 Isas sa mga realidad ng ating buhay ay ang ating unti-unti ang baglimot sa mga pangyari sa nakaraan. Sa bagilipas ng panahon, may ilang bahagi ng ating nakalipas ang tuloy ng nawawala sa ating kamalayan at talaala. Gawin pa man, may mga uyekto sa ating kasaysay na dapat ay laging inaalala at sinasariwa dahil sa mga halagang aral na maaring ang pulot mula sa kanila. Malaking hamon ang pagalala sa mga pangyaring hindi naman natin naranasan o natutunan. Halimbawa, maraming kabataan ngayon ang hindi lubus ang pamilyar sa katabangan ipinamalas na mga esojante mula sa iba-tiba mga universidad at kolehiyos sa Pilipinas naong 1970s, bilang pagtuligsas sa mga polisiya at sa autoritarianismo ng Rehming Marcos. Ang sama-sama ang pagkilos at paglaban na ito ay particular na naging maigting sa loob ng Universidad ng Pilipinas Dileman sa panahon ang first quarter storm at Dileman commune. Ang kasalokoy ang proyektong ito na pinamagatang sigua ay naglalayong sariwain at ipakilala ang katapangan ipinamalas ng mga esojante, guru at kawanin ng UP Dileman sa mga naturang panahon. Ngung iyon, habang patulin na giging magulo at balisa ang kalagayan ng bansa at sa harap ng Diknodurang Marcos, nagpamalas ang parin hindi gan ang mga tagayupin na lubus ang kirondina ang mga ginagawa ng pamahalaan. Sa pagpapamalas ng katapangan at paninindi gan na ito, naging sexy ang mga gusali, daan, silid at tiba pang lugar ng paaralan. Kaya naman maituturing na tunay na makasaysayan ang campus ng Universidad ng Pilipinas Dileman. Isa sa mga gusali ng universidad na naging at patuloy na nagsisilbing centro ng aktivismo at pakikibaka ng mga tagayupi ay ang bulwagang Vinsons. Ang gusaling ito na unang binuksan noong 1958 ay ipinangalan mula sa Bayaneng Pilipino noong ikalawang digba ang pandaigdig na si Wenceslau Q. Vinsons na nagtapos ng abogasyas sa UP noong 1930s. Bilang pagunita sa kakaktivismo at kabalinihan ng Vinsons, naging tangga pa ng Philippine Collegian at University Student Council ang bulwagang Vinsons. Ngunit, anong aba naging papel ng Vinsons, ng Kule, at ng U.S.C. sa paglaban ng mga tagayupi sa Remheng Marcos noong 1970s? Ang aming headquarters ng UPKM o kabata ang makabayan ay sa Vinsons Hall at ganun din ang UP Student Council. Member ako ng Student Council. Ito rin yung panahon ng 1969, pag-open ng Ferdinand Marcos, ito yung general strike. 1969 would be the general student strike sa UP kung saan lahat ng mga organizations have come together to demand the democratization of the university. Yung mga issues na yun at the time, yung rising prices, mga fagtaas ng price ng gasolina. People saw the impact of these price increases on their lives and we of course as students felt that we had to register our opposition to what we saw as unjust measures. Mula dun sa malilit na groupo na nagtatala ka yan sa Vinsons at sa iba ipapang mga lugar sa campus kapag ka nagpatawag ang Student Council ng mga mass actions, aba ay yung malilit na groupo talagang lumolob o yan, nagiging maraming-marami at napupunon namin ang mga kalyay, napupunon namin ang Plaza Miranda, napupunon namin ang harapan ng congress ng ay National Museum. Naalala ko, dito sa Vinsons Hall, may isang malit na sulok doon, ang tawag ay trial log na sa first floor yun, e mo ko na doon pa rin sana na doon pa dahil historic na lugar yun, dahil dun namin ginagawa yung mga streamer, yung mga doon kami nag-mimograph na mga manifesto, at doon sa damuhan ng Vinsons Hall, dun ginagawa yung mga tinatawag na DG o Discussion Groups na kung saan namin tinatalaka ay yung mga nakikita namin mga problema ng lipunan. May women's issue siya, walang women's issue, so nakaroon ng meeting dyan sa Vinsons, lahat na mga women, mga mass organizations came together, KMSDK, at nag-usap, why don't we hold our own? May Radley, the first women march, I was in between political organizations, I had left La Casdiva, and then Rory Barros gave me one of the flags na itinaas ng Diliman commune. May damdamin, lalong nakahikayat sa amin para magtulituloy doon sa activism. I chose to be an activist kasi medyo namulat ako sa mga pangyayari sa labas dyan ng universidad gaya ng mga apinimarkos sa mga mahihirap. Ano ba ibig sabihin ng activist? Ang activist ay isang tao na mula sa mga nangyayari sa lipunan at kailangan gumawa na mga bagay-bagay para lalong gumanda ang lipunan. Hindi yun isang term na activist ako hindi? Wala yat ang term na ganoon kasi lahat ng studiante, activista, lahat ng activista, studiante, enroled man o hindi. SDK ako, naging member ako ng student council dahil akong representative ng At That Time Institute of Social Work and Community Development, and I led the Nationalist Corps. Eto yung parang feeder organization para dun sa mga iba pang yun na trawag na mass organizations tulad ng kabataang makabayan at ng Samahang Democratico ng Kabataan o SDK. First quarter, masumikat yung kabataang makabayan, pero hindi ko naman gusto ang sumama sa kabataang makabayan dahil medyo kaka-kabaka naman ako, dahil kama sa adong mapula naman yun. Dun lang ako sa Student Cultural Association of UP. Later na nalaman ko yung palais kaup, precursor pala siya ng kabataang makabayan. Pag atapos, after a few years nagtayo na UP lang yun, so after that nung 1964 nung tinayo na yung kabataang makabayan para maging national na. Saka hindi lahat studiante, kung hindi yung youth, kaya youth and student sector. Pumasok ako sa isang militant student organization. Hindi ako ng KM, kabataang makabayan o kabataang nakamaoong sabi, medyo masyado silang militant for me. Dun ako sa SDK, tawad na manila sa mahang mga nakadobol knit. Marami sa aking mga kaibigan ay mga SDK din. Marami din sa mga kaibigan na ito ay nakasama ko sa Philippine Collegian, isa pang organization na talagang minithikong mapaso sa pagkatmanulat nga ako at ang Alpha Sigma fraternity. Ano na nung ay napakalakas yung nationalist na tradition. Ano na, na sa defensive na si Margos. Kasi yun na nga yung isang bagay na nakakaingganyo sa amin, yung matoklasan, yung corruption. And among the issues that we dealt with, we discussed ay yung crimen, matataas na, yung matataas na presyo, mababang sueldo, yung kabulokan sa gobierno. And all of this ni-relate namin sa kabuang sistema. And it so happened that at that time, Marcos was the embodiment of the system. Kaya ang feeling namin sa kanya ay negative to say the least. Para sa mga estudyante ng UP Diliman mula sa malayong dahon ang bansa, ang pagtira sa campus, particular na sa mga dormitorio o residence halls nito, ay sa mga bahagi ng kanilang buhay kulehiyo. Sa panahon ng dictadura, bukod sa po yung mga tanghanan, malaking bahagi ang ginampanan ng dormitorio sa paglaban ng mga estudyante sa Rahimeng Marcos. Halimbawa ng mga dormitoriong ito ay ang makatabing Kamiya at Sampagita residence halls, na kapwa ginagamit ng mga babaing estudyante ng UP Diliman. At batay sa mga naging saksi at kabahagi ng Diliman communo o 1971, ang Kamiya at Sampagita ay nagsilbing taguan o hide out ng mga aktivistang lumalaban sa mga Puersang Militar na pumapasok sa campus noon. 1971, the Diliman commun. 1971 is actually the 100 years of the Paris commun. For revolutionaries all over the world, Paris commun was a major, a significant turning point because it showed that the working class is able to govern yun yung lesson ng Paris commune. Kanda yung mga unang buwan ng 1971 na yun. Kasi hindi ko lang na itago eh. Isa sa mga ka-classico na una sakin ng isan taon ay naging matali kong kaibigan, nakatira sa Sampagita hall at nung silay na sa Sampagita, nagkaroon ng Diliman commun. Nagkaroon ng habulan dito sa loob ng campus, natirgas yung mga estudyante dun sa University Avenue, nagtakbuhan pa palaob yung iban pumunta sa mga dormitorio. Isa ng araw, bagong gising kami. So nakapajama, nakanayti, yung iban naliligoy, yung iba walang damit. Biglang na puno ng usok yung aming mga kwarto. Masakit yung aming mga mata at marami na kaming mga narinig na hindi magagandang ng atunog. Parang may pumutok, kaya lang ibang classing putok ay parang contained yung putok. Hindi parang labintador. Parang may pumutok na sa loob ng isan lata, tapos buddong sumabog patilata. So ano na nangyayari? Labasan kami ng kamiya. Na nakanayti, nakapanti lang, nakapajama, kung ano-ano manyan. Dahil kami na po ay lana, hinahagisano kami ng tear gas. Kasi ang kamiya daw nun ay tirahan daw ng mga aktivista. I was not an activist. In fact, at the time that Judy Tagiwalo was being hit by police brutality and I remember I was part of first aid teams that would go around during rallies and save demonstrators who had been hurt. Kamiy nag-bebegin ang first aid, sinasakay namin sa scan. We would bring them to safety. And then I would see the police brutality but I would also see activists fighting back. So when the activists on campus were going around the dorms, Yakal, Mulave, Sampagita, talking about police brutality, I as an upskun would go around talking about the violence of the left, of the radicals. Parang at that time, anting ko, pareho lang may kasalanan. So I remember that there was a tendency of violence. Dato ang araw, kasi kahit my shallow na, kung agawa parang kayo ang mga nagbipintura ng mga ibagsak, ibagsak niyan niyan niyan. Tapas pag-uwiyan na, hindi na kayo maghawit kasi may curfew. So, sinisingit, nakakasingit ako ng turug sa kamiya, sas Sampagita dorm, sa area to, mga kaibigan ko na nagdedorm na kasi ang araw, mga teachers nagpapa upa. So andami-dami namin tinuturugan mga bahay at apartment na mga kaibigan. Nakakapulang kayo, nakakapukay na ganun kasi you couldn't go home because it was curfew. But still, it was fun time. It was a great time to be alive because you knew that you just had to do something not only for your school, not only for yourselves, but for the country. Maraming mga nangyayarinon. Maraming mga nangyayarin na hindi namin alam na makakarumpalan ng effecto sa amin at sa bayan. Maraming mga nangyayarinon, na mga disco, mga hanggang umaga, ay hindi ka pwedeng magpaumaga sa disco kasi huling ka. Rahil isa sa mga pinakakilalang gusali sa loob ng campus ng UP Dileman ay ang Bulwagang Palma, na dati rati ay tinatawag na AS mula sa datin College of Arts and Sciences. Tulad ng kahawig dito ang Bulwagang Melchor, ang AS ay isa sa mga pangunahing pasiridad ng Universidad na matatagpuan sa Akademik Oval. Ang AS din ang isa sa mga pinamatandang gusali na puso nagmukas ng 1951. Sa ngayon, lubos na pamilyar, ang mga sinaw ang nagaral sa UP sa AS sa pagkat dito hindi na daos ang mga GA classes. Goyon pa man, malakirin ang gilang panangpapilan gusaling ito sa aktivismo ng mga tagayupi mula noon hanggang ngayon. Para kanino ba tayo? Ano yung pangarap natin? Paunlarin lang ang sarili natin na pamilya o may papel tayo para sa pagpapunlad sa ating bayan. Ang AS noon ay parang isang malaking stage para sa mga gumagawa ng mga banners, ng mga placards, at saka dun nagsasalita ang mga kasamahan namin upang ipahihwati ang mga nararamdaman at mga nangyayari sa boong Pilipinas. Actually hindi lang naman sa universidad. Meron ng kamalayan tungkol sa lipu ng Pilipino yung mga estudiantin ng UP. Yung pagiging estudiantin ng UP, hindi yung pwede ikahon sa loob ng dinding ng classroom. And from a very studious student my universe in UP exploded. And that's where I learned. I got my real education in the real world. At some point our academics, of course, suffered a bit because of all the time we were spending in activism, which of course we thought was time very well spent. Because one of the first things that you learn as an activist is that education doesn't take place only in the classroom. At napiligirang kami doon na napakaraming mga pangyayari, mga bagay-bagay, na talagang nagmulat sa aming kaalaman tungkol sa lipunan at sa mga suliranin ito. At kung ano nga aming magagawa bilang mga batang mamamayan, bilang mga estudiantin para mahanapang lunas ang mga suliranin ito. Gusto kung matapos ng pagaaral. Pero yung panahon na dinatnan ko sa UP was very interesting, very exciting. Kasi may turmoil sa campus. Napansin ko may mga maliliit na group na nagtatala kaya tungkol sa history, tungkol sa basic issues of the day. And then nakatulong na ang aking professor sa history ay very progressive. So marami siyang itinuro sa aming na hindi ko alam tungkol sa colonial past ng Pilipinas. At ako yung naging very interested. Pero, of course, akademik ang aking curiosity. But the more I read and asked questions, lalo kung na-realized na higit sa akademia yung kailangan maalaman ng akabataan. Yung anong misal, mas kaila bilang Faculty Centre, ay sa din sa mga makasaysayang gusali sa UP. Itinayong nong N69 nagsilibitong tahanan na mga faculty members ng UP, particular na ng College of Arts and Sciences. Nang mahati ang kulehiyos, tatlono ng 1983, nagpatuloy ang FC bilang tahanan na mga faculty members ng CSSP at NANGKAL. Sa katunayan, itinoturi ang FC bilang utak ng universidad sa pagkat ito ang Centro ng Pananaliksik at Discursos sa UP. Bukod pa rito, isa rin ang FC sa mga gusaling naging sexy sa paglaban sa Panahon ng Sigwa. Sa unti-unting pagpasok ng militar sa campus, nagtayo ng mga barikada, hindi lamang ang mga isojante, kundi pati na rin ang mga kaguruan sa harapan ng FC. In February 1971, I distinctly recall, isang series ng event situ na kasama na dyan ang decision na barikadahan ang campus sa pagkat na babalitaan namin na papasukin kami ng mga militar noon. So, there was a certain point when, as a form of protest, hinila namin yung mga sila, yung mga lamesa, at binarikadahan namin itong University Avenue para ma-establish na isang communo, komunidad ang UP, na hindi po hindi pasukin ng kaitsino-sino lang. That morning, ilakad ko yung mula sa bahay namin sa kuwaw kasi jeep ni strike nga hanggang sa UP, dumanok sa katipunan. By the time I got to the katipunan na balara entrance, pero na mga barikadaron, this was the entrance na on sa gilid ng Vincent Sol ngayon. Nag-walk out ang mga English majors sa klase. Sabay-sabay, asama yung mga placard humihingi ng kabuluhan sa English department. Walk out mahirap yun sa isang malapit ng grumadwit na estudyante. Lalo na yung mga vying for honors pa. Yung walk out may mga teacher ng panahon na yung may mga terror teachers. Baka masing ko, pero hindi bali, yun ay sinuong napanganib kong baga. So when the suspension of the writ of habeas corpus happened in 1971. In 19 March, president of the Philippines by virtue of the powers vested upon me by article 7, section 10, Paragas Tu of the Constitution do hereby suspend the privilege of the writ of habeas corpus. Nag-decide na akong totally iwan ang university at mag-underground. So we stayed in a house na dun na kami kumikilos from that underground house. Taong nila underground, but of course overground. And na huli kami dahil under surveillance na yung mga, marami kami dun na mga tanyag na mga prominentin mga tao. A lot of my contemporaries were already arrested by that time. We were the ones who led the first protest from the UP campus. We gathered the students at the art and sciences steps and we marched to Katipunan Road to Merinol College at that time it was called and then to Atineo and we held one of the very first protest actions on the suspension of the writ of habeas corpus which of course paved the way eventually for the declaration of martial law. February 3, February 12, February 18, tuloy-tuloy ang protesta umibana ang content ito na yung pag-uugat bakit tayo may mga problema, bakit napakatas ng tuition, bakit walang lupa ang mga magsasaka, bakit mga mga gagawa napakababa ng sueldo, ito na yung attempt at providing a national democratic analysis ito muna maririnig ang tatlong ismo. Imperialismo, feudalismo, burocrata ang kapitalismo. Imperialismo laban sa paghari ng estados unidos dito sa Pilipinas, parang controlado parin ng U.S. ang kahit na malaya na tayo, U.S. ang nag-cocontrol pa rin hindi lang sa Governo, kundi pati sa ikonumiya, lalo na sa ikonumiya natin ang time na yun. Ang gangan yun, ang gangan yun naman, malakas pa rin ang U.S. na negocio dito sa Pilipinas, ano. Ion, mula sa Malacanyang, iyon, pang minsan sa Malacanyang maysang beses na, iyon sinugud ng sinugud ng militar, nag-tagbuhan na, kasama kami sa mga reporter, kasama kami sa nag-tagbuhan, nakitagbuhin kami, nakitagbuhin kami sa mga bahay, sa mga bahay, sa malapit sa Manjola, ganoon. Ang dito naman ngayon tayo sa harap ng Bulwagang Militior, ang pangunahing gusari ng College of Engineering. Bilang isa sa mga pinakamataas na gusari sa campus, nagsilubit ng observation post sa mga estudiante, upamagita nila kumpaparting na ang mga militar sa campus. Dito naman nag-tagbuhan ng Transmission Tower na on ng DZUP. Matatandaan din na dito sa Bulwagang Militior nagtungo ang mga sumales sa Dileman Commune, mula sa mga dormitorio ng Ipil, Kamiya, Mulaves, Ang Pagita at Yakal, upangsamahan ang mga mga aral ng engineering na magbantay ng tori ng DZUP. Isa rin sa mga mahalagang pangayari sa gusaling ito, ayang pagtibag sa sandayal, na ginawan ang bahagi ng mga barikada. Bagdang mga 7K, naririnig ko na yung mga student activism at nalaman ko na ang isang organization ay tumatanggap ng mga engineer. Ito yung samahan ng makabayang scientific ko. Ang head nun si Dr. Roger Pusadas. May si Dr. Roger Pusadas siya din ang aming president ng Physics Society. Kaya pinuntang ko si Roger. Meron ka bang kalamban yung electrical engineer? May sabi nga, oh, siyempre. Tuwantawa siya. O din ang member ako na, samahan ng makabayang scientific ko. Meron pa nga nun, pinipila pa na form. Di nandun natang ganung ko. Di nandun na kami. Tamang-tama, ang isyo nun, yung kanginang binabangit kung sa oil problem in the Philippines. Tumas yung presyo ng langis. At all done ng 3 to 5 yung tabus nila. Ngotas na yun. At meron kami ginawang research oil problem in the Philippines. Bakit tumataas ang presyo ng langis ay Pilipinas? Ngayon, bilang electrical engineer at mga scientists, mag-form kami ang tawag namin doon, education group. Mungo punta kami sa mga iba-tibang iskulahan at pinapalawantag namin kung bakit ginito ang presyo nyan at bakit hindi dapat kung atin sana nationalized ang oil industry? The community mobilized to support us. Hindi lang yung mga iso jante ito kung di yung mga yung mga professor din. Yung mga residentes sa campus. Mung kasi nakatira kami dyan mga squatter kami noon. Yung pamilya ko, mga squatter kami dito sa Tandang Sora. Kaya ang ginagawa ng aking mga magulang, my parents were thankfully very, very supportive. Lumulusod sila doon sa, of course, sa barikada at nagdadala sa amin ang pag-aim. That corner, kung saan ngayon merong koan, merong traffic light, the only traffic light inside the campus now. That corner, we tried to gather materials for a barricade until sabi nung isa lalagay nang barikada dito, kung ulang to. So the students decided to knock down the original sundial which stood at the corner of that building, Belcher Hall. Tinulak namin yung hanggang sa mumagsak kasi matibainon and then we pushed the steel barrier and it made for a very nice barricade on that corner. May isang quarto doon sa AS. Hindi kumatandaan kung One Room 136 doon na naging DZUP o yun ang station ng UP naon. Hindi pa yung mascom doon eh. Ang DZUP na sa AS. At yung mga estudyante sila ngayon nagpatakbonon radio ng UP Diliman. Kaya walang hinto yung broadcasting nila. Magsisimula yan sa ito ang DZUP ang tinig ng malayang kumunidad ng Diliman. Yung samahan ng progresibong propagandista may angkoryan may program, may programming. May mga forum, may entertainment at yung isa sa pinaka-entertaining noong pinatugtug yung record ng isang mataas na government official na may bosses na baritone na kumakantan ng pamulinawin at batay sa historia ang kenakantahan niya ang kanyang lover na isang starlet na americana. Walang hinto kasi pagumintu sila at lumobas ng quarto hindi na sila makakabalik do sa kwarto dahil ipapadlak na yung kwarto. Kaya kailangan patakbuhin ng Tuluy-Tuluy. Nasang kami ng panahon na yun. Isado sa mga announcer ng DZUP na yun ay isang kaklasi namin at dahil nasa English Club kami magkakasama malapit kami sa isat-isa habang siya ay nagbro-broadcast ng Tuluy-Tuluy doon walang pahingayon talaga walang labasa ng kwarto at walang pagkain sa loob. Kaya yung mga English Majors ngayon anagdadala ng pagkain doon nakapadlak sila sa loob at para ma madala yung pagkain kailangan may password sisi gaw kaka-katukka hindi pweding basta bubuk sa nila at baka ang tumambad sa kanila ay police at palabasin na sila kaya may password hindi ko pwede sabihin yung password kasi ito ay isang masamangsalita hindi kailangan masyensor pero yun yung password pagkatuk mo sabahay sigaw ng yun bubuk sa nila ngayon yung pinto kukunin yung pagkain may pagkain na sila ulit yun yung malayang kumunidad ng Diliman malaking bagay yung DCUP kasi kahit na hindi kan layo nararating ng broadcast kinokote kinokote ng imang mga estasyon yung broadcast sa DCUP at nagagamit namin para mag-update magbigay ng update kung baga may blow by blow account ng nangyayari sa campus at yun yung sinosobaybayan ng ibang mga estasyon ako yun nang bubukas ng DCUP na sakinan susik ng DCUP ah hindi naman huw ako gatekeeper nakataun lang huw na yung program ako ang unang unang program sa umaga ako nang gigising ng mga tao so daladala ko yung aking mga LP long playing records huyon mga LP at dadalin doon at nung ako ait na kapag bukas na ng doon from the ledge from behind the ledge biglang may mga siguro may mga apat or limang mga lalake I think there were men na naka itim lahat at naka schemas nakitankita lang yung kanilang mga mata at kinuha yung aking mga LP at tomo yun nang naalala ko kasi hindi ko nasyemahan hinulya ko hinawa ka ng aking kamay at pumasok sa DCUP nakakapagtakasan galing yung mga itak na yun kasi nung pagpasok sa DCUP literally po literally yung mga console doon at pinalakol pinyan na lahat pagtapos na nilang nasira ang laman ng DCUP at pagtapos na nilang nakuha yung aking mga LP direchon ako kami sa krami kung iugnay natin yung takeover ng DCUP dapat doon sa takeover naman sa UP Press yung printing kasi ito yung dalawang malaking daloyan ng information that we the communards decided to take over para mas magnify namin yung power ng aming propagandize Nagkaroon din ng pulang bandila kasi ang UP Press at the time na sa basement siya ng ng library nagprint ang mga isojante ng ng gyaryo nila bandilang pula at ang the great part talaga it was a solidarity kasi pati yung mga scientists natin so yung sa gyaryo at sa radio mga Tagamas commun ang sa engineering students umaki at sila sa fourth floor ng College of Engineering kasi may mga helicoptery at that time may mga quites na sila at ginagamit nila ang quites yun naman very symbolic lang pero matras di naman ang mga helicopter kami ang insolidarity sa amin ay ang mga physics professors mga chemistry professors gumawa sila ng self-igniting molotob ano yung ang molotob kasi gasolina tapos cloth pero kaila mo bago mo itapon ang self-igniting molotob may nilalagay sila na kwan na powder somewhere I think soul fight or something di ako mahusay dyan you don't need to light the molotob itapon mo lang mag mix ang gasoline siya kaya yung powder puputok tapos meron kami flamethrower galing nila alam mo yung LPG na malalaki sa chem nilagyan nila yun ng tube na mahaaba para konyari flamethrower so ready kami pero actually wala naman nangyari wala naman nangyari na I think because alam naman ng publico that what we're doing was not really against the law but it is in defense of the university and SP Lopez was really reached out ang may mga pumunta pa dito ng mga senadores si Eva Estrada Calau I think si junior came here to be in solidarity with the students kahit hindi kayo sumama sa talaga mga rahali oldo maganda rin siyempre pwede kayong tumulong sa mga NGO NGO tulad ng Angham Power at doon ninyo gamitin ang yung engineering knowledge para tumulong sa mga project nila sa kasalokuyan isa ang bulwagang plaridel sa mga centro ng aktivismo sa UP Dileman itinayo nong 1965 ang gusaling ito ay pinangalan sa Bayani at kilalang reformista na si Marcello H. Delpilar mula noon hanggang ngayon patuloy ang paglaban ng mga esodjante at kaguruwan ng plaridel matatanda ang naging sexy ang plaridel sa pagbubuo ng Dileman commun dahil narin sa lapit nito sa University Avenue sa katunayan sa tapat ng barikada ng commun may gita rin mula rito ang mga naging iringan ating quentro ng esodjante at militar sa University Avenue at that time parang bago pa lang ang building ang plaridel in fact in-stitute sa college hindi pa college of masco in-stitute mascommunication IMC at that time meron ng isang organization na nakabay sa IMC SPP samahan ng progresibong propagandista naging membro ako ng journalism club at yung isang organization namin sa mahan ng progresibong propagandista yun ang ngonting papil ko sa mga dilimang commun kasi kami sa organization namin we used to dish out mga manifestos mga press releases pag merong malalaking events mga rallies mga kahit tanong event so ang bilang member ng SPP natural na kumikilos kami tungkuldo sa mga issues at that time so these were students of the institute at na organized nila ang karilang sarili on the basis of yung kanilang curso so propagandista journalists in the same way na sa fine arts meron naging nabuong organization ang basis ng unity sila ay fine arts and architecture students yung nakakaisang progressivo artista architecto sa college of engineering meron din alam ni Mon Ramirez ito progressivo ingenieria oh my God progressivo ng samahan sa ingenieria at agham PSIA anyway sinasabi ko lang ito para ilustrate na sa campus by 1971 ganun na ka solid ang organizing sa bawat kulehiyo may mga organizations anyway going back to Plaridel Hall nakita namin from the university avenue yung Plaridel Hall marami nang nagmamasap siguro ito yung mga gustong sumama pero nagdadalawang isip kaya feeling safe dito muna kami sa Plaridel Hall ayo muna nilang sumabak sa arena for sa duration di liman commune hanggang February 9 ang Plaridel Hall ay naging isang base base ng mga communards tawag namin communards kasi commune dyan nagtitipon-tipon pero ang nagtitipon lang dyan yung matatapang kasi university habi nyo yung bukas na bukas na entrance walang ibang pwedeng puntahan o daanan yung mga polis at militar papasok ng campus kung hindi doon sa maramin in numbers otherwise sa ibang mga areas parang comando unit yung pumapasok kahit kaya haba ng nalabay ang Kaizen Hall ang nagsilbing administrative building hindi lang nang UPD liman kung di nang buong UP system ito ito na yon na ang 1950s mula sa desenyon yung Wanak Pil ang gusaling ito idirectang nakaharap sa university avenue ang naging centro ng mga unang araw ng di liman commune paano nga ba nagsimula ang commune nagsimula ito na yung unang araw ng febrero 1971 kung kaila at operator ng jeep upang harangin ng pagpasok ng mga sasakyan sa campus ito ay protesta sa pagtaas ng presyo ng gasolina at patuloy na pagihirap ng mga Pilipino sa pagsisimula ng ikalawang termino ni marcos dahil sa nangyari nakatanggap ng ilang reklamo ang pangulo ng UP na sa Salvador Pilopes at humihiling ang mga ito na ipatanggal ang mga barikada inotusa na money ng mga saksihan ang isa sa mga trihedron ng commune ang pagkamatay ng isang isojante Ang magpus ng lugo para sa payan ay kagiti ng hindi malilimutan ang buhay na inialay sa lupang mahal may amansa aralat kadakila May general strike ang mga drivers magtataasan na naman ang presyon ng gasolina and because they were organized they would prefer you know the rollback of the prices of oil rather than taasan ang mga pamasahi kasi alam nila hirap din ang mamamayan so in support of the drivers demand na rollback nagbarikada ang mga UP students when the students were starting to protest on campus over the oil price increases I was studying I was studying for an exam and a friend of mine two years older also an upscan but also beginning to be awakened to activism chided me for sitting in the council room studying for my exam and he said sabi niya o yung mga constituents mo na sa kalsada na nakakagulon na dun sa university avenue et cetera et cetera ano ba upukan na lang ba jalan mag-aaral ka collective action and militant struggle can bring about results hindi po'y deng manahimik hindi po'y deng patali tayo sa takot natin many of us hindi na mga kami matapang sabi na nga sayo eh it's a first quarter storm na yung iakan kami sa bubuga et cetera but you have binalita sa amin na nagkaruna ng skirmish sa university avenue nagkaputuka na kasi mukhang yupisecurity tried to remove the barricades so humihingin ng reinforcement ngayon yung mga na sa university avenue at kami yung reinforcement so we were about eight ten students na nagkapit bisig at nagmarcha papunta dun sa nagpas ng security outpost when I continued walking papunta ko ng pluridel hall minandining akong putok mga putok and then since I was carrying a camera so yung the campus journalist in May naging curious so lumakad ako papunta do sa university avenue dun ko nakita may barricaderon and then nangyari pala na yung sang professor ko as we were marching may dumating na koche at narecognize namin ang koche koche to ng isang professor ng department of math na kilala namin sa pagkata well ayaw niya sa mga activista si professor campus was a very rabid anti activist professor so yung sa isang session niya magano kami ng magro-roll call siya for solo kasi and aming student dahil pasok ka na 100% ang attendance mo sigurad ang pasado ka na so magro-roll call siya for 15 minutes si Atta and then he will spend the next 15 minutes ranting against the students the student organizations and student council pet pinyadong sequence Erickson Bakulinao was at the time the president of the student council so magdarant siya on against Bakulinao and the rest of the student activist groups and then that's it kasi di dismissed niya na so wala kami na tutuan sa klasin niya hindi kami tumabi hoping that shanty tigil hindi tumigil so siyempre kami nag talunan sa sidewalks sa island and pumaradas siya bumaban ang coche pumunta sa likod pinuksan niya yung trunk kumuhan ng rifle at pinagbabaril kami tinamaan yung katabi ko si pastor misina dugo, madugo ka agad hindi ko alam kung san tinamaan much later na lamang ko sa ulo pa lahat tinamaan pero buhay pa si pastor in fact nagsasali tapas siya so sabi namin dali natin sa hospital ano pinakamalapit na hospital veterans sumagod pa nga si pastor sabi niya hospital yun ang mga pasista may tumakbo at nakagawa nang sasakyan din alas veterans si pastor misina after a couple of days he expired anyway kami na iwan nakadapa kami kasi si well yung professor was still firing at us until dumating ang security na ulit and sa kanilang pamamaraan na disarm nila ang professor at nakulin nila but the students were so angry na yung coach niya na vintage 1950 siyata sinunog I was taking pictures the time and then after that the students went up to Kesson Hall to confront President S.P. Lopez at well Frankly, sinunogod namin siya we were so unruly si Igawan may umiiyak and the president was there and he was brave enough to let us in may humilan na ng cortina may may bumatuna kay S.P. In fact, in a man si S.P. sa Big Dib he was trying to explain may sumigaw pa na okong maginglis, magtagal, okong ka Anyway Erickson Bakulinao tried to calm us down and kumal manaman That was what galvanized the position of S.P. Lopez to sympathize with the students especially in the rising militarization of the campus which came about after that incident Sa mga sumarod na aro ng commun ang mga sujante na nagbaricada S.A. ay nakakuha ng supply ng pillbox at maulot of mula sa chemistry at physics bilang sa data laban sa nakambang pagpasok na pinagsamang puwer sa militar na alisi ng baricada Kinalauna, nagkasun dosi Lopez at ang Quezon Police District na alisin ang baricada sa University Avenue na nagdulot ng pagtatapos ng Dileman commun at tuloy ang pagpasok ng puwer sa militar at police sa campus So the students protested more barricades were set up What happened next pumasok ang Quezon City Police There were negotiations I think President S.P. Lopez On behalf of the University these negotiations, of course at some point broke down and the military decided to move in and they did move in in their armed jeeps In front of the oblation tapos do sa side nung misamerong plaridil hole Big lang magbleedskrig yung mga mga troops So we were forced to retreat papasok Pasok namin sa akwan na dinignamin si S.P. Lopez raised high the barricades So I think that it was at that point that the Dileman commun was born And so we ran tumakubo kami na lalang tanda-tanda ako pa talagang tumakubo ko na sa putik Jensen tabi ng University Avenue nagtagubo kami sandali dito sa dito sa mga di pa labay-bay and di pa mesmos sa U.P. Elementary I hid there in a cabinet for maybe an hour until I felt that things had quieted down a bit I was in the dorm then sa sampagita ako pinaso kami doon pinaso kami ba tibang mga dorms siwinasak ang mga barricada armed ang mga police tapos na walan, na walan ng mga gamit ang mga dormmates doon nung panahon na yun ay wala ng klasi, walk out kaya yung ibanan doon sa dormitorio na tutulog pa ginulantang sila nung nagtatakbuhari mga estudiante dahil nagtirigas jaan sa University Avenue at na tumakubo sa dormitorio napansin na lang nila sabi nung isa kagigasing lang nakita niya yung bat nung baril nakasuk-suk doon sa bintana kaya sabi niya doon sa roommate niya may baril so lalong matinding indignation nag-set-up na ng barricades all over ito na yun barricade sa University Avenue barricade sa Balara may barricades basa maraming barricades ang matandaan lang vinsons meron din ako sa Faculty Center kami ang second line so talagang in-defense na of the University to protest the military incursion of University campus di ba yun ang diliman commun para sa kanila ang sumunot ngang araw ay ibang naratibo naman ito ang anubay yung gagawin ng estudiante ang women na naman ang isa kung friend in interview ko sa pag-iitadao sila ang kanilang barricade sa silang nag-agawa ng fillbacks nang fillbacks nagturo nyan yung mga tambay din sa comunidad yung powder sa labintador lagay mo sa palara ready ka na but generally wala naman nangyariin except for the first day naman na sa outer periphery so but it showed talaga that the University under threat of attack can come together and would have public support kami sa barricada namin dahil 24 hours ay sa kong matandaan may malit ng bakery din alhanila kami ng hot-pan diesel kaya hindi kami nag-utom hulang na nang nun kape generally ganon pati yung mga so the whole campus and even the faculty came out with a statement supporting the setting up of the Diliman commune. Nag-end siya after negotiations already after an agreement that there will be an agreement between the university officials and the police and military that there will be no, never again na may incursions between the military and the police sa campus again, I would like to acknowledge the major role that President S.P. Lopez who at that time really showed what a UP president should be in solidarity with the students in support of academic freedom at in being fearless. Nasaksian sa first quarter storm ang malawakang paikilahook sa activism ng mga sujante sa protesta, sa mga strike kasama ang mga gawang na-abuso at nag-ihirap dahil sa bagzak na ekonomiya at patuloy na bagtaas ng bilihin sa panahon ng Marcos. Ang mga pangyarang ito ay nag-resulta sa Diliman commune na nag-layong labanan ang mga pagsamatalang rehin ang commune ito ay nakatulong upamagkaroon ng mga paglaban at resta, ang ilang campus tulad ng UPLB, UP Manila pating nila ng Pharr Eastern University Laysim P. Philippines, San Beda at Dela Sal University Tunuligsahan naman ng ilan ang commune dahil ito Dilimano ay simbolo ng kaguluhan, kawala ng batas at pagsuway sa kinauukulan Gayon man, ang mga nasabing protesta tulad ng FQS at commune ay nagsilving lugar upang piliti ng pahamahalaan na ibalik sa mga mamamayan ang kanilang makakarapatan, labanan ng kahirapan, at pananaman tala at kumiling ng tunay na pagbabago para sa lahat. Higit isang taon matapos ang commune, tulad ng inaasahan na rasi Marcos ng Batas Militar para masugpo ang opposition at patuloy na kumapit sa kapangyarihan September 21 actually 23 na namin na laman yun, nagkaro na Marshal Lo Nandong kami nung i-declare ang Marshal Lo Misal may makikita kami sa TV na may muka na lalabas doon It is hereby declared Marshal Lo in accordance with the first vested in the president was the constitution of the Philippines I assure you that I am utilizing this power for the proclamation of Marshal Lo vested in me by the constitution for one purpose alone and that is to save the republic and reform our society Sa halip na pigil ng repression ng declaration ng proclamation 1081 ang movement lalus na detain ako for a little more than 2 years and you could see yung Plaza Miranda punong puno yan it was one huge teach-in we were not able to sit a single day as a UPS student council to spend na lahat ng mga organizations and then I went underground so ano ng mother ko siya na pupunta siyang titing na niya identify yung napatay mas grave na agit ilagay lang sa mas grave pero balita hindi ako sama kasi baka mami ang makulun na naman ako so na identify naman yung mga nunal niya na mother ko ganya ng arrangement na nunal kapatid mo we are triblous and all tribes are ours we are homeless and all homes are ours we are nameless and all names are ours to the fascists we are the faceless enemy who come like thieves in the night angels of death they have a moving, shining secret eye of the storm the road less traveled by we have taken and that has made all the difference the barefoot army of the wilderness we all should be in time awaken the masses a messiah here among workers and peasants our lost generation has found it's true it's only home umabot ng 14 na taon na pakikibaka at paglaban bago tuluyang bumagsaka in 1986