 Selam, akşamın sıyrı olsun değerli kanunun iç izleyicileri. 30 avgust 2022. tarihte Asuk Söz programının canlı bağlantısında hoş gördünüz siz. 30 avgust bugün kardeş Türkiye'de Zefer Bayram'dır. Zefer Bayram'ın asbetle bütün Türkiye'deşi kardeş ve bacılarımızı tebrik ediyorum. İstiglal şahidlerden saygı ve sevgili anıram. Ümit ediyorum ki kardeş Türkiye'de Cumhuriyet enelere daim, bagi olsun daim, galargı olsun, ebede olsun. Türkiye her zaman yüzlü olsun ki bu Azerbaycan'ın da varlık garantıdır. Değerli izleyiciler bugün Azerbaycan istiglal bayan namazının kablolundan da tam 31 il geçir. 1991. avgust 2021'de şahsen ben o zaman Türkiye'deydim. Ve Azerbaycan bağımsızlık yaptı diye beni tabi ki girdiler. Trabzon'daydım onda. Ve o gün hiç hatırımdan yetmedi. Bunun asbetle de Azerbaycan'ın istiglal uğrunda şahid olanları, hayatın itirenleri ve bize Azerbaycan'ın süreli bayrağını. Milli liderimiz Muhammed Emre Suzade tarafından ve dostları, silahlaşları tarafından parlamentin üzerine kaldırılan, süreli bayrağı. Bir daha Azerbaycan parlamentin üzerine kaldıran herkes saygı ve sevgiyle anır. Değerli izleyiciler Türkiye bağlanırız. Çok değerli hocamız Profesör Doktor Hasan Oktay hal hazırda zanlı yayınımızdadır. Hasan Bey, Sayın Hocam hoş gördük. Hoş gördük. İyi akşamlar, iyi yayınlar. Azerbaycan'a tüm Türk dünyasına selamlar, saygılar. Çok sağ olun. Bir daha Zefer bayramınız kutlu olsun diyerek programa başlıyor. İsveç ile Türkiye arasında diplomatik kalma kalm. Yine de PKK faktörü geldi ortaya. Bu NATO müzakirelerinde. Kherson'un aza dedilmesi için Ukrayna uğruca ek süzuma geçip, Azerbaycan Müdafiye Nazri, yani savunma bakanı Ankara'dadır. Herhalde Ukrayna'dan Türkiye'ye nota verilip, bütün bunlar gündem haddini artık cengindir. Gündem haddini artık yoğundur hem de. Ben isterdim ki ile ilk önce Kherson'dan başlayak, Ukrayna'dan başlayak, Nezi değerlendirilsiniz, Ukrayna, Rusya savaşında dönüş anı hesap etmiyorlar mı? Artık bir nese günden sonra yüze doksan gün tamam olur. Bu savaşta. Onu göre bir başa Ukrayna meselesini değerlendirecek. Çünkü dünyanın dikkatini de hal hazırda Ukrayna'dadır. Buyurun hocam. İlk önce sizle işideyiz. İzleyicilerden kaybederim ki. Efele paylaşın beğeninki daha geniş auditoriya bir şeyler mi çatsın? Buyurun Hasan Hoca. Evet tekrar hayırlı akşamlar diliyorum. Davetiniz için de teşekkür ediyorum. Çünkü gerçekten kanalı 13'de güzel müsabeler gidiyor. İnşallah bunlardan bir tanesinde bu akşam hep birlikte sürdüreceğiz, yürüteceğiz. Sizin de ifade ettiğiniz gibi 24 Şubat 2022'de Rusya, ani bir operasyonla belki de göstere göstere. Ukrayna topraklarına zaten 2014 sonrası işgal etmeye başlamış oldu. Ukrayna topraklarına tekrar silahlı güçlerini yiyerek bir taarus gerçekleştirdi. Bunu Rusya tarafından savaş denmiyor. Ama mümkün olduğu kadar Ukrayna buna işgal ve savaş olarak ifade ediyor. Çünkü Rusya uluslararası ukaçısından bu savaş kelimesini kullanmayıp işte donax operasyonu şeklinde ifade ediyor. Çünkü 2014'deki operasyonundan sonra donax ve lohax'ın bağımsızlıklarını ilan ettiklerini ve burada halk cümretleri kurulduğunu ve bu halk cümretlerinin üzerinden Rusya, Ukrayna'ya karşı bu cümretleri korumak adına bu operasyonu gerçekte etini ifade ediyorum. Rusya 91'de sovyetler dağıldıktan sonra Rusya federasyona dönüştüğünde bu ve buna benzer operasyonları önce Dağlı Karaba'da, sonra Abazya'da, Osetli'de ve şimdi de Donbas bölgesinde gerçekleştiriyor. Aslında 1991'de sovyetler dağıldığında Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki ihtilafı, Dağlı Karaba ihtilafını, Batı Dünyası, Ermenistan ve Rusya yalnız bir yöntemle değil de olması gereken açısından yaklaşsaydı belki o gün Rusya'nın alınmış olacağı ve ondan sonraki süreçte ne Abazya, Osetli'ya ne de Kırım, Duhaks, Lukaks operasyonlarda olmayacak. Ama Batı burada ikircikli davranmanın cezasını çok ağır bir şekilde Ukrayna'da ödemiş oldu. Dediğim gibi Dağlı Karaba problemi çıktığında eğer Batı Dünyası Rusya'ya dur diyebilseydin ve Dağlı Karaba resmi milletler güvenlik konseydanından kararla Azerbaycan'ın toprak bütün içerisinde değerlendirilseydi ve Rusya buna ikna edilseydi o zaman Rusya ne Abazya'da ne Osetli'ya ne de Duhaks, Duhaks bölgelerinde buna kalkışmayacak. Ama tabii Batı bir Hristiyan devletinin galebesi şeklinde Ermenistan Hristiyan olmasa sevile yaklaştığı için Ermenistan üzerinden Rusya'nın görüntüde Ermenistan ama fiili olarak Rusya'nın Dağlı Karaba ve Dağlı Karaba'nın dışında yedi Azerbaycan rayonu çıkar edilmesine göz cümdu ve bu göz cümbanın ağır faturasını bugün Ukrayna halkı ve Ukrayna devlet ödüyor. Tabii Batı dün nasıl ki Dağlı Karaba konusunda Azerbaycan'ı yalnız bırakmışsa bugün de Ukrayna bu yalnızlık sendromu içerisinde. Tabii bütün Batı dünyası Ukrayna'ya Rusya'nın beklentisinden çok daha öte destek oldu. Çünkü Rusya daha önceki operasyonlarda Batı'nın bu kadar ses çıkarmadığını görünce Ukrayna'da da bir oldu bittiği gerçekleştirip aruc ettiğini gerçekleştirme gelişmeler altı ay oldu altı ay savaş çıkalı bu tarafı altı ay bittiği yeninceye girdik. Bunlar rağmen Rusya'nın beklediği başarı elde demediğini gördük. Tabii ilk zamanda Rus istihbarat ve güvenlik yetkilileri birkaç gün hatta en fazla birkaç hafta içerisinde Kiev alacaklarını, Zelensky'i düşeceklerini ve Ukrayna'da Rusya yanlısı bir hükümetin olma ihtimali üzerinden hareket ettiler. Tabi bu gerçekleşmeyince Rusya'da ciddi anlamda askeri yetkililerde istihbarat yetkililerde değişimler oldu. Hatta zaman zaman Rus bürokratlar arasında ciddi anlamda fikir hakiklerinden kaynaklanan gerilimlerin olduğunu basından öğreniyoruz. Tabi Zelensky, Ukrayna devlet başkanı ektara geldikten sonra Rusya ile bu denli bir mücadeleyi gerçekleştireceğini kimse umuyordu. Ama müthiş bir şekilde Batı'nın da desteğini arkasına alarak Rusya'ya karşı direncinin üst noktaya çıkardı. İlk semanları hatırlayıp Kiev'i bombalıyordu. Kiev'in yakınlarına kadar Ruslar gelmişti. Ama daha sonra Batı'dan almış olduğu silahlarla Ukrayna Rusya'yı adeta dinya pernerinin doğusuna sıkıştırmış oldu. Tabi Rusya'nın en büyük hedefi yavaş yavaş hedefine ulaşmak. Çünkü ilk etapta Putin'e çizilen savaş taktife stratejisinde Kiev'i alıp Zelensky'i düşürmek vardı. Bu gerçekleşmeyince, bunu gerçekleşme ihtimali her geçen gün zayıflayınca Rusya'ya Ukrayna coğrafyasından geri çekilmemek ve daha önce işgal etmiş olduğu Luhaks Donbass bölgelerini daha sonra kırma kadar aradaki coğrafyayı birleştirip oradan da o da seve kadar giderek Ukrayna'nın önce Azak deniziyle daha sonra da Karadeniz'le irtibatını kesip Ukrayna'yı bir Karadevrat'ına çevirmek arzusundaydı. Bunu kısmen gerçekleştirdi çünkü Rusya'nın Ukrayna'nın Azak deniziyle irtibatını Rusya kesli. Tabii Karadeniz boyutuna gelince Rusya'nın büyük bir direnişle karşılaşmış olması. Batı'nın resmi olarak savaşa girmemiş olmasına rağmen Ukrayna'ya silah ve silah malzemeleri teminlik konusunda en üst noktalarık edetmesi. Bunun yanında Rusya'ya karşı bütün Batı devletlerinin aşağı yukarı hemen hemen hepsinin Amor Goy'u uygulaması ister istemez Rusya'yı Ukrayna operasyonunda daha yavaş hareket etmeye hatta mevcut işgal etmiş olduğu mevzileri koruyup korunma konusunda Rusya'da ciddi anlamda bir sıkıntı oldu. İşte birkaç gündür Hersam bölgesinde Rusya'nın oluşturmuş olduğu Ukrayna'ya karşı ileri cephe Ukrayna'nın saldırılarıyla delindiğini ve Ukrayna askerlerinin burayı geçerek her sonu Rus işgalinden kurtarma sürecini başlattıklarını kamuoyuna hep beraber takip ediyoruz. Tabi sadece Hersam'ı kurtarmak Ukrayna için yeterli değil. Ukrayna'nın ana hedef bir amarcı bağımsın yani tükten sonra elde etmiş olduğu toprak bütünlüğünü Rusya'nın tamamen işgaline kurtarmak hatta kırımı tekrar geri alabilmek. Geçtiğimiz haftalar biliyorsunuz kırım plakormu ikincisi düzenlendi. Hatta orada Türkiye Cumhurbaşkanısı Sayın Recep Tayyip Erdoğan'da video konferans yönetimiyle bu toplantıya katıldı ve orada kırım Ukrayna toprak bütünün içerisinde olması gerektiğini, kırımla Rus işgalini bir önce bitmesi gerektiğini ifade etti. Tabi bu Putin ile Erdoğan arasındaki dostluk çerçevesine sığmayan bir davranış ve hareketi olarak Rusya tarafından kabul edildi ve Türkiye'nin bu açıklamalarını ister istemez. Resmi olarak Putin kınamamış olmasına rağmen Rus basını ciddi anlamda Türkiye'nin bu tavrı üzerinden bir olumsuz hava gerçekleştirmeye, olumsuz hava oluşturmaya başladılar. Tabi bununla ilgili en Türkiye'ye karşı yapılan bariz açıklamayı da o günlerde Surya Dışişleri Bakanı Moskova'daydı ve Rusya direkt kendi Türkiye karşı bir olumsuz açıklama yapmamakla beraber Surya Dışişleri Bakanı üzerinden Türkiye'ye karşı çok ağır bir açıklama yaptırdılar. Biliyorsunuz daha önce Tahran Zirvesi, Soçya Zirvesi'nde hem İbrahim Müleykise'yi ve daha sonra Putin Türkiye'ye Surya konusunda hesapta barışılması gerektiğini açık bir şekilde terkin etmişlerdi. Bu terkin üzerine de Salim Cumhurbaşkanı uçak dönüşü şunu söylemişti istihbarat yetkilileri Surya'yla görüşür. Biz de temas kuracağız cümlesini ömrününe çıkardılar. Ama bize itibariyle krim konusunda Türkiye biraz daha Ukrayna'nın yanında bir açıklama yapınca bunun üzerine Rusya direkt olarak Türkiye'yi karşısına almadı. Ama Surya Dışişleri Bakanı üzerinden Türkiye'nin terörist devlet olduğu, teröristleri destekteni devlet olduğu ile ilgili uluslararası diplomasik kurallarına teamirlerine uymayan açıklama yaptırdı. Evet resmen ve fiilen Surya Dışişleri Bakanı'nın açıklaması iyiydi. Ama netice itibariyle bu açıklamada yapılma ve platformundan hemen sonra yapılması ister istemez Rusya'nın direkt olarak Türkiye'yi karşısına alamak adına ama Surya üzerinden de Türkiye'ye gerekli cevabı vermesi şeklinde bir diplomatik yöntem gerçekleşmiş oldu. Tabi Türkiye Rusya'nın bu açıklamaları karşısında gerekli cevapları verecek. Çünkü bu cevaplar yeniden yutulur sözler değil. Ama belki bunu Esat'ı devirenek onlara verilmiş cevap olur. Veyahut da Esat'ın Irak ve Surya baz partileriyle olan temasını kesip Esat'ı kendi içinde yeni bir yapı kurabilmesi konusunda Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin yapacağı telkinlerle Esat'la belki bir temas kurulabilir. Eğer Esat, bazı partisi dolaştığı Rusya'yla bu temaslarını devam ettirdiği sürece Türkiye'nin Esat'la çok sağlıklı bir diyalog kurulması mümkün değil. Ama bunu yanında Türkiye, Rusya ve İran İstanbul diye de Irak'ın kuzeyine yaptığı gibi Surya'nın kuzeyine yapacağı operasyonu da çok fazla geciktirmeyecek. Sayın Cumhurbaşkanı 26 Ağustos'da Ahlat'ta dediği gibi bir gece ansızın gelebiliriz şeklinde tezavür edecek bir Surya operasyonu gözlemle çok dikkate almadan tifamatik tahammülenin dışına çıktığını söylemek mümkün çünkü biliyorsunuz siz de hem sabahtan beri yapmış olduğunuz anonslarda İsveç ve Finlandiyanın NATO meselesi günlemine getirdiniz dolayısıyla Türkiye, İsveç ve Finlandiyanın NATO'ya girmesi konusundaki ortaya koymuş olduğu tavrı salt bu iki ülkenin NATO'ya vermiş olduğu destekten ziyade Bu destekle beraber Rusya devlet başkanı Putin'in NATO, Rusya aleyhine genişliyor, bu kabul edilebilir bir durum değil sözünün hemen peşinden İsverç ve Filham diyenin NATO'ya müracaat etmesi üzerine Türkiye, Alel Acel'e bu iki devletin PKK üzerinden teröröpüteni vermiş olduğu destek gerekçe gösterilerek NATO'ya girmesi bir anlamda Ertelenebildiği kadar, teyredilebildiği kadar Türkiye tarafından erteleniyor. Aslında Rusya sırf Türkiye'nin bu hareketinden dolayı Türkiye'nin yanında olması gerekirken, fakat ne hikmetse Rusya bu konuda Türkiye'nin bu tavrını görünmezlikten geliyor. Türkiye bir NATO ülkesi olmasına rağmen İsverç ve Filham diyenin Rusya'nın hilafına rağmen NATO'ya girmesi konusunda ortaya koymuş olduğu gerekçeler her ne kadar terör örgütleri üzerinden ise de ama gerçek anlamda Rusya'ya karşı NATO'nun ilerlemesi konusunda bir NATO ülkesi olan Türkiye'nin Rusya'yla ilişkileri bozulması adına bir anlamda Rusya adına gizli kapaklı bir diplomasi yürütmek şeklinde tezaver ediyor. Ama Rusya bunu görmüyor ve görmesinden geliyor. Bunun yanında yine bütün Avrupa Birliği ve Batı Biloğu, NATO dahil Rusya'ya ambargo uygularken yine Türkiye bu ambargo da Batı'yla beraber haket etmiyor. Rusya'ya karşı uygulan ambargo da uymuyor. Bu da aslında Rusya açısından çok değerli olarak değerlendilmesi gerekirken yine Sayın Müvaşkan'ın krim konusuna yapmış olduğu açıklamadan dolayı Rusya mümkün olduğu kadar Türkiye'ye karşı çok açık ve net bir tavır, olumsuz tavır sergilemezse bile ama bunu net bir şekilde hissettiriyor ve özüken o ki Türkiye ile Rusya arasında Türkiye'nin bu tavırının Rusya tarafından yalnız anlaşılmasından kaynaklanan sebeplerden dolayı bir gerginlik ve soğukluk neredeyse girmiş gibi. Böyle olunca da Ukrayna, Herzam konusunda ilerleme gerçekleştirirken aslında Ukrayna bir anlamda Türkiye'yi yanındaktabilmek adına, Türkiye'den almış olduğu Yahve siyah üzerinden Rusya'ya karşı başarı elde ettiği propagandasını gerçekleştirerek sanki bir tek Yahve siyah üzerinden Rusya'ya karşı başarılar gerçekleşiyormuş algısını bütün dünya kamuoyuna yerleştirmiş oldu. Dolayısıyla bu anlamda Türkiye'de bu propagandaya biraz teşne oldu çünkü elindeki silah malzemelerinin yurt dışına pazarlaması konusunda Ukrayna'nın bu tavrı Türkiye açısından reklam açısından reklam kampansarısından önemliydi ama Rusya da bu propagandaya inanarak Türkiye ile Ukrayna arasında bu silah ticaret konusunda Türkiye'ye karşı olumsuz bir hava gerçekleştiriyor. En son Zelenski ile Erdoğan'ın Lviv'de gerçekleştirdiği toplantıda Türkiye'nin Yahve siyaları Ukrayna'da üretme konusunda anlaşma yaptıklarını, savaş sonrası da Ukrayna'daki yıkın tıyı yıkın tıyı yıkınları Türkiye tarafından inşaatları gerçekleşeceği ifade edilince Rusya'da şöyle bir haber üzerinden daha fazla yönlaşıldı. Türkiye acaba muhatap aldığı, anlaşma yaptığı Zelenski'nin ne kadarı da iktarda kalacağını zannediyor. Yani yarın Zelenski devrelecek dolayısıyla Türkiye'nin yapmış olduğu bu anlaşma halada kalacak, anlamsız olacak gibi bir retorik geliştirdiler. Bunun yanında yine Türkiye'nin Yahve siyaları üretme konusunda Ukrayna'yla yapmış olduğu anlaşmada Rusya buranın açık bir şekilde vurulabileceğini beyan etti. Böyle olunca da Ukrayna'nın Rusya'ya karşı elde etmiş olduğu HERSAM üzerindeki başarılarını Türkiye üzerinden, Türkiye'den almış olduğu Yahve siyalar üzerinden değil de cephede kullandığına sekiz yüz silah üzerinden açılması gerekirken sırf Türkiye Rusya ilişkilerini Ukrayna'yla yine bozabilmek adına Ukrayna bu savaşta psikolojik hareketi kullanmış durumda. Genelde savaş hem cephede verilir. Bunun dışında da beşinci kol faaliyetleri, işte sil toplum faaliyetleriyle beraber savaş topyökün kazanmaya çalışılır. Bu anlamda Ukrayna gerçekten savaşın psikolojik boyutunda çok üniterek Rusya'ya karşı ciddi anlamda psikolojik üstünde ele geçirmiş durumda. Tabii zaman zaman Türkiye Rusya'yla değişik atmosferlerde görüşmesi, değişik alanlarda anlaşmalar imzalaması şu anda toprakları işgal altında bulunan Ukrayna tarafından duygusal bir şekilde tepkiye dönüşebiliyor. Bu bağlamda işte geçtiğimiz günlerde Türkiye kırım konusunda net ve açık bir şekilde Ukrayna'ya destek olmasına ve Ukrayna'ya elindeki bütün iha ve siyaları satıyor olmasına ve beraber ortak üretim yapılacak olmasına rağmen Ukrayna'nın da zaman zaman Türkiye haleine bazı açıklamaları duyuyoruz. Bunu belki de şöyle değerlendirmek gerekir. Ukrayna savaş ortamında ve bundan dolayı da bazı konularda duygusal davranabiliyor. Bunu da Ukrayna'nın duygusallığına verip Ukrayna'nın kendi içinde Rusya'ya karşı vermiş olduğu mücadelede yalnız ve yalnızca Türkiye'yi tarafını çekmek değil, bütün batı alemiyle birlikte hareket ederek Rusya'yı bölgeden daha doğrusu işgal etmiş olduğu coğrafyadan kendi topraklarını çekilmesini sağlamak gerekir. Ama Ukrayna'da hem savaşın vermiş olduğu ağır psikolojik yıkıntı, hem batıdan çok arz etmiş olduğu desteğin önemli kısmı alamamış olması ve yalnızca savaşın Ukrayna topraklarında yürütülerek Ukrayna'nın tahrip edilmesi, Ukrayna'nın yıkıntıya dönüşmesi Ukrayna açısından çok kabul edildiği bir durum değil. Bir an önce matının desteğiyle Ukrayna Rusya'yı topraklarından çıkartıp tekrar bağımsız Ukrayna'ya toprak bütününe kavuşmak arzusunda. Bu gerçekleşebilir mi? Önümüzdeki günlerde buraya doğru gidiyor çünkü Ersan operasyonu bunun önemli ikuçlarından biri. Ama buna rağmen Rusya henüz bütün dünyanın iddia ettiği gibi bütün gücünü sağaya sürmüş değil. İddia bu şekilde. Böyle olunca da mevcut 7. aya giren savaşta Rusya önümüzdeki günlerde daha ağır, daha yıkıcı saldırılar gerçekleştirebilir mi? Veya da batı ile yapacağı pazarlıkta, özellikle Amerika'nın devreye girmesiyle Rusya'yı da Ukrayna tatmin edecek bir barış ortamı oluşabilir mi? Belki de Rusya'yı bu içine düşmüş olduğu açmazdan belki bir dışarıdan müdahale ile Rusya durdurabilir. Bu aslında Putin'in savaş öncesi ortaya koymuş olduğu Çarlık Rusyasını, Sovyet Rusyasını birleştirerek oluşturduğu yeni bir ideolojik söyleme aslında çok da destek olmuyor. Çünkü cephede gerekli başarı galabeyi elde demeyen Putin'in Mosko'ya döndüğünde halk üzerinde baskısından da artırarak diktatörleşme eğilimlerinin gerçekleşmesi söz konusu. Böyle olunca da Putin gerçek anlamda, Ukrayna'da, Yezrafer'de çıkacak, bu mümkün gözükmemekte beraber ya da yenilecek ve artık Putin Mosko'yı terk etmek zorunda kalacak. Bu ikilem üzerinde, bu iki uç fikir arasında psikolojik olarak darmadan olan Putin, önümüz eklimlerde daha büyük bir saldırıya kalkışabilir endişelisi ve ihtimali göz önünde bulunduruyor. Bu arada, bu arada Ukrayna'ya verilecek silah mühimmat ve teknik ekip desteği ile aslında Ukrayna Rusya'nın işgal kuvvetleri ile irtibatını kesecek köprü yol vesaire noktalara vurarak bir anlamda Ukrayna'nın içine kadar belirli kısmına kadar gelmiş Rus birliklerini Moskova ile irtibatı kesilerek daha sonra bunlar yavaş yavaş imha edilme yolu ve yöntemi kullanılacak. Bu da aslında Rusya açısından tedirginlikle karşılanıyor. Çünkü son zamanlarda battan alınan silahlarla Rus ordusuyla Rusya arasındaki temas noktalarına, yani köprüler, stratejik noktaları artık Ukrayna rahat bir şekilde vurmaya başladı. Bu da Rusya'nın önemli korkularından biri. Hatta belki önümüzdeki günlerde kırmı Rusya'ya bağlayan azap köprüsünün bile vurma ihtimali söz konusu. Bu gerçekleştiri taktirde de Rusya'nın Harsan, Harkiv, Luhang, Donetsk bölgesindeki işgal kuvvetleri de ciddi madzeme tedariki, savaş madzemesi ve gıda maddesi temri konusunda ciddi sıkıda ile karşı karşıya kalabilir. Belki de Rus askerleri toplu toplu Ukrayna ordusuna teslim olmak yüze kalabilirler. Tabii bunlar savaşın taktik ve stratejik değişim ve dönüşüm ile alakalı. Ama Ukrayna kararlı bir şekilde topraktan işgalden kurtarmak için mücadelesini verirken aynı şekilde Rusya da bölgede kalmaz zamanı uzatarak Ukrayna ile Rusya'nın barıştırılması ve barış neticesinde de Rusya şu an işgal atma toprakların Ukrayna'dan kopardılarak önce Donbass, Luhaks gibi Cumhuriyetlerin kontrolünde ve Krim'in kontrolünde gibi gösterip buradan bir başarılı hikayesi oluşturmak istiyor. Bu başarılı hikayesini Putin gerçekleştiremezse Putin, Moskova'yı terk etmek zorunda kalacak ki her geçen gün oraya doğru gidiyor. Nereye gideceğiz hocam? Putin, maskevanı terk edip, maskevanı terk edip hara gidebilir. Nereye gidebilir Putin? Yani Küba'ya gidebilir. Yani onun devrilmesi söz konusu da artık. Evet devrilmesi söz konusu olabilir çünkü bu savaş uzadıkça ister istemez. Moskova'da da Putin'e karşı sesler yükselebilir. Her ne kadar Putin Zelenski'yi devinmek için bazı teşebbüsler gerçekleştirmiş, başarısı teşebbüsler gerçekleştirmiş olmasa da olsa da bunun aynısının Moskova'da Putin'e karşı da gerçekleşebileceği ihtimali söz konusu. Özellikle Dugün'ün kızının bir suikastla öldürülmesi aslında Rusya, Moskova'da hiç kimse sokakta evinde yolda rahat olmaması gerektiği imajını ve mesajını vermiş oldular. Bu direkt Putin'e verilmiş bir mesaj. Bu direkt Putin'in bütün üç düzey bakanlarına, bürokratlarına verilmiş bir mesaj. Böyle olunca da bundan sonraki psikolojik hareket ve psikolojik üstünlük kesinlikle Ukrayna'da eline geçmiş durumda. İlk zamanlar sizin programınızda da başka programlarda ben şunu söylüyordum. Rusya bölgede başarılı olmak istiyorsa, Zelenski diye ölmesi veya Zelenski suikastla gerçekleştirmesi gerekir. Bunun dışında Rusya'nın Ukrayna'ya karşı başarılı olma şans söz konusu değil. Çünkü 2014'den bu tarafa Ukrayna halkı Rusya'ya karşı ciddi anlamda bilenmiş, örgütlenmiş ve direniş odaklarını çok daha kuvvetlendirmişti. İlk zamanlar Putin Ukrayna'ya savaş ilan edeceği veya Rus askerler Ukrayna güldüğünde Rusya'da şöyle bir beklenti vardı. Ukrayna halkı ellerinde çiçeklerle Rus ordusunu karşılayacak ve bütün raporlar Putin'e bu şekilde gülüyordu. Ama onların dediği gibi olmadı ve netice itibariyle Putin şu anda 7. aina giren bir savaşta başarılı bir savaş stratejisi yürüten komutan gibi duruyor. Tabii bu arada web altını ısrarla çiziyorum. Amerika'nın Çin operasyonunda Rusya'nın Amerika'ya destek verme pazarlığı Ukrayna üzerinden gidiyor. Eğer Rusya Amerika'ya evet Çin konuştuğunda size destek oluruz dediği an bir gün de savaşı bitirecekler. Belki Rusya'ya bölgede kısmı başarı alanı işgal etmiş olduğu alanlarda bir kısmı bırakılacak ve Ukrayna'yla barış sağlandıktan sonra belki Amerika'yla Rusya Çin'e karşı yeni bir yöntem ve modelle savaş, cephe savaşından ziyade bir psikolojik harp ön planına çıkacak şekilde harekete geçecekler. Çünkü Amerika'nın asya pasifik stratejisinde Çin'in önümüzdeki dönem bölünmesi üzerine bir kurgu geliştiriyor. Biz aynı şekilde önümüzdeki 5 yıl içerisinde Rusya'nın Çin'in ve İran'ın büyük ihtimalle sistem değişikliği ve bölününle karşı karşıya kalacağını hep ifade ediyoruz. Böyle olunca da şu anda Türk dünyasının 350 milyon civarında mensubu olduğunu düşündüğümüzde 350 milyonluk bir Türk dünyası ile yeniden karşı karşıya kalacağız. Buna göre alt yaparsızlıklarını yapmamız gerekir. Çünkü İran her an sistem değişikliğine gidebilir. Rusya Ukrayna krizinde şöyle veya böyle yarı alarak zedelenmek çıkacak. Çin'de Amerika'nın baskılarıyla bu bütününü sağlayamadığı zaman, dediğim gibi Rusya'da, İran'da ve Çin'de hatta buna eski sovyet coğrafyasındaki bağımsız Türk Cumhuriyetlerinin yeniden bağımsızlığı gündeme gelerek yeni bir federasyona doğru dönülebilir. Yani Hazar'ın doğusunda bir Türkistan federasyonunda doğru yeni bir hareketlilik söz konusu olabilir. Tabii bunlar yarınla ilgili tahminler. Çünkü yarın sahibi Allah en iyi yarını bilen Allah'tır. Ama biz de Geri İsmailer'den hareketle yarınla ilgili olabilecek ihtimalle üzerinden kendimizi yenilememiz, kendimizi yeni Geri İsmailer'a göre hazırlamamız gerekiyor. 1991'de sovyetler dağıldığında tek bağımsız Türk devleti, Türkiye Cumhuriyeti devletiydi. Ama Türkiye Cumhuriyeti devletinde bir avuç Türk müliyetçisinin dışında sovyetlerin dağılacağını dağılınca da bir Türk Cumhuriyeti ortaya çıkacağını hiç kimse düşünmediği, bilmediği gibi hazır da değildi. Hazır da değildi. 1991-16 Aralık'ı itibariyle sovyetleri dağıldıktan sonra Türk Cumhuriyeti'ne bağımsız ilan ettiğinde maalesef Türkiye'nin Türk dünyasına Türk Cumhuriyeti'ne ne verecek ortaya koyacak bir modeli, ne de söyleyecek sözü olmadığı için Türk dünyası perişan bir vaziyette karabalgaylardan sonra tekrar psikolojik olarak sovyetlere yani Mosko'ya bağlanmak zorunda kaldı. O gündür bu gündür Türk Cumhuriyeti devletleri her ne kadar şekten bağımsız ise de fakat psikolojik olarak hala Mosko'ya bağlı. Bunu kırabilmenin yolu önümüzdeki dönem İran-Rusya ve Çin'deki sistem değişikliği de yeni ortaya çıkacak Türk dünyasını kavrayabilecek, kapsayabilecek ve onun sorunlarına çözüm üretebilecek bir Türk dünyası ortak hareket modeli oluşturmak zorundayız. Bunları yapabilir miyiz? Evet yapabiliriz çünkü artık Türkler Türk dünyası yeniden dünyayı okuma konusunda yeterli kadar altyapısı uygun, yeterli kadar aydana münevferi, yazarı şairi söz konusu ve bunlar bir araya gelerek yeni bir model geniştirebilirler ama bu olmaz da ne olur Türk dünyasının yeniden bağımsızlığı söz konusu olmaz. Ben burada mevcut Türk Cumhuriyeti'nin bağımsız olmadığını iddia etmiyorum. Psikolojik olarak Moskova'ya bağlılıkların devam ettiğini söylüyorum. Bunu zaten hangi Türk devleti başkanetine giderseniz orada hissetmeniz görmeniz mümkün ama bunu açıkça kimse itiraf etmeyebilir, açıkça kimse söylemeyebilir ama pili durumda bizim Anadolu'da bir söz var görünen köy kılavuz istemez. Yani seni o köye götürecek bir mihmandara ihtiyaç olmaz çünkü köy gözüküyor, yolda belli oradan yürüm giden köyü bulursunuz. Ama şu an itibariyle Türk dünyası devletleri yeniden bağımsızlığı kazanmaya ihtiyaçları var. Bunu da önümüzdeki dönemde dediğim gibi bu devletlerle beraber Çin, Rusya, İran'daki değişim övrüne sağlanabilir. Tabii biz İsveç ve Finland yani NATO'ya girmesi konusunda. Ona kesmezden önce bir sorun var hocam. Tabi ki biz İsveç'de muzaikire öncesi yeniden PKK bayrağların kaldırmasından bağlı ve leşimizin esas sorularından sorularından biridir. Ama çok doğru dediniz psikoloji olarak Türk Cumhuriyetlerinden Rusya bağlılık hala da devam edilmez. Mesela bizim Iştiler Bakanı, kardeşler Nazri, yedir Rusya'daki emkârı Lavrov'la görüşledir ki, biz Fekri'ye dirdik ki 306 muştan artık Rus tilli mektap okul var Azerbaycan'da. Yani Azerbaycan'ın milletinin boğazının parasını kezidler, devlet bücresinden Rus tilli okullar açıllar burada. Yani bir reverans siyaseti var Rusya'nın karşısında. Ben düşünüyorum, Tazikistan'da bundan da artırdı, Gırgız'dan da bundan da artırdı. Kazakistan'daki olayları gördük, Rözbekistan ve Türkmenistan'da bu çerşifeden kenarda değil. Bile bir şeraydı, Türkiye'nin rolu çok ağırdı gerçeğinden. Türkiye'de hakimeti kimin olmasına asıl olmayara, Türkiye bu prosesin önünde gelen bir devletti. Siz de geydirttiniz. Sevetiler parça alanda, Türkiye yeganem bağımsız müstehik devletiydi. Türkiye bir deyindi, Ukrayna-Rusya savaşında arabalutluğuyla uğraşır, meşhurduğun. Bizimle izleyicimizin sualını kesilmezden önce, ben bir şey diyeceğim. Bir taraftan Ukrayna'daki bakkınım, kırım platformasındaki tüktül müvki, tabii ki Rusya'nın gezerinden seve olacak. Diğer taraftan balansı da saklamak mecburiyetindedir. Mesela dün en Türkiye'nin Ukrayna'daki seferi Yağmur Ahmet, Yülder'e Ukrayna Karışıların Hazırı'na devlet oldu. Kalay Tatiski, yani Ukrayna Karışıların Hazırı'nın mağabeni, Türkiye Seferi'nde, Ukrayna tarafından Rusya'nın bir dafe nazırlığı incelere götürdü. Sparta içi. Gemside Suriye'den basur boğaz vasıtasıyla, Rusya'ya S-300-PMU-2 raket kompleksilerinin taşınmasına dair mi almakla bağlı rahatlığını ifade edip ve nota takdimi deyip. Teşekkür ediyorsunuz. Çok ağır durumdadır Türkiye. Ben istiyordum kısa olarak, Türkiye'nin bu savaştaşı MÖGİ ve bu savaştan sonra geranabilecek geopolitik veziyetten bağlı durumu ve en zamanda Türk Cumhuriyetlerinin bir önderdiğini yerde geçiriyor Türkiye. Bu mesele de Türkiye'nin karşılaki illerdeki durumu hakkında çok kısa olarak çünkü suallarımız çok olacak. Bir de burada İzleyici'nin de suallığını verim. İzleyici soruşur ki, Ülvi Esker bunun suallı burada menara askerdi. Salam, sual Türkiye devleti niye Ukrayna'da arabolucu ettiği kadar Karabahat-Azarbacan vermesine arasında arabolucu yapmıyor. Yoksa yapır. Yani bu meseleyle bağlı dair fikirinize eşitime marağılılardı. Buyurun hocam. Evet, Türkiye biliyorsunuz. Karadeniz üzerinde Ukrayna ve Rusya ile komşu. Yani bir kara bağlantısı yok. Mesela Türkiye-Azerbaycan ile Nahçıvan üzerinden komşu. Ama Nahçıvan-Azerbaycan ile irtibat olmadığı için garip durumlar söz konusu, bu stalin döneminden kalan problemler. Ama şunu açık bir şekilde söylemek gerekir. Türkiye, Ukrayna ve Rusya krizinde. Mümkün olduğu kadar tarafsız kalarak iki tarafı da barıştırmakla ilgili ciddi anlamda mücadelesini sürdürüyor. Savaşın ilk zamanlarında Ukrayna, özellikle Zelensky'in basını çok iyi kullanarak, dünya basını çok iyi kullanarak, Türkiye'yi tamamen tarafında olduğunu ima etti ve bunun üzerinden propaganda yürüttü. Ama Türkiye özellikle müntrap boğazlar anlaşmasını çok hukuka uygun bir şekilde kullanarak iki tarafında birbirine galabe çalması ve bu boğazları silah anlamında kullanması konusunda Türkiye bunu engelledi. Hatta NATO sürekli Türkiye'yi boğazları, müntrap boğazlar anlaşılmasını odayı elini biraz gevşetmesi ve NATO güçlerinin karadenizle çıkması konusunda oldukça baskı yaptılar. Hatta şunu da açık açık söyleyeyim. Yeni bir boğaz İstanbul'da biliyorsunuz, İstanbul Kanal diye bir kanal açılarak bir anlamda müntrap'ı devlet dışı bırakmakla ilgili bir dönem Türkiye'de büyük bir kamuoy oluşturuldu. Hatta Türkiye'nin meclis başkanı maksadını aşarak, yani bulmuş olduğu görevi nın dışına çıkarak müntrap boğazlar anlaşmasını gözden geçirebileceği değersiz ve lümsüz olduğu ile gidip açıklama yaptı. Bunun üzerine Rusya'dan Türkiye'ye ciddi anlamda tazik ve baskılar oldu. Türkiye'ye biliyorsunuz, Rusya'dan ciddi anlamda bir turist aklımı vardı ve Akdeniz bölgesinin turizm gelilerinin önemli kısmı Rusya'dan gelen turistler üzerinden elde ediliyordu. Putin bu açıklamanın hemen peşinde Türkiye'de koronavirüs vakaları arttı gerekçesiyle Rus turistlerini Mısır'a sevk etmişti. Fakat Mısır'daki turizm kalitesiyle Antalya kalitesi aynı olmadığı için Rus turistler Putin'e baskı yaparak tekrar Antalya'ya gelmeleri konusunda ciddi anlamda kamuoy oluşturdu ve bu kamuoy neticesinde de Putin Rus turistlerin Türkiye gelmesinin önündeki yasağı kaldırdı. Rus turistler Antalya geldiklerinden bir hafta sonra da Akdeniz bölgesi boydan boyan dağları yanmaya başladı. Tabii biz bunları bir gaye muhatif olduğunu biliyoruz fakat bununla ilgili maddi delili olmadığı için olayı PKK üzerinden anlamaya ve anlatmaya çalıştık hükümetimiz ama bunların bu olaylar biri peşi sıra değerlendirildiğinde ortaya bir bilinmeyen çıkıyor. İşte bu bilinmeyenin say meclisi başkanı Mustafa Şen topun Möntre konusundaki yapmış olduğu o maksadan aşan açık zaman neticesinde birbirini tamamlayan birbirini tetikleyen olaylar olduğu söz konusu Dolayısıyla Türkiye Möntre Boğazlar Anlaşması gereği elini iki devleti de eşit değerlendiriyor. Saman zaman Ukrayna bu konuda Türkiye'yi az öncesinde ifade ettiğiniz gibi Ukrayna Dışişleri Bakanlığı Türkiye Ertiçi'ne Boğazlardan Rusya'ya silah gittiğiyle ilgili bir konuda bilgilendirmede bulunmuş. Ama tamamen Türkiye'yi tarafına çekmek konusunda yapılan manuflatif hareketlerdir. Çünkü Türkiye Kırım konusunda fikrini bu üçüncü açıklayışı oldu. Bir katılarsınız, bir iki örnek vermek istiyorum. Ahmet Davutoğlu o zaman baş bakandı. Sanırım 2004'de, 2005'in başlarıydı. 2005'in başları çünkü 2004'de kriz olmuştu Rusya'yla Ukrayna aslında. Ahmet Davutoğlu Ukrayna seyahatinden sonra uçakta Rusya aleyhine çok ağır bir açıklama yaptı. Sabaha karşı Ankara'ya geldi ve Partisi'nin grup toplantısında yine Rusya aleyhine çok ağır açıklama yaptığının ikinci günü Türkiye'de, Türk Hava kuvvetleri ve Karar Kuvvetleri'nde çalışan Sihir Persöneli'nin iş çıkışında bindikten otobüsler patlatılarak en az 40 kişinin şehit olması süreci yaşandı. Bunu biz Türkiye olarak PKK'nın bir yan kuruşu üzerinden anlattık, anlattık. Daha sonra Sayın Cumhurbaşkanı'na Tayyip Erdoğan'ın yine ve Ukrayna seyahatin gelişinde Rusya aleyhine yapmış olay açıklamada biz iddipte 33 askerimizin adeta uçaklarla yakılmasına sahne oldu, çağırdı oldu. Bu savaş öncesi Cumhurbaşkanı yine kırma gitmişti. Dönerken biz hep şunu söyledik. Eyvah bir Sayın Cumhurbaşkanı lütfen konuşmayınız. Çünkü sizin konuşmalarınız uluslararası teammüllere göre bir devlet başkanın çok büyük etki açısından tesiri ve etkisi fazla. Sayın Cumhurbaşkanı hatırlarsınız Covid olduğunu açıklayarak hiçbir konuşma yapmadan geldi bir hafta uzatı şekilde tedav olmuştuk. Yine bu kırm olayından sonra yani kılımla ilgili Sayın Cumhurbaşkanı geçtiğimiz hafta kılım pratonuna yapmış oldu açıklamadan sonra biz şu anda Türkiye-Rusya ilişkilerini biraz daha gerginleşeceğini ve bazı istenmen teren olaylarla ilgisi Türkiye'nin karşı karşıya kalacağını her ortamda platonunda söylüyoruz ki Türkiye Cumhuriyeti yetkileri önlemlerin aslında. Mesela bugün Antalya'da bir orman yangını çıktı. Gerçi hemen müdahale edilir söndürürdü ama biz bu ve buna benzer teren eylemleri ile karşı karşıya kalma ihtimalimizi sürekli günden de tutmamız lazım. Çünkü Rusya geç ergenlik psikolojisi ile hareket ettiği için tepkileri ölçüsüz ve kontrolsüz oluyor. Bu ölçüsüz ve kontrolsüz tepkilerinden Türkiye yeteri kadar nasibini aldı. Bundan sonra bu eylemlerle karşı karşıya kalmak istemiyor. Dolayısıyla Türkiye İstanbul'da oluştuğu barış masası. Feşinden de tahıl koridorundaki rolü nokt üzerinden hareketle Ukrayna ile Rusya'yı barıştırabilecek bir ülke konumunda. Çünkü Türkiye NATO ülkesi, Batu ülkesi ama Kutu ile çok rahat görüşebilen bir NATO ülkesi lideri Tayyip Erdoğan. Bu konusunda geri geldiği zaman ara bulacak yapabilecek özenler sahip. Bu bağlamda Ukrayna-Rusya krizi Türkiye'ye olumsuz etkiyi yapmış olmasına rağmen Türkiye'nin önemli iki hamlesiyle İstanbul masası, barış masası ve peşinden tahıl koridoru konusundaki almış olduğu inisiyatif bölgede ciddi anlamda rahatlamaya sebep verirdi. Tabi tahıl koridoru ne kadar devam eder. Bu koridor üzerinden Rusya ile Ukrayna ölübüzek günlerde bu koridorun bozulması ile ilgili tüm bunları zaman gösterecek. Ama gördüğümüz kadarıyla Türkiye Birleşmiş Milletler genel şekillerin de işin içine çekerek özellikle son zamanlarda NATO ömplenere çıkmış Birleşmiş Milletlerin varlığı tartışıldığı bir noktada Türkiye tahıl koridoru meselesine Birleşmiş Milletlerin gözetiminde onlarla beraber yapmış olduğu imzat öğrenilerinde Birleşmiş Milletleri tekrar dünya gündemine getirdi. Hatta Duggen Akbızı'nın ölümünden sonra Ukraynalı asker hanımefendi üzerinden Rusya dünyaya ilan ederken konuyu Birleşmiş Milletlere taşıyacağını ifade etmişti. Yani Birleşmiş Milletlerin isyatif alması ve tekrar dünya gündemine gelmesini Rusya kendi lehine çevirebilir miyim diye Birleşmiş Milletleri ve Duggen'in kızına yapılan terör sargısını aynı cümle içerisinde kullanarak tekrar bir üstünlük elde etmek ilgili ciddi bir mücadele kalkıştı. Fakat bugünlerde Duggen'in kızına yapılan Darya hanıma yapılan suikastla ilgili gündemden neredeyse düşmüş oldu. Hatta Türk basınla da haber başlıyor olarak düştü ama çok konuyu takip edemedik. Ukrayna ordusunda Mühendis Pohan Efendi'nin bulunmuş olduğu ülkedeki kalmış olduğu otel odasında bıçaklanarak öldüğüyle ilgili bir haber gündeme geldi. Dolayısıyla Türkiye, Ukrayna, Rusya krizinde beklenilenin çok üzerinde isyatif alarak bu süreci Barış'ta sonuçlanmasını harcadıyor. Ama yine İsveç ve Filan diye dönersek ki bu çok Karabağı konusunda Türkiye Arabuzuluk yapıyor mu diye bir soru vardı. Güzel bir soru çünkü Türkiye Karabağı meselesinde baştan beri Azar Beycan'ın yanında yer aldı ve taraf oldu. Hatta 44 günlük savaşın başlangıcını hatırlarsanız Ermenistan basınla sürekli biz yalnızca Azar Beycan'a karşı değil Türkiye'ye, Türkiye'den oluşturmuşlardı. Bunun iki sebebi var. Yeni bir sek yani Ermenistan için söylüyorum. Yalnız Azar Beycan'a yenilmedi karşımızda dev ordular vardı. Sözünü söyleyebilmek adına. Diğer taraftan da dünyanın diğer devletlerini Ermenistan'ın yana çekebilmek adına sürekli Türkiye, Pakistan, İsrail vurgusu yaptılar. Ama İsrail'in sürecin içerisinde olması bir çok batılı devletin Ermenistan'a sürekli Türkiye, Karabağı konusunda ara buluculuk yapmalı mı? Evet Türkiye şu anda dördüncüsü gerçekleşecek olan Azar, Türkiye, Ermenistan görüşmeden sürdürüyor. Ama dağlı Karabağı konusunda Türk kamuoyunda şöyle bir yanlış anlaşılma var. Onun altını çizelim. O da bu yanlış anlaşılmanın sebebi de savaş bittiği gün Türk dört günlük savaş neticesinde Moskova'da imzalanan anlaşmanın neticesinde devlet başkanının bu en üst ücrede yapmış olduğu açıklamadan hareketle Karabağı meselesini bitti, kabul edip kapattık. Ama gördük ki Karabağı meselesi bitmemiş. 1991'deki problemli günlerden çok daha riskli günlere doğru bir Karabağı problemiyle dağlı Karabağı problemiyle karşı karşıyayız. Mesela Laçim koridorunun şu şeye yakın yerden geçmesi o yol terk edildi. Oraları Azerbaycan'a ben han kentiyle Elivan'ı birbirine bağlayan Laçim koridoru daha sağlıktı bir şekilde isteyecek ve uşağın kontrolünde olacak şekilde yeniden hayata geçti. Biz Moskova anlaşmasının 9'u 10 Kasım'a bağlayan gece imzalan anlaşmada 3.Matesinde Laçim koridoruna müteakkabil gelecek şekilde Zengezur koridorunun açılacağını sürekli basına telkinler de bulundu. Hem Azerbaycan Devlet Başkanı gördük ki bugüne geldiğimizde 10 Kasım anlaşmasının neredeyse 2.5 yıl geçmiş olmasına rağmen Laçim koridoru hukuken ve pilen bir standarda otururken Zengezur koridorunun açılma ihtimali her geçen gün zayıfladığı gibi açılmayacağı daha kesin. Ben daha önceki her çıkın programda bunu açık ve net şekilde söyledim. Bundan dolayı da Azerbaycan'daki bazı dostlarımız tarafından 91'de Batı'nın Dağlı Karaba konusundaki tutumsuzluk tutumunun kırma Abaza'ya, Oşet'le yansıması gibi yeni dönemde de Dağlı Karaba'nın Donbas modeli gibi bir modelle Rusya tarafından yöneticilerini yönetileceğine en fırsatta söyledi. Bugün geldiğimiz noktada her ne kadar Azerbaycan Dağlı Karaba'da statü yok demiş olsa bile fakat fiilen bir Donbas modeli uygulanıyor. Her ne kadar biz bugün Azerbaycan'dan gelen haberler üzerinden Laç'ın da Azerbaycan'a terk edildiği gibi bilgilerle yönlendiriliyor isekte. Fakat Laç'ın koridoru şu anda fiilen ve resmen Rusya'nın kontrolünde Erivan'la Han Kent'ini birbirine bağlama konusunda hukuki bir statü kazandı. Buna karşılık biz kendi o anlaşma metninden okuduğumuz zengezur koridoru Nuhep gündemde tuttuk fakat zengezur koridoru açılma ihtimali sıfırın altına düşmüştür. İşte bu noktada Türkiye 93 yılında Laç'ın ve Kelbecan'ın işgaliyle kapatmış olduğu Ermenistan sınırlarını hiçbir pazarlığa gerekçe göstermeden eğer açsaydı belki biz Ermenistan-Azerbaycan-Türkiye ilişkilerin daha sağlıklı bir zemine oturtur. Zengezur koridoru değil bütün koridora çevirebilecek bir imkan elde edebilirdik. Ama bunu hem Azerbaycan hem de Rusya ciddi anlamda engel oldular. Azerbaycan niye engel oldu? Bunu Azerbaycan etkiden açıklaması lazım. Ben burada bunu açıklayan şekilde iddia ediyorum. Ama Rusya'da Güney Kavkarsal'dan çekilmemek adına, Güney Kavkarsal'da Dağlı Karaba üzerinden varlığını sürdürüp orada olmak adına Dağlı Karaba'da oku ki bir statü Kavkarsal'dan bu tarafa, bölgede kalması gereken barış gücünü süresini uzatacak ve Dağlı Karaba resmi ette Azerbaycan'ın toprağıymış gibi gözüküyor. Fakat ki Rusya'nın kontrolünde barış gücünü kontrolünde hatta Aray Karitolyo'nun yönetiminde bir Donbas modeli şeklinde varlığını sürdürecek. Tabi on kasım anlaşması ve 4 günlü savaş bittikten sonra Türkiye'de oluşturulan Dağlı Karaba Azar Bey karabahatlı gün daha da zor bir duruma doğru gidiyor. Şimdi Türkiye taburada yapması gerekenlerin fazlası da yapıyor. Ama Türk kamuoyu yeteri kadar bilgilendirilmediği, yalnız bilgilendirdiği içinde ne yapması gereken, gerekmesi konusunda biraz Türkiye yavaş davranıyor. Mesela Türkiye, Almanistan'la sınır kapılarını zaten tepki olur, gerekçisi açmıyor. Ama en son Viyanada yapılan Ermenistan-Azerbecan görüşmelerinin tepkisinde Türkiye-Ermenistan sınırları 3. ülke vatandaştan açılacağı kararı verildiği gün Türkiye'nin açıvan sınır kapısını kapatıldığını, maalesef Türkiye'de, Azar Beycan'ın da birçok kişi bilmiyor. Bunu Azar Beycan'ın Türkiye'ye karşı duygusal bir tepkisi olarak değerlendirdiğimizde çekileceğini davranmasının gerekçesi olarak söylememiz mülkül. Çünkü 2009'da Türkiye Zulik Protokolleri sürecinde neredeyse Azar Beycan'la ilişkileri dünyanın en kötü ilişkilerinden dönecek durumdaydı. Azar Beycan duygusal tepkisi Türkiye'nin elini oldukça rahatsız etmişti ve bundan dolayı da Türkiye, Ermenistan'la protokollere imzalamamıştı. Karısıdık olarak meclisler kabul etmediği için. Bugün geldiğimiz noktada da aslında bir krizin hala devam ettiğinin anlaşılması açısından önemli görücü. Ama aslında iki tarafta birbirine işin gözükmeyen taraflarını kapatarak, farklı yansıtarak ortaya bir manzara çıkmakta. Bu manzaraya göre de Türkiye Dağlı Karaba konusunda istese bile ara bulurduk yapma şansını kaybetmiş durumda. Çünkü Türkiye'ye, Ermenistan ilişkilerini biz Azar Beycan'ı bilgilendirerek kararı üzerine Nahçıvan kapısını kapatılması, Türk diplomasisini Karaba konusunda adım atamasına getirdi. Böyle olunca da Rusya bölgede daha rahat bir şekilde bağırlığını sürdürüyor. Belki Rusya yarın başın yanı devrilip yerine Rusya'ya müsaade bir hükümet getirerek orada daha farklı alternatifler geliştirebilir. Belki Azar Beycan'ı da beklenmedik, gelişme olabilir. Ama Dağlı Karaba konusunda Türkiye yapması gerekenlerin yolda mı ile hareket ediyor. İşte Zakir Hasan onun bugün Türkiye'ye gelmesi de bu bağlamda derlendirildiği de Azar Beycan'ın Türkiye'yi yeteri kadar doğru bilgilendirmiyor. Dolayısıyla Türk devlet yetkilileri de Azar Beycan yetkililerinin bilgilendirmesi doğrusunda mesele yaklaştığı için sonuç itibariyle mesele yalnız anlaşılıyor. Böyle olunca da Türkiye'nin Dağlı Karaba konusunda ara bulurduk yapabilmesi için önce konuyu bilmesi, kavraması bir durum yolu. Türkiye, Ermenistan ilişkilerini düzelteyip sınır kapılarını açıp daha sonra Türkiye, Azar Beycan Ermenistan ilişkilerini düzelteyip Ermenistan'ın koridora çevirmek yöntemin dışında şu anda Türkiye'nin yapabileceği hiçbir şey yok. Çünkü Rusya, Güney Kafkasya'da bağlı mı sürdürebilmek için sorunlar üzerinden bölgede bağlı mı devam ettiriyor. Sorunların ateş kesin ilerleri üzerinden Rusya bölgede arasıyla Türkiye'de bölgedeki bilgilerin net ve açık bir şekilde öğrenemediği için de bölgeye müdahal etme şansı her geçkin uzaylıktı. Evet Tasanova geldi, görüşüldü, genel ikili anlaşmaları imzalandı ama özellikle şuşa beyan namesinin mecliste imzalanmasından 11-12 gün sonra bu 24 Şubat'dan iki gün önce İlam Aliyev, Ali Lanci'yle Mosko'ya giderek Rusya'da Mosko beyan namesini imzalamaları şuşa beyan namesi üzerinden da askeri ilişkileri ve hatta oradan kaynaklanan Türkiye'nin Rus, Azerbaycan'a destek ve yardım etme imkanı Mosko'nun anlaşmalarısına devlet ışık bırakıldı. Bunları tabii böyle kamuoyunda önünde tartışmak çok şık hareketler değil. Yanlış anlaşmalara sebep verir ama bu anlaşmaları madde madde hem Azerbaycan diplomatları hem de Türkiye diplomatları, Türk diplomatları iki tarafın Türk diplomatları ve Türk mantığına sahip diplomatlar bu cümlerin altını tekrar çiziyorum. Türk mantığına ve mantarısına sahip diplomatlar çok iyi incelemeli ve ona göre hareket meler lazım. Türkiye'den Azerbaycan'a bakıldığında bizim muazzam bir Azerbaycan sevgimiz var. Bu sevgimiz istismar edilmemeli. Ama görüyoruz ki zaman zaman Azerbaycan tarafından bu ilişkiler istismar ediliyor. Türk kamuoyu yanlış bilgilendiriliyor. Bu yanlış bilgilendirmenin dolayı da biz Dağlı Karabağ'ın topyekün Karabağ problemini bittiğini vehmet ediyoruz, zannediyoruz da da bu sefer Azerbaycan diyor ki işte biz yalnız bıraktığımız. Biz yalnız bırakmayız bırakmadık da ki bunu daha kırk dört günlük savaş doğrası Azerbaycan İran ilişkilerindeki gerginlikte de gördük. Hemen Türkiye Azerbaycan'ın yanında açıklarının sıcaklığında tavrını aldı. Ve her hal kuşarıda Azerbaycan'da olduğumuz ifade ettik. Fakat Azerbaycan bizi Türkiye Cumhuriyeti Devlet Yetkillerini yeteri kadar bilgilendirmediği gibi bilgi saklaması gerçekleştirdiği ve şunu da açık açık ifade edeyim. Türkiye'de Azerbaycan kökendi bazı vatandaşlar üzerinde Azerbaycan Türkiye'de maalesef 5. kol faaleti yürütüyor. Bu da anlaşılır bir şey değil. Çünkü biz kardeşin kardeşe 5. kol faaleti, istihbarat faaleti yapmasına alışamadık alışamayız, tahammül edemeyiz. Biz 1501 yılında Şah-ı İsmail Anadolu'da yapmış olduğu tahribatın acısını 1517'de 1617'de Yavuz'da yani kavgasının acısını hala ruhumuzda yüreğimizde yaşıyoruz. Biz bunu tekrar etmemesi adına Azerbaycan'ın Türkiye'de yürütmüş olduğu 5. kol faaletten biliyor olmamıza rağmen ses çıkaramıyoruz. Yaramızın tek zar, kanamoması, yaramımızın tek zar, canlanmaması için. Ama Azerbaycan da artık Türkiye konusunda Şah-ı İsmail'in davrandığı hataları yapmamalı. Türkiye'de Yavuz Sultan Selim'in hatalarıyla mesele yaklaşmamalı. Dünya değişti, çağ değişti, ve biz de birbirimize anlamı ve algılamı konusunda da değişimi yakalayamazsa o zaman Dağlı Karabahı, Rusya'nın kontrolünde sonuna kadar devam eder ve Dağlı Karabahı'daki bu Kuki statü adı Konmanuş Kuki statü Türk dünyasının bağımsızlığını da engelli. Hala sizin de ifade ettiniz gibi Türk dünyası psikolojik olarak Moskova'ya bağlı. İşte siz de ifade ettiniz. Okullarda 300 bilmem kaç okulda mekanizmamız var. Türkiye'de de maalesef yüksek öğretim kurumu, Türkiye dışında Türk eğitimi kabul etmiyerek Türk dünyasının ortak dili Türkçe olmasına gel diyorlar. Bunlar beşinci kol faaliyetleridir. Bunlar önüne geçmek zorundayız. Yeni bir Türk dünyası, yeni bir Türk milliliği, yeni bir Türk milliyetçiliği üzerinden dünyayı yeniden anlamak, kavramak, Türk toplumun sosyalistini, Türk toplulukların sosyalistini yeniden etikletmek, keşke deyigemiz kaldı. Ama soğallar çoktu. O kadar maraklı danışırsız ki o kadar anlamı danışırsız. Kimin sorulara ihtiyac görmürem. Ama programın sorularından biri İsveç'le, müzakirelerde pek akıl kalmak alıydı. Bir cümleyle onu bitirek. Sonra izleyicilerin de soğallarını adeleyecek. Bir cümle söyleyeyim. Türkiye İsveç ve Finlandiyanın NATO'ya girmesini geciktirmesinin ana sebebi Türkiye-Rusya ilişkileri açısından. Bakın çok açık bilen söylüyorum. Yoksa İsveç demokratik bir ülke Türkiye'de çok iyi biliyor ki oradaki vatandaşların faaliyetleri demokrasi çerçevesinde gerçekleşiyor. Ama Rusya şunu çok iyi biliyor. Türkiye bu gerekeceğin ileri sürdüğü için İsveç ve Finlandiyada Türkiye haline gösteriler arttıkça Türkiye bu iki ülken dolayısıyla İsveç ve Finlandiyada özellikle Irak veya Suriye kökenli terör örgütün mensupları Rusya ile bağlantılı hareket ettikleri için şu anda İsveç ve Finlandiyada ki özellikle Türkiye'nin dikkatlerini üzerine çeken eyleminler ve gösteriler Rusya yanları tarafından veya Rusya'ya müzahir gruplar tarafından her geçen gün daha da artırılıyor. Sebebi Türkiye bu gerekeceğini sürenek İsveç ve Finlandiyada NATO'ya girmesini engellesin dolayısıyla NATO Rusya'ya karşı ilerlemesin. Ama Türkiye bu hareketi görmek zorunda çünkü geçtiğimiz günlerde Finlandiyada gerçekleşen toplantıda daimi ortak mekanizma diye bir mekanizma toplantısı gerçekleştiği bu mekanizmada bunlar konuşulmuştur. Ben orada olmadığım için basına da fikir çıkmadığı için tahminlerimizi söylüyoruz. Çünkü Türkiye sadece ve sadece terör örgütlü meselesinden dolayı NATO'ya girmesini engelleyecek olması bile Rusya'nın İsveç ve Finlandiyada kontrol altındaki minitamdan halkete geçirmesi yeterli sebebi. Dolayısıyla Türkiye yetenik kadar İsveç ve Finlandiyada Mars koydu. Şimdi yapılması gereken bu iki devletin NATO'ya girmesini sağlamak ve bundan sonra eğer İsveç ve Finlandiyada terör eylemleri gerçekleşirse Türkiye'nin garantörlüğünde bu terör örgütlerini karşı her türlü operasyon yapılmasını İsveç ve Finlandiyada resmen talep edebilir. Bu şartlar altında bu birbirini engelleyen birbirini tamamlayan ve hatta birbirini çelişen terör örgütü işte Rusya, İsveç, Finlandiyada gibi noktalarda işin içinden çıkalamayacak bir kargaşaya düşmüş Türkiye. Aslında Türkiye terör örgütleriyle İsveç ve Finlandiyada yeterlidir diyip bir sonraki müzakede geçmek zorunda. Geçemezse burada takılıp kalacak ve Türkiye'de NATO konusunda elini zayıflamasının önünü açmış olacak. Çünkü bizim bu pazarlıktan sonra en önemli konumuz şimdi 70 yıldır NATO üyesi olan Türkiye'nin şimdiye kadar bir Türk Genel Sekreter NATO'da olmayışını gündeme getirip artık NATO'da bir Türk Genel Sekreteri ilişkin sonuna gelip çattık. Ama sonunda bu sorunu bu soru sizden soruşmaya mecburam bozbilemezsinde. Baya bir izleyiciler soruştu ki Türkiye-Azarbacığım münasibetler yalnız iktidarları mı münasibetlidir? Niye? 10 Noyabur, 10 Kasım ve namesine Türkiye seyirçi kaldı. Ben istiyordum bu HENC, Eraylı Bey'in de suallı de hemen kontekste değerlendiriyor. Demokratik tekanına ihtiyaz var mı? Böyle bir yanaşma tekamı ile mümkün mü? Ben istiyordum hem Azar Bacığım Türkiye münasibetler hem ümumiyetle Türk dünyasındaki mevcut durum ve bu durumdan nice çırmağılar bundan bağlı olarak sonunda sizin fikirinize eşirdek. Çok da vaktimiz kalmıyor ama size eşirdecek. Evet bu çok ayrı bir bir saat sürecek tartışma konusu. 3 gün savaşçısın son 10 gününde bizim kamuoyunda yapılan tartışmaları biz dakika dakika kim hangi televizyonlar ne konuştu gazetelerle ne demek verildi hepsini biz gün gün dakika dakika elimizin altında hem o günler için hem de bugün için elimizin altında bulunduruyoruz. Dolayısıyla Türkiye bir barış gücü adı altında bu anlaşmalarını yer almak istiyordu. Bunu Azar Bacığım başaramadı 10 Kasım anlaşmasına yazdırmaya. Türkiye bunun farkında ikincisi en azından Zengezul koridorunun bu barış maddesine girmesini Türkiye arzu ediyordu çünkü son 10 günde biz bunları konuşuyorduk bu da başarılamadı. Yani iletim ve iletişim atları eski sovyet dönemi iletim ve iletişim atları üzerinden bir laf kalabalığıyla olay geçtirildi geçtirildiğinde net bir şekilde anlaşılması için 2,5 yıl dolayısıyla Türkiye Azar Bacığım konusunda elinden geleni fazlasıyla yapmış olmasına rağmen kutlu öpücük savaş boyunca tabi karşılık beklemeden yaptı bunu 10 Kasım anlaşmasında Türkiye'ye hukuken bir noktada olsaydı bu Azar Bacığım'ın lehine daha lehine olabilecek bir süreci tetiklerdi. Tabi bu noktada Azar Bacığım diplomatları gerekli gibi Rusya'da Paşinya savaşın mağlubu olmasına rağmen daha dik durdu ve daha o günden bugüne daha elini kuvvetlendirdi. 4 tane darbeye direndi. Peşine erken seçim karar alındı taşnakçılara eski 2 Cumhurbaşkanı karşı direndi ve yine seçim kazandı. Savaşı kaybetmiş olmasına rağmen seçim kaybetme başarısını gösterdi. Bunu 2 dünya savaş sonrası ne çörçül gösterebildi. Cumhurbaşkanları biliyoruz seçimleri kaybetmişler. Ama Paşinya savaşı kaybederek girmiş olduğu seçimi kazandı. Dolayısıyla burada Paşinya Ali'ye mukayesef yapmadan olaya yaklaşmak istiyorum. Ali'ye Türkiye Cumhuriyeti Devletini 44 günlük savaş esnasında Azar Bacığım'a göstermiş olduğu en üst desteği anlaşma maddesine yansıtamadı. Bunu tarihi tartışacak ilerde gizli görüşmelerde ortaya çıkacak. Ama bizim gördüğümüz bu olmadı. Olmayınca da Türkiye'nin bölgede eli zayıfladı. Zayıflayınca da Türkiye buna bir gözlemci status ekletmeye çalıştı. Daha sonra mecliste Azar Beycan'la Türkiye arasında kilanlaşmalardan gereği, Azar Beycan'a askeri yardım gündeme geldi. Daha sonra biliyorsunuz talihsiz bir şekilde Şuşa'da, Millet Şerike Partisi Genel Başkanı Sayın Devlet Bahçeli'nin bir okul projesi yetkililer baküye geldiler, görüştüler, mutabakat imzalandı. Son dakikada İlam Ali'ye bu okulu belki Rusya'dan çekinerek yapmayacakla ilgili bir tereddüt yaşayınca Devlet Bahçeli'nin nezaketle biz bu projeden vazgeçtik dedi. Aslında o gün Azar Beycan'ın devletleşmesi ve milletleşmesi sürecinde sekteye uğradı. 44 günlük savaş Azar Beycan'a çok ciddi anlamda devletleşme ve milletleşme sürecinde katkı sağlamıştı. Ama yapılmaması kararı ciddi anlamda Türk Milletli'nin beyninde bir traumaya dönüştü. Türkiye Cumhuriyet Devleti 10 Kasım Anlaşmasında yeteri kadar yer almadığını biliyor. ezberlede hıksetli ama bunu Azar Beycan'a ilk defa son noktaya açıklıyor. Başka kimse bunu bu şekilde açık ve net açıklamaz. Hatta biliyorsunuz İran'ı bile Türkiye karşısına almak durumunda kaldı. Hatta Araz'ı öte yediye şiir okuttular sayın cumhurbaşkanına ve ondan sonra İran'la gerginlik oluştu. Ama İran'la Azar Beycan arasındaki her gerginlik de Türkiye açık ve net bir şekilde Azar Beycan'ın yanında olduğunu ifade etti. Bu kaçınılmaz ve şüphesiz şüphesiz bu şekilde her zaman işte. Yani Azar Beycan'ın kesip atmış olduğu tırnağı zarar gelmesi Türk Milletli'nin kalbine sarkların hançer gibidir. Böyle olunca da Türkiye her zaman Azar Beycan'ın yanında olacaktır olmuştur. Ama Azar Beycan devlet yetkileri de bakın halkı demiyorum halk her halükarda Türklüğü ve Türkiye'nin yanındadır. Ama Azar Beycan devlet yetkileri de yapmış olduğu husus arası görüşmelerde anlaşmalarda Türkiye'nin hakkını kukunu korumak zorundalar. Bunu 10 Kasım anlaşmasını da gerçekleştiremediler. Gerçekleştiremedikleri için de 10 Kasım'dan bugüne ne Zengezur koridora açılabildi ne de Ermenistan'dan bayın haritalarını alabildiler. Bakın Azar Beycan 44 günlük savaşta işgal altındaki yedi rayonun önemli kısımlarını kurtardı buna artı şuşa ekledi. Ama dağılık, karabağ hala bir problem olarak bağlı sürdürmekte bu problemin çözümün anahtarı da Türkiye'nin elinde olmuş olmasına rağmen 10 Kasım anlaşmasını da Türkiye bu anlaşmaya gerekli şekilde monte edilemediği için de bugün Azar Beycan bölgede ciddi anlamda sıkıntıla karşı karşıya. Mosko'yla görüşmesi ayrı problem, Avrupa Birliği'le görüşmesi ayrı problem. Ama illa da problemin çözülmesini istiyorsak bunun yolu ve yöntemi Türkiye, Azar Beycan Ermenistan üçlü görüşmeleri ile çözülemedir. Bunun yanında Türk dünyasına demokrasi gerekir. Evet gerekir. Türk dünyasının en önemli iki tane ölçüsü var. Birincisi, Bilge Kağıt bunu açık ve net bir şekilde söylemiştir. 730 yılı Hatırlı, yağdımda kaldığı kadar diyor ki Bilge Kağıt Türk halkı açtı, yedirdi, çıplaklı giydirdim. Bu, demokratik bir devletin en önemli usullarıdır. Yani halkın karnı tok olacak, sırtı pek olacak, Kanadolu tabiyle. Bu, şu demek, sosyal devlet, sosyal devlet, sosyal devlet demek. Türk devletlerinin ekonomik variyeti her hal, her bir ferdini ortalamanın üzerinde ayaklatabilecek ekonomik şartları oluşturacak mekanizmaya sahipken Türk dünyasının hala yönetimle yöneten arasında bir uçurum var. Zenginle fakir arasında uçurum varsa burada bir sorun var demektir. Burada demokratik hukun üstünlüğü ile ilgili bir problem var demektir. Bunları çözemezsek Türk dünyasının geleceğini ben çok karamsardılık adına söylemiyorum. Çok daha mücadele ve çok daha sıkıntılı geçeceğini söylüyorum. Ama bunların devlet başkanları çözmek zorunda. Bu Türkiye için de geçerli. Bakın sadece İran'a ve Türkmenistan eleştirmek adına söylemiyorum. Önce iğneyi kendimize batıralım. Sonra çuvaldızı bütün Türk devletleri için gündeme getirelim. Şu anda Türkiye başta olmak üzere Türk devletlerinde demokrasi sorunu var. Gelirin eşit dağılımı problemi var. Dolayısıyla demokrasi insan hakların hukun üstünlüğü problemleri maalesef Türk dünyasının ortak problemi. Bunları çözmek Türk devlet başkanlarının en önemli görevleri. Bu görevi çok olan biz yönetimi Allah tarafından devlet başkanına bahşedildiğini buna kut kut diyoruz. Hani kut da olsun kelimesi de oradan geliyor. Siyasi kutu Allah verir. Ama bu kutu hareket edilmediği zamanda Allah iktarlarının altlarından alır. Hatta iktarı başlarına devirir. Dolayısıyla Türk devlet yetkilileri devlet başkanları bunu adını ne diyorsak diyelim. Halkına göre yönetim gerçekleştirmek zorunda. Kendi ailesine aşiretine göre değil. Kendi partisine grubuna göre değil. Önce halk sonra kendisi demesi lazım. Bunu gerçekleştirmek devlet başkanları maalesef şu anda diktatör olarak adlandırılıyor ve Türk diyasından büyük sorunu yönetim ve yöntem sorunudur. Onun için bunlar önemli konular belki zamanı da açtık belki programınızın formatını da dışına çıktık ama bizim kalbimizin kalbimizin kalbimizin kalbimizin kanıya yarasını susturamazsa vücudumuzun sağlıklı ortaya koyamazsa o zaman gelen bizi de ver giden bizi de ver herkes bize istediği gibi dayatmayı yapar. Onlara karşı direnemeyen devlet adamların elinde de Türk halkı oyuncak olur. Bizim istediğimiz bu değil. Biz Türk milletini hak ettiği şekilde yönetilmesi hak ettiği yere gelmesini her zaman arzu ediyoruz ve ona göre çalışmak zorundayız. Çok teşekkür ederim. Hocam yaygın ki izleyici haklı olarak soruşabiliyor ki biz Zaki Resenov'un seferiyle bağlı çok etraflı danışmadı. Zaki Resenov 30 Ağustos Türkiye Cumhuriyeti'nde zefer bayram nasipetle davet edilip yine resmi açılama budur. Yani ona göre özel bir başka sebepler olmadığına göre ben etraflı sual vermedim ama hoca sonda eğer bu seferle bağlı detallarla bağlı ocağın karada daha çok bilgisi varsa izleyeceği kısa da olsa malumat verebilir. Yani bazı bizde bilgiler var ama bunlar tabi tehdit edilmiş bilgiler değil. Şöyle olması lazım. 30 Ağustos biliyorsun Türkiye Cumhuriyeti devletinin çok önemli zaferlerinden bir zafer ve devletin bizde devlet şöyledir. Millattan önce hangi tarih? 320'ye kadar iner belki de 500'e kadar iner. O gündür bugündür devlet Türk'te devam eder. Kesin diye uğramaz. Dolayısıyla biz buna devlet ebet müddet diyoruz. Devletin devamlılığı diyoruz. 30 Ağustos'ta bu devamlık testi edilmiştir. Çünkü İngiliz'de iner uslar Türk ve tüksüz bir dünya tasavvur ettiği için ve bunu da gerçekleştirmek için bir ittifak kurduklarında Çanakkale'de geçmek isteyen İngiliz'de bor seviklere karşı çağrılık pusyasını desteklemek için hareket ediyordu. Gazi Mustafa Kemal ve silah arkadaşlarını Enver Paşa ve silah arkadaşlarını İngiliz'de ve Ruslar'ın tüksüz bir dünya İslamsız bir dünya tasavvurunu Paçavra'ya girtip attılar ve 30 Ağustos'ta Mustafa Kemal İngilizlerin İslamsız ve tüksüz bir dünya tasavvuru yok etti. Yeniden Türk'ün bağımsız bir şekilde devletin devamlığını sağladı. Dolayısıyla bugüne ortak olmak adını Azerbaycan'dan ve diğer Türk devletlerinde ve dünyanın bir çok mazur ülkelerinden Türkiye'ye ziyaretler oldu. Biz Hasanov'un ziyaretini bu bağlamda değerlendiriyoruz ama bunun yanında özellikle Karabağ konusunda Türkiye'nin bazı çekinceleri var. Ben konuşmamın içerisinde zaman zaman ifade ettim yani bazı konularda bizim tereddütlerimiz var bazı konularda biz yanlış bilgilendiriyoruz. Belki bu konuda Hasanov'a bazı konularda Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin nasıl hareket edilmesi konusundaki belki telkinler olmuştu. Bunlar bizim tahminimiz, bilgiye dayanmıyor. Ama önümüzdeki günlerde bununla ilgili bazı bilgilerimiz ulaştığımızda belki yeni bir programda bunları konuşmakta fayda var. Ama Türkiye-Azerbaycan ilişkilerini daha üst noktaya çıkarmak zorundayız ve birbirine daha güvenen yönetimler ortaya koymak zorundayız. Belki önümüzdeki dönem Türkiye'de seçimlerde farklı yapılar ortaya çıkabilir. Biz devlet başkanlarının şahsi ihtiraslarına Türkiye-Azerbaycan ilişkilerini kurban vermeyiz. Türkiye'de iktidar değişse bile Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinin olması gereken çok daha iyi yere doğru taşınır. Bu konuda da Azerbaycan'a gönül rahatlığı ile bu cümleleri kurabiliriz. Yani Türkiye'de demokrasi var, seçimler var. Yarın halk belki Tayyip Erdoğan'ı değiştirecek yerine başka birini getirecek. Çünkü halkın iradesi sandığa yansıyacak ve sandıktan çıkan iradeye herkes uyumak zorundadır. Türkiye'de 200 yıla yakındır. Demokrasi tecrübesi konusu. Ama bizim gönlümüzden Tayyip Erdoğan'ın devam etmesi ama 20 yıldır yapmış olduğu hataları yanlışları bir kere bırakarak taç giyen baş akıllanır sözünün hareketle daha mantıklı daha sağlıklı daha Türk dünyasına dönük bir modelle bir Tayyip Erdoğan arzusundayız. Eğer yeni dönemde daha isteyen problemlerle yüzeşecek o zaman halkın iradesinin yansımasının önüne açmamızda fayda var. Çok teşekkür ediyorum hocam. Yani 72 DG sohbetimiz oldu. Vaktınızı aldık. Hala elin. Bizi ilerleyicilere teşekkür ediyorum. Bizi sona gelir destekleyen herkese ve sonunda fayda veririm ki yayımızı beğenip paylaşın. Bize çok ciddi trol hizmler olurdu günlerde. Ama alternatif fikirdi hocamın dediği fikirlerden de faydalanmakta ben düşünüyorum ki herkes bütün bir fayda var istifade etmeyi de. Çok teşekkürler değerli ilerleyiciler programımızın konuğu kardeş Türkiye'den tanınmış baytoluk profesör doktor hastanoktaydı Hasan Hoca'ya teşekkür ediyoruz ve canını burada sona çattırırız. Sağ olun hocam Sağ olun ezizle ilgiler. Biz teşekkür ediyoruz hala akşamlar dürüyoruz efendim. Sağ olun var olun. Tanrı vetenimizi Tanrı milletimizi doğrusu. Allah'a emanet.