 Katika nchi nyingi Baharani Afrika ikiwemu Tanzania, wiki zadyu mechangia katika meende loya nichi usika, lakini kutokana na kutoku wepunausawa waki jinzia, marenningi wiki zanyu hume kuki kanda miza na kubahua kundi kubo lawanawake ambondiyo zari shanyu wapubo katika jami zeto. Halihime sababisha athali kubo ko onawake katika kupata na kumiriki ardi na hati maimai shayao. Katika miyaka ya hivi karibuni, dadia wiki zadi katika sektan balimbaliza wuzari shadi, ikiwemu kilimu biya shahara imi ongeze kakwa kasi. Pamodya na halihiyo wiki zadi uo mekua na athali kua wakulima wadogo, kususani wuzari shadyu na ufanya na onawake, kwa sababu marenningi onawake, hawa shirikwishu kanyengazia mamuzi, kususani anewusu miliki na utawara bora, katika suala zima na ardi. Kutokana na halihiyo, badia wiki zadi hume sababisha onawake wengi, kupoteza ardi na kua didimi zaki uchumi. Kusababu anawake hindi uo zali shadyu wa kubu akatika kilimu. Wiki zadi wa namnehiyo mekua na athali kubu akatika maisha, ya familiezao na jamiye tu yote ko yungla. Mkua umorogoro nimoji ya mainewmuhim kwa kilimu cha biya shahara. Kutokana na halihiyo, mkua umewuti ya wiki zadi wengi, waki we muandani na njenchi. Kilimu nimoji ya shubuli kuzu zali shadyu wa kazi wa mkua umorogoro, hasa kilimu cha mahindi, umpunga, maharage na miwa. Inase mekana kua umkua umorogoro, unaungoza kwa kilimu cha miwa, nampunga hapanchini, na nimoji ya mainewo, ya liopu kanyempongo kubureisha kilimu ukanda wanyanda zadi uksini, ya nisaagot. Wila ya mvomeru mbakondeko ta fiti huu li fanyika, ili chaguli wakutokana na wepua wiki zadi waki wanda chasukari jam tibua. Wakulimua wadou, katika katia jam tibua waki we muanawake, wana usika muodya komodya na wiki zadi huo, kama wakulimua wa inje, ya ani outgrows. Mama hadigia kondo nima namikia na ishim tibua, katika wila ya mvomeru. Mama huyo nimoji wakinama muali wa thirika na wiki zadi huu. Aki wamkuli mamdogo, wana uza miwa ya kekatika kiwanda chasukari jam tibua. Lii chayaku wamkuli mamdogo, hadigia piya nimunye kitua chama chawakulimua miwa, wana inje, ya ani mtibua outgrows association moa, hapa ana elezea zadi. Wakuli wake zadi wam tibua wa tutumia thirika sana. Tuli chokio na kwa haraka haraka, niku wama tulimpata muake zadi, yambaye hana wezo kutosha kwa ndesha injo kiwanda. Kwa wama tokia ya kekile kiwanda, haki tengenezu ipasabi wa katua usagani, kina harimika, na kina puhari mika, miwa mingi na tupu. Kwa utakutawatu wana lii masana, wana wuna, wana fiki shambaka, niku wana kwa gara mazote. Siku wama wezo na miwa miwa kwa ime chacha katupe. Sasa utakutawari hiyo ime fanya, wakuli mawenge wa shindoku dumia masyamba ya miwa, wakuli mawenge wa katitama kusema haana ya tena kiri moja miwa, niku wemu miwa mwenye wa. Kwa kezadi wami niya fili, kwa namna kuba. Zama niya kenda benki wana pata mi kupu, kama ni mkuli mawa miwa, wakati kiwanda iki ya, binafsishu. Lakin tangu ki binafsishu na konekana wambahu imu e kezadi hamudu matokeo ya ke sasa, niku wama hata benki wana kwa miwa. Wana utakutawu kopa miwa kwa dili ya kiwanda gana, niti wana sema niya hamu kope sheki. Kwa yo mabenki wana wana pata asahara kwa kope sheki wa kuli mawa miwa ya hapa. Sasa maaridi zinabaki miwa ya, kuli mawa miwa, na mabenki wana watu kope sheki, ya mwenye wa hatoi huluma wanzuri, kwa wakuli mawa, kwa kope sha lambda, kwa saidi ya, hata ele kusema lambda, hato ele kwa nili ya kupalili ya, watu zema siyamba, hakuna, wasome shewa toto, hakuna, hakuna mkupu wa hina yote, kitu wambatu nitu fahu tina zaman. Kwa yo imeni athiri sana, hata mimi, aridi ya kwa ifani kazi vizuri, kama ni waka nategime ya. Kumoja wakuli mawa miwa wainji apam tibwa hiyan mawa, ni umoja uno ni teremeya, ni umoja uno shubulikano wakilisi, utetezi, na ularabishi wawana chama wake, katika biya shara ya miwa. Mwenye kitu womuja huwa mamhadidi ya komo, analizi ya jinsi umoja huwa unavufanya kazi zaki, jinsi kama tizi na vihundwa, na jinsi maitea jia wana wake, katika kama tiya na viwpewaki pombele, na jinsi kama tihizu, zina viwseidi ya kupatikana haki, zawa na wake. Mwenye kitu wakuli mawa, ni umoja kama tiya, zina ito kama tiya kina mama, zina ni amoja, zina mwenye kitu, zina katibu na halmashawriya kwa tuwane, lakini ha wana wajali sana wakina mama, zina viwizi kumi nanani, zina viwoli mawa miwa, kila kijiji, wunaki ongozi, wamoja, niyake kuna kama tiindogo ya kina mama, ampa wapia kuna mwenye kitu na katibu na halmashawriya ke ya kina mama, nidani ya kila kijiji, wale kaziya hukuba ni kujua kule kijiji ni kuna tati zogani, awawa wana itagini ni koma indeleo ya, hasa ya kili mochamio, alafuwao sana, kwa na vikao viwao maalum, wakisha zungumzi ya ma tati zoya, wana ya leta sana kone baraza, kama tiku moa tumewa ingi za kone baraza, ili wale te alema, tati zoya kina mama pare, kwenfa ano akatu akuwuna, kuna akatu minginu wana nyanyasika, takuta wana umewana wuni wazaidi, kina mama wana ui kwa pemben, wana muita muyekituwa wakile kijiji, kungu nyesha na nihali alis, zasa yulu muyekiti, ana leta kumuyekituwa huku, nani baraza, awkone kama te wufunaji, hara katuwa inachikuli, ushiriki nime gitaidi sana, upo, na hata kone baraza, nime ingi za na kina mama, sio wale wawili muyekiti na katibu, lakini piya kuchaguwa kina mama, katikamu tanomku, nani wawi baraza, nime kana fasia kusema, kina mama wale ya nilazima wawepo wawili, waku te te wale wakina mama, ote kwa wuna. Lichia ya ukuli kwa ambas, serikali na indelia ku eka masingira mazuru ya wekezagi, ili kufuti ya wawekezagi, ote wanda nina inji enchi, baadi ya wawekezagi wami sababishi amigogoro katikajemi, ikio emo anawake wakulima, na onawishi karimu na mainio ya wekezagi. Wanawake wengi usosani wakulima wadogo, wami atirika kutokana naukosefu wawazi, wakezagi usio natigya, naukosefu wami pango matubuti nabeli kwa wanawake. Eli esu anjama, nimuhudu muhafi ya kinyi niche lungo, anasema kabla kumbinafisi ya kiuanda, kipindi kwi wanda hiki kikiwa chinia masirika ya uma, ya ni SEO, wakulima wali jenga, wali weza kusumisha watutu vizuri, ya ni kua kweli palikua hakuna shida. Serikali ili jua kipindi jenye shida na kipindi charaha. Tulikuotu na pewa pesawamu ya kwanza, kishamkulima li kuna bakiza kipindi chamwezi wanine awatano ana pewa fidaya ke kwa utaratibu mzuli, lakini sasahivi, bila yamaandamano hatu pati hela. Sasa angaliya umlituli onahu, tuetuna kibizanahu kwa kweli tuna pata shida. Kweli kipindi chamwekizagi hulu alia ingia. Anufa hatuna, kwa sababu. Pesa hatupe wikama ya na witakia wa. Nikuwa mbama shamba ya le, unatu kwa pesamba ya na tokasem ni gini, kwa na miwa li na kufa. Nikuwa mbama kwa ni shida, nishida mpaka lohi li tuna liya kili. Kwa kwa li muwekiza, hantu nufaishi kwa lulote, kwa sisi wanaake. Kwa sabu kwa na kya skali mti kwa, kina tegemeyantu seme tarafa iyote aturiangi. Kwa fana sasahivi, watu alikuwa na lima miwa, watu hawa limi miwa tena. Kwa mehalibu ma shamba, wana lima mipunga mahindi, kwa sabu hawa na onatu pata. Kwa ni mbaya sana. Kwa sema ni na sukali miwa ina mwa kwa, naikiunguwa miwa batimba ya ma shamba unambia kata mone kwa na kwa ilaza kwa mone kwa, katiwe haja ripwa. Sasa ya tapata pifeza katele miwa. Kwa wana kwa tuwa na thili kasa na mbaka seivi, imefika, tamatisa tuwa na mwa, ya ni wana ni wacha kwa sazao la miwa. Uwekeza jibadu ahujam saidi asana mama, ili zao la miwa, dunikuwa zao lao la biya shala. Lakin ni sasa, kumfano miwa kakumiliwa pita tuwa wakulimawanje ambao tuwa kumutimuti niwa na wake wamo, waliuza kwenjiza labda tani la ki tatu za miwa. Lakin ni sasa, uwa tuwa kwenjiza tani albena tatu, kwa yubadu tunakuenda chini. Kutukana na mwekeza jinae halipi mapema, unashindwa kuhudumia, shambali na kufa. Badala kufuna ilo shambalamda kumiyakamitano sita, unabuna kumikamoja miwili, kufa miwai mekufa. Onabaki maskeni, kwa yohakuna fahida yote, tunai pata kumuikazagi hui. Natu mepigia kelele sa nampaka kwa raisi, hii keseitu inafami kambali. Lakin ni hatu pati msada uwoti, tunandua tu itaidini, tutayalete yaumuikazagi mingine, lakin ni miyaka inaenda na mashambali na kufa, domana hata skari haipatikani. Kipini chasu, tuli yenga, tuli sumesha toto vizuri, ya ni kwa kuli pali kwa kuna shida, mani hata yuli ali kwa mishikakumitikiri, ali kwa najiwa kipini chasu shida na kipini charaha, unapia pesa wami ya kwanza, kuna sirimian silatini na nebakisha, kipini chamizu anewata na umnapia zile hela, kwa utareti mumzuri, lakin ni sasa hivi, mila manda manu hatu pati hela, sasa hebumka yangela umrik tu liwa kwanahu, tu tu na kibizana waku, kwa kuli tunapata shida sila. Bada ya ko zongumza na wanawake, na kukusanya malalami kawea usuwe kezagi, tulipata piyama elezo mwe kezagi wakuanda cha sukarichi amtema, wongozi wakuanda yuli wakilisha na menedya lasilimari watu, ama ali zongumzi asera, na taratibuza kampunihio, na namna kiwanda kina vushiuli kana via mewa waku lima na waku lima wadomu. Katika hiru, utareti mumzuri, utareti buwa mba usisi tunatumia, katika kulipa waku lima, tunatumia via mewa via waku lima. Amereta miwa, kwa ilazot za waku lima, zina perewa kwa kunye via maviao. Wao kupiti, via maviao ondi wanaweza waka wanaio chiangamoto, kwa mbapengini mutu ameku ya kudanganiya. Tasa via mando vina angaliya, garama rabda na deni, mevunuwa kwa garama gani na kathalika, na andi vina vina weza kutana na chiangamoto isi, atudili na mojya kwa mojya kunye maripo. Kipindi hiki cha mwe kezagi hiki, rena menti ina shushu, ya nile gradient square. Miwa yetu hii haikusi gradienta skumoyo, lakini na kutana shushu opakasaba na pointi. Hasa ni kwa mbawem kulima huna kitu. Huwe kezagi, wakiwana siyam tibo ukiboreshwa. Naji sema ukiboreshwa ni kwa mba atukiwa na soko zuli, na soko shindani. Tasi waku lima, hasa akinamama, mbaw na sema kwa sinimi akuba, niwaku lima, miwa, na kupata kipato kizuli sana na kuhi tunza familiar na mbato kiyake, ita kwa tukotana familiar bola katikama mbuya kijami kama virerimu, afya, magi na kila kitu. Wana wakihawa waki nyanju kaha pa kupitia zawla miwa, kama waki zagi utaboreshu. Kutuma zina patikana dogun dogo, lakini siyo tegemi oletu. Tegemi oletu kwanza kunyanju wakurima. Nyanju wazawla miwa. Kunyanju wa uzalisha juwa lakini lile tegemi okubo haripu. Tuna patatufa hidanda dogun dogo za ustawa jamii na ujirani moema asi, tunahenda iwewe. Pamodya na niyanjema yaselikali, kuekama zingila rafiki yama sualaya wekezagi. Asili miya kubo ewekezagi huo, haunufaishi jamii yama enehusika na sishi rikishi. Lazima ifamiki kwamba mipango akilimo kama vile, kilimo kwanza na sagod. Haywa piki pa umbele wanawake. Mufanumzuri ni mailezo wanawake hawa wilae amvomero mkwanimuro goro. Kweyoku na hadya kurekebisha mipango, miikakati, seira, nashiriya hizi iili kwa kikisha uwepo wa uzawa wakijinsia. Kueinua wanawake na kuwepo na wekezagi unawiali hali na hakeza wanawake mkwanimuro goro. Wa wekezagi wanda ni nanjenchi ni muhimu. Ni muhimu kwa sektu uzalishagi ina utoadyo agira. Wanawake kuleta maendelewa ki uchumi kwa yemi na kueinua uchumi waninchi. Muake ilfombili na tisa, katika wilae akisarawe Kampunia San Bifua Limited iakutoka wingeleza imekuwekiwekeza katika mibono kaburi inchini. Mradewake ulisegiliwa na kito chawwekeza jinchini, yani TIC na kupate ardi enye neu kubo ala elkari elfunane, kutoka katika vijiji kumina mojia wilae hiyo, kwa lengo lakulima mibono kaburi. TIC ilipa Kampunihiyo miakatisi na tisa, kwa jilia wikezagi. Miakamiwiili baadae Kampunihiyo ilifili sika na kusa shezake, kwa Kampuni jingine kutoka Mauritius ia 30°C. Ambayo, wikezagiwa ke hau jiawe kwa wazi hadileo. Wakati wikezagihua kidei kua, wikezagihua uli kua wakishiria na urifuata tarati buzot wana vijiji na baadae viyongozi wana pinga kwa madae kua hau wakishirikishwa. Baadae hau wana dei kumu wikezagi huyo ali letu na mbungi wa zamani na baadae kuteteo na almasyauri yawilaya kusarawe kiniumu ena matakwa ewa nanji. Wana nyi nchi hau waku pewa elimu kwa zakabla uli wikezagi. Suka viyongozi tu huku huku niwa kamua wakifanyan pangubada kumpata uli moikezagi kutu kwa nanji kwe jamani sisi tu mekuja wadwae kami kutano lakimi kutanya na zani kasi mahaikutua elimu isboku wa mekuja kama veku amliwa sisi tu mekuja kama tu mekuja kuna muikezagi atakuja kuwekeza anzisha kilimo kuhiyo itabidi mkubali kwa sa mkubono uli ataka puwekezam tu mtapata agira wote na vile vile wali weji mainia wakishi kula wadae baadae baadae kutemae mkua nanchana posiki kuna agira naba dekuna maa lipo wakakuqubali lakini muxiosiku mifke maaidi kukuba nanjiwale kwa lige niya sika sa wawengino wa na sema tume muzia kwa sa abu hatukua nan yadara o aribi walanine hata iri miti iri kua rili patu hatugia kwanji ya flowers lakini fidia iri haikuatu patane fidia hii humi koroshi samania ki kiasikada nahumu nyembe samania ki kiasikada kia sikada, aiku toke ya haio. Wakina mama, marikwa na udom na utafta kuni mleko nileineo. Minge naji katia miti wajidi auku pangamuka, patarizu kizao. Akini tanguriju kuwe na urem zungu. Nama li pwem flostopu, nifantina kazi. Yani ginsi wali wali wahi diwa taripa. Kule wali wali wali na kuhu pimali nileineo. Kuhu ampi wiki ulebei. Umona. Nami nabi wam taripa. Yani nilebei uksha lipa nilehera. Do yo ye cheki uksha pewa. Kamalaki mbil uksha pewa do hiyo hiyo te. Cheki ako ye apa. Hawa kumputapura kesewa cheki ako ye apa. Ako nipuwa cheki tu. Ako henda kule benki. Kunda kuhu henda cheki tu toke ya. Kunda kuchu kumutua na fungwa katikaba. Anakuta laki. Ako ta laki moja na nosu. Wanyu kupata bahati zaidi zaidi kabisa. Wanyu laki kubana mbil uta milioni moja. Milioni moja na nosu. Chiamatya wanyu aki wanshelia Tanzania, Tawla, kukushilikiana na taasisiwa World Resource Institute, WRI, na timu ya wanshelia wa teteiziwa mazigira Tanzania, late, kwa pomoja na wungozu wa serikariya vidigi, via kiduga alona vilabwa, wilaia kisarawe, mkoopwani, wali fanya mageuzi katika kanuniz nasusmamiya serikariza vidigi, ili kutu o mungozu almashaureza vidigi, ili kukusa usawa wa kijinsia, katika kutua mamuzi. Kanunihizi zili piteshwa na mikutuano mikuia vidigi via kiduga alona vilabwa, ambabu seri ahizozi na tuo mungozu wa kuwepuna uiyano sawa, wa amsiniku amsini katika almashaureza vidigi, kamati za vidigi na katika mikutuano mikuia vidigi. Inga wa seri ya da ali di Tanzania, zina eleza bayana uwepua uiyano sawa, katia wanawake na wanawome, lakini kiyukweli, wanawake wengi, hawa patia kihio, utokana na mila, de story, mifumo kandamizi, ilo jikita katika jamiya mifumo nume. Puku ya tawla, wali bezisa na kwanze tu kina mama, kina mama omeru di nyuma saana katika mamuzi, ususana so vidigi ni, mina zani kusawa vidigi ni, mua mko aliku hawa na kwanawa na haki sawa na wana ume katika mamuzi. Na kueli, katika mikutuano, na politana katika mikutuana, jamiya ni kona mikutuana wama mamuzi. Asini miha kubasa na wana ikona, wali wana ume na zika umunia na mikutuana, sasa wali wali baki nyuma saana. Lakini kwa batizu kama na biwa, wali puku ya tawla, wali poliona, wali waweka, wali kwa wengi saana. Hidogo wami pata mtazamo. Wana shiri kiyangala, wadi wadi kwa wengi saana, niki asfani siku, hadi siku. Wana zidi kwa wengizi katika mamuzi, na kama hivi kwa katika kutunga shiri ando gondogo, waka katika mamuzi, ari dhi lada kuna mtu anahitaji, ari dhi paliki jini, wana shiri kiku. Waki na mama wana mikutuano ya wana, lakini kwenye kiyidi, waki na mama wana shiri kishwa saana. Ula waza shuadi yamba, tuna mbiwa kwa mba paskua pasu, katika wungozi, uko kama kawaida. Kiki zungubzi ya kwenye sterilikali eto sisi apa, halima shauli wame zidi, waki na mama kuliko waki na baba. Hata kwenye vikuni. Wana shiri kishwa. miyongonimwao kusuhakizao nahitajila kufanya mabadilih koka tika mi pango sera nashiriya zaninchi kwa manufaia wana wake nyami nataifaku yungla