 Salam yazın çökyal verilişinin değerli dinleyicileri. Günümüzle sesleştiği için bu gün size eskiler mühzüme olunun despatizme Seyyid adlı managlı bir yazsını tegdim ederiz. Dinleyin ve dinledin. Milletler ona göre bir tür olur ki onlar başka tür olabilir. Sarın İmperiası ebedi Rusya boyunca Seyyid kitabının müellifi Astofdekü üstün müşahid etmişti. Semih üç ay Rusya'da vahkesirmiş Fransız müellif, bu zemiyetin belki de en mükemmel partetin çekmiş adam sayılabilir. 1839'unu zillet saptan sığmış bu kitabı okumak Rusya'nın anlamı al demektir. Rusya'ya hakte millerle kitab yazılır. Ama İngiliz mütefekçi Teodurt Dalrünpil'in sözlerinde de seç, başkalarından farklı olarak Deküs'ün Rus zemiyeti bu zemiyeti tehsil eden insanların psiholojası nezze salmakla tehirletmeye çalışıp, neticede yarınan Hrabin Mahsul, siyasi rejimin ve onun institularının insan karakterine düşüncesinde vehreç etlerini tesislerine anladır. Deküs'ün Rus zemiyeti'nin bahşıları, birçoklarının çok çizik hesap ettiği instintlere aslanır. Sanpeter Buğda Serher kesitmen tegasında yüzleştiği situasiya müellifte konan geldiği zemiyeti akta ilkin reyformu alıştırmak imkanı vermişti. Yatsı Ruder Kipling değerdi ki, ölçeni anlamakın birinci şeridi onu iyilemektir. Deküs'ün Rusya'nı iyilemeye mazaltakmamış Rus memurlar Serhet'te onu çeksevire salmıştılar. Her aşrağını uzun uzadı yoklayan misafiri, yersiz soru, suala tutan adamlar tesevir edebilmezdiler ki, onların gündelik davranışı, yüksek intileklili misafirde, bunca büyük tesisat bırakacak. Bu kişilerin her biri, öz borcunu lüzumsuz değillikle. Bu adi işe meksuz olmayan, değil adi mühimlik havasıyla yerine getirirdi. Düzdür, asık şekilde seslendirilmir. Ama sana verdiği mesaj aydınca önürdü. Yolumdan seçil, men nehengdöre taparatının bir hissesiyem. Rus semiyetine Fransız Seyhet'sinin gözüyle bakmaya çalışan daların pulu hesap edir ki, müstehirli davranış imkanlarından büsbütün mehrum edilmiş bu adamlar, öz varlıklarını devlete subardın asya'ya testi gidirdiler. Ele bir subardın asyaçı. Bunun doğurduğu gezabin gısasını onlar müstebitten yok. Mehdud Gayrı'da üzerlerinde salahiyet olduğu adamlardan aldılar. Rusya fasadılar ülkesidir. Deyende küstün ölçede olduğu müddette resminlerin ve memurların ona gösterdiği. Fasadları yarıma çalışırdı. Deküstrin nezerinde Ruslar'ın konak perverliğinde bir mekset konak razı salma gelirse, o biri daha mühim mekset onu aldatma gidi. Daim adamı ciddi her yerde müşahir etmekle ev sahipleri, esninde misafirin hareket imkanlarını mehdudlaştırır ve ölçe hakte onda yer alınacak teseveri tam formulaştırmaya çalışırdılar. Bunların bu hessiz nezaketliği yüzünden misafir hizfat beletsiz bir yere gidebilmir. Hizfat tenha burakı umayan adam özücün müstehirli hakim'e yürütmek imkanından mehrum edilir. Rusya'ya dahakil olan adam tek sef pasportun değil hem de azal iradesini tehvili verilmiş olur. Hastakhanayak etmek istiyorsan, hekimsenin şahsen özü gezdirecek. Kalay bakmak istiyorsan, gubernator seni özü aparacak. Mektebe girmek istiyorsan, direktor şahsen seni müşahit edecek. Hansasa bir bina, memur özü sene beletsizlik edecek. Despatizmin yarattığı bu deptebeli fasad zemiyetin düşüncesini. O derece de oturdu lupçı, despotun özü de bu tefekçinin esirine çevirilip, o daim korku altında yaşayır. Bu fasadın dağılacağından, insanların hakiketi anlayacağından vahimeye düşür. Bütün dünyanın özünün emirlerine tabi eden adam, hatta en kisic olaylardı bile ingilab işartıları görür. Hatta milseyn, yersiz vızılçısı da çara hazalet verir. Tabiyetin müsteginliği onun için pis numunedir. Zemiyete tam nezareti elde saklamak için çar, zasuslar odusu kurmalıdır. O hem beşeret üzerinde pervaz eden kartal, hem de hayatın bütün inceliklerine soğulan bir haşerattır. Deküstrin nezelinde, 20 il beyle idareçlikten sonra russiya impiratorunun ağlunu itirmemesi, khususu duhat elebilir. Bütün despatizmler kimi çar, russiası da yalan üzerinde kurulur. Etraftaki heyketten yayınmak için yaranın müntezem yalanları, etraftaki heyketten yayınmak için yaranın müntezem yalan danışmak ihtiyacı, insanları Allah'ın içe esas neymetinden. Ruh ve bu ruhun rabitesi olan netikten merhum edip, ruhları dağılmış insanlar, iç yüzlük, ilecer, şüphele, sinik, karadin, mezketler ve eğitinazsız olurlar. Slimatik yalan selteneti, salsuz şebekesinden aslıdır. Bu telebedir ki, hamut salsuz soğul olsun. Salsuz yalnız espiyonuza inanır. Ve emin de ki eğer sen onun şer şebedesinden kurtulsan, o senin toruna düşecek. Savet dedikası hepten yaramamıştı. Ondan önce Rusya'da değişiklik etmeye çalışan güvvelere daim Batala Kuran'a, ondan da evvel üçüncü şöbe var idi ki, bunlar Rus semyetinin mensulları olduğu gibi, onun formulaşmasında olduğu için mühim rol oynamıştılar. Astottik üstüne sernuk muşkerbili misafirler için, Sovet intifakında teazüp doğuracak at şeyi var idi. Muhasir Fransız tarihçi Alaim Besançon'a hesap edirdi ki, Savet Rusya'sı Kanspirasya Devleti'dir. Yecanet Devletçi orada ilaresizlik büsbütün zasuzluk, informatlık üzerinde kuruluk. Çokulluk Rus semyetinin unikalık hususiyeti değil, hem de onun mahiyetidir. Onu ise Astottik üstün artık 19. yasının evvelinde özüksün müayyen etmişti. Fransızlarda böyle bir mesele var. Veziyet ne kadar değişirse, bir o kadar da aynı kalır. Tsar Rusya'sın devren İngilapçılar hesap edirdiler ki, onlar yeni dünya kuracaklar. Ama Rusya öz kesimişinin eseriydi. Tarihin üçünden kurtulmak o kadar da asan değildi. Tesadüfü değil ki, hatta Savet İttifak'ı dağıldıktan sonra da Rusya'da hacbete gelen şahs. Vladimir Putin sasuz şebekesinin numayendesiydi. E tek se Rusya'da yok. Rusya'nın kolonialar olmuş ölçelerde de sabik sasuz şebekesin temsilcileri, öz tecrübelerine uygun olarak çoğulluğa asaslanan ilaresizlik mekanizmini berpayettiler. Daha çok Marquis deküstin kimi tanınan Zadacan Asili Fransız, esninde Rusya'ya giden de meramın tamam başkıydı. Babasının vatasını 1789'un yıl Inglavı zamanı, Giliotin'de getirmiş deküstin, İsteyedeki mühavviz-i çarçar Rusyasını numunevi devletçimi Inglavı-i Fransa ile mügasek etsin. Ama despatizmen riyallıları onu o derecede dehşete getirmişti ki. Deküstin'in gelinme aldığı hâtreler, Tiranya'nın izahlı tarafına çevirildi. Seyfahatinin eksel istesini müerlif, Rusya'nın yüksek tebegesinin üzülleriyle geçirmiş, çok yere gitmemiş ve statistikaya getiyen mehâ koymamıştı. Ama Pakazuk Hamedeniyetinin arkasındaki heyketi sezen deküstin arşar etmişti ki zemiyete şişest eden Tiranya hez zaman azadılığından ve liberalizmin alternatif olabilmez. Bu bakımdan deküstin tek se Rusya'nın değil, Rusya'nın timsalında bütün diktataryal devletlerinin partitini seçmişti. Deküstin'in Rusya'k'ta yazdıklarını reddeden tengetcileri, onun hemini ölçüde zemî 3 ay vahkeçildiğini diyerek istesedirdiler. Deküstin'in belazamlara cevabı sadeydi. Ben az görmüşüm. Ama çok şey anlamışım.