 Deel dertien van Schetsen uit Amerika door Charles Dickens. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Hoofdstuk zeven, Filadelfia, deel één, Filadelfia en zijn cellulaire gevangenis. De reis van New York naar Filadelfia wordt perspoor en twee veerboten afgelegd. En gewoondelijk is daar een uur of zes meegemoeid. Het was een mooie avond toen wij in de trein zaten. En toen we uit een raampje dichtbij het portier, waar we na zaten, het helderen ondergaan der Zon-gade sloegen, werd mijn aandacht getrokken door een vreemde verschijning die uit de raampjes van de Herenwagon voor ons uit vandaan kwam. Een tijdlang veronderstelde ik dat deze verschijning te danken was aan tal van vleitige mensen die er in zaten en zich bezighilden met verenbedden open te scheuren en de veren in de wind te strooien. Maar eindelijk en ten laatste meende ik te merken dat ze niets anders deden dan spugen. Wat inderdaad het geval was. Of schoon het mij niet tegenstaande de ondervinding in allerlei spuggeschijnselen die ik na de hand opdeed, nog altijd aan raadsel is gebleven hoe een zeker aantal passagiers gelijk zo'n wagon immer smaakbevatten kon, zo'n vermakenlijke en onophoudelijke spuugbui vol heeft kunnen houden. Op deze reis maakte ik kennis met een zachte en bescheide jonge kvaker die het gesprek opende door me op deftig vluisterende toon mee te delen dat zijn grootvader de uitvinder was van koud getrokken rissinesolie. Ik maak hier melding van omdat het waarschijnlijk wel de eerste gelegenheid geweest is dat het bewuste onschatbare geneesmiddel ooit dingde als een soort van purgatief voor conversatie. Eerst laat in de avond kwamen we in de stad aan. Daar ik voordat ik naar bed ging het raam mijn kamer uitkeek zag ik aan de overkant van de weg een mooi witmarmerig gebouw dat er zo somber en spookachtig uitzag dat men er akeler van werd als meer naar keek. Ik schreef dit aan de sombere invloed van de nacht toe en zodra ik smorgens op stond keek ik nog eens uit, niets anders verwachtende of het zou op de treden en in het portaal kriolen van mensen die er in en uit gingen maar jawel de deur was nog poddicht hetzelfde doodse waas lag over alles en het gebouw zag er uit als of het marmeren standbeeld van Don Gussman alleen iets te verhandelen kon hebben binnen zijn sombere muren. Ik maakte er gauw werk van om er achter te komen hoe het heette en waar het toedienen moest. Ik kwam erachter en weg was mijn verbazing dit gebouw was het graf van zo menig voortuin de grote catacombe van geldbelegging de gedenkwaardige bank der verenigde staten dat deze bank haar betaling gestaakt had, had naar m'n mei van alle kanten vertelde Filadelfia als het ware in diepe rauw gehuld en nog altijd worstelde het met al de heldoze gevolgen deze staking de stad zag er meins bedunkens dan ook nog al droefgeestig uit. Filadelfia is een mooie stad maar om de waarheid te zeggen al te regelmatig gebouwd nadat ik er zo wat een uur of twee in rondgekuild had werd ik te moeden als of ik de gehele wereld voor een bochtige straat had willen geven. Het was precies als of onder de kwaak erachter geïnvloed mijn omgeving de kraag van mijn jas stijf werd en de rand van mijn hoed breder mijn haar begon sluik te hangen mijn handen vouden zich vanzelf in het kalme eens gezindheid over mijn borst te samen en onwille keurig schotend gedachte mij te binnen om in markt leen te gaan logeren tegenover de markt en door speculatie in de graanen een kolossaal voor tuin machtig te worden. Filadelfia is rijkelijk van vers watervoorzien waarmee van alle kanten om je heen gegoten en geplast wordt dat het een aard heeft. De waterwerken die zich op een hoogte in de nabijheid der stad bevinden zijn niet minder vrij dan nuttig. Ze zijn namelijk als een publieke tuin met smaak aangelegd en worden zo goed en net mogelijk onderhouden. De rivier is op dit punt afgedampt en door haar eigen kracht naar zekere hoge vijfers of reservoirs afgeleid. Met dat gevolg dat de gehele stad tot aan de bovenste verdieping der huizen met bitter weinig onkosten van watervoorzien wordt. Er zijn verschrijnende openbare inrichtingen waaronder een allervoortreffelijkst gasthuis dat weliswaar een gestichterkwakas is, maar waar men het sectarisch karakter garne van over het hoofd ziet door de grote zegeningen die het om zich heen verspreid. Verder treft men daar aan, een allerkeurigste bibliotheek die naar Franklin genoemd is. Een vrij beursgebouw en postkantoor enzovoorts. Bij het kvakashospitaal behoort een schilderij door West, die men ten behoeven van het gesticht voor geld laat zien. Het onderwerp is onze zaligmaker, de krankend genezende, en stelt de meester op zulk een gunstige wijze voor als men misschien nergens beter aanzaltreffen. Of deze lof te sterk of te zwak zal bevonden worden, hangt van des lezersmaak af. In dezelfde kamer bevindt zich een zeer karakteristiek en sprekend gelijkend portret door de herselie, een beroemd Amerikaans kunstenaar. Mijn verblijf in Filadelvia was zeer kort, maar wat ik van de samenleving al daar zag beviel mij bij uitstekgoeds. Wat zijn algemene kenmerken betreft, zou ik wel durven zeggen dat de toon die hier heerst meer naar het provinciale zwemt dan de Boston of New York, en dat er in de schone stad wat smaak en kritische geest aangaat, over het algemeen te denken viel, aan die interessante gesprekken over dezelfde onderwerpen in verband met Shakespeare en de muzikaalglasses, waar we in de vicar of weekfield van lezen. Dicht bij de stad is een allerprachtigst onvolltooid marmeren gebouw voor het Girard College gesticht door een overleden heer van die naam en die schatrijk was. Een gebouw dat als het eenmaal naar het oorspronkelijk ontwerp afgemaakt is, misschien het rijkste gebouw uit onze moderne tijd zal wezen, maar men is aan het procederen over het legaat en heeft ondertussen het werk gestaakt, zodat het met onze stichting wel net zal gaan als met andere grote ondernemingen in Amerika. Komt het er vandaag niet, dan wel morgen of overmorgen of later. In een der voorsteden staat een grote gevangenis die het Ooster Verbeterhuis genoemd en volgens een stelsel bestuurd wordt dat de staat Pennsylvania bijzonder eigen is. Het stelsel namelijk van strengen en hopeloos eenzame opsluiten. Ik voor mij geloof dat het in zijn gevolgen even vreed als verkeerd is. Nu ben ik er wel van overtuigd dat dit stelsel van een welgezinde en menslievende bedoeling uitgaat. En lauter de zedelijke verbetering van de gevangenen op het oog heeft. Maar het staat niet minder bij me vast dat zij die dit stelsel van gevangenis tucht bedachten en die welgezinde heren welke het in toepassing brengen eigenlijk niet weten wat ze doen. Ik geloof dat er maar zeer weinigen gevonden worden die in staat zijn om al de voltering, al de angst te beseffen waar zij aan onderworpen zijn, die deze straf jaren achtereen hebben te ondergaan. En als ik maar bij mijzelf naga en in overweging neem, al wat ik op hun gezichten heb gelezen en al wat ik weet dat zij in wende gevoelen dan bevestigt mij dit slechts te dieper in mijn overtuiging dat er in dit stelsel een diepte van schrikkelijk leiden opgesloten ligt, die alleen de leiderselven kunnen pijlen en geen mens ter wereld het recht heeft zijn medeschepsel op te leggen. Ik houdt het ervoor dat deze langzame en dagelijkse omgang met de geheimen van het brein onmetelijk erger is dan de gamelijke tuchtiging onverschillig welke. En omdat de aakelige tekenen die erzedelijke marteling niet zo zichtbaar en tastbaar zijn als lid tekenen op het vlees, omdat haar wonden niet op de oppervlakte zijn en zij maar weiner kreegten afperst die het zmenzen oor kan horen. Zie, dat is voor mij een reden te meer dat stelsel te brand merken als een geheim strafmiddel waar tegen de sluimerende menselijkheid al lang had moeten opkomen. Eens ging ik met mijzelfen te raden of ik gesteld ik had de macht om ja of nee te zeggen mijn toestemming zou geven om deze straf in zekere gevallen van kortstondige opsluiting toe te passen en aarzelde toen. Maar nu, nu verklaar ik plechtig dat ik hoe zeer ook met beloningen of eerbewijzen overladen onmogelijk als een gelukkig man overdag onder de blote hemel zou kunnen wandelen of mes nachts op mijn bed zou kunnen neervleien als ik mijzelf een bewust mocht zijn dat een menselijk schepsel onverschillig voor hoelangen of korte tijd deze onbekende straf in zijn eenzame cel onderging waar ik de oorzaak van was in hoe gering een graad dan ook de hand ingeleend had twee heren die officieel tot haar bestuur in betrekking stonden vergezelden mij naar deze gevangenis waar ik een dag doorbracht door van de ene cel naar de andere te gaan en met de gevangenen te spreken al wat de uiterste hoffelijkheid maar kan verzinnen om het iemand bij zo'n bezoek gemakkelijk te maken viel mij bij die gelegenheid ten deel niets werd aan mijn oog ontrokken en op elk punt waar ik onderzoek naar deed kreeg ik een onbewimpeld en ondubbelzinnig antwoord aan de volmaakte orde van het gebouw kan niet de uitbundige lof worden toegezwaaid en wat de uitstekende bedoelingen betreft van hem die onmiddellijk in betrekking staam tot de toepassing van dit stelsel daarom trend zou men zelfs geen zweem van twijfel durven koesteren tussen de gevangenis zelf en de buitenmuur is een ruime tuin toen wij die tuin door een deurtje in de massieve poort ingingen liepen we het pad voor ons af en traden een grote kamer binnen waar zeven lange gangen op uitlopen aan elke kant van zo'n gang is een lange langerij van lage celdeuren die allen met een zeker merk getekend zijn daarboven bevindt zich een gallerij van cellen zoals die beneden met dit verschil dat zij geen kleine ruimte na zich hebben gelijk die van de beneden verdieping en iets wat kleiner zijn het bezit van twee deze cellen wordt beschouwd als een vergoeding voor het gemis van zoveel lucht en beweging als men een uur per dag in iedere benedencel kan genieten en vandaar dat iedere gevangenen in deze bovenverdieping twee cellen heeft die met elkaar gemeenschap hebben als men op het middelpunt deze gevangenis staat en dan al op die akele gangen neerziet wordt men naar van de doodse stilte die erheerst af en toe hoort men wel een dofgeluid van een enkele weverspoel of schoenmakers leest maar de klank wordt gedemd door de dikke muren en zware kerkendeur en dienst slechts om de algemene stilte nog dester dieper te maken over het hoofd en gezicht van iedere gevangenen die in dit zware moedige huis komt wordt een zwarte kap getrokken en in dit donkere omhulsel een zinnebeeld van het gordijn dat tussen hem en de levende wereld is opgehangen wordt hij naar de cel gebracht die hij nooit weer verlaat totdat zijn geheelstraf tijd om is nooit hoort hij van vrouw en kinderen van huis of vrienden van het leven of sterven van enig menselijk schepsel hij ziet de ambtenaren der gevangenis maar behalve hen ziet hij nooit een menselijk gezicht hoort hij nooit een menselijke stem hij is levend begraven om na verloop van jaren weer opgegraven te worden en ondertussen dood voor alles behalve vervolterende angsten en vreselijke wanhoop zijn naam en misdaad en de tijd van zijn leiden zijn hem zelfs onbekend die hem zijn dagelijks voedsel rijkt er staat een getal bovende deur zijn er cel en in een zeker boek waarvan de directeur de gevangenis een afschrift heeft en de godsdienst onderwijzer insgelijks zie daar de aanwijzing zijn geschiedenis buiten deze bladzijden om draagt de gevangenis geen kennis van zijn bestaan en al zou hij tien in een gevangenis zo langzaam voortkruipende en daarom zo afmattende jaren in één en dezelfde cel doorbrengen tot het allerlaatste uur toe heeft hij geen middel om te weten in wat voor gedeelte van het gebouw zijn cel ligt wat voor mensen om hem heen zijn of er in de lange winternachten levende mensen in zijn een nabijheid wonen of dat hij in één of andere afgelegen hoek de grote gevangenis zit met muren en gangen en ijzeren deuren tussen hem en de naaste deel genoot zijn er vreselijke eenzaamheid iedere cel heeft dubbele deuren de buitenste van stevig eikenhout de andere van getralit ijzer met een luikje waardoor hij zijn voedsel krijgt hij heeft een bijbel en een lei en gift en onder zekere beperkingen somtijds andere boeken natuurlijk doelmatige en pen en inkt en papier zijn schermes kan en kom hangen aan de muur of glinsteren op het plankje in iedere cel is een buis van de waterleiding waar hij naar verkiezing gebruik van kan maken overdag draait zijn wedstrijd tegen de muur aan en maakt zodoende meer plaats voor hem om te werken daar is zijn weefgetal of bank of wiel en daar werkt hij slaapt en waakt en telt de jaren tijden al naar zijn veranderen en wordt oud de eerste man die ik zag zat aan zijn weefgetout te werken al zes jaar was hij daar geweest ik meen dat hij nog drie jaar moet zitten hij was overtuigd geworden als hele van gestodend goed maar zelfs na deze langdurige gevangenisschap ontkende hij zijn schuld en zij dat hij hart was behandeld geworden het was al de tweede maal dat hij zat hij scheide uit met werken toen wij binnenkwamen zetten zijn bril af en antwoorden vrijmoedig op al wat hem gevraagd werd maar altijd na eerst op vreemd soortige wijze gewacht te hebben en als hij begon te spreken dan geschieden dit met een zachte nadenkende stem hij droeg een papieren hoed van zijn eigen maaksel en het deed hem goed dat er notitie van genomen werd en met hem er een pluimpje over gaf heel vernuftig had hij van enige stukken en brokken een soort van hollandse klok gemaakt waarbij hem zijn a zijn flesje tot slinger diende toen hij merkte dat ik in dit knutselwerk belangstelde keek hij er niet weinig groots naar en zij dat hij eraan dacht om er wat verbetering in aan te brengen en hoop had met behulp van een hamer en een stukje gebroken glas er muziek mee te kunnen maken behalve dat had hij nog enige kleuren wetend te krijgen hem uit het garen waar hij mee werkte en schilderde daarmee een stuk of zes armzalige figuren een daarvan een vrolijke figuur over de deur noemde hij de dame van het meer hij glimlachte toen ik naar deze knutselaar rijen keek waarmee hij de tijd trachten te doden maar toen ik van de knutselaar rijen naar hem zelf keek zag ik dat zijn lip beefde en kon het kloppend van zijn hart gehoord hebben ik weet niet meer hoe het gesprek hierop kwam maar er werd min of meer op gezins speelt dat hij een vrouw had op dat wordt schudde hij met zijn hoofd draaide zich om en bedekte zijn gezicht met zijn handen maar u is nu toch gelaten onder uw lot niet waar vroeg één daar heren na een korte poos in welke tussentijd hij weer op zijn verhaal gekomen was met een zucht waar en de grootste gelatenheid en de diepste wanhoop uit sprak antwoord hij wel zeker wel zeker ik ben er gelaten onder en nu is u een beter mens geworden niet waar nu ik wil het hopen waarom niet en gaat de tijd nogal gauw om binnen deze vier muren heren duurt de tijd lang oh zo lang toen hij deze laatste woorden sprak keek hij om zich heen god alleen weet hoe droever en verveel ondertussen in een soort van vreemd soortige verbijstering als of hij iets vergeten had een ogenblik later zuchte hij geweldig zette de bril op en ging weer aan zijn werk in een andere cel zat een duitser die weegens diefstal vijf jaren kregen had waarvan er juist twee om waren met kleuren die hij langs dezelfde weg verkregen had had hij en dat waardelijk heel mooi elke duim van de muren en de zolder beschilderd de weinige voet en grond erachter had hij met keurige netheid ingericht en in het midden een klein bed gemaakt dat er om dit in het voorbij gaan te doen opmerken als een graf uitzag de smaak en vinding rijkheid die hij in alles ten toon gespreid had waren buiten gewoon en toch had men zich geen neerslachtiger en ramsaliger schepsel voor kunnen stellen ja nooit zag ik een toonbeeld van zo wanhopige smart van zo diepe zilsbedroeftijd in één woord nooit zag ik iemand wins hart meer gebroken was dan bij hem het geval scheen te wezen mijn hart bloedde dan ook omzijnend willen en toen de tramen lang zijn wangen begilden en hij een der bezoekers terzijden neemende en zich met bevende handen zenuwachtig aan dienstjast vastklemmende deze vroeg of er geen hoop was dat zijn akelig vonders veranderd zou worden zie toen werd het schouwspel waardelijk altijd pijnlijk om er nog lange getuigen van te blijven nooit zag of hoorde ik van ellende onverschillig van welke aard die dieper indruk op me maakte dan de ramsaligheid van deze man in een derde cel was een lange sterke zwarte een inbreker die zich met zijn eigen vak onledig hield om namelijk schroeven en soortgelijke zaken te maken zijn tijd was bijna om hij was niet alleen een allerbehenderste dief maar stond ook bekend om zijn stoutheid en onbeschaandheid en om de hoeveelheid zijn er misdrijven hij onderhield ons met een lang relaas zijn er helden daden dat hij zijn lippen nog schijn af te likken toen hij ons pikante anekdotus op ging dissen van gestolen tafelzilver en van oude dames die hij aan de overkant der straat staande bespioneerd had toen zij met een zilveren bril voor het raam zaten om ze wat hij dan ook gedaan had bij de eerste gunstige gelegenheid te bestelen ik maak me sterk dat deze snaak op de geringste aanmodiging van onze tweegen al die prachtige herinneringen nog buiten dien met de verachtelijkste leugens zou opgesierd hebben maar ik zou me al danig moeten vergissen als hij de onverbloemde huigelaarij had kunnen overtreffen waarmee hij verklaarde dat hij de dag segende waarop hij in die gevangenis kwam en dat hij zo oud als hij werd zich nooit meer aan de geringste diefstal schuldig zou maken hierop kwamen we aan de cel van een ander man die de bijzondere vergunning gekregen had om er konijntjes op na te houden daar zijn vertrek dien te gevolgen een eigen aardige reuk had reepen zij hem toe dat hij in de gang moest komen ter stond voldeed hij aan de oproeping en daar stond hij nu voor ons met zijn aakelijk bleek gezicht waar het ongewone licht van het grote raam op viel en zo flets zo spookachtig flets zag hij er uit als kwam hij zo even uit zijn graf vandaan hij had een wit konijntje tegen zijn borst en zodra het kleine diertje op de grond was witte het gauw naar de cel terug waarop hij na permissie gekregen te hebben om ook heen te gaan bedeest het konijntje achterna zuckelde dat zien de vroeg ik mijzelf af in wat voor opzicht die man een edeler dier was dan dat konijntje er zat ook een engelse dief die er op een dag of wat na al zeven jaar geweest was een gemeene vent met een laag voorhoofd dunne lippen en een bleke troni deze scheen er als behalve opgesteld te zijn bezoek te krijgen maar zou daarin tegen niet weinig trek gehad hebben om mij met zijn schoenmakersmes zonder omslag naar de andere wereld te sturen hadden hij niet vrees gehad voor verzwaaring van straf er zat nog een duitser die eerst gister in de gevangenis was gekomen zodra wij in zijn cel keken sprong hij van zijn bed op en zoebatte in gebroken engels om werk er zat ook een dichter die in iedere 24 uren twee dagen werk verrichten 1 voor hem zelf en 1 voor de gevangenis die verzen maakte op schepen hij was een zeeman van beroep en op de bedwelmende wijnbeker en op zijn vrienden thuis van dat slag zaten er heel veelen sommigen kregen een kleur als er bezoekers zagen sommigen werden doodsbleek een stuk of drie hadden waksters bij zich want ze waren erg ziek en één eens waar lijven genegen vinsbeen was afgezet geworden in de gevangenis had om hem gezelschap te houden een student en een volleerd chirurgijn een gevangenen net als hij een aardige jongen een kleurling zat op de trap wat gemakkelijk werk te verrichten maar is hier dan geen asiel voor jeugdige misdadigers voeg ik oh ja maar alleen voor blanke kinderen wat een edele aristocratie in zaken misdadigers niet waar er was onder anderen een zeeman die hier al elf jaar gezeten had en over een maand of wat losgelaten zou worden elf jaar eenzame opsluiting het doet me recht veel plezier te horen dat je tijd bijna om is wat zegt hij hierop niets waarom kijkt hij zo strak naar zijn handen en plukt aan het vlees zijn er vingers en vestert telkens en telkens weer zijn ogen naar die kale muren die zijn hoofd hebben zien grijs worden dat doet hij af en toe kijkt hij de mensen nooit vlak in hun gezicht en plukt hij altijd zo aan zijn handen als of hij het fel van het been wou scheiden oh een grill anders niet zo is het ook een grill van hem als hij zegt dat hij er niet meer verlangt naar uitziet om op vrije voeten te komen dat hij niet blij is dat die tijd zo aanstaande is dat hij er eenmaal verlangend naar uitzag maar dat was al heel lang geleden dat hij nergens meer omaalt het is maar een grill van hem een hulpeloos innerlijk gekneust nee gebroken man te zijn een grill nu de hemel weet er alles van dat hij zijn luimen van a tot z heeft kunnen botvieren einde van deel dertien deel veertien van schetsen uit amerika door Charles Dickens deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel kunders hoofdstuk zeven filadel via deel twee er zaten drie jonge vrouwen in cellen naast elkaar allen tegelijk hiervan overtuigd dat ze afgesproken hadden om haar vrij te bestelen stil en eenzaam als ze nu binnen die muren geleefd hadden waren ze mooi opgegroeid ze zagen er erg bedroefd uit en zouden de ernstige bezoeker tot schrijns toe hebben kunnen bewegen maar niet tot die soort van weemoed zoals door het zien van de mannen wordt opgewekt de ene was een jong meisje nog geen twintig als ik me wel herinner haar sneeuw wit vertrek was behangen met het werk van de een of andere vorige gevangenen en op haar neerslachtig gezicht scheen de zon in al haar pracht door de hoge spleet in de muur waren kleine strook van de helderblauwe hemel zichtbaar was zij was zeer boetvaardig en bedaard ze berustige heel en al in haar lot zij ze en ik geloof haar en daar binnen in haar ziel was het rustig u voelt u dus in één woord gelukkig hier zij een van hem die bij me waren het koste haar moeite oh het koste haar zoveel moeite om op die vraag ja te antwoorden maar zie daar sloeg ze haar ogen op en die ogen ontmoeten die straal der vrijheid boven haar hoofd en nu barsten zij in tranen uit en zij dat ze haar best deed om gelukkig te zijn ze uiten geen klacht maar het was immers natuurlijk dat ze er soms tijds naar snak toe om uit die ene cel te komen dat kon ze gerust niet helpen ze snikte het arme kind die dag ging ik van cel tot cel en ieder gezicht dat ik zag of woord dat ik hoorde of op merkelijk geval dat me trof het staat me nog altijd maar voor de geest in al zijn naarheid en akeligheid maar laat ik hiervan afstappen om het tans te bepalen bij een gevangenis die opwekkender gezicht opleverde een gevangenis volgens hetzelfde plan ingericht die ik na de hand te pitsburg zag toen ik die op dezelfde wijze door lopen had vroeg ik de directeur of hij iemand onder de gevangenen had die binnenkort losgelaten zou worden waarop hij antwoordde dat hij er één had wiens tijd de volgende dag om was maar dat was er een die maar twee jaar gezeten had twee jaar ik weer op een blik terug door twee jaar van mijn eigen leven buiten de gevangenis in voorspoed gelukkig van alle kanten en in alle opzichten met zegeningen overladen en ik dacht er aan hoe wijt reeds die gaping was en hoe lang hoe ontzettend lang die twee jaren zouden geduurd hebben als ik ze eens in eenzame gevangenschap doorgaat moeten brengen terwijl ik dit schrijf staat het gezicht van deze man die de volgende dag op vrije voeten zou komen voor het oog mijn verbeelding het verdient bijna meer herdachten worden in zijn geluk dan de andere gezichten in hun ellende hoe gemakkelijk en hoe natuurlijk ging het hem af toen hij zei dat het stelsel een goed stelsel was en dat de tijd nogal gauw omging alles in aanmerking genomen en dat als een mens eenmaal viel hij de wet over treden had en daarvoor moeten moest er niets anders op zat dan om de tijd zo goed mogelijk te doden en zovoorts wat was de reden dat die man u ter rug riep en u iets op zo'n vreemde trillende toon vroeg vroeg ik mijn geleider toen hij de deur gesloten en mij weer ingehaald had oh hij was bang dat de zoden van zijn laar zijn niet meer deugend zouden om erop te lopen u moet weten toen hij hier kwam waren ze al tamelijk versleten nu gaf je me kennis dat hij me erg dankbaar zou wezen als ik ze gauw een beetje opliet lappen die laar zijn waren van zijn voeten afgenomen en met zijn overige klederen weggelegd twee jaar geleden ik maakte van die gelegenheid gebruik om erna te vragen hoe zij zich aanstelden onmiddellijk voordat ze de gevangenis verlieten ik vroeg erbij dat ik vermoedde dat zij nog al bevden nee was het antwoord wel trillen ze een beetje maar beven is toch het rechte woord niet hun hele zenuw stelsel is in de war daar ligt hem de knoop zo kunnen ze hun namen niet in het boek schrijven soms kunnen ze de pen niet vasthouden kijken om zich heen blijkbaar zonder te weten waarom of waar ze zijn en soms gaan ze wel 20 maal in een minuut zitten en opstaan dit gebeurt als ze in het lokaal zijn waar ze voor het laatst met de gevangenis kap opkomen evenals toen ze daarvoor het eerst ingepraagt werden komen ze buiten de poort dan blijven ze staan en kijken eerst naar de ene weg dan naar de ander niet wetende wat voor weg ze inzullen slaan soms wachtelen ze als of ze dronken zijn soms moeten ze ergens tegen aanleunen zo duizelig zijn ze maar na verloop van enige tijd komen ze wel weer op hun verhaal toen ik te midden deze ergensame cellen rondwaalde en naar de gezichtend keek van de mensen die erin zaten trachten ik mij de gedachten en gevoelens voor te stellen die zij in hun tegenwoordige toestand zouden koesteren ik verbeelde me dat hun kap hier juist afgenomen was geworden en het toneel hun gevangenis kap zich dus in al zijn akelige eentonigheid voor hem ontvoud had eerst is de man als bedwelmd zijn opsluiten is een afzichtelijk visioen en zijn oude leven werkelijkheid hij werpt zich op zijn bed en ligt daar ten prooi aan de wanhoop van lieverleden wekt de onverdragelijke eenzaamheid en kaal hij ter plaats hem uit deze bezwijming op en wordt de klep van zijn getralide deur geopend dan bit en smeekt hij nederig om werk geef me toch wat werk of ik wordt nog stapelgek hij krijgt werk en bij buien en vlagen gaat hij aan het werk maar telkens en telkens weer overvalt hem een brandend besef van de jaren die hij in die steen de doodkist weg moet kwijnen en een volterende herinnering aan hen die nu voor zijn gezicht en kennis verborgen zijn dat hij van zijn zitplaats opspringt met samengevouwen handen boven zijn opwaartsgericht hoofd de nauwe kamer op en neerloopt en spoken meen te horen die hem aanhitzen om zijn hersens tegen de muur te pletter te lopen en weer valt hij op zijn bed neer en ligt daar te kermen plotseling springt hij op hij wil weten of er nog een man in zijn nabijheid is of er nog zo'n cel is aan weerskanten van de zijnen en scherp luistert hij rechts en links geen geluid treft zijn oor maar dat neemt niet weg dat er toch wel gevangenen in zijn nabijheid zullen zijn zo herindert hij zich eens te hebben gehoord toen hij er al bitter weinig om dacht hier een zelf in te komen dat de gevangenen elkaar niet kunnen horen of schoon de beanten ze kunnen horen waar is de naaste man aan de rechter of aan de linker zij of is er een aan weerskanten waar zit hij nu met zijn gezicht naar het licht of loopt hij heen en weer hoe is hij gekleed is hij hier al lang geweest is hij er van de graad gevallen ziet hij er erg wit en spookachtig uit denkt ook hij om zijn buurman ziet daar de gedachten die door zijn geest kruisen ter nauwere nood waagt hij het om adem te halen en luisterende ter wel hij denkt roept hij een gedaante op met haar rug naar hem toegekeerd en verbeeld zich dat die gedaante zich in de naaste cel beweegt wel heeft hij geen idee van het gezicht maar zeker is hij van de donkere vorm van een bukkende man in de cel aan de andere zij ziet hij in zijn gedachten een andere gestalte wie je gezicht eens gelijks voor hem voorborgen is dag in dag uit ja zelfs dikwels wanneer hij in het holler van de nacht wakker wordt denkt hij om deze twee mannen totdat hij er bijna waanzinnig van geworden is nooit veranderd hij ze altijd zijn ze daar waar hij het zich het eerst verbeeld heeft een oudman aan de rechterkant een jongeman aan de linker zij hun verborgen gelaad strekken foltern hem dodelijk en hebben iets geheimzinnig dat hij ervan beeft gelijk de rouwdragers bij een begrafenis zo gaan de verdrietige dagen voorbij met plechtstaten gestilte en van liever leden begint hij te gevoelen dat er in de witte muren der cel iets vreselijks opgesloten ligt dat hun kleur afzichtelijk is dat hun even oppervlakte zijn bloed doet stollen dat er één hoek één hatelijke hoek is die hem volkt het eerderen morgen als hij wakker wordt stopt hij zijn hoofd onder de deken en rilt bij de gedachte dat hij het weerzien zal hoe de spookachtige zolder op hem neer zal zien zelfs het gezegende dag ligt dat door de onveranderlijke spleet die het raam zijn gevangenis vertegenwoordigd naar binnen gluurt het maakt op hem de indruk of hij de tronie ziet van een ander lelijk spook langzaam maar zeker zetten zich de verschrikkingen van die hatelijke hoek uit totdat ze hem geen ogenblik meer met rust laten ja ze versturen zijn rust bezorgen hem akelige dromen en maken zijn nachten tot iets afgrijslijks in de begin volgde hem dit op een ongevone manier het werd hem dan te moeden als of die hoek in zijn hersens iets deed opstaan dat insgelijks een akelige nare vorm aandam iets dat daar niet thuis behoorde en zijn hoofd als het ware op de pijnbank legde dan begon hij er bang voor te worden vervolgens er van te dromen en ging hij zich verbeelden dat er mensen waren die er een naam aan geven en er met de vinger naar wijze hierop kan hij het niet langer uithouden om er naar te kijken en toch durft hij het de rug niet toe keren nu is die akelige nare hoek iedere nacht de schuilhoek van een spook een schim iets dat zwijgt iets dat vreselijk is om aan te zien maar waarvan hij niet zou kunnen zeggen of het een vogel of vier voetig beest of vermond menselijk wezen is is hij overdag in zijn cel dan vrees hij de kleine plaats naar buiten is hij op de plaats dan ziet hij er tegenop zijn cel weer binnen te gaan valt de avond het spook staat in de hoek heeft hij de moed om op zijn plaats te gaan staan en het te verdrijven in een vlaag van wanhoop heeft hij het eens gedaan dan broeit het uit op zijn bed tussen licht en donker en altijd op hetzelfde uur roepen het stem en bij zijn naam wordt het donkerder dan begint zijn weefgetouwte leven en zelfs dat zijn troost is een afzichtelijke gestalte die hem tot het aanbrekend van de dag beloert 1 voor 1 beginnen die nare schrikbeelden weer langzaam te verdwijnen welkomen ze nog somtijds onverwachts terug maar naar lange tussenpozen en onder minder verontrustende vormen met de heer die hem opzocht heeft hij over godsdienstige onderwerpen gesproken en hij heeft zijn bijbel gelezen en een gebet op zijn lijge schreven en ze opgehangen als een soort van bescherming en een verzekering van hemelsnabijheid nu droomt hij af en toe van zijn kinderen of van zijn vrouw maar is zeker dat zij dood zijn of hem verlaten hebben er is niet veel te nodig of hij is tot schrijns toe bewogen is vriendelijk onderdanig en verslagen van geest nu en dan komt de oude angst weer terug een beuzeling en het is weer zo laat een gewone geluid of de rug van zonnebloemen in de lucht maar dat duurt niet lang want de wereld daarbuiten is nu het visioen en dit eenzame leven de droevige werkelijkheid geworden is de tijd zijn er opsluiten kort ik meen vergelijkenderwijs want kort kan hij niet zijn dan is het laatste halve jaar bijna het ergste van allen want dan denkt hij dat er brand zal komen in de gevangenis en hij met de gehele boel verbranden zal of dat hij gedoemd is om binnen de kerkermuren te sterven of dat hij op de een of andere valse beschuldiging vastgehouden en voor nog een termijn zal gevonden worden of dat er iets onverschillig wat dan ook gebeuren moet om te voorkomen dat hij op vrije voeten gesteld worden en zulke denkbeelden sprekend vanzelf en onmogelijk is het om er tegen te ridden neeren omdat na zo lang van de menselijke samenleving gescheiden te zijn geweest en na zoveel geleden te hebben het hem maar schijnlijker voor moet komen dat er zo iets gebeuren zal dan dat hij weer op vrije voeten zal geraken is daar een tegen de tijd zijn er opsluiting zeer lang geweest dan brengt het voor uitzicht van bevrijding hem geheel en al van streek ja verbijsterd hem denkt hij om de wereld daar buiten en om het geen zoveel hem in al die eenzame jaren geweest is dan mogen zijn gebroken hart voor een ogenblik hoopvol trillen maar dat is dan ook alles de deur zijn er cel is al te lang gesloten geweest voor al zijn hopen en verwachten beter waren het voor hem geweest als men hem in den beginnen op had gehangen dan hem in deze toestand te brengen en hem daarna weg te sturen om zich te vermengen met anderen van zijn soort die zijn soort niet meer zijn op het mageren en verwilderde gezicht van ieder man onder deze gevangenen zat dezelfde uitdrukking ik weet niet waarbij ik die vergelijken zal het had wel iets van die ingespannen aandacht die we op de gezichten der blinden en doven zien vermenkt met een soort van schrik als of mensen allen heimelijk erg bang gemaakt had in ieder kamertje dat ik binnen trat en iedere traali deur waar ik doorheen keek meende ik hetzelfde banger uiterlijk te zien iets wat mij evenlevendig voor de geest is gebleven als de betoverende indruk en een verdienstelijke schilderij laat een honderd tal mannen mijn ogen voorbij gaan en één daaronder die zo even uit deze eenzame leidensplaats losgelaten is en ik zal hem u aanwijzen zo als ik gezegd heb worden de gelaatstrekken der vrouwen door de eenzame opsluiting ermenselijker ja zelfs fijner op of dit aan haar betere natuur is toe te schrijven die in de eenzaamheid voor de dag komt of groter geduld groter leidzaamheid hiervan de oorzaak is ik weet het niet maar het is zo dat de straf niet te min naar mijn gevoelen ten ene malen even vreed als verkeerd is het zij ze op vrouwen of op mannen toegepast wordt zal ik wel niet opzettelijk behoeven aan te tonen bij mij staat het vast dat onafhankelijk van de ziel's kwelling die door dergelijke opsluiting veroorzaakt wordt een kwelling zo bitter en verschrikkelijk dat zelfs de levendigste verbeelding zich geen getrouwdenkbeeld van de werkelijkheid kan vormen de ziel daardoor in een ziekelijke toestand geraakt die haar ongeschikt maakt voor de ruwe aanraking en bezige werking der wereld ja het is mijn innigste overtuiging dat zij die deze straf ondergaan hebben zederlijk ongezond en ziekelijk moeten teruggeren tot de maatschappij er bestaan tal van voorbeelden van mensen die een leven van volstrekte eenzaamheid of verkozen hebben of daartoe veroordeeld zijn maar zelfs onderwijzen met een sterke en krachtige geest toegerust herinner ik me ter nauwenoot één bij een winden uitwerking zich niet geopen baard heeft in de één of andere ongeregelde gedachte gang of in de één of andere sombere hallucinatie wat al monsterachtige droombeelden door wanhoop en twijfel geteeld en geboren en gekoesterd in de eenzaamheid zijn over onze aardbol geslopen hebben de schepping lelijk gemaakt en het aangesicht des hemels verduisterd zelfmoorden zijn zeldzaam onder deze gevangenen zijn om de waarheid te zeggen bijna onbekend maar geen enkel argument ten grunste van het stelsel kan redelijker wijzen uit deze omstandigheid worden afgeleid of schoon het heel dikwijls aangevoerd wordt al wie van de zielstiekten zijn studie gemaakt heeft weet der degengroet dat zon buiten gewone nichtslachtigheid en wanhoop als waardoor het gehele karakter verandert en al zijn elasticiteit en weerstandsvermogen geknakt wordt in iemand werkend kunnen en nog tans kunnen beletten dat men het werk der zelfvernietiging voltoeë met andere woorden de handen aan zichzelfensla dit is iets dat men over het algemeen heeft opgemerkt dat de eenzame opsluiting de zintuigend verstompt en trapsgewijzen de lichaamsvermogens verzwakt dat staat bij mij zo vast als een paal zo maakte ik hun die met mij waren in datzelfde gesticht te filadelfia de opmerking dat de misdadigers die daar lang gezeten hadden doof waren zij die deze mensen gestaderplachten te zien stonden vreemd op te kijken bij deze opmerking die zij dan ook voor ongegrond en hersenschimmig hielden en zie de eerste de beste gevangenen die zij op dit punt op de proef stelden iemand die zij zelfen notabeena uitgepikt hadden bevestigde dadelijk mijn indruk die hem onbekend was en zij op zo'n ongekunstelde toon dat men een onmogelijk aan twijfelen kon dat hij niet wist waar het vandaan kwam maar hij was erg hard horen geworden dat die straf buitengewoon ongelijk werkt en de slechtste het minst treft ook daar valt niet aan te twijfelen dat het zo bij uitstek doeltreffend zou zijn als een middel tot verbetering van de gevangenen in vergelijking met dat andere stelsel krachtens het welke gevangenen gemeenschappelijk mogen werken zonder daarom met elkaar te mogen praten zie daar weer iets waar ik niet het geringste vertrouwen in stel al de voorbeelden toch van verbetering die mij meegedeeld werden waren van dien aard dat ze even goed hadden kunnen teweeg gebracht zijn door het stelsel der stilswijgendheid ja bij mij staat het alweer vast dat die vruchten daar aan en niet aan het stelsel daar eenzame opsluiting te danken waren ten aanzien van zulke personen als de zwarte inbreker en de Engelse dief heeft zelfs de geestriftigste voorstander van het laatst genoemde systeem ter nauwere nood een flauwe hoop dat die erdoor bekeerd zullen worden mij komt het voor dat de tegenwerping dat er uit zo'n onnatuurlijke eenzaamheid nooit iets gezond of goed voortgesproten is ja zelfs een hond of enig ander verstandig dier onder de invloed van het bewuste stelsel sufferig en kniezerig wordt en van lieverleden weg kwijnt op zichzelf een reeds als een voldoend argument tegen dat stelsel mag gelden maar er is meer ja als we ons behalve dat te binnenbrengen hoe alles slechtst en streng het is en een eenzaam leven altijd gepaard gaat met zekere handelingen van hoogst betreurenswaardige aard die hier dan ook voorgevallen zijn en als we ons vervolgens herinneren dat de keus niet is tussen dit stelsel en een stelsel dat slecht is of daarvoor gehouden wordt maar tussen dit stelsel en een ander dat goed gewerkt heeft en wat zijn gehele toeleg en partijk betreft voortreffelijk is. Medumpt dan is er zeker meer dan voldoende reden om een wijze van bestrafing vaarwel te zeggen die zo luttelwijnig hoop op goede uitslag overlaapt daarom tegen buiten kijf tot een gehele reeks van verkeerdheden aanleiding geeft bij wijze van toepassing op het ging ik voor het stelsel der eenzame opsluiting gezegd heb wil ik dit hoofdstuk besluiten met een curieus verhaal dat op hetzelfde onderwerp betrekking heeft zo als mij dit tijdens mijn bezoek in de gevangenis verteld is geworden door een der heren die daarin betrokken is geweest bij gelegenheid van een der periodieke bijeenkomsten van de inspecteurs deze gevangenis kwam zich een werkman uit filadel via aanmelden met dringend verzoek dat men hem op de gewone eenzame wijze op zou sluiten toen hem gevraagd werd wat voor drijfeer hem met mogelijkheid aankomt sporen om met zo'n vreemd verzoek te berden te komen antwoorden hij dat hij een onweerstaanbare aandrang gevoelde om zich dronken te drinken dat hij er zich tot zijn groot ongeluk gedurig aan overgaf dat hij geen kracht had aan die verdervelijke trek weerstand te bieden dat hij wensde buiten bereik van alle verzoeking gesteld te worden en hem derhalve geen geschikter weg voorkwam dan deze hierop gaf men hem te kennen dat de gevangenis voor misdadigers was die door de wet gevonden waren en tot inwilliging van dergelijke grillige aanzoeken niet open gesteld kon worden verder vermaandende heren hem om zich van bedwelmende dranken te onthouden iets wat hij stellar zou kunnen doen als hij dit maar ernstig wou ook kreeg hij nog menige andere helzame raad waarmee hij naar huis ging niet weinig ontevreden over de ongunstige afloop van zijn stap maar hij liet het hier niet bij in tegendeel hij kwam terug en weer terug en nog eens terug kortom hij werd zo lastig dat de heren eindelijk een raad beleggen en zijden wijzen we hem weer af dan doet hij vandaar of morgen zeker nog iets dat hem recht geeft om hier te zitten laten we hem daarom maar in vredes naam opsluiten hij zal wel gauw trek krijgen om weer op te stappen en dan zijn we voorgoed van hem af zo gezegd zo gedaan zij lieten hem een stuk tekenen dat hen hiervoor vrijwaarde dat hij ooit een actie tegen hen in kon stellen wegens onwettige inhegdenis neeming in welk stuk nadrukkelijk vermeld stond dat zijn gevangenschap vrijwillig was en op zijn eigen verzoek verder verzochten zij hem er wel notitie van te nemen dat de dienst doen ze post order had hem ieder uur van de dag of nacht eruit te laten als hij op zijn deur mocht kloppen en hem die wens te kennen gaf maar tevens gaven ze hem duidelijk te verstaan dat eens eruit hij niet voor de tweede maal zou toegelaten worden nadat hij deze voorwaarden aangenomen had en maar altijd bij zijn voornemen bleefelharden werd hij naar de gevangenis gebracht en in één der cellen opgesloten en dezelfde man die geen standvastigheid genoeg bezat om een glas terken drank dat voor hem op tafel stond on aangeroeerd te laten hij bleef uit eigen verkiezing bijna twee jaar in eenzame opsluiting in deze cel en verrichter daarin zijn geregeld werk dat schoenmaken was toen hij na verloop van tijd een beetje begon te sukkelen gaf de dokter hem de raad af en toe in de tuin te werken en daar hij hier veel zin in schijnt te hebben ging hij aan dit nieuwe werk met hard en ziel zo was hij hier op een zomerdag druk in de weer met spitten toen het kleine deurtje van de buitenpoort toevalig opengelaten was en zich daar gins de wel bekende stoffige weg en door de zonversgroeidevelden vertoonden de weg was even vrij voor hem als voor iedereen maar nauwelijks had hij even gekeken naar dat schouw spel dat zich als in een zee van licht baden of met het onwille keurig instinkt van een gevangenen groeide hij zijn spa weg zetten het op een lopen en kijk naar de gevangenis nooit of de nummer meer om einde van deel 14