 Aqşanımız xeyr, əzis və dəyəri izləyicilər miniz, kanun çifirində hoş gördük sizləri. Bu gün dört Sentiabr 2021-cu ırqında canlı bağlantınızı sət təqdil edildik. Bu gün biraz da ənə bilmək usularımızdan kenara çıxırıq. Sünki artıq Sentiabraydı bizim nəsək, bizdən öncəki nəsək, Sentiabrayını bir elin bilik ayı kimi deyirləndirərdir. Məşdəblər açılardır. Sentiabrın bilimdə hər bilimiz, məşdəbi səvəlmərdən sövbət edir. Məşdəblərə giderdik, universitetlərə giderdik. Hər halda zaman keçti, tarıq da dəyişti və artıq 15 Sentiabrda bizdə məşdəblər açılır. Zamanla elmə biliyə münasibət dədir. Çünki elmə biliyə münasibətinin kökündə bizdə idare etmənin siyasi sisteminin elmə biliyə olan ahış tərzi, ahış açısı çox önəmdir. Biz son əliyildə çox fərqli-fərqli sistemlərdə yaşamışıq. Amma Azərbaycanın alit təhsil ocağlarında düşvəti də gördük. Azərbaycana təhsil sulunu getrən, Burqunəyubu,əbifəc elçibəyi də gördük. Və bugün Azərbaycanın təhsil sistemində düşən qara bulqların da şahid olmalıdır. Hər şey olduğu şimdi məyəl azındır. Uğurlar da var. Amma bugün Azərbaycanın elmə təhsiləyə gəlçək, yüksəy səviyyəsə, niyə görə binaxaq seviyyədə onun uğurlarını görə bilmək. Və bir sərəfdən də pandemiya. Pandemiya bələ başlıq qoyublar bizim dəyərləyə yaracaq yer ki, elm və təhsiləmiz onsuz da bəhranlı gündeydi, bir də pandemiya bir yandan vəzəkli daha da ağırlaşdırdıqdır. Nəcə ağırlaşdırdıq? Bütün bunlara cahal tapmaqdan üçü, dəyərli aləmlərimizi dəlişmizə dəəvət etmişik. Azərbaycan Milli Elimlər Akademiyasının iki əməktaşı. İlçilin Üslunun əməktaşı, profəsır, doktor, yəni kılı genlilər doktoru profəsır İdris Abbasov və Azərbaycan Milli Elimlər Akademiyasının sasiologi, gəvəl fəsəfəni üslunun elmişçisi, yəni oranın əməktaşı də sen doktor fayyik ələk bərdik. Hərki aləmlərimizi, hərki ziyalımızı salamlayıram, hər vaxtınız xeyr olsun. Seslər, aksamınız xeyr olsun. Hər vaxtınız xeyr olsun. Başlayak suallarınıza, təxminə bir saat ərzində izləyicilərimizdə bərabər olacaq, lütfen izləyicilərimizdə aktiv olun. Çünki bu çox iləmli məsələdir. Bu, aqıq iqtisadi məsələdə deyir, sosial məsələdə deyir. Mənəviyyatımız da bağlı məsələdir. Lütfen aktiv olak, öz taliyyəmizə ücranə qalmıya. Həm də proqramımızı bəyənin, və eləşimizdə aktiv olun, və eləşimizin yayılmasına köməyiliyim, proqramı paylaşın, kanalımıza da abunə olun. İdris Məlum sizdən başlayaq, ölkə elimi və təslini kimlər məhv etməyilə məşh oldu. Çünki zaman- zaman bundan bağlı sizin çalışlarıza işlədiyik. Ərbəl, bu soru aqıq, İdris Məlum Eşidək və fəsr İdris Abbasa sonura pay qələk bərliyik, və Centrospor ösükiblərini deyəcik. Əlçox sorunun rüfətini ağlayın. Ölkə elimi kimlər məhvəlir haqqında, bundan da öncəki suyqətlərimizdə qeyd eləmişdir. Və biz demiştik ki, mən demiştik ki, ölkənin elmini ilk növbədə elmaqsak qalları belə dırın ağarasında deyilərsə, daha dəgid etsək, məsələn, ilk növbədə bir sıra akademiklər, ölkə elminin məhvini şərtləndirən əssas figurular sahilə bilər. Yəni, ilkin olaraq belədi. Təbii ki, sonra bir sıra amillər var və imimi yaraltılmış o mühit, elmi mühiti, o çökə sağılmış bir amillər çoxdur. Təbii ki, bundan hamsını, elçinci etiçində də izah eləyərik. Amma ölkəmizdə elmin bu çökə düşməsin, həm də səbəbi belə dərinlərə cədib çıxır, daha əvvəllərə cədib çıxır. Yəni, bu bir ayın birilin dəşilnişi deyildə. Yəni, bu əssası çoxdan qor. Təvərlə olduğum illərdən belə başlayar, o zaman bu müşahidə olmuşa. Tövbə, çox vicanəli, çox məhsuliyyətsizliyik bu sahədə alim, mərlim, məhsuliyyətsizliyi imumi belə adı hava. Buna yönlərinib ki, elmi mühid inşaf eləməməməməməm. Çox təşkil edirəm İdris Məllim. Ünure Eləyə və Yazır ki, Azərbaycanda təhsilin onurqaç turunu sındırdılar. Təşkil edirəm Ünure hanım, vətandaş mühidinizə görə. Təhsil də onurqaç turunu kim sındırdı? Ürmətli Faibək çiçə. Biz daha sağ olun, Ürfət Məllim, İdris Məllim, Bəzi məsələrə tohundu. Yəni, mənim düşüncəmə gürə problemlərimizin kökü çağır rüsyasından, daha çox da Sövvet rüsyasi dövründəki təhsilindəndə qaynaqlanır. Bizdə, biz deyir ki, Sövvət dövründə, yəni, Sövvətlər birliyi dönəmində savasızlığı ilə volundu, üniversitetlərim açıldı, deyək ki, mükumif tərəfləri deyirik. Yəni, əlbətə, burada müsbətmə qamlarda olmamış deyildir. Ancaq mən ilə gəlir ki, Sövvvətlər birliyi dönəmində, xüsusilədə müstemləkə olan xalqlara və dövlətləri ucumlədən də, yəni ki, Azərbaycana yaxda, Azərbaycan istisiri də baxış fərqli idi. Yəni, mən düşün, mən düşünürəm ki, isər çağır rüsyasında, bu və ya digər anlamda rüşvetxullu, pullu, diplom, al, əldə, ekmək kimi məsələrdə və digər məsələrdə günövdə maskva şarad yərədərdə. Mən, həralda, mən birə düşünürəm ki, bu, bir əzə bilirsiniz, müstemləkə olunmuş, yəni, çağır rüsyasında və Sövvvət rüsyasında işxal etdiyim, xalqlarda bu kimi müstemləkəsi siyasətini yürüdürdü. Rüşvetxullu, karrufsi, və s. və el-akhir və təbii ki, bu prosesə yerlərdən insanlarla taplırdı. Də ki, ələk ki, ələk ki, birə demək mümkündürsə məllimlərdə taplırdı, alimlərdə. Və o dönəmdən də yavaş yavaş bu və ya digər saxta yollarla il maləmlə gəlmək yaxda təslə gəlmək məsəlilərinin əsası bax, mən indiələrə və əlbət də, indiqəlim təbri rətibrəm gerçəy olaraq mən izə bilirəm ki, xüsusilə də Sövvvət rüsyası dönəmində bu kimi xoşa gəlməz məsəlilərin kökü qoyuldu. Yəni, bir tırnaq arası ənənələr qoyuldu. Elimdə də ənənələr qoyuldu, xüsusilə də ilə ənələr qoyuldu ki, əgər sən 60-70 yaşında olmasaq, əslilə də çox nadir hallarda, gənç yaşlarda elimdə doktor olmaq ümumiyyətlə mümkün idi, yaxda profesyor olmaq mümkün idi. Bir sözlə, həm də qohun bazlıq, yerli bazlıq çimi amirlər də məyəm mənada, təhsildə və elimdə çox təhsili otucu biri ənənələr də var. Yəni, bundan bağlı Rufət bəy, bir təxminən, kimin 14-ci ildə yanılmaqısa, təxminən 7-8 ildə bu, nə öncə birə yazı yazmışdım, elin və təhsili tabutun çərisindən çıxarmağın yolları. Orada da bir çox məsəlilərə deymişdim. Yəni, onurga sütünümüzü bilirsiniz. Mən azıx bir şeydə deyim ki, adətən düşmənlərin bu taktasıdır. O deyir, meşəyə deyir, bilirsiniz deyir, balta gəlir deyir, safı deyir, sapı özümüzdəndir. Yəni, Safet Rusya su dönəmində də çar Rusya su dönəmdə də sapı özümüzdən olanları da ortaya ilyəli çəklər, bir çox hallarda bilikli olan məllimlər, istəyidatlı olan alimlər çox zoruqla çəklər. Müştəgirliyimizi bərpə etdikdən sonra isə, safet qövründəki o necəd yerlər, bunlar daha da çox almaqa qövbələk çıma artmağa başladı. Və insanların da düşüncəsində belə et ki, yox, safet qövründə hər şey yaxşı idi. Bu, müştəgirlik qövrünün belasıdır. Mən bu, Çinlən, yəni, xeyl dərəcədə rağdlaşmıraq. Təsildə onurga sütünümüzü zədələnməsi, çar rüsyəsi və safet rüsyəsi dünəmində bu ənələr qoyulmuşdur. Təşəkkirlər, Fahikbəlik. Hər kəsinin fikiri var. Hər kəsinin fikirini azaktır buna da izah etməyək. Açıq sözləyə izah etməyəlişimizin. Ona qədə izləkilərimizdən də xarşı edirəm ki, dəri alimlərimizə suallarız olsa bilək, yəni, gəlmişkən bugün tələbə qəbulu üzrə qəmisiyanın qərarı açıqlanır, yəni, sonuzlar, imtanların sonuzları açıqlanır. Tələbə adına qəzanmış bütün bağlılarınızı təbrik edirik, uğurlu olsun. İzin və təlimizə layıqlı əvvadlar olsunlar. Çox ağır dönəm bir arhadır bu əvvubiz. Bundan sonra bilmirəm, bu millətin taliyi necə olacaq, amma ki, her şeydən təhsilimizdə elimizdə çox ciddi problemlər var. O əvvularımız da bugün tələbə adına qəzanı bular. Yətər ki, Azarbaycanda rüşvətsiz təhsil olsun. Yətər ki, Azarbaycanda belə qohun bazlıq olmaqdan, tribalizm olmaqdan alim gedib öz alimli dəlcəşini alabilsin. Çox dəvəli alimlərimizi mən tanirəm. Yadırlar Türkiyel, Yaseməngər, Qoyunlər və s. Yəni, də qədər ad almaqdan bağlı, nə qədər onların başına müsribətlər gəlir? Mən bunu demək və təndaş borcum bilirəm. Azarbaycanda və ki, siyasi düşüncələri məzud siyasi sistemləm, məzud rəqvəliyilə nə qurgun gəlir. Biz əvvularımızda Azar fiyasi sistemdə, Azar rükvətsiz bir cəmiyyətdə vurub, yaratıb və öz ölkələrin, öz vətənlərlə, laxili əvvular olmalarını eləyə bilərik. Və ki, suallarımızda və suallar var burada. Hürmətli aləmdərimizdən, suallar 3-5 dəqə maksimum ərdində, bəlkə də 3 dəqə kifayət ki, suallar çoxdur, təxnə 50 dəqəli qədilşimiz qalır, yəni 50 dəqəyə sızdırar bir suallar. İzləyicilərimizi də baxamak sualları baxmalıq. İki sualın təbii ki, məzud pandemiya dönəmi ilə bağlı olacaq. Çünki, 2-1 pandemiya sürecində elin və təsildə hansı gəlmərin hətta iləlləşlərin şahidə olunuşu. Yəni, bundan başlayaq. Çox böyük dərbələr vurda, dərbələr və elinə də təsidən, dünyaya dərbə vurdu. Və bizim elimiz bundan hansı bəhrəsini aldı. Müzibət tərəflər oldu mu? Buyurun, İdris Bək, sizdən başlayaq. Həsab, eləyirəm ki, pandemiya nın oğlub olmamasının elimin inkişafına və yaxud geriləməsinin heç bir təsiri olmadı. Yəni, hər şey necə idi elə də yerində saymaqdadı. Yəni, pandemiya oldu nə, olmadı nə. Məsələn, bir xeyri tərəfim mən deyə bilərəm. Nə xeyri oldu pandemiya nəm? Bizim dövlət güzəsində bir az xeyri oldu. Necə? Yəni, məsələn, tutaq böyük bir elim tədqat məhsələrdir. Elim tədqat məhsələrdir, soq böyükdir bizdə, maşaAllah olsun. Tək ki, elimdər akademi arasında fikirli verin. Mən təxmini həsablayıram, orda bir 2.000 kanci senəri deyə etki var. Məsələn, 2.000 kanci senəri. Təsəlur eləyi, 2.000 kanci senərin orda işləmərsində gənaya toxun. Hər qət deyib bu. Dəri ki, turgu tozal, türk yani, gənaya tindən inkişaf eləhdirdi. Ölçək suadiyatın qaldırdı. Bizdə israfçılığın qarşısını aldı pandemi nisbədən. Yəni, bu tərəfdən. Düzlə, bu inədər bana soq xərçə etdiyi, məsələn soq pullar xərçələndir. Bu bir bəla da, bu bəla ne iləmə yollardır? Yəni, deyicə tərəfdən belə ki, çömək kim oldu? Orda o qədər, o sərf olman enerjinin, sərf olman kamlox hərçilərin nü qabilində nələr olur ki? Nə işlər görülür ki, orda başa düşə bilmirəm. Yəni, bu baxımdan belə ki, nə işlər görülür ki orda, biraz da bundan danışa qədər faydə edən də soru şəzim. Mən orda başa düşmirəm. Yəni, bax, əcə pandemiə dövründə deyirsizsə, maşallah. Akademiklərimiz çoxlu kitab buraqdılar əmin dövdə. Bu pandemiə dövün, hətta xarizdə İtalya'da, nə bilim, Rusya'da, ölmətinin akademiklərimizin orda, Ramiz Mehtiyevin, İsa Həbib Bəlinin, çoxlu kitabı hərci olundu. Həmin bu pandemiə dövründə. Maşallah, hərəsində üç-dört vəzifəsi var. Yəni, bunlar çalışıb onlar da eləyə bildilər. Pandemiya da niyə xeyli belənsi işlər gördülər, kemiyyət işləri. Çeyfiyyət sə, yəni, çeyfiyyət dəyəşməti. Həmin, kağız yığını, kağız topası, nə var orda? O, mahiyyətin də araşdıran baxan yox. Yəni, eyni ən ən ə, pandemiya dövründə davam etdi, əvvəldir anlayıq. Yəni də eləcə davam eləyi. Mən burada elə bil iləlləmə və yaxud da ciddi bir qeyrələmə görürəm. Yəni, olabilər ki, bəsən, təhsil də məktəbilərdə mənyən o sosialoga təhsil elədi, məsələn, o tələbələr arasında, qətmə eləsindir orda, üsiyyətdə olmaq məyət, yəni stimullar almaq. Yəni, sırf elimi tədqiqat sahəsində onun pandemiya bizdə hez bir zərariziyanı olmadı. Yəni, bəsən, dar mənada yanaşsa, geniş mənada təhbi ki, pandemiya onsuz da ölkə ekstrasiyyatına böyük zərarilər vurdu. Bələ, təhsil də, məsələn, problemlər belə yarattı ki, online dərislər çetsilə bilmədi, çox uşaqlara daha çox tələrin, təliris, daha çox ehtiyazlar var. Yəni, ki, alimlərin alimlərin axt elə bir ehtiyazı yoxdakı, tutaqçayı gedib akademiya da sərki saat dar bir otaqda qibət eləməkdən səhə, başqa bəlçə bir yuvasında, daxmasında daha çox iş görə bilər. Və yaxud da, laboratoriyaları mən bura daxil eləməkdən, məsələn, əcər həyqətən ziddi laboratoriya ehtiyaz varsa laboratoriya işləri lazım, səhə. Amma belə də humanitar sahədə, tutaqçı bizim institusun ya ədəbiyyət olsun, yovrifaqın, nə var orada? 15 nəfər, 20 nəfər üst üslə toplaşırlar orada. Səhədə də bu, belə ziyanı oldu tutaqçı orada ziyan olabilər. Akadirəktirlər bunlar inzibatsılığı xoşlıyor, onlara darıqdılar, məsələn, əmir verilməyə darıqdılar. Saycətir deməyə, məsələn, o qaqpını ördük, qaqpını aç, məsələn, bir yüncülbabi intriqə yaradıb məsələn, onda xususi bir zövb qalmağa. Bu şeylər onlar üçün adrin halini beləz olabilsin, onların aşağı düştü. Məsələn, başqa heçinə burada. Görməyəm, başqa şək. Burun failbəyik, siz də düşünürsünüz? Pandemiya umaralı bir sesləndirdi İdris Mələrin qancəni elərin sayını. Çün müdkancələr varmış elərin verətik deyilməyəsində. Təxmi nə, yəni məni de xisaclar, o maraqlansalar daha yaxşı olaya? Yəni, ya o irodik idi, təbii. Faybəyik işlək görə, faybəyini də düşünürək, elə suallansı də müraca edəyəm. Valla, həralda düzdür. Pandemiya mümubəladi, təbii ki. Ancaq bəzən, mümətlə bizdə bir ata sözü var, hər bir şərdə bir xeyir də vardır. Yəni, bu məsələnin bu tərəfindən qanaşsaq sözün açıq, pandemiya mümubəladi olsa, ancaq həralda iskər eləm sahəsində olsun, təhəsildə olsun. Mümkün deyilmək ki, onun hansısa bir belə deyikdə azdolsa müsbət tərəfi olmasın. Yəni, bizdə bu müsbət tərəfdə nədən qaynaqlanabilir mənilə gəlir? Mən İdris Məlimin dediklərinə qatırmaqla yanaşsa yədirəm ki, bürəz də məyən el dilində desək pahırlar da açılır, əslində. Bürəz üstürtür olan məsələlərdə yaxda bəz məsələlərdə aydınlıq kəlir, ortaya çıxır. Yəni, bu məsələ yoksa, məsələnin eləm sahəsində bəlidir. İdris Məlimin deyil ki, mumsuz da bizim əsil eləm adamları evdə iş deyirlər. Məsələn, mənə belə, beləzə o təvazədən kənar olsa da, demək olar ki, yazdığım kitapları, meqarlərin, yüzdə 95 faizini, yəni ev mühütündə yazmışım. Pandemi yanında, bu anlamda mənə xeyri oldu ki, o İdris Məlimin deyil ki, o 8 sağda orada boş beşəl oturub yaxda çi, qeybətlər iləməyə yaxda nəmləyim? Yəni, gündəlih mövzulardan tanışma qəvəzini, yaxda hansısa intiri qaları, dəki yüzdə qalma qəvəzini evdə oturursan, və meqarlərinə yazırsan, yaxda çi kitabını yazırsan, yəni, bax, bu tərəfdən mənə öz adıma da deyirəm. Hərbət də, ancaq onu da deyim ki, o kəmqət məsələsinə də deyil, İdris Məlimin deyil ki, kəmqət nə mən adadır? Bu kəmqət əslində bilirizdir. Mənim İtalya da, Fransa da, Amerika Bileşmiş kitaplarımda kitaplarım çıxdı məsələm. Kitaplara baxanda əlbət də ki, mən orundan razıyam ki, o kitaplar demək olar ki, kimin sanzıq öz adına görədik? Yə, fran-kəsin İtalya da kitabı çıxanıza o kitabda elma alamda, azərbaycanı xeyri alamında bir xeyri var mı? Valla nə bilim, mən sisnə yetmirəm ki, olanlar vardır. Azərbaycanı ölçüdə yoxdur. Yəni ciddi bir ölçüdə təbii ki, yoxdur. Pəssil məsələsinə geldik də, şagirtlər üçün daha çox problemlə azıq. Şagirtlərin də bir müsbət tərəfləri gən aşanda, əgər də ki, o biri var, pandemiya dövri deyildir. Məhdəftən gəninir hazırıqə gədirsən, yaxda ki, direkturlarla nəvləm kimlərlə, hansısa, dolası yolla məsələni həll edirsən, və biz bu pandemiya dövründə artıq, ne də deyirlər bir bağlaca bunda sərbəstik, yəni qalıq. Yəni də deyirəm, ancaq məndov çinlər razıyam ki, pandemiya dən öncə təssilimizdə məyən həlbətə indi, məyən uğrları biz istinəyətmirək, yəni artıqı. Ancaq o əsas mahiyyətə gələndə, pandemiya dən öncə təssilimiz ne idi isə, yəni bu pandemiya dövründə də, yəni ciddi bir şey yoxdur. Mən hərək düşünürəm ki, mənim fikrimdə bəzi geriləmələr var. Ümumiyyət Azərbaycanında təssil məsələsi, xüsuslə də orta meydətdəki təssil, çox az nəcaqlı vəziyyət edir. Əgər valdeyyinlər öz evlatlarını hazırıqlara gündərməsələr, Azərbaycan külp dilindən yaxta kədəbiyyatdan, içi alanların sayı daha çox olar, yaxta tariqdən. Yəni bu hazırıqların hesabına azdan çoxdan, yəni bu müşbət kələflər olur. Vaxnızı çox almak istəmrən bu qədər. Təşəkkürlər. Təşəkkürlər. Yəni zaman məsələmiz də nəzər ağlıhı. Üsul hələxanım, soruşu ki, yəni şagid məşhdəbdə elimi öğrenə bilmirsə, bu kimi günahıdır? Yəni ki, bir başa müəllimin ortaya çıxır, əgər müəllim kəsirsiz şagid, yəni elimi qabraya bilmirsə. Yəni şəxidən problemlər var. Məsələ elən bağlı, həralda bugün də abtriyyənlərimiz, abtriyyən də düməli tələbu adını qəbul eləyəyənlərin də bugün onların üçün bayram olmasın nəzər alara bir məsələyə bir alimlərin qeyni bildirək. Çünki bizim üçün elin mətəhsi bərabər yanaşı kategoriyalar. Bunları bir-birilən ayrabilməri. Bunu idris müəllimcisi nə deyə bilərsən məsələ, məsələ, haqqında? Bu, öz və önəmli, düşündürəcə bir məsələrdə. Burada məllim şagid münasibətləri. Şagir okumursa məllim cünah şərdə, yoxsa şagir cünah şərdə. Yəni, mənə elə gəlir ki, bu pəşəkar məllimlərimi soq azdır. Pəşəkar məllimlərdə alim əsdəbləri yetiştirməlidir. Və asılın hissədiyəm kürifət məllim, mən özüm temasda olduğu məsələ məllimlərlə soq belə, yəni, imumi dünya görüşü soq aşaq idi. Məllimlərimizin imumi dünya görüşü soq aşaq idi. Bu məllimlər təksə, bu 30 ildə yetişəm məllimlər deyildə, yəni, bürəz də qabağa gedir tarixi. Məsələn, araştıranda görürsən ki, məllimlərin əksəriyyəti, məsələn, o zaman valdeyinləri üzristirən, məsələn, o vaxt tariqlər qururdular da, xıyarpanmido raək edirlər. Xıyarpanmido raəkibə səhatıb, sonra gedirdirlər, 3-5 min verib diplomalıqlar. Yəni, bunların savadları soq aşağı dərəcədə məhdud olur. Yəni, bunların mən özümdə yaşamışam, görümüşəm, öz üzərmdə bir çaycir kimi görümüşəm. Məsələn, tutaq bəlzən görürsən ki, aədi ana dilini tədris edəyən məllim, bu fanetik tələqfüz sənə düz öyrətmir, tələqfüz qaydalarını harada uzatma, harada qısaatma və bir də baxısan ki, yaşın olub 20-25-30 sən öz ana dilini də düzgün danışa bilmirsən. Buncun ahkarı kimdir? Məllimin özü öz ana dilini belə düzgün mənimsəyə bilməyib. Ona da əli zamanda həmin o alim həçdədə öyrətməyiblə. Orada da rüşvətinən gələn məllim işləyib. Diplom da rüşvətinən alınır. İmumi, dünya görüşü, saviyəsi soq aşağıdır. Məllimin təşsü o deməkdir ki, mən riyazət məllim yəm, bir də tənilər həllilədim və salam, öz sahəmi bildim, kurtarı da xəyir. Əsəm, burada pedagoç qanə bilməm, psixaloca elin zamanda dünya bi və hətta deyərin dini elimlərdən başın çıxmaldır. İsəm, bu insanla nişliyirsən, öz də uşağımın. Burada məllimin qeyri pəşəkarlığının böyük rolu var. Uşağın savatsız olmasında, cəmiyyətə savası artılmasında. İlmən, də yerin düzdür. Bizcə ailə də tədris təalın prosesində iştirak eləyir. Val deyirlər. Onların da qatısaq, bir əz də migasını genişləndirmək ular. Dərəcədə bu məsələdə payı var. Dələr. Çox təşəkkürəyirəm, Barolun, ufəb, yəziz, gülüfət və yaxcın məlinlər var. Moguləcim onlara çəks olaya başın kimi baxır. Təşkilən, təşkilən məksələr, allərərəm. Çox təsiklər olsun. Çox təsiklər olsun ki, mən də bundan bağlı məllimlərə iradə bilirmişə. Mənim çox dəyirlərləm məllimlərin var. Yolulur, heç zaman bu seçki saklı kəralıdakıdakıdakıdakıdak.備ki saklı kəralıdakıdakıdakı olan məlim əvv보qlandqları məlsin. Siz məllim adı əslində Valdaein adı da özü də bir şərəfdü. özü də bir şərəfti. Məsələn, vaal deyin necə olabilər ki, bir söz desin vəlqatlarına, ancaq əməlində isə o dediyi sözə əməli etmir, yəni, məllim delədir. Sözünlən əməli üstə düşməlidir, təviçə üstə düşməldir. Ancaq bu niyə üstə düşmür, bu ümumiyyətlə, bu zamanı iktiham abyektini daha çox məllim üzərindəmi qurmaq olar və və vaal deyinlərin özü eyni şəkildə dediyimiz kimi, eyni şəkildə vaal deyin adını ham sudoğuruldur mu? Məsələyə, əlbət də bir mənara şəkləsi bir nasır yanaşma mümkün deyir. Məm ümumiyyətə bunu toplumun, cəmiyyətin bir ümumi belası kimi deyirləndirəm. Bu, bir zəndirvari məsələ də bir-birimizə bağlı yıq, yəni, bu və yedi cər şəkildə. Məllimi iktiham etməyolar, vaal deyinləri də iktiham etməyolar, başqa insanlara da iktiham etməyə yasandı. Məsələrin kökünü bilmək lazımdır. Icebergin yaxta buzdağının görünmüyən kərəflərindən daha çox bilməliyi ki, məsələsiniz sizindir, deyirsiniz sətski saxta çarlığına, bəl, bu cəmiyyətdə daha çox gələn məsələdən biri dəməs, məllimin adının, deyək ki, hansısa bu kimi məsələrdə hallandırılmasıdır. Bak, nəyi məllimin adı bunda hallandırılmalıdır? Nəyi məllimin adı, deyək ki, xoşa gəlməz məsələrdə rüşvətdə hallandırılmalıdır? Yəni, deməli, rüşvət bəy, mən hesab edirəm ki, bir toplumun özü, cəmiyyətin özü bu məsələdə iradesini ortaya qoymalıdır. Yəni, məsələni ancaq bir tərəfli şəkildə qoymaq da doğru deyildir. Məllim də sizin bizim qohumlarımızdır, dostlarımızdır, tanışlarımızdır, məllimlərimizdir. Yəni, nəyi demək istəyirəm? Məni ilə gəlir ki, biz bu müstəqirliyimizin bərpasından 30 il keçir, bu 30 il ərzində biz daha çeyfiyyətli bir şeylər ortaya qoyabilərdik. Mən bunu bir mənana şəkildə deyirəm. Bu 30 il ərzində, deməli, yolar ki, məllimin adını seçki məsələsindən, yaxı da çöruşvət məsələsindən, böyük ölçüdə aradan qaldirə bilərdik. Bak bu, mən bunu yüzdə, yüzdə edəm ki, bunu qaldirə bilərdik, anca qaldirə bilmərin. Saçlıca cəvablandıra, üç dəyə qəni keçməsin, suallar çoxdur, çox xayr şeydirəm. Rəfləxalımda evli izləyicimizin suallını verəcəm. Bizim özümüz də çox suallarımız var. Hər halda bir yarım sadınız var bir eləşin sonuna. Onları soruşacağım sizlə. Rəfləxalım deyir ki, Azərbaycın təhsilində farıcı qadırlar sayləm məllimlər, ölkədə keçirlən, seski də saçlıkarla həyatı keçirməkçin istifadə olunursa, həmən məllimlər kəmil vətəndaş zəkalı peşəkər qadrı keçişirə bilər mi? Kefiyyətli təhsilə deyicə çox şeydə bilədir. Şüphəsiz ki, bu sualı az öncə soruşdu və cəvabını əziz izləyicilərimizə də təhilim etdik. Rəflıqar qulye bilədir ki, 93-dən sonra məllimləri təhsilə və açılıqla başqa yerdən çörek qazanmaq, indi də rəsmə məşhdəvrəddə şahidləri ıza olunur. Təbii suratı, savasızlığı milləti al verə qoşdular ki, beynimizi kişisində. Bir fak var. Bir fak var. Pandemiya dönəmində məşhdəvrə işləməyib, amma məşhdəvdə maaşları alan məllimlər uşaqlarla əlavə məşhdərə üçün əlavə valdinlərdən və sayt alıqlar. Məsələn, mən üçsini fotoğraqında 30 şagird varsa, hərəsini hər şagirdin valdinlər 100 manat alıqlar. Yəni, aydə üstün mananın və sayt alıqlar valdinlərdə. Nə dərəcidə doğrudur? Nə dərəcidə bu məsələyə imkan vermiyorlar? Zətən, məşhdəvdə maaş alılır da bu. Valdinlər hardan qazdanızı qətrib elməzdir. Mən istəyərim, məsələ, həni izləcidərin üçün də marağıldır, aydınlaşdırıq. İdris məllim. Lütfen, İdris məllim qısa cevabı verir. Fayıqa, siz də də lütfen suallara qısa cevabı verin ki, hamsını soruşabı də sizdə məsələ. Tövbətmələ, bu, konkret olaraq bu qanun pozuntusudur. Bu, bu, biz, bu, zavabı yoxdur. Bu, nə deməyətik ki? Bu, mən başqa söz tapabilmirəm. Bu, sırf həyubqı bir məsələdir. Yəni, qanun pozuntusudur. Başqayı etsinə deyə bilmətəm. Yəni, İdris məllim, İdris məllim tamamil axtlısız. Yəni, bu çıma hallar varsa, dər hal, yəni, mübafik organlar, kəbi ki, bunun, yəni, təlbiri görülməlidir. Ümumiyyətlə, dediğimi çıma, bu çıma hallar, bilməni halı şəkildə təhsildən yarışdırılmalıdır. Bu vədikə şəkildə valdeyinlərin, hər hansısa bir şəkildə, yəni, bu pulla nə adın hallandırılması qətiyən doğru deyil. Və əli xeyriyə şeyləri vardanca, bu fontlar zətarda üçbəsiz ki, ne də deyələk, könirli yəsəsində olmalıdır. Səs. Səs, yox. Səs-i yox. Səs-i yox. Səs-i yox. Səs-i yox. Səs-i yox. Səs-i yox. Səs-i yox. Səs. Səs-i yox. Səs-i yox ki, ördü.Os 요res marketers hasij? An breathing fresh air. Azərbaycan xarqınızı indi isə başında olanlar savet dönəmdən varisləri deyir. Yəni, bu gün Azərbaycan qədibinin başında olan Ramiz Məhdiyəv kimdir ki, savet dönəmdə yüksəy vəzfə deyirəkdir. Yəni, bunu inkar etmək olmaz. Mən sadəc olara dairəm ki, savet dönəmdə müstakil resbulqa deyirdik. Savet dönəmdə başımızın üstündür üçrəli bayrağı yoxaydı. Ona görə o dönəmdən müqaist edirəm ki, hətta o dönəmdə belə biz öz milli kimliyimizi müəyyəmdə saxrayabildik. İmperiya qarşı sabaşda və də saxrayabildik. İndi bilmirək, gizli düşməm varışımızdə, on demək istəyirəm. İndi isə sözün açıqı, mən de onu demək istəyirəm ki, indi isə sözün açıqı, savet dönəmdən ismizə yerləşdirilmiş eriməni başlılar, rüsus başlılar. Bu və yəni gəlşəkildə şuurumuzu zəhərəməyə və yaxı da ki, qalqın o mənəviyyatı çorramıqa davam edir və bəz müəyyəmurlarda sözün açıqı. Öz qohu məqrabalarının şəyirini yaxı da öz şəçilini müəyyəm orta meytəp təsdiklərində vurduru yazdırılırlar, bu da yaxşı hal deyildi. Məkəli müşiklər şeyin, zaviddə, əlimət, zavaddar, məhəmədəmi, rəsuzadələ, əlimət, zavaddar, nə biləm, bəba başqaları qarırıb, çənarda çımlər sansısa bəzə müəyyəmurların göstərşi ilə çımlərsa orta meytəp təsdiklərində düşürür. Buru demək istəyirdim. Rəşid Aliyyif yazır ki, yərimətlə, rəşid məlidim ki, müzakirəsində ilmi baxış, üstünlük təşkil etsə və dünya təcrübət sistemini şəkildir, öyrəndir ölkəmizin təhsilində və ilmində köflü islahatlar aparılsa uğurlar əldə edə bilərik. Elə, bundan bağlı, mən istəyərdim ki, əh, konkret idris məlidimə sual verən, şu sualları böləcəm, hamsına cavermə üçünün, hərki alimin fikirini öyrəmək çətinə olacaq. Ona görə sualları bölməmək müəyyətin deyəm. Idris məlidim, aliyyatıslay-səkarmisiyasının Facebook hesabında, təssiz diklomlar, açıdaqların belirilməsi ilə bağlı təqdimatlar kesilir. Biz bunu görür. Diklomlar belirilirse deməli bir duafələrdə var, keçilir. Bu müddət ərzində elimi tədqiqat işlərinin qadır hazırlığının vəziyyət necədir? Yenə də qaydıran, bizim yüksə ifsaslı qadırlarınız hazırlalarını mümələk istəyərdim. Bu sualın cevabını sizdən eşirdim. Bu da çox aktual sualdı. Ürüfədim və həri qətəndə, bu aile artistasya, bu səifəsində belə, təqdimat, təqdimat, təntənəli təqdimat mərasimlərində çox tez təzirəsə gəlirəm. Mən belə hesab eləm, bu təkisi aile artistasya qamisi asında yox. Və elimlər akademiyasının özünün saytında, hətta bizim dilsiləyin üstünün saytında, və bütün üstünün saytında sanki bura bir imumi tapşırıq verilip ki, bir düğmeye basılıb ki, reqlama üstünlük verin. Reqlama eləyin hər şeyi. Yəni, kimdir cəbəm baxam, oyaliyam? Anzax, yəni reqlam indi, bu dəyəkə şəkinlər boldu, göstərişlər, nəvələm, axtsırsan filan saytı, hər hər şey əla. Aile artistasya qamisi asında ən təbliq elədiyi bir şeyi görəm ki, üzləyirsiz, diplom təltif eləmək, diplomu verir, filan kəs diplomu aldı, filan kəs aksestat aldı. Sanki elə o qurum elə hamiyyət diplom paylamaq üçündü. Bə mən orada görürəm ki, rüfət məlum, burada bir təngi dola diyələr ki, filan qədər əsər keyfiəssiz çıxdı. Aqı bu keyfiəssizdir, bu 80 faizi, 90 faizi. Bu, niyə araşdırmırsınız? Bak, bu hamısı yenədə, o savet durğunluq dövründə olduğu kimi, malalama principi ilə həyata kesirlir. Bu cündə malalanır ki, bunun sonu da soq pisdir. Soq azı bir sonluq olaca, bunun. Yəni, adı qayda da o boyda qurumdur. Bu, gəlirlər yenədə ənə nəv olaraq, həbu müdafiə oldu, filan oldu. Burada hət bir yüksək ixtisaslı qadrı mən görmürəm. Nezə yetişə bilir? 10 rəya alır, bir iddiyatıya 10 dənə rəyi verilir. Amma o disertasiyanın cəhəmsi 2 nəfər, 3 nəfər okud ya okumuq. Soq rəyi iddiyasının özü yazır, filan şey özəlir, hə aparır. Göster və salam. İçlərin də yenə deyirəm. Əcə sevci olmasa, o sevci vətənda açdıq məsuliyyəti yoxdur. Elə və ki, bu vətə baş qasının da, və yaxud da soğudu düşününcə, bu vətən elə bir 2 nəfərində, mən neyində, mən oradan buradan qaqmışdırım, bir təhər aldadım, özümə günahıqlayayım və nə olar olsun? Bak, belə bir düşüncə tərzi hakimdir. Bu dəqə o qurumlarda da, müdaqə şuralarında da tam belə pəra kəndəli mövzudur bu dəqə. Bu dəqə də ölkə də bir sıra problemlər muharibə. Muharibədən sonra bu dəxili mübarizələr belə sanki belə təhsilə elmə olan diqqət tamami ilə itib. Yəni, bura bir cidində ahləyı o. Təşəkkülə edir isməlləyim. Telman Emrolay və adlı izləyəcidir ki, siz hansı məşhdəvdə 100 manat alıblar, hansı məşhdəvdə almayıblar, bəki onların adlarına sadələyək. İkinizi Telman Emrolay, Emin Emrolay bin gərinə danışmaqsısı salayetini kimsizə verir? Üçüncüsü, siz bütün məşhdəvlərin necə elə nəyində məşhuldubun, necə mühendirəyə bilər? Bizə yazıqlar biz onları deyiriydə. Təbii ki, biz hansı məşhdə dolması haqqında məlumatı burada yaymayəcəyiz. Şəhər aldı insanların şərəf beləyəqətinin alçalılması oladır. Amma, konkret organlara müraciq eləyə bilərik. Mən istəyək, burada direktörlardan çox böyük narazlıqlar var. Burda qeydoğumuz ki, direktörləri inəmək. Şurada mən Faiq Bəydən Lugar Alakbar olun fikirini soruşmaq istəyirəm. Məlum ayaqda durabilməyən dövlət cəmiyyət özü də ayaqda durabilməz. Məlum onun maddi və mənəvə vəziyyəti cəmiyyətin barometridir. Bu günkü məlumlərin maddi durumu onların gerçəkdən ayaqda durulq, döşvət almadan, əlinə şagirdin əlinə baxmadan, şagirdin valdeyinin əlinə baxmadan, faylət göstərməsinə şəhərək yaradabilərmək. Mən istəyədən bunu sizdən soruşaq. Bizdə məlumlərin sosial qədiyyətindir. Çünki sizdə həm də məlumiz. Sözün açıqı çox çətindir. Düzdür nisbətən bəlçə son illədə bir balaca məlumlərin maşında bir normallaşıma var. Hər halda əvvəlçi qəki 10-15 ilə nisbətdən cəx. Bu yiqərli deyildir. Məlumin sosial vəziyyəti hələ də yiqərincə kemin edilməmişdir. Nə orta məhdəbdə, nə də alim məhdəblərdə. Hər halda məlumlər əgər bir niçə yerə qaçırsa yaxta ki, hazırlıq dərisləri keçirse bu məlumlərin, mən deyərdim, 95 faizi bəzi istisnalar olabilər. 95 faizi məcbüriyyətdəndir. Əgər məlum bir yerdən aləsi saklayabilecək kədə normal maşaqsı ne hazırlıq dərisləri keçirməyə çox sanatlar yaxta ki, bir universitetdə, yox, bir niçə universitetdə qaçırmış deyə bilər. Məhbəsəl üçün 20 ilə yaxında alim ətəblərdə dəris deyirəm. Ən azı ki, yerdə dəris deyəmişəm. Bəzən üç yerdə dəris deyəməyəməz buralmışım. Yəni üç yerə qaçmışım və mən özüm də başa düşürəm ki, əsində, iki və üç yerə qaçmalın özü belə, iki üç yerə, yəni, qəç deməkin özü belə kevviyyətli kədrislə əsas vermir. Ancaq aldığımız maşaqlar, hələmən 10 il, 15 ilbədən öncəki maşaqlar çox qaqqa tazilindir, nisbətən bəlcə bir balaca nəsə irələş var. Yəni, ümumiyyətlə, məllim ələ bakanı olma baldı. Məllim şagirdinin və tələbənin gözünə ahıra qədər diç bakmalıdır. Və burdan məllimi haqq qazandırmıram, çübəsiz ki, biri siz məllimlər arasında da təsadif olabilər yaxda harınlamış olabilər. Ancaq mən izə bilirəm ki, orta məhdəbdə, vali məhdəbdə ki, məllimlərin bir çox qəl kenara çıxmalara yol verirlər isə, bu zaman onlar məcbüriyyətlə, yəni, sosial vəziyyətinin çətinliyindən buna yol verirlər. Məvvət də biz yeşkəsi haqq qazandırmıram. Sələlən al da məllimin rüşvet alması yaxda orta məhdəm məllimlərin həansı şagirdlərdən fullan bağlı söhbətlər olması. Bular bizi siz, bular varsa o cəmiyyətin az öncə deydiyimiz ki, diməli cəmiyyətin özündə, kökündə görünmüyən kərəfində ki, problemlər var. Və mən ümumu deydirəm ki, məyəliyən ilələşdər var və bu düzərəcəkdir. Əgər bu düzər, məsəl, şübəsiz ki, əgər bir toplumda cəmiyyətin məllimin sosial vəziyyətin düzərmirsə, o cəmiyyətin gələcəyi nə optimist baxış mümkün deyildir. Aklısınız. Aklısınız, təşəkürlər. Bir bismarəlin, belə bir məlumatı rəs gəldik ki, təxminən 2000 əsərə sahib bir sürü akademiklər, pandemiyanın sərt vaxtlarında xarəcdə kitab məqalə nəşrəkdirmək yarışına girişiblər. Yəni, o əsərlər də bəzlərdir ziyazlı dəlidir. Bu həkətən elimin inkişafına xidmətdir, yoxsa daxil auditoriya hesavlanmış, adlımdır, belə bir sual daxil olub auditoriyamıza. Nə məsələdir? Bəki, siz xəbərdarsınız məsələdir, akademiyası? Bu barədə mən özümdə bəzi statuslar yazmışa, mən də toxumuşam məsələri. Həyqətən də alimlər, bu akademiklər, xüsusiyan son vaxtlar, əvvəllər də və pandemiya dövründə xüsusiyə aktivləşirlər. Çitab çapı, əsər çapı yarışına giriblər. Məsələn, kim daha çox çitab satilədi? Çox çi yəndirəmək, akademik, rağmüz və ehdirlər çitabı filan dinlərə tərcimi olundu, filan yerdə çapı olundu. İsa həbib vəli tez qalma cəriyə oda bir italyada belə səslənməs üçün də, yəni, filan yerdə çıxdı belə oldu. Amma bunu baxırsan keha bu mahiyyəti nədi görəsən, nə olub, nə var? Baxırsan, heç nədi, yəni, o bir də bir belə, daxil ayditoriya üçün hesablarını, bu daxil ayditoriyanı aldatmaq üçün. Bunu başqa ad vermək olmaz. Bunların çeyfiyyəti heç nədi, artıq bunlar buna vərdiş deyidiblər. Yəni, art haqdı qorsan qabağlarına deyirsin ki, məsələn, bu, oğurlamısa. Bax, bu uşaq çöçürün. Bunu kampüitesi çöçürün, sən adıba vurub, bu insanlar aldasın. Bu, artıq elə bil, onda bir imuntət yaranıb onlarda. Onlar da artıq bunları vəcinə hələki almırlar. Bu, öz də soqbi imumi bir belə adı həyətən. O bir, belə bir misal var idi, adımda qalıb deyir. Toy da, toy olur, hamı yeğil içir çəklənir. Tamada da nədə haqdı, mikrofonun ağlar ağzına deyir. Yaxınlaşdır deyir ki, burada çişi yoxdur, burada çişi yoxdur. Hamısı da çefli deyir, heç bilin xəbəri yoxdur. Biri bir ağaq sıxırcaqlar bunu bil, hədəli deyir, nə deyir nə? Deyir, səm nənişim yoxdur, səm nənişim yoxdur. İndi belə bir vəziyyət alı, ağaq. Məsəl, hamı elə bil, yaxdı bir yoxdur deyir. Onlar da öz içlərini görürlər. Mən nə deyir, vallaha bir üç dört yeri də işliyirlər. İş daha doğrusu, adları işləcədir. Dövlətdən bir nəsə yeri dən böyük məbələdə məvazib alırlar. İçimin mana təşsə bunlar, titul maşaalırlar. Yə, gələr çıxır. Böyük bir ədaləhsizlik var burada. Onlar onu görür. Bu alimlə nə gözlürsünüz burada? Nə islahat olabilər belə alimlərləm, belə akademiklərləm? Akademik də bir vicdan olar. Görürp sən ki, gedərsən akademikin yanına insana dərdini dinləyər, nəvazı şeylə. Bunlar elə bil, akademikdən çox başqa bir məhluga çimi davranırlar. Başqa bir, yəni, peşəsənəz sahibi çimi. Bilmirəm, yəni, yoxdur. O qayıq işisindən məhlub. Şəkkirlər, İsmailim. Şəkkirlər. Çox maraqlı bir fakt var. Bayaqdan izləyicilərin bəzləri. Bizi fakt, faktə əsaslanmamakda günahlandıranlar var burada. İzləyici Refil Agaibə yazır ki, zərdamın alıcanını kəndində bir dən əli təhsil-i məllim yoxuz. Gidib araşdırsınlar. Bizdən demək deyip burada izləyicicə yazır. Okum adam fulla qaliz diplomalı müşriyyillər. Gidib araşdırsınlar. Qarıqdən qəbər olmayan məllim, necə tarəq dərsid etsin? Şəkkə nə sual verirsən, cevabı heydər babadır. Bələk ki, videoloji məsələlərdən bağlı fayq və əmin fikirini eşidək. Niyə milləti bu günə qoydular? Bu millətin heydər babad deyil ki, heydər babalar inananlarındır. Bu millətin quruçsu var, cumhuriyyətin quruçsu var, bu millətin tarixi var. Bu millətin tarixində nadır şah var, səfəbilər var, akqoyunlar var. Niyə bu milləti tək bu ideolojiyanın əsirinə çevirirlər? Fayq və eşidək. Tülfət bə, bununla bağlı mən dəmə qalilərimdə iqtaflarımda da yazmışam və ufkirdəyəm ki, Azərbaycan köçülərinin, Azərbaycan xalqının dövlətli yenənələri, dövlət böyükləri, həmişə eyni eitramla, eyni ədalətli, abiyyətlik şəkildə bizim ister orta məhdəp tərsiklərə alim məhdəp olsun verilməlidir. Çünki bu, bizə aiyyətdir. Bir burada bu çox mühim məsələt. Hansısa məmurun, hansısa dək ki, yaltaqlanmaq üçün yaxta kimdən qoşu cərim bir biləş yola bilmət. Yəni, bu tariqdə məsələn uzun həsənin yaxta ki, qara əhmədin, məsələn deyirəm yaxta Nadir Şəfşar, aqa Məhəmə Şəqqacar, Abbas Mirzə, Məhəmədəmin resulzada, deyək ki, Səttar Khan, Qiyabani, Pşəvəri, Elfə Dilçibə, Hedərəliyib. Yəni, qulların hamsı, heç bir ari seçkili qoğulmadan bizim orta məhdəp tərsiklərində və alim məhdəp tərsiklərində verilməlidir. Biz bu məsələrdə biz tariq və mədəniyyətimizi olduğu kimi çatdırmalıyı? Mənim düşüncəm bu döçü, məsələt üçün, Azərbaycan Cumhuriyeti dövrünün nə bağlı məlumatları keçgidə tariq tərsiklərində azaldırılır. Yaxta ki, digər məsələlərdə ancaq daha çox, daha çox bir çox məsələrdə giriş yer verilir. Bu, məni elə gəlir, bu doğru değildir. Biz, eqər düşmənlərmizə qarşı, qanklət dəkcə irmenistanə qarşı, yaxta dəkcə İran-İslam rejimlə qarşı bir çox məsələrdə abi iqdimləyə özünüz qurmalıyız. Ancaq yenə dedim, Rüfət bəy, çox təsir olsun ki, Savitlər dönemində içərimizdə yerləşdirilmiş tariqçilər, nəvlim, gülçiri alimlər var. Məsələ dün, gülçiri, fəsəfə ünüstü, tariq üstündə, hələ Savit dövrünlən burada Anta-Azerbaycan və Antik-Türk olan alimlər yetişdirilibdir. Və bu, hələ də özünü, bu və yaqi, gəlşəkili gözünü bürüzə və yedi. Bu, yenə deyirəm. Biz millətimizin gələcəyi üçün, dövrətimizin gələcəyi üçün bir mənalı şəkildə abi iqdim və ədaləti şəkildə hər şeyi ortaya qoymalıyız. Əxtəqdir, də biz məhdut şəkildə qalacıq və bizi gələcəkdə problem daha ciddi problemlər nəvücüzə qalacıq. Tamam. Təşəkürlə, Fahib bəyi. Biraz da akademiya sistemi haqqında sualları var. Sonra yenə də təhsililən bağlı çoxlu yazanlar var. İnsanların əsas dərdibidir, təhsililir. Çünki hər kəs təhsililə məşhuldur. Elin biraz lokal sahədir, təbii ki. Bu akademiya nə bağlı bir suallı var. Mən istəyərim və hər məhdi İdris Məhləmi buna cəvb edirsin. Fahib beyinlək ki, neşədmək maraqlı olardı. Sual nədə nibarətdir? Deməl, bildiğimiz gələr, pandemiya dən əbvəki vaxtlarda akademiya də işə davamiyyətə kusi nəzarət meqanizmi tətbiq olur. Hətta işə gecikənlərə yaxud iştən qalanlara ciddi intizam təmbəri tətbiq edilir. Hətta iştən azal olunurlar. Vələt skır ki, alim ünustu da olmasa işlər tökülüb qalacaq. Məsə pandemi ilə bağlı işə davamiyyətən pozunması, bildiğimlər akademiyasının elimi tədqiqət ünustularında, konkret olaraq məsələn sizin çalıştığınız hər məhli İdris Məhləmi. Dilçili ünustunda hansı fəs adılara səbəb doldu. Elə suallı mən fəs sosialo qəbə fəs hərfə ünustu ilə bağlı da Fahib beyi dən soruşa bilərəm. Lütfen qısa, hər cevaflar iki də qəni keçməsin ki, və ilə işimizin sonunda başqa suallardadır. Həqi qətən də burada müqaisə aparılır. Bəs pandemiya dən əvvəl xüsusi cəzadəsdələri yaradılırdı. O cəzadəsdələri məsələn direktir, direktirən məsələn muadələr filan. Əlin altında olan bütün o sanki inzibati buraya suqlar güzəldirləri də özlərinə. İndə hələ bir 10DMki yeni bir icrası, baş direktir, icrası direktir, bürəz də yeni Ramzi Məhdiyevcərinin uza artırıbində o inzibati strukturu. Nəzə bunlar cələridilər, qəflətən girirdilər otava. Otavalara başdırilər, kim yoxdu filan. Bələkə bir yarımsa artıqın əsə icrazı alıbqə edir ki, lana qeyd elirdirlər o cəzalanma aldır. O belə bir raid keçirirdilər ki, sanki burada başa şüphürəm, zavo duydu burada, səxın arxasından kimsə girdi. Baxı burada nə var ki, 15 nəfər oturup çay çir, biri də çıxıbqə edir bəndi, o da işmir. Nəyə yoxsuz niyə çıxışmışsınız? O mənə də pandemiya düz deyirsiniz. Həmin vaxtı məhzisə deyim ki, baxı çox insanları həbdə bizdə o vaxt qulu məhədəmli işdirdirdi. Mainatörün şövbəsi müdürü idi və burada qaynar xəttidir. Çok əmək sərdələmişdir. Yəni, məsələn, gələn həyət, də ki, burada isabi, bəlim, ösünlə, soylu birliyi onlar hamsı, qulu məhədəmli, yəni, bir saat işə gəlmədir üçün saartlar, yəni, kezikdir üçün. Şəbdə tövhəmət verirlər, çövələm məhzisə. Niyə oran, niyə bir saat orda olmağımsan, zavodun işə dayanı, istəxsal orda, plan müəxsul istəxsal olmağıma, orda nə iş görürsün zafiq? Anzax səs çöy, təsəmür elində əhlizdə, qiyyibət bir cəlbura müşahidə iləsi deyəs, bura nədir görəsən? Bu, nə deməkdir aqı burada? Burada heç bir iş görülmür aqı. Zəhini işlə görə bilməsən orda heç bir. Sadəcə orda bəlki deməkdir, bizim direktör müəssün məlum kimi transliterasiya ilə bilərsən, məsələn farhsəliq vasında olan yağzını taqcır laxtında transliterasiya da bilək. Yəni, bu mənada heç bir pandemiya ziyan vermədə əhlək həyəməkdir bu mənada ki, cətməlbələr, qiyyibət eləməlbələr, intriqalar yaranmadır, orda, bizdə inzibatçılara ziyan oldu, inzibatçılara yenə deyirəm, daha çox orda höçmələyə bilmələr. Başqa bunun elmə ziyanı olmadı. Çünki akademiya da davamiyyə absurt bir şeydir. Elm-i tədqiqatçıdır, əvvala sən ona şəraat yaratabilirsən mi? Bir, məsələn, taq ki, 20 kvadra attıq, orta 15 nəfər neyizə doldursa. Hətta rüfət nandı, o qədəl işcisi kiətiriblər. O trumala yeri olmur, onları da cəhələr dəhlizdə birə söhbət eləyip yedirlər. Məbələ bir vəziyyətdir. Mən əhərdən düşünürəm ki, bizim dövlət yaxşı sosial dövlət imidzin qazanabilərdə, məsələn, bu akademiya da 10 münəyə yaxan işcisi var. Onları işsiz kimi onları o muavinət verlərdə həmin pullarda. Dünyada ya ilə zahir kimi, məsələn, bu qədər insana biz işsiz bir muavinət verir, də belə sosial dövlət kimi. Aq bunların funksiyası onsuz da xəyirlər yoxdur. O şəri orada işrədə yaxanır, su işləmir. Nə ablam, kain sanirlər filan qədər pullya hazırıya. Həs əsə edətək? Həs əsə edətək? Yəni çox da bir fərqli bir şeylə deyir. Doğrudan da, yəni orada gündə iki dəfə yoxlamak, yəni səhər burada edinmə, akşam burada sanmı. Bizi əsində bunun bir anlamı yoxdur. El madamından məqalət hərəb etməyə yoxdur. Yaxda plan işini nə yerdədir. Yaxda hansı kitaqlar, nə bəlim, konfranslar, simpozimlər yerinə kimi şeylər bu məsələr olmalı. Yəni deyirəm, bu savet dövrünün qalmı ənənələri biz qıra bilmədir. Əksinə bəlçəmdə bir əzdə o savet dövrünün hərə də qalıqları dediyimiz kimi. O dövrünə daha doğrusu öz varlıq olmuş və indi də varlıqını davam etməyətcə var. Bunların hərə də ondan çıxə bilmirlər. Mən buları yenirdir. Yəni bu savet dövrünün düşüncəsi el madam yenirdir, o dövrün məyəm ismət tərəflərini çariləmiriz. Ancaq biz isə nə yenircəyir? Ancaq o mənfi tərəflər götürmüşün. Yəni sen 8 saat burada dediyimiz kimi. Biz indi diri isməlim deyir, orda öz aramızda danşandı da deyirik. Bu gün neçə sorab toquduq? Bu gün nəvləm neçə ayakkabı ismət sariləmişi? Yəni eqəlsən burada 8 saat sen deyirsən ki, burada 8 saatdur günah. Bu 8 saat ahırda da bir dənə plan işi yazdırıq sözün açını. Bahırı o plan işini də kim necə yazdır? Yəni hansı bilinən hansı istiyyətləyətləyə yazdır. Valla bir çoxları plan işi eqəl ortaya çıxsa məlum olacaq ki, bu plan işi oradan buradan köçürmədi yaxtı isməlidir, ne deyildir, yəni. Bu anlamda yenir, yəni, bu pandemiya bu divya anlamda misibət cəyət odur ki, əsl edəlim adamları üçün, mən yenir, əsl edəlim adamları üçün, yəni, birə şey yoldu. Olar üçün yaxtıdır, yəni, mən şəxdəni özün üçün, misibət kərəf qəbul elədim. Mən başqalarını deyə bilmərim, mənim üçün misibət kərəf uyudur. Mən deyim ki, rüfət məlum edin. Doğrudur, həfqak məlum elədi olaraq və kitab istəyə sahadada çox aldı. Mən bu ön həmdə birəz başqa anlamı da var. Bizsiz orada o rəhbəliyə çox xeyri var. Onlar bu inzıbahtsılığı nam, bu davamiyyət məsəlirləri inəm, o işçiləri daha çox rağm eləmək məxsadını güdürlər, onları özlərinə səcdə eləttirirlər. İnanın ki, o qədər oraya saf işçiləri cəlir, onlar binaya vurulurlar. Dəyirlər, biz bu architektur bina da görəsən işliyəri, görəsən, onun içində, ohturanlar mələhdilər mi? O alim görəsən, peyqən bərdə, imamdır, nəbəl? Bu dürüyü anlaşanlar var, e, gəlir, gəlir. Onlara belə baş əlilər, o qaraya daş içimi, nəbələm, o filanda zada belə elirlər. Onlar da onların o həyasını istismar eləyir, özlərinə tabi eləttirir, sörəh verən adı inan filan səvrilirlər akademik şəbəkiyəm. Bu dəyə qaq Azərbaycanında güzlü şəbəkələşmə mələzutdur. Daha çox bu akademik şəbəkələşmə. Bunları da çox böyük təhlükərdir. Zəmiyyətini üstün gəlir, zəmiyyətini üstün də təhlükərdir. Bunları nə bələmirəm? Yəni, bu streotifi dağıtma üçün böyük bir müdaxilə lazımdır, güzlə lazımdır. Son 5 dəjiyə dağıqlı olur bu eləşirizlə. Son 5 dəjiyə də izləyicilərimizin fikirlərini, də izləyicilərini əksətirək, sonra yekunlaşdırıq. Nəzakiyyət Ataevadlı izləyicimiz yazıq ki, Səntiyabın 15-də az vaqqalı vələtəsə nazırı qərar verəm. Bilmir ki, dəslərdə başlasın ya, yox. Bunun üçün bənəha kaşdaqları təhlil edir. Hər haldı, bunun biz, kankerik olaraq çox təngid edirik. Amma diğer tələftən də belə bir məsələ var ki, ortada kandemiya da, onunla bağlı durum hər handa yaşabilər. Yəni, bu məsələ də təngid edəməyək, təngid ediləsi məqamlar daha çoxdur. Valakhan eləyib yazıq ki, təhsil qanməh dolu, artıq müəndir çasqılmazlığı yaranıq. Çünki evimin başında elimsizlər dayanıq. Nəzakiyyət qanməyət yazıq ki, onunla eləndə dəslə, eləndə dəslərin bir saatını əvəc edə bilməz. Çox təhsilər olsun ki, bu Azərbaycanın açıq açqar, açı reallığına çevirlik. Mən düşünürəm ki, elmədamı sərbəs olmalı da vicdanla işləməlidir sizləyicimiz yazır. Mən düşünürəm ki, sonunda hər birinizdən çox haşirəm ki, bir deə qərzində ne yitməyolar, hazır ki, dönəmdə bir alim kimi, həm elimizdən, həm təhsilimizdən bağlı nəkim təkliflər var. Cəmi və iləşimizi sonuna üç deə qəmiz qaldırsa, hər kəs bir deə qə, bir deə qəyəyəyəyəyəyəyəyəyə, yələr danışsa. Mürəm, ilə isməldir, buyurun, sonra Fahirədə ilə yiqilmalıdır. Ülifət mələləm, konkret bunun yolu deyir ki, sistem dəəşməldir. Sistemin də əsas subyekləri bizlərikdə, bizim özümüzdə dəəşməliyə, aq elə durub orada nəsə beləyilə etsə, ondan düzəlmirəcək. Özümüz dəəşməldir, və də mübarizə aparılmalıdır, hərə öz işlədiyim məhsədə, bax beləcə, bu gün taq ki, biz dədiyim, bax bunların sayı artmalıdır. Bu qəhramanlıq deyil, bu vətəndə açlıq vurdudur. Ağır durumda ya. Dəlməlidir, dəlməlidir, hələ görəyik, nə qədər insan deyir? Mənə deyirlər ki, siz dedikləri izə hamı bilirdə, bilmək hamımız bilirik, o bildiyimizi demək lazımdır. Dilə gətirmə, yazya gətirmək lazımdır. Kütləvi hal alandan sonra soq məhsəlilər hərli olnazda. İlk növbədə, elmdədə, təhsildədə, mənim kiçilimizə rüşvətin köşi kəsilməlidir. Rüşvətor bilməlidir. Dəlməlidir, gürləri elmişdir. Dəlməlidir. Ağaldan gürləni vurulmuşlar, ondan sonra düzəlirmiş. Hansısa bir ziddiq, səhq metoddan istifadə eləmək lazımdır, bunun qarşısı alasın. Rəqabət, rüşvət almaq, rəqabət olasın. O da heç vaxtna elmdüzələzə inə təhsil, bir-birimizi qraziyaq. Biz məlum üçün ahlan qraziyıq, məlum şagirdi, o valdeyini, bələ-bələ dəam eləcək. Çökün görməyədik ki, çökü, iqtisadi yoğsuzluğu, qarrupsiya, rüşvət, ədaləssizlik. Bunları biz həll eləminzə təhsil eləsin. İsmələlim, çox sağ olun. Faydın məlum, siz əşidək. Məndə düşünüləm ki, anca müzadiləcə edirsiniz, düzdür. Bizim qəbul etmədiyimiz, mən də qəbul etmədiyim, bir çoxlar var ki, hələ də kəsildə dəqandırlar, rektordurlar, yaxda şövbə müdürdürdir, direktordurlar, akademiya doğursun. Və bunlar düzdür. Kərpeniş var, anca əsası kərpeniş yoxdur, nəyə yoxdur? Çünki əsası kərpeniş olması üçün, biz bildiğimiz kimi kökürü dəyişildi, necə diyələr? Bəzi o, Sövvət dövrünlən hələdə öz yerində oturub, və bizə hələdə nəğıllar danışanlar, onlara getməsi lazımdır. Yoxsa, hiç dəyişməyəcək. Bu mütadilə, mən bunu dəyiq pücürləm, çox qəribədir. Bunları də öz dəri çimi qadırlar yerini getirmək istirlər, ələ bakan, yalqaq, məhda, yəni belələrini qabaqa çəkir və öz yəni otuzdurlar ki, sanki bizim o əsil nizi diyələr, əsil alimlər, əsil məlimlər çölcədə qalsınlar. Bu mütadilə yedir. Mən hesab edirəm mütadilə yedir, və mütadilə də bir bağlanca, bir üstünük də erkəndə, bir bağlanca bizdə irəliləyə iş var. Yəni anasında ilm adamlarının və məlimlərini ancak əks dərətdə sözünə çıxı, onlar da boş durmurlar, onlar da öz qadırlarından bizim qarşımızda nizi diyələr çəngər çəkirlər. Bu bir mütadilədir, fətməlim sözünə çıxı, fətmək. Bu bir mütadilədir, mənim edirəm ki, müəyyən təhsildə və elində müəyyən az da olsa bir irəliləyə iş var. Bəlpəcəm də pandemi, yəni o dədiyimiz kimi, hər şərdə bir xeyr var. Məyyən mənada bax bu, şərə qalip cərinmək məsələsində bir bağlıca bizi yerindən kərp edəcəkdir. Və pandemiya piktikdən sonra mənim edirəm ki, ümumiyyətlə təhsilimizdə, və elimizdə çox ciddi dönüşlər olacaqdır. Hər şey yandıq özəlimizdədir. Hər şey özəlimizdədir, və İdris məlimin dediği kimi. Bize deyirlər ki, buna hama bilir danışma, buna hama bilir yazma, əksinə, belə düşüncə inəndə bilir isə, danışacıq və yazacıq çünki bu bir mücaadilədir. Mücaadiləni biz qazanacıq. Müsaalət süyünavalı izləyicimiz İdris Məllinlə alaga səhvamak istəyir. Yəqi ki, İdris Məllin özüf bundan bağlıcə rəbarəs. Belə işimizin sonuna gəlip çatlıq, Fayd Məllin deyirli Fayd Bey deyir ki, pandemiya bəl kədər bizim bəz istiyərəkiplərimizin aradan qaqmasına kömə ilə biləcək. Mən məsəliyə, təfəkürlə yanaçmanın əlihiniyə miyə biz düşünürdük ki, pandemiya dən sonra toylara icaza verirse, toylar fərqli farmatta keçiriləriz. Yəmək, keçirildi mi? Keçirilmədir. Yəmələ, insanların şuğru da həmin siyasi sistemdə bir mənalı şəkildə hakimiyyətin iladəsini təbək etdirilir. Yəni, siyasi sistem ne isfarış verəcək isə, insanları da ona məzbur edəcək elə. Bak, gördüklərimiz bu, ötən aylarda, ötən ilə gördüklərimiz də bunun ayağını sıvurtudur. Bir daha əziz alimlərimizə təşəkür edirəm başqa bir canlı yayımızın sonuna gəlip çaktır. Həm ədris mələmə, həm fayq mələməm, həm izləyicilərimiz təşəkürlərimiz ifadə edirəm və təkçə qaşım budur ki, bizim vəlişimizi bəyənin fayləşin ki, daha geniş auditoriya vəlişimiz Sağ olun, sağ olun qalın. Tanrı və tənimizi, Tanrı milletimizi qoruz.