, ik zou zo'n deug niet, zo'n verleider van jonge meisjes kunnen kloppen, dat hij het opstaan vergat. Dat zou ik. En zette z'n hoed in de ogen. Ik, hij en zijn soort verdienen niet beter, maar laat wij van wat anders praten. Deze jonge vrienden zijn vrijster en vrijer? Pieter, ja, mijn heer, mijn god en met ere, en ik heb haar ook miserable lief, ook klaartje. Klaartje kreeg een kleurtje en zweeg. Ik, en waarom gaat het huwelijk niet voort? Klaartje, dat geloof ik, mijn heer, ik heb maar 200 guldes van moeders erf en Albert Baas kan niet meer meegeven. De mensen hebben zeven kinders en mijn kanzonder geld, niets beginnen. Ik, wel Albert Baas, als de jongenlui nu in staat waren om zich te redden, zou dan wel zijn. Hij, dubbelt wel, want wij houden maar een lendig veel van klaartje. Ook wijf? Ik, wel, kom aan. Zie naar een gelegenheid uit en als je op je slag bent, laat het mij dan weten. Zie, hier is een beurs, daar genoeg in zal zijn om te beginnen. Daar, moeder, doe jij uitdeling en geef er zoveel van, als jij goed vindt, jij bent alle hupse mensen. De vrouw was verstomd. De man keek of hij zei, drom ik of wak ik, en Pieter om helsde zijn meisje nou ben je wel de mijne nou word ik jouw man en hij kustde haar of hij haar wou opeeten. Nou, zei hij, ik ben op dineer niet jaloeus, geef hem een zoen voor zijn goedigheid. Zij deed zo, met ene ware invoudigheid die mij aandeed. Na nog wat praten ging ik terug en kwam er juist van pas binnen. Ik twijfel niet, mijn lieve, of jij zul tevreden zijn met mijn wijze van doen. Oh, wat vindt mijn schone karakters onder zulke gemeenelieden? Wat wij zoveel wij kunnen die toch wel doen. Nu zal mijn eerste bezoek bij u tante zijn. En dat lieve mens, terwijl Christere bij u was, moet ik naden leren kennen. Dit is al christelijke deugd en hoewel het gezond oordeel wel eens voor een weinigje te ver getrokken ijverschijn te wijken, dit is niets daar de mening zo oprecht is en het voordeel zo uitgebreid zijn kan. En nu, mijn liefde, bid ik u dat hij uw eedeling niet langer laat rijk halzen dan hij met zo weinig geduld kan afwachten. Mijne zilsbeminde, geheb mijn koel al te onverschillig karakter opgevijseld tot diengraad die met al mijn zedelijke en machinale verrichtingen met vuur, met deelneming, met vaardigheid en gemakkelijk doet uitoefenen. Lieve de veradelte mens, ze luidt ons daar daar wij in al wat goed, wat groot, wat nuttig, wat heilsaam is voor ons en andere komen moeten. Toe het midden nacht, ik moet eindigen om u niet ongehoorzaam te zijn. Rustzacht, mijn beste en ontwaak onder de bescherming des algoede. Eeuwig ben ik, uwe, eedeling. 157e brief, de heer Abraham Blancaart aan mevrouw de Wedewer Willis. Geeerde vriendin, al heb ik nul op het request gekregen, daarom blijf ik even wel dezelfde. Hoe, wat, zou het gaan mij tegen uw zin nemen? Wel nog mooier. Neen vriendin, ik heb u van harte gevraagd tot het stond u vrij om mij af te wijzen. Nu zal ik al vast in niets beduidend oudvrijer sterven, want trouwen zal nu wel achterblijven. Ik zal echt er nog zoveel goeds in de wereld doen als ik maar grijpen en vangen kan. Want zomaar het leven dat God de Heer mij geeft met geld winnen en boek houden te verpieren waaien, dat was nooit te verantwoorden. M'n dunk dat het er schraaltjes moet uitzien als een Christenmens in de oordeelsdag evenal niets kan opnoemen dat zo iets de pijn of waard is zoals onze meeste rijke luidjes toch doen. Neen, ik hoop te kunnen zeggen, ik ben, en dat is maar niet te ontkennen, een zondig mens. Ik ben maar een oudvrijer, maar ik heb zoveel goede mensen wel gedaan als ik maar belopen kon. Ik heb qua je zoeken wijzer te maken. Ik ben niemand ooit hard gevallen en ik deed dit zo alles omdat ik uw geboden lief had en uit dankbaarheid omdat ik zo gezegend op de wereld was. Zodat ik wil maar alleen zeggen dat grijwaard vriendin mij niet tegen uw zin moet nemen. Ik ben dan eergisteren bij de heer Helmers geweest zoals ik tegen u zei dat ik doen zou. Hij woont daar als een klein printje hoor. Ik dacht, kom, mijn blasje moet ook eens met baas uit. Zie, het beest is mij zo lief als mijn snap zoals het ook wel merken kan. Daar kwam ik als een hele singeur de plaats op rijden, maakte mijn paard aan een boom vast en ging met snap naar het huis. Ik, u die naar meneer Helmers, doet Abraham Blancaertzu ook belet, maar mogelijk ben ik niet bij u bekend en onbekend maakt onbemind. Hij, in persoon ken ik u niet mijn heer, maar in karakter wel. Ga je zei het hartelijk welkom. Waaraan ben ik dit aangenaam bezoek verplicht? Ik, dat kan ik u voor de vuist en met weinige woorden zeggen. Ik kom uit vrije om uw vriends dochter Leitje. Maar kijk zo niet op, niet voor mij. Hij, ik zal u met genoeg horen. Ik, heb gij de heer Willis gekend. Hij was niet gelukkig in zijn affaire. Nee, maar ik heb een vriend gehad, die dit met hem een even onverdiend was. Leitjes vader. Ik, nu althans, die man heeft een vrouw in twee kinderen nagelaten. En toen zei ik zoveel goed van u, dat ik het u niet zeggen mag. Zijn zoon is mijn grunseling, een braaf, ijverig jongeling bij de heer op het kantoor, die hem als een vader bemint. En nu kwam ik bij u om eens te horen, of gij iets tegen een huwelijk tussen deze kinderen zoud hebben. Zijn een moeder zal u, zo gij het bewilligd, nadig verzoek doen, want zij bemint Letje en zou graag zien dat haar Wille met meisje kreeg. Hij, heeft Letje u niets gezegd van zekere brief? Ik, geen woord. Zij weet ook niet dat ik naar u toe ben. Zie, ik wou eerst weten hoe gij erover denkt. Gij zegt haar weldoender, zegt zij. Hij, mijn heer Blancaart, Letje, dat ondervind ik opnieuw, heeft een zeer goed eerlijk karakter. Haare vriendschap met je vrouw Burgerhart, die haar verweduwen, hebben haar in weinige maanden ongelooflijk veel nutz gedaan. Ja, ik had een ander oogmerk met haar, doch ik zal haar mijn weldaden niet ten koste van haar vrijheid en geluk toedelen. Indien zij mijn voorslag had kunnen aannemen, het zou mijn lief geweest zijn. Maar, zo zijn lieverde heer Willis heeft, mij is het wel. Ik moet u even wel ook voor de vuist zeggen dat Letje niet meer dan 20.000 guldens bezit. Zo veel als haar broedig, daar ik ook zeer wel over voldaan ben. En, in die Willis nu niets heeft, dan zie ik hem niet door. Ik, en ik heel wel. God heeft mij gezegend en ik ben maar een oud vrije die kind nog kraai in de wereld heeft. Kom, Helmers. Letje heeft mij zoveel van u verhaald dat ik mag veronderstellen dat jij nog wat iets doen zult voor haar. Ik zal voor Willis ook wat doen. Ik had altijd gemeent als ik niet trouwde mijn pupil mijn goed te maken met zowat legata mijn oude bedienen. Maar zij doet een rijk huwelijk en hij moet geen water in de zee dragen, mijn vriend. Nu moet er andere wel van varen. Oh, God. Het moet hier immers alles blijven en wel doen is de boodschap. Hij, hij doet mij aanblankaard. Geef mij uw vriendschap. Ik denk even als gij. Ik, met al mijn hart. Nu, wat zegt gij? Ik sta de verkeering toe. Ik bedank u voor de eer die gij mij in deze aandoet. Ik zal tonen dat ik uw achting niet onwaardig ben en laat voorts alles aan uw bestering over. Vervolgens vertelde hij mij met aandoening dat letje nog zeer jong zijnde. Nu, zij is nog maar 23 jaar, en de jeugde geliefde had opgeofferd aan haar vaders redelijk bevel en dat zij ook hiervoor moest beloond worden. Hij zei mij dat haar broer een goede jongen was, daar wel wat van zou te maken zijn, zo hij in goede handen viel. Goed, zei ik, ik zal dat knapje ook al in het oog houden en helpen waar ik kan en mag. Na de plaats doorgewandeld en op zijn oud vaderlands afscheid genomen te hebben, sprong ik de paard en kwam zo in mijzelf terelierende en zo vrolijk als een koning, met snap de stad in. Atspoedig en ging deze zit te schrijven. Ik ben met eerbied, uw hart vriend, Aarbaraan Blancaart. 158e brief. M'n vrouw Steintje doorzigt aan m'n vrouw Sarah Burgerhart. Lieve vriendinnen, ik had dan het genoegen om u en nog enige jonge harte aan het huis van de vriendinnen buigzaam te zien. M'n vrouw was in een inwendige vreug te verbergen. Het was of ik in een zedelijk school was, daar mijn jonge mensen de eerste tredeleerde zetten op de ware weg. Toen ik thuis kwam, moest ik zo betuigen voor de heren. Nu weet ik dat bij u geen aanneming despersoons is, maar dat ieder in wat staat of rang, in wat kleding, zodie de betamelijkheid maar niet kwetsd, die de gerechtigheid lief heeft, u aangenaam is. Ja, ik voel zo enerziele liefde voor de vriendinnen buigzaam. In haar zie ik zo Maria en Martha verenigd. In letje is geen getrouwzaad gevallen. De heren geven dat het door de wereldse beslommeringen maar niet verstikken mogen. Niet hartje, dat men de kinderen van Jesus alle speelgoedje moet onthouden, maar het moet binnen de palen van uitspannenis zo blijven. Ach, zij laten het vanzelf wel varen als zij maagden, vrouwen en moeders in de heren worden. En daar is dat soetartig lotje die moet niet verstoten worden. Zij zijn kind in het verstand, en dat is ook de verstand. Ja, steintje, zo zei ik in mijzelf, als ik haar zo invoudig zag zitten bereien, jij moet in onschuld het kind gelijk worden of jij kunt in het rijke gods niet ingaan. Maar jij, mijn jongen vriendinnen, hebt 5 talenten ontvangen en de heren gaf u ook de gewilligheid om die tot winst uit te zetten. Oh, mijn hartje, jij kunt nog zoveel goeds doen en uw bruidigom is een timotheus die de begeerlijkheden daar jongheid vliegt in wie net oprecht geloof woont. Voor de lieve Johannes eens aan hem schreef, hij zou zeggen, ik schrijf uw jongeling, want jij hebt de wereld overwonnen. Ik spreek uit ondervinding. De godsdienstige edeling is bij mij geweest, maar zoals hij zich omtrendt uw tante gedroeg, over in dinnen. Dat was het werkend Christendom. Uw tante weende bitterlijk. Nu ziet zij wel dat de heren niet woont in het water, nog in het vuur, gelijk er in het oude verbond staat. U heeft de bekeringswerk, maar dat god woont in een ootmoedig, gezuiverd en hem geheel geheiligt hard. Zo is het ook met uw bruidigom. Ik ben niet onder de rijke deze stad, maar ik heb overvloed voor mij en kan nog wat mededelen. En zo uw tante niets had en bij mij toe vlucht nam, ik zou haar garen van het mijne geven. Maar nu jij en uw vriend rijkzijd in goederen, rijk in de genade en dus ook rijk in goede werken, zou het in mij in het dwaas het trotsheid zijn om te willen maken van het gene uw bijdag liefderrijke harten mij aanbidden. En nu kan ik mijn stille liefdadigheid blijven beoefenen. Terwijl ik deze zo zat te schrijven kwam de heer Blancaart in mijn huisje. uw tante was danig ontsteld, hebben strafde haar als Johannes de doper en trooste haar als Johannes de lieveling de zeren. Zij viel in de schuld bekende dat zij u zeer onrechtvaardig behandeld had en u in gevaar gebracht om op de doolweg te raken. Nu zei hij, Zandje leer nu beter toe zien. Er zijn, zoals ik u duizend mal zeiden hele ondeugende zielen onder dat fijne goedje. Jouw duivel was gierigheid kind, die moest uitgedreven worden, zoals de schrift zegt gierigheid is een wortel van alle kwaad. Zie, had jij nu van uw geld arme sukkels meegedeeld, maar nee, er mocht geen duid af zo het niet voor dat volk was. Nu het schaatje niet, zo je jou nu nog maar bekeerd zal het alles wel lukken. Voor oude kennis, ik begrijp niet hoe of je zo in dien hoop verwacht geraakt bent. Ga je pleeg te wezen als alle andere deftige burgers, maar ceder dat je bekeerd bent, zit je te zuchten en te stenen dat het duivel in zijn vuislacht omdat je het bij onze lieve heer zowel niet hebt als bij hem. Denk jij dat onze hemelse vader die uit liefde en met blij moedigheid wil gediend zijn, het scheelt of hij u als een grouwe munnig toetakelt en eruit ziet of je uit het zothuis een normale muts. Niet dat ik wil dat ge je optooid als een kleuter, maar kleed u zo als steintje. Zo'n samaartje staat immers net en ordentelijk en het kuifje zindelijk en zedig. Ga je ziet er ook zo blij moedig uit dat men niet hoeft te vragen of zij zich in de dienst haar schots wel bevindt en vrolijk leeft in de heren. Nu zadig zijn zij die zich beteren. Wat u bestaan aangaat zorgt daar niet voor. Uw lieve bravenicht heeft mij gebeden om u uit het haren te mogen onderhouden en ik zou haar niet half zo lief hebben zo zij niet zo wel kon goed doen als vergeven. Zie, dat is ook een christelijke plicht. En wij zijn alle nog zoveel te doen eer wij waarlijk christelne zijn. Ik vooral dat het ons niet voegt onvergevelijk te zijn. En jij en ik zandje mogen bij steintje nog wel een lesje halen. Vriend Blankaard zei de ik, ik vind er gedurig stoffen om mij te vernederen voor de heren. Laat wij liever het kant leren en opbouwen in het goede werk. Zelf moet ons leren en zo doet hij ook in het woord der waarheid. Dat is recht, zei de hij. Maar wij doen heel anders. Wij verlaten de sprinkader des levendige waters en houden onszelf gebroken bakken uit. Zie, ik lees alle dagen in een godswoord en hou mij niet op met uitleggingen die ik niet nodig heb om me te verstaan. Maar zover het mij raakt als een christelmens wil ik spreken. Wat kan het mij schelen of in zo'n tekst van den goch en den ma-goch of van constiptein de groter gesproken wordt. Ik wil bijbels, ik wil prakticaal horen preken. Daar liep ik volledig zondag zo eens in de ministerkerk bij de toren. Er werd over de bekeering gepredigt. Het was zo vrij dat ik ging zitten en luisterde als een vink. Welstijntje, ik ben nu zuiverrechtzinnig, maar waarlijk, ik kon amen op alles zeggen. En ik zei het ook in mijzelf. Sticht dat niet beter dan dat ik hoor zagen en kouden en klungelen over aaronsbaard en dat dan nog toepassingen bij te krijgen die spotvogels stof leveren, van andere en vrouwme mensen met versmading overdenken, toepassingen die onze jonge nazireers wel achterweeg mogen laten zoals ze zielen willen winnen en die mij danig ergerom dat ze mij doen lachen. En toen ging de vriend Blancaard heen en ik zei in mijzelf, dit is een israeliet in win geen bedrog is. En nu hartje, moet ik u nog segenden segenden, god geven u een Jozoas besluit. Wat ook anderen doen, wij in ons huis zullen de heren dienen. Goed uw bruinigom, goed de vriendinnen buigzaam en de jonge vriendinnen en neem mij in liefde aan, ik ben uw ware vriendinnen, steintje doorzicht. 159e brief, meervrouw de weduwe speelgoed aan meervrouw de weduwe willis. Hoogst geëerde vriendin. Nu kan ik alle mijn droevige dagen vergeten. Ik ben gelukkig, gelukkig in mijzelf, in mijn vrienden en ene der waardigste vrouwen vereerd mij met haar aller bijzonderste vriendschap. Ik ontvang deze vriendschap als een daar kostelijkste geschenke die ik immer van de voorzienigheid ontvangen heb. Ze geven dat wij nog enige tijd hier te samen mogen leven om ons meer voor te bereiden voor de grote stanswisseling om onze jonge lieden nuttig te zijn om alle mensen wel te doen. Uw liefde voletje doet haar zeer veel eer, maar zij is die waardig en zal die gedurig meer waardig worden. Zij bemindt uw zoon, dit geeft mij zeer voordelige denkbeelden van haar verstand. Saartje had haar voorbereid om hem met onderscheiding te beschouwen en placht, half ernstig, half spotten te zeggen, mijn wilm geef ik aan niemand dan aan mijn letje. Ik heb met haar niets over hem gesproken. Ik moest eerst zien of uw zoon hard los genoeg is van zijn eerste minder om de letje met liefde te kunnen beschouwen. Indien dit zozij, dan is je vrouw Brunier al zo zeer geschikt om uw zoon als je vrouw Burgerhardt om edeling gelukkig te maken. Letje is minder levend dan Saartje, maar heeft ook veel minder vernuft, maar zij heeft een gezond oordeel en is met een zacht woord te leiden. Zij heeft geen hele sterke neigingen tot iets, wat ook, en zo zij iets te doen heeft zal zij dat eenpaarig volvoeren, zonder het om uitspanning neer te leggen. Letjes karakter is eenpaarig goed. Saartjes is groot, edel, wat romanesk, maar het kan zo goed zo eenpaarig goed worden als letjes. Beiden hebben zij de sterkste afkeer van het onbetamelijke, door zijn moeten in goede handen zijn om zo goed te blijven als zij zijn, ja, om nog veel beter te worden. Naarmate de trouwdacht nadigt wordt Burgerhardtje denkender. Zij heeft wel eens vochtige ogen. Ik zal u een discourse met haar deze avond gehouden mede delen. Ik, zijt geen niet wel lieverdige, zijt zo stil, zo staatig, het is of al de vreugd eruit is. Zij, ik ben zeer wel en zeer ver genoeg, hemel, nog maar weinige dagen en ik, haar invallende en jij zijt de vrouw van één onze beste, beminnelijkste jongeliede van een man die u bemindt als zijn eigen leven. Ontrust u dit voor uitzicht? Zij? Ja en nee, ik weet het zelf niet, zij omheelste mij tedelijk en u te moeten verlaten nu ik alle ogenblik u en lesen zal nodig hebben, u die ik onder alle vrouwen het meest beminnen waardeer. Ik weet niet aan denken, mocht ik onder uw ogen de zorgelijke huwelijks keuvel opwandelen, dan zou ik meer moeds hebben. Oh, ik ken mijn zwakheden, ik vrees voor het vermogen dat ik op het hart mijn edelings heb, ik vrees dat mijn scherzereien wel eens zal dringen om verkiezingen in te volgen die ik nog geheel moet afleren. Ik, doet jij u zelf nu geen ongelijk? Zou het jij u ooit van uw invloed op uw man willen bedienen zolang ik denk, nee, maar ik vrees dat ik niet altijd zo denken zal een lichtzinnig ogenblik en wie is daarvoor beveiligd? Ik, kom maar aan liefde, ik zal u eens een raad geven die ik u niet zouden geven en die ik niet verzekerd waren dat jij een edelmoedig karakter hebt. Eerst nog, trouwt jij edeling alleen uit liefde uit een personeel behagen in hem of omdat jij besluit dat dit juwelijk voor u best is. Uit liefde, uit personeel behagen uit overweging dat dit zo best is en ik acht geen man in de wereld zo hoog als hem, met één woord ik verkies mijn beste vriend tot mijn man. Ik, deze bekendnis doet u eraan daar dit nu alles zo is en daar hij overtuigd zij dat hij u met tederheid bemint uw waardij kent en haar erg kent daar hij zulke goede beginsels hebt daar hij u zelf een zeer verstandig wan trouwt waarvoor zij het jij dan bekommert. Zij voor harsen beelden die mijn eigen dwazelheid mij in de handen geeft dan denk ik eens zal zijn er liefde duurzaam, zal zijn er achting bestendig zijn, zal ik de toegevende vriend in de ernstige echtgenoot behouden zullen onze humoren wel genoeg harmoniëren, zal hij geduld met mij hebben als hij kan bevelen hoe zal die inwoning bij zijn vader gaan ben ik een meisje dat een redeloos ik wil het zo kan eerbiedigen, zal ik kunnen dulden dat mijn lieve verstandige man begraout als een jongen gehandeld wordt wat zal ik met zo'n vader aanvangen die met alle zijne goede hoedane geden de liefde zijne eigen kinderen nooit heeft weten te winnen mijn humeur weet hij is niet moeilijk maar weet hij waartoe verdriet mij zou brengen ik ja hij zult of ziek worden of weg kwijnen of hij zult genelijk en stout worden zij sloof ik mij dan niet kostelijk uit met dit alles had ik niets te maken hoeveel zet ik op de huwelijkskaart wat de beste loopt een grote drukte beslommering en een huis vol zorg ik ga je vergeet iets en dat is ook nog al zoiets veel of weinig het moet toch bij opgenoemd zij en wat zo het u blieft ik hoeveel hij ook om uw uitdrukking te gebruiken op de huwelijkskaart zet hij doet winst het is waar hij wordt maar de beminde de geachte vrouw van de waardigste jongeling hij wordt maar meesteressen van zijn hart hij komt maar onder de bescherming van uw beste vriend evenwel dit is nog zoiets liefde zij nu heb jij mij aardig beet laat ik je een kus vergeven ik in ernst mijn burgeraartje zo ga je inderdaad en daar ben ik voor mij zeer van verzekerd de huwelijksweg inslaat met het zuiver voor nemen om uw oplicht te doen dan zult jij zo gelukkig zijn met uw man als men aan deze zijde de schafs ooit worden kan jij verliest niets al de winst is zowel aan uw als aan zijne zijde de welgij maar één belang hebt ik wil u niet verzekeren dat alle uur dagen schone zomendagen zijn zullen en zijn velen niet eens noemenswaardige voorvallen die ongenoeg kunnen veroorzaken ene kleine ongesteltheid ene onaangename ontmoeting en weinige hoofdpijn maken de redelijkste mensen wel eens wat luimer hiervoor is uw edeling zo minbeveilig dan zijn ander daarbij komt nog dat hij zeer vele affairs heeft zo ik nu iets op uw vermag in alle zulke beuzelingen uw verstand laat uw vernuft hem dan doen lachen kijk niet staatig als hij al te weinig met uw schent op te hebben dit brengt wel eens verwijtingen en grote verdrietelijkheden voor begrijp dat als iets moet gedecideerd worden uw man de concluderende stem heeft iedere vrouw die een man van verstand en een gevoelig hart trouwt begrijpt dat zij dit recht aan hem moet afstaan toch zij zal bij de uitkomst zien dat in deze ook alweer haar plicht haar geluk is zij ik bedank u voor uw raad en ik zal die een altoos in acht nemen bloef mij maar iets ik wat mijn kind moest dat zijn zij dat gaan mij zo dragen dat ik niet wel doe mij dat herinnerd met één woord waak over alle mijne schreden ik weet het dat ik u eerlangs al moeten verlaten ik kan mij de tranen niet weerhouden als ik denk dat ik u alle dag niet zien zal dat ik u niet een gedurigere voorbeeld hebben zal en ik ben nog zo jong in een vreemde familie ze was zeer bedroefd ik ben aller liefste meisje alles wat ik voor u doen kan zal ik doen ik zal mij het vertrouwen dat jij in mij stelt waardig maken iets moet ik u nog vragen hoe meint jij uw levenswijs in te richten zij zo dat ik mij durf vleien met uw en met haar waarde je vrouw Willis goedkeuring ik meen in mijn manshuis en in zijn gezelschap datgene te vinden terwijl ik elders zocht, vreugd en genoegen ik meen mijn zadelige moeders voorbeeld te volgen de huishoudster zowel als de vrouw en als ik kindertjes heb geheel moeder te zijn ik meen geen saletten geen speelpartij te houden maar mijn gezelschap zal bestaan uit de familie van mijn man die van je vrouw Willis van mijn lieve vogt en van nog iemand kunt geen raden van wie ik mogelijk van de wedergebuigzaam wat weet ik het ook zo netjes lievde zij ja van u oh mijn dierbaarste vriendin wij zullen kleine concertjes hebben wij zullen als het ons in het hoofd komt eens een uurtje omberen wij zullen zelden uitlopen zodra er niet een heerlijk muziek of een schoon treurspel te horen is wij zullen naar vader Edelings buiten gaan zodra het mogelijk is en wij zullen god alle avonden danken voor gelukzaligheden die wij genieten en aan andere uitdelen wij zullen lezen en onze handwerken benijferen en de levenstag zal om zijn eer wij eraan denken dan gaan wij de ene wat vroeger de andere wat later wel tevreden van het levensfeest naar de stillegraven en slapen totdat de dag de eeuwigheid aanbrekt is het jam niet die zich zo uitdrukt ik god segene uw voornemens en geeft dat wij ons door een heilig leven voorbereiden tot ene staat waardoor hij ons geschapen heeft die daar kennis en desvolmaakten geluks nu moet ik nog een ander woordje met u spreken de je blancaart heeft mij verzocht om schoon gij stil verkiezen te trouwen op de avond van uw echt verbinding is hetzelfde gezelschap te zien als toen gij verjaarde ik denk dat gij daar niets tegen hebt zij, niets schik dit alles zoals gij wilt ik, de oude heredeling is er sterk voor om aan zijn eigen huis een grote partij te geven maar ik heb aan uw bruidig om verzocht dat dit 8 dagen later mocht zijn dan kunt gij al die tijd nog hier blijven met uw man gij met één voor een welkomst in de familie en in uw vaders huis zij, maar 8 dagen om mij ik, ja liefde ik durfde niet meer bedingen het zou zijn of gij geen genegenheid voor uw man's familie had en zulke opvattingen doen nimmergoede uitwerksels mijn eigen kamer zal zolang de uwen zijn ik zal die van hart toch gebruiken zij hoe zal ik alle uwen liefde in zorg beantwoorden ik, door te geloven met mijn dochter en uw van mijn raad te bedienen zie daarmee je vrouw het gesprek hebben wij reden om een zeer goed huwelijk te gemoet te zien huiselijke bezigheden doen mij de spoedig eindigen ik had nog wat meer te melden dit nu mondeling, zo wij de gelegenheid maar hebben ik ben uw hoogst achtende vriendin Maria Buigza, weduwe P. Speelgoed 160e brief de heer Cornelis Edeling aan mevrouw Adriana Nijverhaard mijn alkosterlijkste kostelijkheid wat zegt jij nu van zo'n woord het is nog niet half zo mooi als ik het hebben wilde als het dient om u te zeggen dat jij mijn alles in deze wereld bent lach maar om mijn treurigheid noem mij ridder van de droevige figuur omdat ik zo druil oorende in de verzonsprong en nu al zuchtende nachtjaantje lief een afscheidskusje gaf raak ik eens aan het vogeliseren goed meisje word ik maar uw man nu moet ik dit zo wat passeren maar poeskejaantje wacht u dan dan zal mijn haan eerst koning kraaien dan is met mij juwe ik wil dan zal het er verschrikkelijk waaien en daarom hou u nu maar stil voei tussen arme halsten plagen het lijkt nergens na het is geen fatsoen en ik zou dit alles maar verdragen wel dat mocht jou de drommel doen hey wat zeg je van zulke rijmen van zulke dreigementen is het geen kerals werk liefstertje, nu is die gremelijke vlaag uitgegist en ik zal zien met gezond mensen verstand te spreken of wilt jij te schrijven de goede heer Blancaart daar jij zo smoorlijk op verlieftzijd heeft mijn vader weten te bekouten om een stoute jongen die zonger op een meisje zonder geld en dat nog wel op zijn eigen houtje verliever durfde te vergeven op zijn schuldbekentenis en belofte dat het nooit weer gebeuren zou ik denk dat ik geen gevaarloop van deze belofte te verbreken of om u zou het toch zo zijn als jij er niet meer waard mijn broer Hendrik even of ik er nog zo een paar doezijn voor het breken had nu mijn broer Hendrik heeft zich zo voor ons geweerd dat papa wel zag hoe eensgezind zijn zonen ook in stuk daar liefde zijn en nu moet ik te bruiloft ja zeker en dat zonder u wel, dat ziet de plezier er voor mij uit daar zal ik dan alleen zitten kijken en gapen terwijl heintje en zaartje Willis en letje, de proponent Smith en Willis met een kandel zitten te praten en te liefkozen zeg aan uw lieve moeder dat ik rechtkwaartaarten op haar ben, omdat zij nu juist begrijpt van de anderdaagse koorts te krijgen wel anders zou ik je daar als er vuist van toren hebben aangestapt met een meisje als een engeltje ik zou met een borst vooruit in de hoed onder de arm en met een bakkens dat zij schrik van meisjes heren u hebben in de koets geleid ik zou het gewaagd hebben vader zelf te doen lachen en u de schuld gegeven wij zouden het bal geopend en gesloten ja, wat niet al gedaan hebben en nu zal ik daar als zo'n klos van een jongens onder meisje zitten ik zou mij aan mij zelf zo vergrijpen kunnen toen ik uw brief kreeg zei ik met kato this world was made for Harry Caesar I'm wary of conjectures this must end them ik stond ook best sterk in berat om mij maar te gaan verdrinken maar ik zag dat ik mijn beste rock aan had anders, point the barrel ik moet u alles schrijven wel nog mooier wat zal ik schrijven dan dat heintje en zijn bruid zich nu wel inbeelden dat het geluk bij hen thuis legt dat hij zo verliefd is als een kalf en zij zo minzamer als mijn jaantje dat de heer Blancaart geheel vreugd en geheel beschik al is dat willen zijn letjes zeer en hun knopjes zijn dat je vrouw Rian de toeschijnt te zeggen ja, dat is nu allemaal wel maar Brunier praat meer met edeling niet wijzer zijn dan het hele rommelzootje en dat de twee dames door Jeres met stille vergenoeging als wezens van een verhevenerssort alles aanzien en hoe vader zegt hij? wel nu, mijn vader, wat moest die? vader is ook wel in z'n schrik en kan zien dat hij rechtvol daar is over zijn fiat, trouwe ik zal mij aan het gehele gezelschap ook opeenen dat bekenn ik verregaande wijs vreken door aan dezelf een ijslop lang droog mager bruis vers voor te lezen alles gaat stil in het werk mij na aanstaande zuster verkist dat zo en zij heeft gelijk ook morgen is de dag dat hun het trouw bepaalt wij zullen met ons twaalfen zijn ik heb zelf zoveel niet te doen als een enig meisje of weduw af te halen want de eerwaardige B.Smit komt in de naamiddag met de bijdoe je vrouwen Willis Willis vindt zijn een letje aan het huis van de bruit Brunier heeft zich hier ook maar naast de bellen te plaatsen en Blancaart geloof ik dat er hele dagen zitten praten nu zal ik deze nedel leggen totdat ik nieuwe stoffen krijg de knop is gelukkig gelegd ik ben eens even thuis gekomen om te zien of er ook een brief van Uwe Majestijd Adriana de Eerste was nee geen brief nu dat is weer een scheefje op de kerfstok ik ga zo vliegend weer naar het huis van m'n vrouw Bergzaam oh waarom mijn jaantje heb jij gisteren niet bij ons geweest niets ontpakker aan mijn geluk dan uw bij zijn ik geloof niet dat men met meerdere betamelijkheid een partij als die van gisteren zouden kunnen uitdenken en uitvoeren alles was naar de onmerkbare ordonantie van m'n vrouw Bergzaam kon het dan anders zijn mijn broeder weet gij is een rechtschoonman en zijn een bruit of nu jonge vrouw en een bevalligheid die nog meer bekoord dan het schone zelf niemand van ons was eigenlijk opgeschikt alles was néglige wij geleken net een huisgezin Hendrik was geheel liefde, geheel vreugd de bruit minder levent dan anders en men zag dat zij alleen uit beleefdheid mede sprak de vooravond werd musicerend gesleten de eerwaarde smidt was geen der minste spelers maar m'n vrouw Bergzaam wordt niet geevenaard ook niet van de jonge vrouw en die speelt zoals de heer Blancaart zegt evenwel kapitaal de eetzaal was gereed gemaakt om ons soepé te houden het overtrof nog het verjaringscollation de heer Blancaart knecht die van vader en die der wedewe diende men had voor hun wel degelijk gezoord en Blancaart had de oude kindermijd van de bruit ook verzocht om mee in de vrucht te delen van die nog een woord de twee wedewe werden door de twee oude heren op haar plaatsgeleid en zodra de getrouwde gezeten waren voegden wij ons erbij op het dessert heb ik mij ook gevroken doch, zij hebben mij door hun verdriet te verbergen onder een vriendelijke lach derelijk teleurgesteld ik zal het fot zelf hier insluiten het zal u mogelijk tot een zoet rustmiddeltje dienen en gevolgelijk nog ergens goed voor zijn toen mij vervolgens zat te praten over dit kostelijke niet met alle die onder goede vrienden zo aangenaam zijn zijn mijn vader kom, een glaasje met gelukwensing welkom, vervolgde hij met een zeer ernstig vriendelijk gelaat daar zijn eerlijk hart in uitscheen welkom, lieve dochter, in mijn familie nooit moet jij u de dag beklagen dat u in dezelfde brengt ik althans zal een goed vader omtrend u zijn jij zei het waardig geluk, mijn zoon met uw vrouw wees een zo goed man als jij een zoon een broeder, een meester waard en gezult uw vrouw dierbaar blijven en gij, Cornelis, tegen mij geluk, jongen met uw zuster als gij trouwt zal ik even zeer in mijn schik zijn als nu jij zei het beide mijne kinderen mijn heer Blancaart, geluk met deze verbindenis dat wij beide nog lang getuigen zijn van dat hel dat mijn vaderlijk hart van de almachtige god afsmeekt hij kon niets meer zeggen, maar boog tegen en dan vielen tranen langs zijn bewangen de bruit stond op, om helsde hem hij kustde haar, maar niemand sprak, alle droogden wij onze ogen af Hendrik, om wat afwending te maken vroeg aan het gezelschap of men hem toestond om de geweest kindermij ter bruit binnen te verzoeken niets liever, daarop kreeg ik mijn hoed in handschoenen en marcheerde naar de keuken om het oude schaap dat in haar beste zondagse plunie was en stijf stond van de gouden ringen in te leiden aanstaande zuster, zei ik goed onder de arm en pitanel had je zeer inbiedig aan de hand, daar heb ik mijn vrijster die garende eer had om bij u haar compliment van felicitatie af te leggen de buit trok haar stoel wat uit en gaf de vrouwen eenvoudige pitanel gelegenheid om zich te laten bekijken wel goddank, zei ze, dat oude pitanel haar jonge jevrouw's trouwdag nog beleven mocht hey die jevrouw, je bent krek alleen als je lieve moeder toen die trouwde, niet waar meneer Blancaart en toen was meneer Blancaart even zo kluchtig als deze mijn heer nu, mijn heer en jevrouw ik wens ze je even wel van hard te zegen, ach mijn heer Edeling je krijgt zulke lief meisje zei het oude pitanel nooit een onvertogen woord gegeven het was een lief hartje van de kind en ik was ook zo mal met haar dat als hij zijtantjes kreeg ofzo, ik mij tot water helden, niet waar meneer Blancaart en toen gaf zij de bruit en brug om een kus die klonk als een klok de overige bediende werden binnen gescheld de heer Blancaart overreint reisende nam een schoon tafelboord waarop zes verzeegelde kleine pakjes lagen hier kinderen zei tegen de bediende daar is voor u elke gedachtenis van dit huwelijk gelijke munneke gelijke kappen Abraham Blancaart kan en wil ook wel goddank wat missen hij gaf elke pakje en zij gingen in de keuken zich vrolijk maken vrienden zei de brave man zie ik ben wil ik spreken maar een oude vrijer, ik heb kind nog kraai daar heeft mij boven alle meneer begeerte gezegend, ik weet het is waar niet wat het vaardelijke hart is maar dit lieve bruitje is de waardige dochter van een man die ik mij ten vriend had uitgekozen zij is onder mijn ogen opgegroeid duizend maat zat zij op mijn schoot met mij te snappen of haar poppen te kleden want ik ben een rechte kindergek zodat ik maar zeggen wil dat dit de gelukkigste dag van mijn leven is en dat ik nu niets meer van god te wensen hebben dan dat ik ben onze dominee besloot op het verzoek de oude heren dit vriendenmaal met een dank zegging die ons de hoogste dank beelden gaf van zijn godvruchtig hart en zijn menslievende aard de eerbiedwaardige jongelingen rolde de tranen op te samengeslagen handen zijn stem was zielroerend, alles was diepe aandacht de heer Blancaart luisterde mij in het oor dat wij moesten dansen Willem en ik haalde twee violen één gaf ik aan mijn vader zei ik doe er niet meer aan ik vrees dat het gebrekig zijn zal evenwel de vreugd die zijn hart overstroomde deed hem die aannemen ik presenteerde de heer smidt ook ten die zonder enig kwalijk geplaatst te excusen zei ik zou dit voortsoenlijk gezelschap onheer aandoen indien ik mij ontrok om het mijne tot ene zo billeke vreugd te doen wij zijn onder de roos de heer Blancaart haalde de bruit op zij danste niet wel niet zowel men ik als zij het anders kan en ze verzocht hem om geexcuseerd te zijn toen moest Letje en Willem op de baan bij de toonde dacht mij dat zij Elkander wilde behagen bruneer was onvermoeid en geweet ik val ook niet heel vies van een cabrioltje eentje haalde ik me vrouw buikzaam en danste met haar een zeer statige minuet trouwens alle waren in de goede smaak na een uur dus doorgebracht te hebben verdenen me vrouw buikzaam en het bruitje Hendrik bleef nog in de kamer dood ik geloof dat wij alle zijn uitwendige tegenwoordigheid hadden de heere gaven hem de hand de wedewijk kwam niet terug voor mijn broeder insgelijks weg was de vreugd ging haar gang ten drie uren waren de koetsen gereed Elk nam evenvrolijk, minzaam en evenvriendelijk afscheid en ging naar zijn eigen huis voor ik ga zien of de jongen lieden al bij de hand zijn sluit ik deze en in ik enigszins kan kom ik het laatst van deze week ik heb u wel honderd miljoenen van zaken te zeggen nu dat kun je wel denken het is of ik u in geen eeuw of twintig gezien heb mijn vader is nu zo minzaam als althoos wel menend eerlijk en nu durven we hem beminnen Blancaar duurt u hartelijk goed zo doen alle de vrienden en vriendinnen een goede bekende en ik omhels u met een hart stikend voldiefde maak mijn compliment aan uw waarde ouders en aan de kleine familie althoos ben ik uw c-edeling PS, het vers gaat hierbij Bruiloftsvers mijn vrienden kan er even door link dan hun rechtsgeleerde een ogenblik gehoor dat hij bij zijn plicht verzuimt zult hij nooit van hem horen hij heeft deze Bruiloftszaal terpleidszalen uitgekoren hij ofert zijn beroep niet op aan zijn vermaak hij spreekt als advocaat het pleiten is zijn zaak het Bruiloftdicht zo stout beledigd wordt hier door mij met ernst verdedigd hier neus wijs schreeuwd dit dicht is afgezongen stof wat kan onze aandacht daarin vinden een ge taal dan het Waazelof de bruidigom is wijs, de bruid is schoon de vrienden zijn wonderen van verstand en deugd dien zang heugd ieder mens die zwereldscheping heugd hij werd op samsomsmaal in raadselen gezongen dit gebruik is door alle eeuwen doorgedrongen en trouwt er iemand hier tasté men zingt zoals men oud tijdsdee ziet daar zeer veel gezegd maar als men het wel berekend is het van windig veel dat bij kans niets betekend elk volgt zijn eigen denkenswijs gelijkt het heerlijk vers in mildensparadijs ofdat dat samsonsong met zijn filistijnen nadat ik hede zing of liedje van klaarsreinen zong vondel van den echt als hoofd zong hubert poot als bruin of langendijk ridderis als de groot bestaat nu het venuft in tzeldzaam woorden spelen in kettingversen in kreefdichten in ronddelen ging het nu zoals het oud tijdsching ik zinspeelde op de naam meins broeders edeling een burgerhard wat sprak ik vrije dingen van burgers burgerhard en edelen edelingen waartoe dan dat geschemp o neuswijs midasoon elk bruinigom is wijs en iedere bruit is schoon deze waarheid rust op de ondervinding o neuswijs uw haat veroorzaakt deze verblinding wat stelt de schoonheid meer in een bevallig licht dan liefde en blijdschap in een maagdelijk aangesicht en wordt er ooit een paar verbonden maar liefde en blijdschap bij de bruit niet worden gevonden hij zwijst die ter bestemde uur de zoete wetvolg ter natuur geen bruinigom wiegt hij niet door natuur gedreven zou zich ooit in de echt begeven de bruinigom is dus wijs ja schoon is iedere bruit en neuswijs is een gek of hoe zegt Katz een kluit of zij die gaven voor of naad huwelijk missen dat moet ik heden niet beslissen ik heb dit was mijn zaak zoals ik heb gezegd van leuge vrijgepleid toch daar partij bestaat de goede bruilofschasten zo onbehouwen aan te tasten daar hij de Dichtervleier noemt als die het verstand de deugd die er hupse mensen roemt moet ik nogmaal ten strijde treden ik moet hun verstand en deugd bewijzen door mijn reden en dit zoals mijn klaar zal zien kan waarlijk spelende geschieden betoond hij geen verstand die zich niet wil verzetten ja stilberust in geenheid toch niet kan beletten de deugd die in de vrolijkheid van anderen zich verheugd en of na het bruiloftfeest bij het grootste getal daar vrienden van dit verstand deze deugd zeer weinig waar te vinden de Dichter spreekt hen hier als feestgenote aan en met de bruiloft is zijn lospraak ook gedaan mijn kroon uvrij mijn hoofd met eeuw gelaurieren ik mocht als advocaat op neuswijs seguvieren wie is het die hier iets tegen heeft ik beroep me op eigenmin die dit getuignis geeft zie daar, nu staat het vrij oroom der edelingen om van u en uw bruid plichtmatig op te zingen maar ik zie dat blankaard geeld mijn goede vader slaapt kook kijkt hoe laat of het is de hupse wille schaapt het snoepig bruidje lacht de bruidigom ziet statig en schoon de erwaarde zwijg hij vindt mij veel te pratig dat ziet er kostelijk uit oh stond mij het sprekenvrij wat zou ik hier een moois doen horen zij het gij ten ene malen verloren verloren, nee ik zal u bewaren voor mijn echt dan zeg ik alles het geen ik nu liefst had gezegd geduld of geen geduld ik moet mijn goede mensen het lieve jonge paard toch alle zee gewensen gezondheid overvloed genoegen liefde vreugd wat meer laat ik mij eens bedenken wat kan de hemel meer er schenken wat geven meer natuur en deugd een huis vol kindertjes die net als roodjes groeien en het edelinkse huis doen bloeien waaraan ik als hun oom nog vreugd beleven mag en komt op het laatst eentje de oude dag u noden tot een ander leven dan wordt bij minder twee en dien het u gaat naar mijne B u het allerhoogste geluk dat eeuwig duurt gegeven einde van brief 156 tot met 160 van historie van meer fraussare burgerhard opgenomen door Karole Janssen te Rotterdam www.karolejanssen.nl brief 161 tot met 165 van historie van meer fraussare burgerhard dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van noteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelezen door Karole Janssen op 4 februari 2008 historie van meer fraussare burgerhard van Betje Wolf en Agje Deke brief 161 tot met 165 161 brief meer fraude weduwe speelgoed meer fraude weduwe willes dierbare vriendin zie daar dan onze lieve burgerhard in een veilige haven de indrukken die zij heeft van de plichten die nu op haar wachten zijn zo krachtig dat ze haar een grote levendigheid matigen zo worden wij dan gesterkt in de gedachten die wij van haar karakter vormden de woelachtige huishouding die ik dans heb laat mij niet toe met u mijn vriendin om te spreken als wij beide wensen ik zal daarom u een uschierigheid met de pen voldoen het lieve meisje had mij verzocht dat ik haar alleen en onop gemerkt naar haar kamer zou leiden ik deed dit de bruigom bleef nog bij het gezelschap ik hielp haar uitkleden zij bedankte mij nog duizendmaal voor alles liefst uitgezonderd zij beval zich nogmaals in mijn moederlijke liefde zij kustte mij en zei dat het scheiden van mij haar smartelijker viel dan ik denken kon en toen ze toen moedigd worden tikten de heredeling aan de kamer ik liet hem in zij zag haar in haar nachtgewaad nog veel bekoorlijker uit dan als ene bruid opgesierd nooit zag ik zoveel liefde en achting in de man hoe opgetogen over zijn geluk was hij echt zo zedig als bescheiden zij naar ogen dreven van liefde en vreugd hij sloeg zijn armen om ons beide zag haar ernstig aan en zei nu zijt geij de mijne en zijn hoofd zegel par arm nedig zijde zij ik ben de uwen ik roem in mijn keuze ik zal niets moet willen verzuimen wat in staat is om uw dierbaar hart aan mij gehecht te houden om zo gelukkig te maken als hij mij zult maken mijn liefde voor u is gegond op de kennis die ik aan uw karakter heb ik ken de waardige man die mij in zijn bescherming neemt zij omhelstde hem hij kon niet spreken ik kustte bij de goede nacht sloot de kamer achter mij toe en begaf mij weder in het gezelschap deze ochtend kwam de jonge man bij mij nooit was hij zo behaagelijk enkel vreugd ik ging in de kamer en vond het vrouwtje bezig met zich aan te kleden zij vloog naar mij toe in een zekere verwarring in haar gelaten ze zag al bekoorlijk uit ze spreekt zeer weinig, is geheel zachtheid een edeling heeft een mooie vrouw die hem met een oprecht onverdeeld hard bemindt in haar houding is iets bloden zeer ingetogen maar als edeling tegen haar spreekt heb ik in de hele wereld voor haar dan juist haar man de heer Blankaard heeft met ons ontbeten hoe beminnig die man alle zijn gewonderlijkheid kan hem nooit een enkel onbetamelijk woord toen zeggen waarelijk hij zijn vrouw een godstienstig man de oude heer Edeling kwam voor beurtstijd eens aan hij is ongemeen in zijn schik met dochter en dat slimme scheldpje doet haar voordeel mede ze ging naast hem zitten, gaf hem een hand en noemde hem haar lieve vader Edeling dit strokte de oude man de heer Hendrik wenkte me toe of hij zeggen wauw, is het even wel niet een engel als deze druktens voorbijzij dan verlang ik u een plan mede te delen waarin ik hoop dat jij ook belang zult nemen ik ben met de volmaakste achting uw warevriendin Maria Buigzaam wedewe B. Speelgoed 162e brief mevrouw Sarah Edeling aan mevrouw Anna Willis waarde Willis weet jij wel dat zoals ik maar iets den slag had van te kunnen grommen dat ik dan braaf grommen zou op u wat was er op te zeggen elk zijn beurt, dat is niet te veel en ook kind, jij mocht ouder en wijzer zijn zoveel als het u zelf maar blieft toch, ik ben zeker nu iets meer betekend dan jij, ik ben ene getrouwen vrouw voei naartje, niet op de partij geweest voei naartje, nog al uitblijven en dat omdat de eerwaarde smid u en uw moeder verzocht om met hem naar zijn stand plaats te gaan ter verrichting van duizend dingen die geen selleiden, jij hebt er het meest bij verloren, nu heb jij mijn oom en tante redelijk niet gezien, nog kapitein Herbert's, nu weet jij niet hoe vader Edeling getrakteerd hoe wij jonge lieden alle gedanst hebben en hoe of de oude vrienden het werk je aanzagen toen ik nog zeer jong en zeer bedroef los was, kon ik brunier uw oude vriend verzoeken om alle deze barge zoutels voor mij zeer netjes uit te schrijven en denken hij kan nu zo goed netjes breien als het, met schrijf zal hij een vaste hand krijgen en kinderen moet niet leeg zitten maar nu zijn al die flinke over ik heb zoveel achting voor mijn lieve man dat ik iemand die hij zijn vriend noemt met geen spot neik kan behandelen ik heb nu ook door Edeling een trek uit zijn karakter gehoord waraan ik het te dank heb bedoeld dat ik deze waarde man leerde kennen onze samenleving met de oude heer is recht aangenaam, Keesje is de vrucht van het huis, ik wens dat hij ook maar zoals mijn volgt mijn nieuwe vader is de degelijkste man uit Amsterdam en nu dat zijn wonderlijke enigszins schillige manieren door de weltevredenheid over de zachte notenrollen vind ik er iets veel meer comics dan lastig in ik kan nu zeggen dat dochter Edeling in de kast is bij vader Edeling ja dat hij mij overlaat met grunsten een staaltje van zijn denkwijze gisteren aan tafel zitten zei hij, ik ben boos op Blankaard, ik boos op mijn vogt, dat kan niet zijn want gij vader liefst hij het hier te redelijk en hij is veel te goed aardig toe, gij beeld u dit maar in hij, hoe denk je dat ik door inbeeldingen geregeerd worden, dat is alleen aardig gezet ik, we hebben alle onze luimen zou het gij wel geloven dat ik die ook heb oh, ik kan zo luimig zijn dat ik met mij zelf wel keiven zou als ik niemand bij mij heb hij, wel zo dat ziet er voor u Hendrik niet al te voordelig uit mijn man lachte wel neen, tegen zulke lieve redelijke mensen draag ik mij nooit als ene maar lood, omdat ik te veel preistel op hun achting, met anderen daar ik meer meegeleid sta meek ik het zo nou niet hij, half knorig, half goed schik nu, ik ben even wel boos op Blankaard ik, hem pet zich in de ogen kijkende en om wat reden, of is papa ook een beetje met luimen bezet want mijn vogt is de beste man van de gehele wereld, mijn man uitgezonderd hij, wel hij heeft u zoveel kostbaarheden gekocht en op uw verjaring zulk een boel jouwelen gegeven, wat ik nu het aan mij toekomt, niet eens weet wat ik u zo eens geven zal en ik ben even wel uw vader je hebt alles dubbelt en dwars en daar is nog zo een menig te goed van mijn vrouw ook, hij maakt mij recht verlegen want ik zie niets of je hebt het ik, ik ben niet heel hebsuchtig, en met dit al daar is iets dat hij mij geven kunt, had ik dat hij mij in de reden vallende, wat is dat toch, je zult het hebben kind ik, een kinderlijk deel in uw vaderlijk hart, zou ik dat hebben mag, dan vraag ik of Amsterdam te koop is, ik stond op en kuste hem, hij loop stouw dingetje, is het anders niet of geheden, ik meende dat het heel wat bijzonders was, ik, dat is het ook lieve vader, hij nu, jij bent een raar meisje hoor, maar je hebt niet naar de brieven tas schommelende, zie daar is een wissel op mijn kasseer, neem dit dan tot een bewijs dat hij mij lief en waardzijd, en steken maar in uw almanakje, hem inzien zag ik dat hij 6000 gulden beliep, ik bedankte met aandoeningen, zei tegen mijn man daar Edeling, neem dit voor mij aan ik heb niets nodig, en als ik iets van doen heb, weet ik dat hij mij meer zult geven dan ik verzoek vaders schudden zijn hoofd zo, zei ik, mijn man en ik hebben maar En terwijl hij veel meer verstand van geld heeft dan ik, terwijl ik nooit speel en alles kan krijgen wat ik begeer, is het immers niet meer dan billig dat ik aan mijn beste vriend alles in bewaren geef. Kom, zei hij, ik verpraat met dat drommelse wijfje weer al mijn tijd. Kom Hendrik, naar het kantoor. Zij ging er weg en ik had zo wat te schikken en te bergen, zoals een huishoudende vrouw altos wat heeft, naartje. Het was postdag. Ik was blijder dat mijn volg bij mij kwam teedrinken. De heren lieten zich in kommetjes te thee brengen. Wij zaten als oude luid te snappen en over bijzondere zaken te keuvelen toen mijn beste Willem in kwam. Hij deed ons een op een hartige bicht, dat hij let je beminden en dat hij niet zo zeer wensde als eens in staat te zijn om voor haar te zorgen in dinerang waarin zij gewoon was te leven. Dat zijn de moeder zijn de keuze goedkeurde en dat hij hoopte eens wederbemind te zullen worden. Blancaard zei dat hij hem in alles raden en ook helpen zou en met plezier zag dat zijn oogmerk dus ver gelukte. Beide bleefen bij ons eten. Edeling had Brunier op de beurs verzocht. Wij hadden een lieve avond. Beide de jongens waren vrolijk en ver genoegd. Mijn man, oh, die is al wat een vrouw zouden kunnen wensen. Ik vrees maar dat hij al te goed op mij zijn zal. Ook dan als ik te eens minder verdien dan nu. En dan zal hij mij ongelukkig maken, want hoe zou ik dit ooit aan mijzelf vergeven kunnen. Morgen gaan wij ons nieuwe huis in orde brengen. Het is dicht bij mevrouw Buigzaam. Dit maakt het voor mij verkiezenlijk. Evenwel, het is een schoonhuis. Ik hoop er u wel haast in te zien. Oordeel eens hoe druk ik het nu heb. Hoeveel ergens ik mij geef tegen alle die goede mensen die mij tenen brengen om alles te maken kom je levo. Ik moet let je volstrekt tot hulp hebben of ik kom er niet door. Ik ben met achting, uw liefhebben de vriendin, Sarah Edeling, geboren, burger, hart. 163e brief. Mevrouw Sarah Edeling aan mevrouw de weduwe speelgoed. Aller dierbaarste vriendin. Ja, ik ben gelukkig. Nimmer kan ik te goede en wijze voorzienlijkheid genoeg dankbaar zijn. Nimmer kan ik u, beste der vrouwen, genoeg blijken geven van de liefde en die achting die mijn hart voor u vervult. Met huiverende beangstheid zie ik op dat grote en zoveel bevatte gedeelte meens levens, waarin ik uit mistroostigheid en trotsheid weer aangedreven om een huis te verlaten, daar ik zo slecht weer het behandeld. Hemel, wat kon het gevolg van zulke enen lichtzinnigheid geweest zijn? Mijn altoosblijde geest wordt met nevelen omwonden als ik mij daarop bepaal. Hoeveelen jonge meisjes worden er op de wegen der zedenloosheid gezien, die nimmer dacht om het pad er deugd te verlaten. Mijn ledje behoefte maar geen goed karakter gehaald te hebben en waar zouden zij mij niet hebben kunnen gaan leiden. Laat ik des goddanken dat ik in uw bescherming kwam en niets mij laten voorstellen op mijn eigen voorzorg, die had ik niet. Hoe konden ik die hebben daar ik geheel geen ervaarnis bezat en zo genegen was om alles van de beste zijde te beschouwen. De brief mijn vriendin Willis over dat onderwerp geschreven kwam mij niet te hand dan na ik ergens mijn tante ontvlucht was. Het geval met de heer Erg was mogelijk hoogst nodig om mij in staat te stellen uit volle overtuiging uw vermaningen te volgen. Ik wil voor u niets verbergen, weet dan dat mijn zucht tot het bijwonen van vermaken zo sterk bij mij was toegenomen dat, ik zeg het met schaamte, dat ik uw lessen alleen uit liefde en eerbied voor u goedkeurde en moest goedkeuren, toch dat ik vreesde die niet bestendig genoeg te zullen volgen als ik de verzoeking eens wat sterk aanbond. Maar toen ik zag in welke gevaar ik zorgeloos meisje mij had laten leiden, langs een en weg met bloemen bestrooid en door de betaamelijkheid afgeperkt, toen, oh mijn vriendin, toen verloor de betovering al haar kracht. Mijn ogen gingen open. Helaas, het was om mij te doen zien dat ik aan de stijle rand mijn bederfst gestoten werd, door de scherkachtige pogingen eensmans die ik van niets het aller geringste kwaad of slinkse oogmerken konden verdenken. En wat zou mij nu, nu nog daarover kunnen troosten dan de bewustheid dat dit vernederend geval niet het uitwerks van mijn lichtvaardigheid, maar mijn rezorgeloosheid was, dan de verzekering die ik toenopens mijzelf kreeg van mijn allersterkste afgever van daden, die ik mij niet zonder blozen en verontwaardiging kon voorstellen. Maar zouden dit mij voor de opspraak een afwereld die mij al zo weinig kende als ik haar kende bewaard hebben, zou ik niet in het uiterste gevaar gekomen zijn om niet naar mijn onnoozelheid, maar naar de uitkomst beoordeel te worden? Heeft ook de menigte wel verstand genoeg om een geestig meisje te onderscheiden van ene verstandige vrouw, ik vrees neen, beschuldet men zo een meisje niet nog te veel aartiger, juist omdat geen dat haar verschoonlijk maakt. Dit alles is door de genadige bestering dienst gods die mij een oprechtheid kende verhoed. Ik heb geen beoordelers dan in u om mijn teden gelieve de vriendin, in mijn zoetaardig letje en in die man die om het zo uit te drukken, mijn reden zelf is. Wie van u kan belangstellen in mij te vernederen? Hoe dikwijls werken onbarmhartige mensen echter uit dit vervoerlijk beginsel, terwijl zij de wereld diets maken dat hun eiven voor de deugd dit vonders veld. Heb nu nog en zolang ik adem het dank voor die medeleidenheid, maar mede gij mijn gegrieft hart vertroosten, ook voor gij wisst in welk ene staat ik de snoede kerel ontkwam. Geloof mij, ik spreek niet eens van harde bejegening, daardoor zijt gij onbekwaam, maar uw akkoelen ontmoeting zouden mij de dood gedaan hebben. In de grootste angst waarin ik gedurende mijn gedwongen verblijf op de plaats was, door Sneed niet zozeer mijn hart dan te moeten denken dat gij mij zou het verachten, dat gij zou het geloven in mij bedrogen te zijn. Dit maakte mij woedend. Oh mijn vriendin, hoe afkerig ik ook van de dood ben, en dit is zeer natuurlijk, ik geloof dat ik, tenminste in een of laag van drift, uw achting met levensgevaar zouden hebben kunnen kopen. Ik wist toen ook nog niet dat ik edeling beminde, ik geloofde dat ik alleen vriendschap voor hem had, toch nu voelde ik liefde voor hem, want ik vreesde al zo zeer zijne liefde als de uur te zullen verliezen. Ik wist wel dat hij mij niet zou verachten voor hij wist dat ik zulks verdiende, maar kon hij mij lief hebben, was hij geen gevoelig man niet zo kies, zo zedig als bemindelijk. Heb dank, oh mijn waardste vriendin, voor de geschiktheid die gij mij gegeven hebt om hem recht te doen. Maar, hoewel gij ook over de heer edeling denken mocht, hij is nog boven u aan denkbeelden verheven. Hij is nu in zijn eigen kring, nu raken er springveren in zijn karakter los die hem zelf nog zo niet bekend waren. Stella liefdadigheid was auto's in zijn karakter, maar nu, nadaraan het mensdom verbonden, neemt hij veelvuuriger belang in alles wat het zelf raakt. Zijn nog godsdienstige begrippen zijn geheelen al evangelisch, geen vriendzijnen van een bespiegelend leven, heeft hij weinig op met alle die kwestieën en bevattingen die men op de scholen legt. Dick wil zerhaald hij die schone plaats uit het boek van Job waarin gezegd wordt dat God de vreese onze wijsheid is, of zoals er woordelijk staat, maar tot de mensen heeft hij gezegd, ziet, de vreese des heren is de wijsheid en van het kwaaden te wijken is verstand. Een vijand van alle uiterlijke vertoningen ook in het godsdienstige, begeeft hij zich even wel nooit ten rust, voordat hij met mij de hoogste goedatierenheid gedankt heeft, nooit verlaten hij des morgens onze slaapkamer dan naar zijn god gedankt te hebben. Wel doen uit evangelische gronden en voor alles gode te danken is de ziel zijn de godsdienst. Hij bit nooit, zegt hij. Hierin zijn wij het niet eens. Immer zo schijnt het, mogelijk begrijp ik hem nog niet wel, of het is een woordestrijd. Zou hij ook dit willen zeggen, ik bit nooit omdat mijn eigen reden mij zegt, wat zult gaan bidden van Dien God die u alles goed scheeft en het u dan en in die mate en voor zo lang geeft als het voor u allerbest is? Hierover moet ik met hem eens vertrouwelijk spreken. O, mijn man is inderdaad mijn leermeester. Hij vormt zowel mijn hart als mijn verstand en wat wordt voor mij niet bevatelijk daar mijn dierbaarste vriend met al die tederheid eens echt genootst mij onderwijst. Ja, mijn vriendin, ik ben groots op hem. Ik word een niet moeder van hem te spreken. Tegen u men ik, wat ik acht, ik erbiedig hem te veel om meer dan een dagelijkse sprek over hem met anderen mijn vrienden, de heer Blancaard uitgezonder, te houden. Hij bemint mij meerdere dan ik geloofde dat zijn aard zouden toelaten, en sei dat ik hem met groot geheim heb toebetrouwd, nu leeft hij niet dan voor mij. Ik hoop, mijn geërde vriendin, dat ik mijn levenswijs dermaten inricht, dat hij niet twijfelt of mijn verkiezing het wel met mijn plicht eens is. Waarlijk, uw vriendin, meervrouw de weduwe Willis, moet mij wel gekend hebben, toen zij mij eens schreef dat alleen mijn nieuwsgierigheid om me eens te weten wat er zo al in de wereld te doen is, mij zo sterk aandreef tot het bijwonen van publieke vermaken. Die nieuwsgierigheid is geheel verdwenen, en ik spot nu met die kinderachtige neigingen en met het belang dat ik placht te nemen in beuzelareien. Neen zeker, dit alles zie ik met onverschilligheid. Oh, één uur huiselijk geluk met mijn beste vriend, of met u wegen dagen van verstrooiende vermaken te volle over. Vrees niet dat ik van het ene uiterste tot het andere zal overslaan. Hoewel ik geleerd heb en mijzelf niet zeer te betrouwen als ik niet op mijn hoede ben, zo is het echt er zeker dat deze mijn levenswijs niet meer mijn plicht dan mijn verkiezing is. En hoe natuurlijk is het in een of andere vrouw die wel pog te denken, dat zij alle haren vermaken en de onttrek haar woning vindt, en nog te meer als zij altoos het genoegen heeft van te zien dat haar man haar gezelschap boven dat van anderen verkiezt, dat hij nimmer met een gevronst gelaten of met een verdrietige bedeelzucht zijn vrouw ontmoet. En wat zouden ik, die, zoals jij weet, niet onendelmoedig ben, niet doen, denkt gij, om zulke ene man op allerwijs te tonen, dat zijn eer mijn roem, zijn genoegen, mijn geluksaligheid is. Zouden uit mijn moeilijk kunnen vallen, de krilligheden in z'n oude en in duizend opzichte braven vaders mijn zmonst te dulden, daar ik weet dat die lastigheden in z'n temperament niet in z'n hart gevestigd zijn? Zou ik zulke en oud weldoend vader niet dienen, gehoorzame in ziekte en ongemaken oppassen als zijn kind? Waarlijk, dit zouden ik doen, ook dan als ik bij geval ook het onschuldig doelzijne vreemde begrippen waren, enigen alleen om mij bij mijn man verdienstelijk te maken. Toch die plicht is mij gemakkelijk. Wie het eens verbruist, dochter Edeling is vaders kind. Ik hoop maar dat de aanzaande vrouw mijn zbroeders zich, insgelijk zal laten gelegen zijn aan z'n man schunst, anders zal ik haar wel de kaart van dit voor haar geheel onbekend land geven. Door dit huwelijk zal zich de kring mijn schluks nog meer verwijderen. Ik zal ook ene zuster krijgen, en terwijl zij geen inmiddelen heeft, hoop ik dat vader, zonder haar kiesheid te kwetsen, haar zoveel moois zal geven als zij mij geven wilden, toch waarvan ik maar te veel heb. Ik heb de oude man, zoals jij, mijn leids- en raadsvrouw op mijn beval, bij een zeer voegzame gelegenheid, en dat wij alleenzaten te kennengegeven dat zij een familie stond te vermeerderen, immers indien de zaken wel voortgingen. Wilde hij geloven dat hij snikte van vreugde en dankbaarheid aan God, die hem tot zulke ene zegen verwaardigde? Zo drukte hij zich uit. Mijn broeder en zijn aanzetende vrouw zullen voor eerst bij vader inwonen, totdat er gelegenheid is om een huis naar hun zin te krijgen. Mijn tante is mij althoos welkom en ik vergeet nooit dat zij mijn lieve moeders enige zuster was. Je vrouw Dorsigt ben min en verer ik, ook om haar een grote achting voor u. Ik verlang zeer om uw buitenleven met u te delen. Hemel, welke gelukkige dagen moet jij met mijn ledje daar slijten in weerweel van het ongunstige seizoen? Ik hoop echter dat jij spoedig weder in de stad komt, immers in het strengste des winters, uw vriendschap met ene der beste vrouwen, zal u zeker niet onkundig laten van het geen de jong getrouwde betreft. En ik omheils u met tederheid ook mijn lieveletje en ben met onuitdrukkelijke liefde en achting, uw vriendin Sarah Edeling, geboren, burgerhard. 164e brief, m'n vrouw Anna-Smith en m'n vrouw Sarah Edeling. Waardste vriendin. Ik hoop niet dat de liefde voor onze mannen onze vriendschap zal verminderen, dat moet niet zijn. Wat overeenkomst is er tussen de huwelijks liefde en de vriendschap? Ik twijfel echt er niet of onze echt verbinding met brave, beminnenswaardige mannen maakt ons minder noodzakelijk voor elkander. Mijn moeder beschrijft mij dat jij aan alle haar verwachtingen voldoet, dat jij nog veel meer ene engelachtige vrouw bent dan wel een meisje waard. Nu, jij weet het zaartje, mijn moeder bemindt u. Trouwens, wie bemindt u niet? Evenwel, ik geloof alles wat zij zegt, al moest ik eruit opmaken dat ik zo goed niet ben als jij. Mijne aanstaande zuster is veertien dagen bij mij geweest. Ik merk dat zij zich u ten voorbeelde gesteld heeft. Het is haar wel gelukt. Willem heeft aan mijn ma in confidencie gezegd dat zij een reden en zijn een voldmaakte gehoorgdgeving aan zijn smoeders raad zijn hart ontledigd hebben van die liefde die hij u heeft toegedragen en dat hij, nu vrijzijnde, aan de lieve juffrouw Bruneer zeggen kon dat hij haar beminden. Dat zij, zonder enige fijnserij of nuffjesachtigheid, hem toonde dat zij hem lief had en ter gelegenheid aan de wensen zijn haar moeder, als ook die deze heren Blancaart, hoopte te beantwoorden. Alweer een gelukkig huwelijk, dit kan niet missen. Mijn broeder heeft zijn vaders goed aardigheid en mijn moeder heeft hij zoveel zijn vermocht van het laffen verwijderd. Letje is een en der zoet aardigste meisjes die ik ken. Zij heeft hoedanigheden die haar voor het gezellige huwelijk sleef voldkomen geschikt maken. Ons afgezonderd leven levert weinig op dat ik u kan schrijven. Het is hier volmaak buiten. De eenvoudige liedert deze plaats hebben zoveel lieven en achting voor hun leraren dat ik niet dan ongaan van hier zouden vertrekken. Dominee heeft ook al asperge bedden afgespit. We hebben een goed ruimhuis, een grote tuin of hof, zoals men deze provincie spreekt, en mijn lieve man geloof niet dat de heer Edeling gelukkiger zijn kan dan hij is. De welge en mijne boezem vriendinzijt moeten ik u zeggen dat ik meer en meer begin te zorgen voor iets dat echter zeer natuurlijk moet gebeuren. Had ik nu uw gelukkige geaardheid, hoeveel bange uren zouden ik nu uitwinnen? De grootheid van mijn geluk doet mij vrezen dat het van geen lange duur zijn zou. Niets dan de ernstigste gedachte over de godsdienst, kan mij opbeuren, en dan is het alles nog maar plicht. Oh, wie weet met welk ene blij moedigheid jij uw schone ogen tot uw god opheft, als jij juist over hetzelfde denkt dat mij het hard toeveringt. Gelukkig mens, alles is immers mens schuld niet. Eene natuurlijke overrelling tot het zorgende valt nu nog moeilijker te beteugelen. De hemel maken ons ten gestelde dagen gelukkige moeders van gezonde kinderen. Mijn goede man durft zijn een vreugde niet zoveel botvieren als zij wel wensen. Ik leer hem zorgen, dit smart mij, in dat opzicht. Wij goed u hartelijk, ook uw waardige Edeling, althoos uw vriendin Anna-Smith, geboren Willis. 165e brief, de heer Hendrik Edeling aan vrouw de weduwe speelgoed. Vererenswaardigste vrouw. Kan men in deze wereld dan zo gelukkig zijn? Oh, mijn vriendin, welk ene vrouw heeft de voorzienigheid mij als door uw bemiddeling gegeven? Toen ik haar trouwelijk loofde ik dat het onmogelijk was voor een menselijk hard tederder te beminden. Ach, het is met de liefde als met de zucht tot kennis, zij heeft geen grenzen. Hoeveel mijn eenzijdigheid ook met de beminden mij nog ziel verwachten, ik geniet veel meer. Het is waar deze vrouw is gevormd om mij, zoals ik ben, gelukkig te maken. Zij volgt dus alleen haar bestemming. Zee dat ik mijn gevoelig en verstandig leven begon, wende ik al mijn pogingen aan om zulke gebreken tegen te gaan die mij lastig of bespottelijk zouden kunnen maken. Ik nam voor om te trouwen zodra mijn omstandigheden toe zouden laten. Maar hoe vertrouwend ik ook met mijn hart omging, ik ontdekte niet dat het mij iets in luisterde als ik met zeer beminnelijke juffers omging. Dit maakte mij wel eens moeilijk op mezelf. Wat hielp het? Ik bleef des tot mijn 26e jaar een, zoals de braver bankaard zegt, in niets beduidend oud vrije. Ik zag mijn burger hart, zie daar uw vrouwen, dus sprak mijn hart. In één ogenblik, door het eerste opslag haar ogen, was ik overwonnen. Zonder haar zag ik geen geluk meer voor mij. Zeker mijn geërde vriendin, haar karakter klimt na mate haar plicht te vermeerderen. Mogelijk zullen de toejuigingen, eens verlievde mans, bij u een weinigje verdacht zijn, maar ik spreek uit de ondervinding. Seedot wij in ons eigen huis zijn, is hij waardelijk de meest stressen. Niets ontgript haar ogen, ze doet alles met zo weinig omhaal, dat ik wel zie hoe zeer zij u pog te volgen. Ik heb zeker een zwaar kantoor. De oude heer heeft gelijk dat hij niet meer doet dan hem goed dunkt. Maar hoe aangenaam moet het mij niet zijn, denkt hij al toos, al toos met open armen en de minzaamheid eens Engels ontvangen te worden. Ik heb een overhiding tot het zwaar moedigen en de wel ik nooit vermaak vond in die uitspanningen van welke de meeste jongen die de gebruik maken, gaf het mij afgewerkt en dus ongeschikt om iets te lezen, wel eens wat veel over aan die zorgelijke ongesteldheid. Nu, oh, geen het minste wolkje benevelt mijn geest of te zoete glimlach, een aardig woord, in een snaakse uitkijk doen zon weer helder doorbreken. En ik bedank haar met de kust uit liefde voor deze oplettendheid. Ik deel met haar alles. Haar gezond oordeel bewaart mijn vertrouwen, het geen haar liefde verdient. Betoverend is haar omgang met mijn beste vriend, mijn broeder. Nimmen hoorde ik zulk schaken, die de andere eens pal zet, juicht van vreugde. De goedheid van haar hart is al toos werkzaam. Zij bedient zich van mijn vaders ingenomenheid met haar, ten voordelen enig aanstaande zuster zonder middelen. Mijn vader wordt een geheel ander man. Hij is zelf vrolijk en zo op haar verzot dat hij alle dag voor hij naar de beurs gaat komt zien hoe zij het heeft. Hendrik, zei hij gisteren, dat moest uw moeder beleven. Jonge, ge hebt een juweel van een vrouw. Met welk ene tederheid beschouw ik haar, nu zij mij de hoop geeft op iets mij zo dierbaar. Mijn ziel smelt als weg wanneer ik haar in dienst staat zie. Truk bezig in het gereed maken van honder dingen die ik niet eens weet te noemen. Ik kan somweilen mijn bekommering niet zo geheel verbergen dat zij er niets van gewaar wordt. Dit denkbeeld is haar te grievend. Nu verwijdelt zij deze treurige vooruitzichten uit mijn geest door ernstige, dan door vrolijke gesprekken terwijl zij zelf een drijvende traan wegwenkt. Zou zij ook angstige gedachten hebben en verbergt haar een liefde die voor mij? Eer gister kwam ik onvoorwacht in huis en verraste haar op haar kraamkamer. Ik zag dat zij geschreid had. Ik, ge hebt geschreid mijn liefde, oh, dat moet niet zijn. Zij zat er zijde van haar toilet en ik knielde bij haar neder. Zij, ook niets van vreugde? Ik heb zij van vreugde geschreid. Zij, denk jij dat dit nooit gebeurde? Ik, beste schat, jij moet niet wenen, gebriek mijn hart. Zij, maak mij dan minder gelukkig of ik kan u niet gehoorzamen. Ik, zeg mijn liefde, zie jij met bekommering op de aanstaande gebeurtenis? Zij, indien dit zo waren, dan zou ik niets erger zijn dan in een zwakke vrouw en er zou het immers wel geduld met mij hebben willen. Ik kon niets spreken, ik drukte haar hand aan mijn hart, het sloeg heftig, en zij vervolgde. Ja, ik weet het wel, oh mijn hart, jij leidt, oh, kon ik u gerust stellen. En haar bemiddelijk gelaten, wel ze haar armen om mijn haal sloeg, zeegt tegen mijn voorhoofd. Ik snikte, zeg ging voort. Zou ik eraan kunnen denken oh, mijn edeling, om u te moeten verlaten? Wat zou er van uw woorden, indien jij het leven, uw skins, met mijne dood moest bekopen? Ik weet dat jij meer verstand, meer reden, meer bedaardheid hebt dan ik. Evenwel, ik vrees dat dit u te zeer zes treffen zouden. Gij hebt mij ook zo gelukkig gemaakt. Ik ben nauwelijks 21 jaar. Ik zou zo gaar en bij u blijven. Ik zou zo gaar en ons kind onder mijn zorgend oog zien opwassen. Evenwel, zoals het God behaagd. Zij zweeg, en bleef nog enig minuten dus zitten. Ik was overstelpt. Nooit voelde ik zulke gemoedse bewegingen. Kom, zij zei. Gaan wij hier vandaan. Ik zal u eens wat voorspelen. Mijn lieve man moet niet bedroefd zijn. Ik zal het ook niet zijn. Oh, alles zal wel gaan. De dierbare mevrouw buigzaam heeft mij beloofd, zodra ik mijn kamer houden, bij mij te zijn, en te blijven, totdat ik u geluk mag wensen met uw eerste overwinst. Ik merk dat zij somtijds weinig slaapt, doch, zeer zeker om mij niet te ontrusten. Zij houdt zich altoostel en schijnt zeer wel te zijn. Oh, mijn vriendin, mag ik mijn vrouw, moeder, zien van een welgeschapend kind? Ik kan niet meer. Denk beeld alleen. Wat zal de zaak zelf zijn? Oh, liefde. Oh, natuur. Waar de vriendin? De eerlijke blancaart is in alle opzichten de vroome zowel als minzame vriend. Geen vader beminst zijn dochter meer dan hij, mijn vrouw. Ik schrijf deze buiten haar weten om alle ontroeringen voor te komen. Zij behoeft deze niet te zien, om overtuigd te worden van mijn liefde voor haar. Ik ben met eerbuut. Uw oprechte vriend. Hendrik Edeling. Einde van brief 161 tot en met 165 van Historie van Miervrouw Sara Beurgehart. Opgenomen door Karola Jansen, te Rotterdam, www.carolajansen.nl. Brief 166 tot en met 170 van Historie van Miervrouw Sara Beurgehart. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox opnames zijn vrij van oorteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen op 5 februari 2008. Historie van Miervrouw Sara Beurgehart van Betje Wolf en Aghideke. Brief 166 tot en met 170. 166e brief. Miervrouw de Wedoen Willis en mevrouw de Wedoen Speelgoed. Waardigste vriendin. Toen ik de vollede week bij u een zo aangename als stichtelijke dag doorbracht, spraken wij van hart tot hart over onze beide belangen. Ik omhelst u met een dankbaar optie tot de algoede daar ik mij in staat bevinden om met u het overig meneerjaar op een stilbuitendje door te brengen. Mijne dochter is getrouwd en, zo zij niet gelukkig is, dan zeker zal het aan haar haperen want zij heeft een goedeaardig verstandigd man die haar uit zuiverig negenheid trouwde en dient zij ook uit alle mannen alleen beminden. Zijn de middelen zijn ruim genoeg. Mijne dochter zijn een goede huis houtster en zij leven als uit de wereld. Voor naadje heb ik des niet te zorgen. Wat mijn zoon Willem aangaat, gij, mijn hart vriendin, moet alles weten. De heer Blancaert heeft een goede son van zijn overvloed afgezonderd om hem in staat te stellen zijn eigen zaken te beginnen. Zijn brave patroon heeft hem ontslagen en vrij wat correspondente overgedaan. Ook is de heer Helmers bij mij geweest en heeft mij verzekerd dat hij voor je vrouw Letje zouden doen het geen men van haar vaders boezemvriend kan verwachten. Hoe kom ik mijn vriendin met u ook over deze waardige man overeen? Gedreven door dezelfde beginstels als onze eerlijke Blancaert, ook rijk en kindeloos zijnden, doet echter zijn weldadigheid zich heel anders voor. Hij doet wel, mag ik het zo uitdrukken, met de deftigheid van een verhevener wezen dan wij zijn. Blancaert schijnt de oudste broeder van alle die hem omringen. Mijn Willem spreekt tegen de heer Helmers met de eerbied Eensoons, tegen de heer Blancaert met de hartelijke gemeensamheid Eens Vriends. Buiten deze man hebben schone karakters, toch die zijn niet meer onderscheiden dan de trekken hun schelaats. Blancaert heeft zijn gezond verstand in het werkzaam, Helmers in het denkend afgezonderd leven geoefend. De laatste heeft niets van dat wondelijke terwijl het bij de eerste de natuur zelf is. En de eerste heeft ook niets van dat grootste terwijl het de laatste even natuurlijk is. Beiden, mijn kinderen zijn desk bezorgd. Nu is mijn oogmerk om Willem mijn huis over te laten en met u, in die het Grode Bahagen, nog enige jaren gelukkig te leven. Gij, mijn vriendin, kunt mij alleen tot dit besluit overhalen. Als mijn zekere jaren heeft, is er in onze karakters een gevestigdheid die zich niet heel gemakkelijk schikt naar zulke die te veel met onze verschillen. Maar die zwaarheid heeft tussen ons, zoals Gij zeervriendelijk aanmerkt, geen plaats. Onze vriendschap is gegond op de onwankelbare zuilen der deugd. Het wederzijds Bahagen, vrij van alle jeugdige vleierijen, druk er het segel op. Hoewel ik althoos reden had om de besteringen de allerhoogste te loven en met dankzeggingen te zegenen, zo is het echter waar dat mijn vele rampen getroffen hebben. Geen der geringste was het mijn eerlijke goed Willes te verliezen en ene nog fleurige leeftijd, genoegzaam geruinneerd en met twee jonge kinderen bezwaard. U, dierbaar hart, heeft nooit gebloed over zo'n verlies. Gij kon zulke onwaardig, onrechtvaardige man betureuren omdat gij ene edele ziel hebt, maar ik verloren man die ik hartelijk bemindde en die ik zag wegkwijnen van troefheid, omdat zij meer zijn oprecht hard dan mijn voorzichtige raad gevolgd had. Met ene nimmer sluimerende oplettendheid bezorgde ik alles wat van mij afheng. Ik schikte mij naar mijn verminderde omstandigheden, spaarde niets om mijn kinderen zowel ene beschaven als godsdienstige opvoeding te geven en de goede god heeft mij naar pogingen gezegend. Mijn dochter trouwde zeer voordelig en mijn lieve Willem zal onder diezelfde zegen in staat gesteld worden om aan zijn bestemming te voldoen. Met mijn stervende lippen zal ik god nog danken voor die zoon. Ik ben niet eenzijdig, gekend mij, maar mijn Willem is de vreugd meins levens. Geen zoon kon immers beter voorbeeld geven dan hij. Nog nooit heeft hij mij reden tot misnoeg gegeven. Oordeel des hoe waardig hij mij is, welke goede gedachte ik van mijn aanstaande dochter heb, dat ik zijn geluk in haar handen betrouw. Je nevens sende ik u de twee priven onze jonge lieden dankbaar terug. Zoals zaartje is heb ik voorzien dat zij met ene eneling worden moest. God geven dat zij ene gelukkig een moeder worden. Ik ga er deze middag eten. Ik ken geen geregelder huishouden. Heeft zij tijd van leven en blijft zij de vrouw van deze man, wat mogen wij dan niet van haar verwachten. Deze beide priven hebben mij opnieuw bevestigd in mijn begrip, dat er een zeker levensseizoen is, waarin het huwelijk ontsogelijkig maakt, als de aard onze zwezen hier toe laat. Ik kan nu niet zeggen hoe zeer ik die vernufte veracht, die zich niet ontzien, in een staat door de stichter onze natuur zelf ingesteld te beschimpen in een bespotelijk licht te plaatsen. Zelke gevoelens leiden tot de schandelijkste zee de loosheid. Zij winnen ook het meeste veld in die maatschappijen, waarin de godsdienst niet meer geërbiedigd wordt. Dat seizoen is voor ons, zoals jij wel aanmerkt, verdwenen, en de vriendschap vervangt zeer eigen aardig, die liefde, die de behoeftes der jeugd en der gezondheid, zowel als die van het hart voldoet. Ik zal wat bij tijds naar mijn zoon en dochter Smidt vertrekken. Mijn naadje heeft de gelukkige, althoos heldere uitzichten onze jonge vriendin geen zins. Mijn gezelschap weet ik zal daar nodig zijn. Ik ben ook moeder. Voor ik vertrek, hoop ik u nog in persoon te zeggen, hoezeer ik ben, uw getrouwe vriendin, Sophia van Zon, weduwe Gerrit Willis. 167e brief, mevrouw Zara Edeling en mevrouw de weduwe speelgoed. Ach, mijn vriendin, maar laat ik uw aandoenlijke ziel niet kwetsen. Gij zelfzijds ziek, echt en niet gevaarlijk, hoop, bid ik. Mijn edeling, mijn deerbare edeling, is doodelijk krank. Hoe kan ik deze woorden schrijven zonder te bezwijken van droefheid? O, bid voor mij, laat uw vriendin Willis voor mij bidden, laat er alle vroomen mensen voor mij bidden. Wat, wat zal er van mij, wat van mij nog ongeboren kind worden? Niet meer, o, dodelijke angst. Voor drie dagen kwam het hem met zware hoofdpijn aan. Ik vrees dat hij zijn ongesteldheid voor mij verborgen heeft. Hij kon vrees ik niet besluiten om mij te ontrusten. Onze oude vader schrijt als een kind. Mijn goede broeder is het ware beeld uit droefheid. Beide verlaten zijn mijn lieve man's kamer niet. O, wat is hij bemind? Wat is hij geacht in en buitenshuis? Alle de kantoor bediende, ik ben niet in staat om, en ik moet echt te schrijven aan u. Al zijn een zorg is voor mij. Hij vergeet zijn eigen krankheid. Dit is de derde nacht dat ik in een armstoel voor zijn ledekant zit. O, ben ik dan zijn een vrouw niet, zijn een beminde vrouw? Zal ik niet in weinige weken moeder zijn? Kan ik de zorg voor de dierbaar pand overlaat aan iemand buiten u? En jij bent zelf ziek, zoals Willis, die mijn vader met zijn eigen koets om u zond mij bericht. De trouwhardigheid van Willis en Brunier kan ik u niet beschrijven. Zij zijn het die mij eigenlijk bijstaan, want mijn man's broeder is onbekwaam om iets te doen. Geen wonder, deze broeders zijn boezemvrienden, natuur en vriendschap, hoe nauw moeten zij verbonden zijn. Ik leide penneder om mijn oom en tante redelijk te ontvangen. Hun in liefde voor mijn edeling dreef hun herwaarts. Het toeneel was aandoenlijk. Nauwelijks was de eerste ontroering wat bedargt, of mijn man gaf een tante te kennen hoe zeer hij voor mijn gezondheid vreesde. Zij begreep alles duidelijk. Zil ik een pavillon op de naaste kamer gereed maak en wist mij te bewegen om er enige uren op te gaan liggen? Mij beloven het niet van mijn man af te gaan, en zo er iets gebeurde, het mij te laten weten. Ik was geheel afgemat, de staat waarin ik mij bevind, ik moest gehoorzamen. Ik heb mijzelf in slaap geweend en de zorgvuldige vrouw merken dat ik wakker was qua mij zeggen dat de dokter hem niet erger vond. Hij ordoneerde voor mij ook iets en preest de oplettenheid mijn vriendelijke tante. Zodra mijn man mij in de kamer zag komen, stak hij zijn handen naar mij uit. Zijn verbleekt gelaat scheen op te helderen toen hij mij weder zag. Meer dan een uur hield hij mijn hand in de zijne. Zijn ogen zijde mij alles. Zo ellendig als ik nu ben. Ik kan het niet beschrijven. Oh mocht ik aan uw oboezen mijn geheel hartings uitwenen. De crisis is voorbij. Godzijgen eeuwen geloofde dokter geeft mij hoop. Ach, ik durf het nog niet geloven. Ik vroeg daar aan mijn man. Hoe is het nu mijn beste? Beter, beter zei hij. En hij heeft dankbare ogen ten hemel. Zorg verüging hij voor het zorg voor het pand onze liefde. Hij zweeg, zo voelmoeid was hij. De goede heer Blankaard is in zijn ziel aangedaan. Ik zie dat hij het ergste vreesst. Hij wil het wel zo niet tonen, maar zijn de trekkenwetrijd tekenen ons zijn de denkbeelden altoost en sterkste af. In de zware koortspletten mij deze te sluiten. Nu kan ik u berichten dat mijn gebed verhoord is. Ik zie mijn edeling als van de rand en schafs weder komen. En nu schrijven wij alle van dankbaarheid, van vreugd, van zulke gewaarwoordingen die zich niet laten beschrijven. De dokter, en het is een zeer invoudig man, zegt nu dat hij bijna wan hoopte. Zo gevaarlijk krank vond hij mijn man toen hij gehaald werd. Hoe is het toch, mijn vriendin? Altoost beminn ik mijn edeling aller tederst, en echter alle uur klinkt mijn liefde voor hem. Nu weet ik dat de aarde geen ongelukkige vrouw dragen kan, dan ik zijn zou, zo ik deze man verloor. Ach, zal dit droevige denkbeeld niet alle mijn blijde uren benevelen? Moet ik zijn in liefkoosingen niet met een hart, trillende van angst dat ik hem zal verliezen beantwoorden? Dit is zeker zo de tijd de heftigheid ter gemoetsbewegingen niet verdoofd, dan kan ik in het volste genot van alle dezegeningen die ik ontvang nooit meer gelukkig zijn. Laat mij door de knecht die u deze zel ter hand stellen, bericht van u komen. Het hierbijliggende vers heeft mijn lieve man mij voor enige dagen voor gelezen. Ik denk dat het u zal behagen. Altoost, uw tederliefhebbende vriendin, Sarah Edeling, geborgen burgehaard. Aan de voorzienigheid, mijn geest verliest zichzelf in de onderspeurbare wegen, waardoor de vrije mensen wordt tot zijn heel geleid. Bepijnst mijn zalig lot zo onverhoopd verkregen, en wijt dit statige uur aan u, voorzienigheid. Ontken ik uw bestaan, durf ik mij ondervinden, te twijfelen of op ons uw schepselen nederziet? Hoe zou een wanbegrip zozeer mijn oog verblinden, daar ik uw dierbare gunst elk ogenblik geniet? Zou het gij die alles uit het niet hebt voortgetogen, die al wat is of was, het wezen gaf en stand, geen achtslaan op ons doen, ons denken, op ons pogen, versmaatgheid meesterstuk gevormd door uw hand? Al weten hij, zou die den sterfeling vergeten, is ons betrekkelijk klein, niet groot, dit is de vraag. Kan iets het geen godvormde ooit beuse lach te geten, een oog dat alles ziet, ziet dat nooit naar hem laag? Het geen is en wezen zal, het volgend, het voorleden, is tegenwoordig voor dat alloordringend oog, wat leert de godsdienst, wat bewestigt ons de reden, niets is voor u, oh god, te duister of te hoog. Voorzienigheid, ik kan uw wegen niet doorgronden, of weet het wijs daarom van duizend zaken niet, maar ik heb van mij naar jeugd uw schikking ondervonden. Ik dank u voor al het heil dat gij mij heden biedt. Een brave wedu, hoogsteerwaardig om haar zeden, verteederd door verdriet, geheiligd door de rouw, beproefd door overvloed, volmaakt door tegenheden, geeft gij tot hartstikke vriendin, aan mijn geliefde vrouw. Gij deed haar vroeg een man, haar hart onwaardig derven, gij liet haar worstelen met vrede tegenspoed, gij deed haar enige kind aan haar reboezemsterven, nog boog zij voor uw wil, nog sprak zij, god is goed. Bemoeid voorzienigheid zich met des wereldzaken, zo dacht het zwak geloof, waarom dan leidt de deugd, die vraag is reedsbeslist, deze edele vrouw moest waken voor het al te zwakke hart en leidelijke jeugd. Nooit zag man haar door dwangt aan doenlijke hart bestormen. Het was wel door dachter Raad, het was weer haar loos beleid, die elk verbeterde, die het kwaad kon hervormen, en alles droeg het merk daar zachte minzaamheid. Wat heeft mijn burgerhard van haar niet mogen leren? Hoe werd haar eindelijk geest een goede aangespoord? Geen neiging die zij niet ten beste wist te keren, had Sara die mijn oog ten hoogste had bekort, dat ik mijn echt vriendin in haar jonge jaren, waarin de zon der vreugd haar blijste stralen sprijt, een welgepaste ernst aan gulle vreugd zie paren. Dank ik deze brave vrouw naast u, voorzienigheid. Ja zij en met haar zal de zegen bij ons wonen, zo dacht ik, zag ik haar met liefde en achting aan. Ik moet haar hart vriendin van mijn beminder lonen, maar jij voorzienigheid, jij hebt het reeds gedaan. Ja door diezelfde man die in zijn zorgloos leven, een scherpe toetsteen was voor haar beproefd geduld, wordt nu hij jarenlang reeds heeft de geest gegeven, des hemels raadsbesluid tot haar geluk vervuld. Schoon het hier de plaats niet is, daar deugd haar loon zal vinden, schoon het waar geloof haar wijst naar de andere zij van het graf, voorzienigheid nog tans staat somtijd aan haar vrienden, reeds nog op aard een deel van het hel hun wachtend af. Is maar de ziel voor leegd in zaligend vertrouwen, op z'n hoogstens liefde en macht in alle leed en druk, dan wordt het haar vergun te wandelen door aanschouwen, dan hoopt zij niet alleen op het nog aanstaand geluk. Zolang ik adem haal zal ik Maria roemen, zij heeft mijn burger hart van deugd tot deugd geleicht. Steeds al mijn burger hart haar leids- en raadsvrouwen noemen, steeds blaak voor haar hun hart in liefde en dankbaarheid. Losbandigheid die zich door drift laat regeren, door driften daar de mens met reden zich voorschaamd, zou overzienigheid uw toeverzicht onteren, zo zij haar huwelijk dacht in uw raad beraamd. Maar ik verliefd op deugd en aangename zede, ik voortgedreven door de zuiveren natuur, ben op de huwelijksweg met ene vrouw getreden, voor wie mijn liefde gloed meer blaakt van uur tot uur. Met haar alleen kan ik gelukkig leven, wat is haar blijde deugd verstandig nauw gezet, zij kan de kleinste fout zichzelf ter noods vergeven, zij kent, ihrbiedigt, zij betracht des hoogstens wet. Hoe kan haar zoet gelaad mijn zorgen niet verpozen, dan leidt mij haar hand naar het zindelijk eetvertrek. Zij strooit langs mijn weg de lievelijkste roze, dan treed zij vriendelijk met mij in een gesprek. Dan heeft zij eens iets vrijs, iets geestigs uitgevonden, dan zie ik hoe haar hart naar mijn gezelschap haakt. Is het wonder dat mijn ziel is aan haar ziel gebonden? Is het wonder dat haar scherts mijn vrolijkheid vol maakt? Wat zal nu toch de kalmte en zachte vreugd verminderen die heldere zondenschijn van hun gerust gemoet? Misschien wordt eens mijn echt gezegend met veel kinderen. Misschien, oh, hoeveel hels heb ik dan nog tegoed? Wel haast zal mijn vrouw een blijde moeder wezen, ook denkbeeld dat mijn ziel gans overtreft verrukt. Wijkt, wijkt uit mijn geest, oh angst, oh somberwezen, wat wens ik meer, mijn lieve, zo mij deze wens gelukt? Dan staat uw vaders vriend van blijtschap opgetogen, als hij ons stedig kindje in zindelijk wichtje ziet. Dan blinkt een helder traan in zijn goedeaardige ogen, als hij het lieve wicht aan mijn vader biedt. Mijn vaders eerlijk hart staat dan natuur niet tegen. Hij denkt geen oogblik aan haatelijk kerkgeschil. Hij drukt het in zijn arm, hij geeft het zijn ne zegen. Kust mijn beminde vrouw en zwijgt door blijtschap stil. En wie houdt met meer vuurs, met hartelijke vervoering, met meer erkentenis voor het hel dat hij ontving, met meer bewogenheid, met sterke zielsontroering, u aan zijn kloppend hart dan uw, uw edeling. Ik durf ons slot gerust voorzienigheid bevelen, die op haar de ogen vest is voor geen ramp bevreesd. Mijn lief, wat zie ik reeds al vrolijke tonelen, van huiselijk geluk, hoe helder is mijn geest. Ja, ik weet het, diebaar pand, eens moeten wij toch scheiden. De dood ziet naar verdiensten of rang nog frisse jeugd. Ik zal u mogelijk, gij mij, ten graven leiden. O, wijden wij ons vroeg aan christelijke deugd. Dan zullen wij het waarom van onze woording treffen. Dan delen wij in het helden vrouw me toe bereid. Dan zullen wij vereend alle eeuwen door verheffen, ten onnaarspeurbare weg van u, voorzienigheid. 168e brief, mevrouw de weduwe speelgoed, aan mevrouw Sarah Edeling. Allertedigst bemind de vriendin. Mijn en ziekte vermeerde-de door het treurig bericht het welke de vriendelijke heer Willis mij bracht. Waar het enigszins mogelijk geweest, ik zou de de koets niet ledig hebben laten teruggaan. Uw zusselijke vriendin Letje, smeekte mij zo ernstig om mij niet te wagen. De dokter verboot mij eraan te denken. Wat kon ik doen nou voor uw bidden? Ik ben alweer aardig gelaten. Zo ontstoken was mijn bloed. Eén en zware verkoudheid heeft dit alles veroorzaakt. Ik zal voor eerst wat spaarzame gebruik moeten maken van de gelegenheid die ik hier heb, om te wandelen. Hoe goed dit ook voor mij in vele opzichten is. Stel u gerust. In die na niets voorvalt, gelijk ik nu nog sterker hoop, zal ik in acht dagen bij u zijn. De heer Blancaert heeft mij verzocht om mij te mogen afhalen. Letje zal mij tot Amsterdam verzellen, een dag of zes bij u vertoeven en vervolgens naar de heer Helmers vertrekken, om het tot na uw bevalling te blijven en vervolgens met mij naar buiten te gaan. Wij beide verlangen onhoudsprekelijk om u te zien. Hoeveel tranen uw brief ons gekost heeft, ga ik met oogmerk voorbij. Geen weet dat wij uw teden lief hebben, dat wij uw uitmuntende man recht doen. Niet meer hiervan. Dit denkbeeld is mij te heftig. Het verscheurt mij. Hoe beminnik u het dan te redelijk. Haare zorg voor u maakt me hard dierbaar voor mij. En schoon ik niet twijfel of de brave vrouw zal niets verzuimen, wat enigszins voor u dienstig is, zo kan ik mij een tedere genegenheid voor u niet wijken het volgende te schrijven. Laat de lieve de voor u een man u niet uit het oog doen verliezen, dat ga je hem nu al die zorgvuldigheid niet geven kunt die ga hem indien ga in een en andere staatwaard geven zout. Uw gezondheid, mijn hartje, is volmaakt, maar zij is als een goudsgaaltje. Er is zeer weinig nodig om die uit het gelukkig evenwicht te brengen. Gij hebt meer levendigheid dan krachten, meer moed dan vermogen. Zorg dan nu voornamelijk voor u zelf, nu uw echtgenoot buitengevaar is. Indien jij door waken uw bloed verhit en door droevheid uw vochten verdikt, kunnen de gevolgen voor u en uw kind hoogst nadelig worden, zonder dat jij uw man enigwezelijk nut doet. Alle sterke aandoeningen zijn uw verdelgers, en ik schrijf uw aanhoudende gezondheid grootelijks toe aan die gelukkige zilsgesteldheid, waardoor jij de dingen deze wereld al toos of met onverschilligheid of van de blinkendste zijde beschoudt. Gij zou het niet geloven, men Engel, hoe weder keren, hoe betrekkelijk onze ziel en ons lichaam werken, en wie kan de invloed ontkennen die een en moeder heeft op dat schepsel dat nog in haar geschoot ontwikkeld wordt? Beur u dan op liefde, stel u onder godszegen in staat om enige gelukkige verlossing te gemoet te zien. Vorm je toch gene onnatuurlijke schrikbeelden die nimmer iets goeds uitwerken en al toos hoogst nadelig zijn? Gij hebt immers wel moed om aan de grote wet en natuur te gaan voldoen? Gij vertrouwt immers op de bijstand van die god die zijn zedelijk plichtmatig schepsel als het tot hem roept ingenade hoort? Ene verrukkingen uw eens dankbare mans, een aanblikje uw skins, o, ik zeg u niets dan het gen ik zelf weet, zijn meer dan genoegzaam om u de smertelijkste m'n oogblikken te doen vergeten. Gij weet, mijn liefde, dat ik de vrouw niet ben om u aan te drijven tot zorgeloosheid, om uw aandacht af te leiden van de aanstaande dag. Nee, die dag is al toos zeer gewichtig, maar ik tracht alleen mogelijk omstandigheden van het geen natuurlijk en eigen aan de zaak zelf is af te scheiden. M'n sterft in de kraam, m'n besluit je uit dat dit omtrend zo natuurlijk is als de sterven aan ene beroerte. Dit besluit is verkeerd. O, de God der natuur is veel wijzer en goedertierig dan alle de sterflingen in maar bevatten kunnen. Onze verkeerde levenswijs, waardoor wij genoegzaamde aanleg onze natuur vervrikken, onze dwazenmeneer van kleden, onze vatsigheid, onze gemaakte tederheid, onze ongeregelde omkeringen van dag en nacht, onze sporenloze driften, de versmadelijke lapsalverijen van onkundige gemene wijven, om niets meer te noemen. Zie daar, dit zijn de oorzaken van het sterven, van het deerlijk mishandelen der jonge vrouwen. En Gij, zeker, heb te veel verstand om niet te zien dat dit geen natuurlijke gevolgen enige heel natuurlijke ontbinding die het nu voldraag kind van zijn ne moeder afscheid zijn kunnen. Beweeg u veel, onttrek u de balsmieke invloed ter vrije lucht niet. Kleed u zo los en gemakkelijk als gij zelf verkieest, niet aan te warm. Onze lotje is reeds bij Omdirk, en ik merk dat zij er gans geen omnut lid uit maakt. Het goede mens. O, wat zijn de vermogens onderscheiden en hoe lief heb ik u om de goed hartigheid tegen haar auto's voor haar betoonden. Zij zegt ook dat zij u lief heeft, en blij is dat gij zult een schoonhuurlijk gedaan heeft. En zij meent hetgenigen, zij zegt. Van onze vrouwen hoor ik niets in alle minsten. Mogelijk schrijven de beide savantes wel ene verhandeling over de zonne-stofjes. De trek die zij ontspeelde, maakt haar onze attentie onwaardig, en daar leidt zij niets ter wereld bij. Mijn waardige vriendin Willis is reeds naar Zuidwijk vertrokken. Zij heeft mij zeer verzocht om haar van tijd tot tijd te schrijven. Ik hoop bij u zijn er veel stoffen te hebben. Let je goed u tederlijk. Willis zit danst bij haar en ik zie dat zij beide voorkomen gelukkig zijn met elkander. Hij zal u deze brief zelf brengen. De heer Blancaart zal de dag mij naar overkomst en nu komen bekend maken. Ik ben met moedelijke genegenheid en met de achting ene vriendin, uw vriendin Maria Buigzaam, weduwe, B, speelgoed. 169e brief. Mijn vrouw Aletta Bruneer en mijn vrouw de weduwe speelgoed. Hoogsteerbietniswaardige vrouw. Wat viel ik mij hard van u en van mijn saartje te scheiden. Mijn goede Willis had veel moeite met mij, zo bedroefd was ik. Ik had hierdoor gelegenheid om de goedheid zijn zinsborst nogal meer waard te nemen. Oh, hij verdient mijn liefde, maar ik had hem ook lief zoals ik hem leerde kennen. Welheden, waarom zou ik daar voor u een geheim van maken? Je hebt me immers gezegd dat men sommige voordelen moet laten zoals zij zijn, omdat de mensen alle waarheden nog niet verdragen kunnen. Maar dat boezemvrienden de gehalte de dingen zowel mogen onderzoeken als verplicht zijn zich in de samenleving naar de gang van het werk te schrikken. Indien echter Willis voor mij onverschillig gebleven was, dan veranderde de zaak van gedaante en ik wist wat ik mijzelf verschuldigd bleef. De heer Helmers ontving ons op de vriendelijkste wijs. Willis, terwijl zo zijn een verkiezing, mocht niet naar een herberg in het dorp, maar hier blijven. En toen ik deze ochtend uit mijn raam keek, zag ik de eerwaardige man met Willis al in de moestuin wandelen. Het was nog zeer vroeg. Ik ging echt naar beneden en ze kwamen terug om te ontbijten. Hoevele zomermorgens hebben uw zalige vader een eken dus niet doorgebracht, zeiden hij, mij aansprekende. Twee stervenval hebben mij mijn leven bitter gemaakt, dat mij een jonge vrouw en dat mijn boezemsvriend. Buiten deze rampen is mijn leven dus 64 jaren aan één als een stille stroom voortgevloeit. Ferre zij het van mij dit niet met dankbaarheid te erkennen. Het heeft mij alleen geleerd dat geen verstandig mens hier zijn geluk moet zoeken te vestigen, maar door wel te denken en wel te leven heeft voor te bereiden tot dienstaat dat alles duurzaam is. Hij zweeg en zag mij ernstig aan. Kind ging hij voortgij weet dat ik karen zouden je gezien hebben, dat hij met mijn neef Pieter getrouwd had. Maar hij weet ook op welk ene redelijke wijs ik dit wensen. Mijn neef zal trouwen met zijn patroons enige dochter. Dit is ook wel. En terwijl de hier Willis en Gij al kan de lief hebben en op zijn karakter niets te zeggen valt. Ja, dat de brave heer Blancaart hem ten hoogste roemd, zo heb ik voor genomen, om aan u, letje, zoveel in kontant geld mede te geven als de heer Blancaart aan zijn vriend geeft, opdat hij in staat zij zelf te negocieren en voor zijn vrouw en kinderen behoorlijk te zorgen. Waarom zal ik in de kist moeten liggen, om wel te doen, daar ik het in mijn leven doen kan en nog zien hoe God mij een goede oog merken zegend. Willem, film me om de haals. Och, mijn heer Helmers, lieve letje bedankt Gij, mij ontbreken woorden. Ik kustde de handen, mijn zweldoenders, maar kon weinig zeggen. Het gen ik voor u doe, ging hij voort, zal ik voor Kootje ook doen, indien ik het beleef dat hij een zoet deugt zijn meisje trouwt en anders zal hij in mijn testament blijven. Ieder heeft zo zijn speelpop. Vele bouwen hoffjes en maken de weeshuizen tot erf genaam. Ik mag dat leiden, maar mijn geld heb ik geschikt om brave, nijvere jonge lieden van goede huizen voort te helpen die bij gebrek van middelen geen nut kunnen doen. De knecht kwam binnen dat de schuid dichtbij was. De oude heer had de beleeftijd om zijn vriend Willis daar te brengen en verzocht mij mede te gaan, het gen ik garen deed. Bij na mijn haastig afscheid en Willem in de schuid gewipt zijnde, wandelden wij terug. Het is of ik buiten de wereld ben, en zulke niet enige dierbare vrienden had, zo mijn hart mij niet herinnerde dat mijn Willem in die wereld was. Ik zou bij deze godvruchtige man mijne dagen wensen te eindigen. Wat vermeerde het mijne achting voor de christelijke godsdienst, daar ik zie dat alle braven mensen, hoe ook onderscheiden in bespiegelende begrippen en temperamenten, hem, zo ze hem terecht kennen, hoogst erbiedigen. Dat ze alle de wetten des evangeliumsteren regel hunne gedachten en dadestellen en niet ze het minst de verschillende opers de weg die wij moeten bewandelen, zowel eenschelokkig zijn zullen. Ik beschouw in de heer Helmers de weldadige, de verheven vriend ter mensen. De lieve man wacht mij om in zijn bos te gaan wandelen. Verwel, duizend goedenissen aan mijn lieve saartje, ik ben uw hooggest achtende vriendin en dinares, Aletta Bruneer. 170e brief, de heer Willem Willis aan meu vrouw Aletta Bruneer. Mijn eigen lieve letje. Hoe weinige ogenblikken ik ook aan mij heb, zo is het mij echt onmogelijk u al ware dan ook maar een regel of 10 niet te schrijven. Wat zal ik u zeggen? Ach, het geen gij wel weet, dat ik u als mijn eigen leven bemin, dat ik mijn geluk niet kan overzien als ik mij durf verzekeren dat gij mij lief hebt. Daar hebt gij het oude lesje, maar ik ben geen geestige jongen en al was ik het mijn hart zou op mij niet toelaten mijn tijd met aartigheden te verbeuzelen, daar die reed zo bekrompen omkomt. O, mijn letje, wat beloof ik mijn lieve dagen met u? Hoe zal ik alles wat in mijn vermogen is aanwenden om u gelukkig te maken? Gij vertrouwt alles goed van uw wilm en gij zult u niet bedrogen vinden. Daar de goedheid van uw hart met mij een onvormaaktheide geduld wil nemen, zal ik mij met ei vertoe leggen om mij in alles voor u behagelijk te maken. Indien ik niet door de lessen mij naar bemin de moeder overtuigend geleerd had, dat men zonder rijk te zijn zeer ver genoeg leven kan, zo mijn vele kunstbehoeftes of geheel afsnijdt of met verstand regelt, dan zou ik mogelijk nu in verzoeking zijn om naar schatten te wensen, enig en alleen om u in overvloed te zien. Maar mijn eigen letje denkt terwijl om zulke ene wens goed te keuren. Ik kan u nog zo rijk, nog zo aanzienlijk maken als de uitmuntende edeling onze vriendin, maar dit hangt niet van mij af. Dit hoop ik dat ga aan uw boezinfriendin nog een skuld kunnen zeggen. Ik ben zo gelukkig met mijn eerlijke goede wilm als gij met uw deugdzame verstandige edeling. Oh, welke mannen zijn onze weldoenders? Kunnen wij, mijn eigen letje, wel ooit dankbaar genoeg zijn? Kunnen wij immer de goede god naar ijs dankbaar zijn voor de gunstige bestering omtrend ons? Hoe ongelukkig zouden wij hebben kunnen zijn, ook na mate wij alkander beminnen, daar wij beide te wel denken om zonder uitzicht op een ordentelijk bestaan, immer aan onze hoogste wens te voldoen? Bedankt toch ook voor mij. Ik ben overstelpt. Oh, hoe eerbiedig ik de vrouwen Helmers. Ik ben bij de heer Blancaart geweest. Uw broeder zat bij hem. Ik verhaalde wat de heer Helmers mij gezegd had. Uw broeder was verbaasd. Dat, zeiden hij, had ik nooit kunnen denken. Wilm, laten wij het beste gebruik van zulke gunsten maken. Gelukkig, jonge lief, met mijn zuster. Ik ben min haar, dat weet jij, teder. Het is al wat ik arme jongen in de wereld heb, maar ik gun ze u van harte. De heer Blancaart zag ons naar gewoonte met armen over de kander geslagen aan, schonk voor ons elke glas wijn en wij dronken op de gezondheid van de heer Helmers. Kom aan, Wilm, zei hij, dat is kostelijk. Zulke mensen zijn mijn slag. Wel, lieve god, wat zullen wij rijke vokkers met ons geld doen, als we zelf wel van leven en andere goed doen. Jongens, ik heb ook in mijn jeugd zo moeten werken dat het krakte, want ik had ook niet veel toen ik begon. Toch toen waren er goede lieden, en nu zijn zij er ook. Oppassen is de zaak, en zo ik ergens van weet, is het van de negotie. Ik sprak daar met Brunier dat het mij speelt dat hij ook geen koopman was. Maar daar moet de osticiante ook zijn, en het is ook wel, evenwel de noble zevaart, negotie, troefd boven. Hij heeft uw broeder bij zich genomen zodat hij voorwent om gezelschap te hebben en zich tersavonds wat te laten voorlezen, maar ik denk dat hij andere oogmerken met kootje heeft, en geloofd dat hij te goed is om in een logement te blijven, daar nog een drie, vier rijke jonge lichtmissjeskamers hebben. Uw broeder kan niet genoeg tot zij een lof zeggen. Ik heb ook bij mijn heer en mevrouw Edeling geweest. Hij betert zo zeer dat hij in veertien dagen zal kunnen uitgaan. Mevrouw was ook zeer welvarend. Mevrouw Buiksaam is althoos dezelfde engel van een vrouw. Ik zei dat ik voor haar iets van mijn meisje had mede gebracht en wilde haar haar hand kussen. Kom, zei de lieve dame, toe uw commissie niet een halve en zakkeerde mij haar gewang toe. Oh, mijn letje, hoe je bidig ik deze vrouw. Zij en mijn moeder zijn de achting zwaardigste vrouwen die ik ken. De natuur maakt haar tot vriendinnen. Zij hebben al kan daar maar niet aangetroffen. Ik omheel ze u met een hart vol liefde en tel de dagen die je nog moeten voorbijgaan voordat ik in u bij zijn gelukkig zijn zal. Geheelde uwe, Willem Willis.