 Sağ olun hər vaxtınızı qəri olsun. Dəyərili kanalın üçu izləyiciləri kanalın üçu eferin də asusöz proqramının bu gün, yəni on-yəttinləyə budur, 2021-ciq tarixi olan canlı bağlandsında hoş gördü işsizləri. Ezləyiciləri bu gün millidir-çalış günümüzdür. Bu nasibətlə bütün izləyicilərimizi təbək edirəm. Və bu iki beləşimizdə ilə həmin dönəmin dəyəli şüksiyyətlərinə biri olan, yəni millidir-çalış günlərimizi xatırladan bir şüksiyyətlərinə birini dəvət etmişik. Amma beləşimizin mövzusu ölkə günləmi ilə bağlıdır. Sərədlərimizdə nələr başveririz? Ümumiyyətlə qara bağda mövzut durum nezi dəyələndirilə bilər? Tüş birliyi qaqın perspektivdə nələr vəd edir? Aftar-sər liderlərlər tüş birliyi deyəsində qədərliyə allı? Bütün bu suallara bir sörmətli, payqlı olmuş. Oktay Qasmovla təxminə 45 də, 50 də gərzində cevab təbbəli çalışacağı oktay bəyi salamlayıq. Afşamlı seyir. Mürüfət bəyi xoş görüşmüş və hədə tam aşasılarımızı salamlayıram. Və 17 Noyabur Milledrisəl üçünü münasibətlə hər birini təbriş edirəm. İnşallah ümumiyətləm ki, o süsilə əvvəl başlanmış azadlıq və bütün videodan mübarezəmiz sonu sona doğru və qələbiyə doğru davam eləyəzə və sonu da elə qələbələ yetimləşəzə. Oktay bəyi elə üvələşimizin əvvələndə çox yerinə düş dəslində 33 süt keşdi bizim o günlərdən. Bizim tam gənziyib önəmimizi ilə siz də bizdən çox yaşlı deyilsiniz. 1992-ci ildə Azərbaycan Qalcəbəsi xaldın çiğnində hakimiyyətə gəldik. Siz ölkət rejidentin bir köməkçisi olduğunuz. Ondan sonra da alalırdı 28-29 ildə keçib bu prosesin üstündən. Nidə gədiyilir ki, o bizi zəfərdərə qarşısının bu 30 sili dən sonra, bu 30 sili birinç-i kəlməyilə necə dəyələndirə bilərsiniz? Devlət şəyhimiz baxmından müdlələyir, bələ deyər. Maraqlarımız baxmından. 30 sili oradan əvvəl ondan başlayan 1968-ci ildə başlayan əslində ermənlərin qarabağda ki, səparasılığı hərəkətinə qarşı başlanan ətiraz dalqası, sonra da milli Azərbaycan hərəkə kur çevirildi. Və bu hərəkətin mübarizəsinin nəsicəsi olaraq, Azərbaycan müstəqilliyini bərbə yihti. Ondan sonra müstəqil dövlət quruculuğu istiqamətində fəaliyyət başladı. Səsif ki, bu prosesin önünə Rusya lə müxtəlif yücülər tərəfindən prosesin əngələnməsüsün, qarşımıza bir erməni əngələ atıldı. Bizi qarabaq bölgə vizə itirildi, əraziləri bizin ilmi faizi işxalı altına düştü. Amma bütün bunlara baxmərək, Azərbaycan xalqı müstəqil dövlət quruculuğu istiqamətində fəaliyyətinə davulətdirdi. Nəhayət 2020-ci ildə Azərbaycan ordusu, Azərbaycan ərazilərinin əksər isəsin düşməni işxalından azadilədi və Azərbaycan dövləti milli quruculuğu, dövlət quruculuğu istiqamətində artıq növbətin mərhəliyə. Azərbaycan boyudur, bugün Azərbaycan artıq olaraq, bölgədə yeni bir reallıq yaradaraq özünü bir dövlət kimi təsdiq elədi və o cümlədən Azərbaycan xalqı dövlət qurucu xalq olduğunu, yəni türk milli qenit qasına və türk milli dəyərlərinə uygun və türk xalqının əsas xüsusiyyatı olan dövlət quruculuğu ənə nəsini davulətdirdi və bir daha onu dünürə Subut elədi. Yəni, qısa, desək 30 süyl Azərbaycan tarixində olduxça mümrətkə və əhmiyyətli bir dövürdür və sizdən bizim daxil olduğumuz bu nəsil əslində 30 süyl də üç mərhələni yaşadı. Biz Sövvət dövrün gördüyü müstəqilliyin bərpası dövrünü gördük və bu müstəqilliyin bərpası dövrünün ilk illərinə də ərazlərimizin işxaldan, işxal altına düşməsi və ciddi bir cəmiyyətdə depresiyanın yaranmasının şahidləri olduq, milli dövlətçilik quruculuğu istiqamətində qarşımıza hansən gəllərin çarıldığını gördük Azərbaycan dövləti öz gücünün potensiyallı topladı Azərbaycan cəmiyyəti, azərbaycan xalqı və bizim yaxın müttəfik və dost ölkələrin də ciddi siyasi dəsləyinətçəsində bu işxalı böyük ölçüdə son verdi və artıq Azərbaycan dövləti bundan sonraki mərhələdə ərazlərinin tam oradan işxaldan azal orunması mərhələsində qədəm qoyub və eyni zamanda özünün milli dövlətçilik quruculuğunun ikinci bir mərhələsində dəyək ki, tam müstəqillik mərhələsində hesab ediləm qədəm qoyub və bu mərhələdə bayaq tısın qeydələdiyiz ki, yeni bir dönəm başlayır, bu da türk dövlətləri ilə integrasyanın əlaqələrin genişləməsi mərhələsidir ki, bu da bizim milli dövlətçilik quruculuğumuza önəmli bir faktorlardan bir olacaq. Çox təşəkürəyirəm, oktaybəy, təbii ki, vəydəcimiz boyu mən bu son günlər, xüsuslə istambolsan bir təqqında suallarım olacaq sizə. Amma mən bilə anladım ki, bu 1988-ci iddilən sonra Azərbaycan olaraq bizim ən böyük problemimizə və qarabaq problemi olur. Geri şeydən bugün bir həftə öncə təxminən, nöyəb rəinə onu bir həftə olur. Bizim qarabaqla bağlı şözəfərinlə bir gün sonra bağlanan sağzı şeyin, Ermenistan, Rusya, Azərbaycan arasında bağlanan sağzı şeyin, bir müqtəmam oldu. Nezə deyərləndirəklərik. Geri şeydən bu, geri şey bir zəfər idi mi, yoxsa bu biz tamamlamamış zəfər idi. Və bu bizim dövlətçiliyimiz üçün nə qədər önəmlidir, hansı qüsurlar var. Bir də bunu mən istəyərin deyərləndirək, çünkü bugün millidir şəliş günüdür. Vasbəktən də deyərləndirməni mən tərəqdə arayam şəxsən. Əlbətçi, Üfət bəyi, çöylü lüstərdik ki, aparlan qıxtört günü savaşda biz tam və qətil qələbiya nail olax, əriməni faşizminin və əriməni terrarizminin əriməni işxalçı ordusunu tam şəkildə Azərbaycan torqmaqlarından qovar. Və tamami ilə Azərbaycanın süverinliyi bütün 10 ərazısına şamil edesin. Hava görürüz. Və həm bölgədə, həm dünyada yaranmış qəpalitik durum və reallıqlar bu məhələyə qədər bize imkan verdi. Əralda qıxtört günlük savaş müddətində oldukça ciddi nətçələr əldə olunub. Bu həm azadolunmuş ərazilər baxımından həm 10 November anlaşmasından sonra bizim uçrayonun poşaldırması kimi, deyək ki, nətçələr var. İni zamanda ən böyük nətçələrin biri əvvələ Azərbaycan cəmiyyətinin özünə və öz ordusuna inamının artması və Azərbaycan cəmiyyətinin Azərbaycan ordusunun bu sınaktan üzak çıxması idi. Bu çox ciddi bir məsələdə. Biz buna tam da yeçün və qəti zəfər deməyə çətinli çəkiləm. Həralda oldukça böyük nətçələri də əldə eləmişəyik. Həsa belə eləyəm ki, əslində bu, bizə bir təməl rolu oynayabilər, əldə eləbimiz nətçələr ki, işgal altında olan ərazilərimizin təxminən 75-60 faizini kimi bizdə. Azərbaycan ciddi orada təxminən 20-25 faiz. Azərbaycanın hər eləyindən çanar olan işsə qalıb. Mən həzab eləyəm ki, Azərbaycan dövlətin dəmiyyətini və Azərbaycan ordusunun gücü yetərli olacaq ki, biz tamamlanmamış, yarımçıq qalmış məsələləri bizdə tam şəkirli həllədiyək. Çox gözə yeri gəlmiş kən bayramdır bu gün, amma problemlərdən danışmalıq həm də, problemlərdən o geri danışmalıq ki, bu problemlərin həllə yollarının millət olaraq ortaya bayaq. Qarabağda birisi gündü dövüşlərdən bağlı, yeni ateş kəs, sazışının posulmasıyla bağlı, xəbərlər dağıqlı olmaladır. Qarabağda irmən terörü davam edir də deyətlərik. Nizi deyələndirəsiz, nə baş veririz? Qarabağda yeni bir muharibə, əktimalı var mı? Mələt çıxsası, geniş migasılığı, savaşın olacağı əktimalına tam olarak qəyabil etmirəm, düşünmirəm ki, geniş migasılığı, hər bəmələt olaraq da, amma də çiçici migasılığı, yaxud orta migasılığı, məsələ, bu dünki, dünənki daha doğrusu migasda olabilir, incidentlər olabilər. Və bunun da biz çox səbəfləri var. Bunun ilk səbəflərinə biri, əvvələ, terörizmin biz qəbul etməliyik ki, terörizm, ərməli, milli kimliyinin və ərməli kültürünün bir tərkib isəsidir. Biz bunu bilməliyik. Və məsəl, bir il müddətində ateşçəsə sonra, bir neçə dəfə ərmənlər tərəfindən müxtəlif formalarda, təxribatlara və terör hərəkətlərinə cəhdlər olun. Və bu cəhdlər son dövrlər, konkret də istək, ateşçəsin imzalandığı dövrün birilliyi ərəfəsində və ondan sonraki müddətində intensif haraqdiri aldır. Diyikər tərəftən, bu insidiyyətlərin və texribatların baş verməsinin əsas səbəb, mən isə biləm, birinci, ərmənistanın onlaya vıranlaşmasına görə, üzərinə götürdüyü, öhdəlihləri yerinə yetirilməsindən, bu oyun qasırmaq cəhdidir. Çünki ərmənistan həm savaş meydanında ağır yenilci alıb darmadağın orubu ordu. Və onlaya vıranlaşması ərmənistanın çox ciddi şətlər altında qoyub və bu öhdəlihləri ərmənistan yerinə yetirməlidir. Bu hansı öhdəlihləri, konkret olaraq bir Qarababan hal Azərbaycanın nəzarətində olmayan Rusya sülməramı kantin gəntinin məsuləs sonrasında olan istəsində qalan, təxminin 20 binə yaxın ərmənistan ordu işsələrinin, biriləşmələrinin ərazindən çağırılması məsələsdir. İrmənistan bunu bu günə qədər həyətə keçirməyib. Əslində bu prosesin həyətə keçirməsinin əsas nəzarətçi və əslində Rusya sülməramları olmalıydı ki, onların da biz bu İslamiyyətə fəaliyyətin görmürüyü. İkinci bir məsələ, ərmənistanın onlayabır sazişinə görə özələ gətirdiyi, öhdəri həyərdən birik komunikasyalarına asılması məsələsi edici. Bu da hələki həllin tapbiyi, baxı məraqçı Azərbaycan onlayabır sazişində Lasyun dəhlizinin sərbəs şəkildə istifadə olunmasına razıq verib və orada hətta bizim zərarımıza olsa da Azərbaycan Lasyun dəhlizinin ərmənistanla səhət isəsində özünün səhət çirsizməntə qurumuyub. İndi mən orda dəqiq məlumatımız yoxdur, biz bilmirib. Bəlkə də hansısa o arha kularlarda aparlan söhbətlərdə, pərdarxası belə şifahi bəlkə də razılaşmaları olub ki, Azərbaycan Lasyun dəhlizində ərmənlərə yarqdığı sərbəs səhət şəhət şəra etini ərmənlər də mehri üzərindən zəngəzur dəhlizində yarqmalıdır. Biz bilmirib bu ehtimallardır. Hər halda, yəni belə bir sərbəs imkan yaranı və bu onlayabr sazişindən əlavə olaraq da 11 yan var 2020-ci ildə masquada ki, üçrəflü görüşlərdə məs bir məsələyə nə bağlı tərəflə razıqa gəlmişdər. Bu da kommunikasyaların asılması nə bağlı olan məsələ edir, məs bununla bağlı üçrəflü baş nazir mabinləri səyvəsində işçi grub yaradılmışdır. Hətta onlara təpşirilmiş ki, içay müddətin də kommunikasyaların asılması nə bağlı təkirlər razıllasınlar. Təssüf ki, bu görüşlən, təximlə nə 11-ə kesməsinə baxmayaraq hələ də ortada konkret heç bir təklif yoxdur və ərimənlər tərəfindən müxtəlif fikirlər ortaya atılır, müxtəlif təşimlər səsləndirlir, hətta onların bəzlərə absur olacaq seviyədədir. Məsələn son binəsə gün əvvəl əriməsdən təliçəsi şurasının çatı bir tərəfindən səsləndirlən xoradiz xınzirə, yəni görüşsakı əriməni kəndi və oradan Şahbuzun biçənəyi aşırımı və naxçıvana doğru belə bir təhlis təklif olundu, hansı ki, bu oldukça absurt bir təklifdir. Çünki əvvələ 10 Noyabr və 11 Yanvar üçlərəfli razılaşmalarda iki əsas kommunikasyanın adı kesil. Bir laxın dəhlizi, bir dəhə mehri üzərinə kesil, zəngəzür dəhlizi nə asılmasından bağlı məsələr var. Ona görə də, Azərbaycanın tələbi məs, 10 Noyabr anlaşmasına uyğun olan ərimənistanın bu kommunikasyanın asılmasından bağlıdır. Ərimənistan bunu da həyətə kesilməyik. Diğer bir tərəftən, ərimənistan səhrədlərin demarkasya və demri tasiyas məsələsin bir formada yubada uzaqmağa çalışır. Diğer tərəftən, ərimənistan məsələlər uzaqmağına və məziyyəti gəlginləşdirməyilən, Azərbaycan tərəfindən və ümumən, həm də bir çox beynəxalat təşkilatlar və müxtələt dəvələtlər tərəfindən ərimənistanına edilən çağrışlar var. Minalanmış sahilərin xərtəsin verirsin. Xərtələrin verməyə dən boyun qaçırdır ərimənistan bir formada. Yəni, və bir də daxili siyasi vəziyyəti bəhane edərək prosesi uzaqmağa çalışır. Yəni, bütün bunları götürdükdə görünən budur ki, ərimənistan bir nəcə məsələlərdən boyun qaçırmaq üçün müxtələt variyantları, ucud məsələn təxribatları əlatır. Daxili siyasi vəziyyətin gəlginləyini bəhane edir. Amma bütün bunların bələdiyək o deyir. Borxun nəcələ faydası yoxdur. Ərimənistan nəhəyət imza attığı öhdəriləri yerinə yətirməyəldi. Kankret olaraq, kommunikasiya asılması məsələsə, həllin təbbarıdır. Sərhədlərin demarkasiya və demilitasiya məsələsə ilə bağlı problem həll olunmalıdır. Bu, olmayacağı təqdirdə əslində həbi ki, azərbaycan üçün naradlar mövcuddu, problemin həlli ləncidilir. Amma bu, eyni zamanda ərimənistan üçün də ciddi problemlər yaradır. Belə ki, azərbaycan həll hazırda bütün parametirlərlər nə görə bu, isər iksadi, isər demografik, isər hərbi baxımdan və hətta baxsaq siyasi müddəfiq həristanından daha əlverişli və yüzül vəziyyətlədi. Və əcər ərimənistan, azərbaycan ərazi mütöldüğünü tanımırsa, onun sərhətlərini tanımırsa, bu, eyni zamanda bu, azərbaycana da əsas verir ki, eyni demək anlayışı ərimənistanına tətbiq edəsin. Və o da əcə ki, ərimənistan bizim qərp sərhətlərinimizi tanımır, vizə ərimənistan şərhətlərin tanım yazıyıq. Yə, o zaman bu ərimənistan üçün daha ağır nəsələrinə getirə bilər. O baxımdan ərimənistan üçün əmkə ağılın başına yığmarıdır və nə hayət öz imzasına hürmət etməlidir və o qeyd elədiyimiz kimi onlayabır anlaşmasının şərhlərinin yerini getirməlidir. Yə, o da təşəkürəyir, amma o burada bir məsələni mən qeyd eləmək istəyirəm. Bu, onlayabır bəyanatının üç tərəfi var. Qaran tərəfi Rusiyadı. Qazarbacan və ərimənistan növət başlılarda mənimzaklıq var. İmdi, sizə ilə gəlmərim ki, ərimənistanın bu bəyanatın şərhlərinin yerini getirməməyə, arxayn edən məsələ Rusiyanın ərimənistanı yanında olmazdır. Çünki biz bir nisi gün öncə qara balda elə bir faqlarla rəslaşlıq ki, məsələn Rusiya orada dağılık qara balda edə, şərtada deyək, həm kəndində, məsələn, özünə şöhrət qəyabanı yaradır. Sanki Rusiyanın bir bölgəslə şəhrib oranı, bu stats mövzut halda, ərimənlər durumlarına razı olacaqlar, bu vd. halda, Ruslar da öz durumlarına razı olacaqlar. Bizə burada bizim sürəndiğimizin pozulması faktı qalır. Sizcə bu durumda Rusiya öz öhdəklərinə nə qədər sadəydir? Və ərimənistanın nə qədər bu məsələyə bu adar edə bilər şeytimiz? Əlbət ki, Rusiya sürməramlılarının faaliyyəti ilk gündən Azərbaycanda soallar və naradlar doğru və ilk gündən onların faaliyyətə başladığı allan məlumatlar və onların özlərinin yaydaqın məlumatlar haqqında biz bunun nəsiə gəlirdik ki, Rusiya hərbi kantenginiyeti sürməramlı misiyyədən daha çox başqa faaliyyətləm məşhuldu. O cümlədən onlayabır anlaşmasının şəhdlərinə görə bölgədən 1960 Rus hərbisi yerləştirilməyədə amma biz bildiğimiz qədəri və en azı hakimiyyəti təmsil edilən defdaqlardan birinin fadələdiyi kimi orda hardasa 5-6.000 Rus eskəri artıq var. Yəni, bunlar ciddi, problemləri deyir, o cümlədən sizində qeydərədiyiniz kimi orda doğrudur. Sonra izadı belə verildi ki, Rusiya sürməramlı kantenginiyetinin yerləştiyi, hərbihislərin ərazisində həmən o qeydələdiyiz, xiyaban yaradılır. Bu, Rus, Savet ordusunda xidmət eləyən mümətlə Rus ordu sistemindən tanış olan şəxsərin xatırlayabiləllər ki, əslində həmən hərbihislələrdə bu tüblü, deyə ki, abidələr və yaxut hansısa, coşələr yaxut verir deyə ki, xiyaban tüblü, yaxut paxlar, bu, oların ənə nəsində var. Amma əlbət ki, biz peşləm məminun deyilik, o, azərbaycan ərasində hansısa başqa ölkənin, xüsuslədən, azərbaycan cəmiyyətində hər zamanla aradılır və suallar yaradan bir dövlətin. Və o cümlədən, qarabaq probleminin yaradılıb, qızışdırılıb, idare edən bir dövlətin, ordu bildiklərinin hərbçilərin olmasəldə ki, bizi məminun eləmir. Amma belə deyək, azərbaycanda Rus ordusu olu və bu 75 binli ordu 1993-ci ildə azərbaycandan çarlıb və azərbaycan qalqı buna böfəq olub. Mənə səbək eləm ki, azərbaycan cəmiyyətinin, azərbaycan qalqının dövlətinin iradəsi çatacaqsa, çatacaq ki, bir müddət sonra Rusya sülməramların azərbaycanından qətməsinə, daha belə mədəni şəkildə qətməsinə nəli olsun. Çalda, elbət ki, bunlar ayrıca bir mövzudur. Amma mən düşünəm ki, Ermenistanı hal-hazırda bucud gərcini yaratmaqa sövgələ Rusya'dan daha çox başqalardır. Yəni, bu həm reyiyyonda olan belli ölkədir ki, Ermenistanla olduca yaxın münasibətlərdə deyir. 30 il müddətində Ermenistanın haqqıqolara şıqalçı siyasətini dəsləliyim və ona nəfəslik rollu oynuyub, onu ən çətin vəziyyətdə belə ona yardım ediyib və onu boğulmaktan qusarıq. Və hiç də təsatıfi deyil ki, dünən Ermenistan Təlihkəsi Şurası nın çatıbi, Ermenistan'da fəaliyyət göstərən ilk ölkənin səfri ilə görüşüb, səhətlərdə yaranmış vəziyyətin müzakirilədə onun biri Amerika Birləşmiş Tatlılarının səfri, digər isə İranın səfri oldu. Həralda bu çox maraqlı bir faktı. Digər tərəfdən, Fransa'nın timsalında bir çox ölkələr və gütlər hal azırda bölgədə yaranmış reallıqları qəbul etməkdə mərədə çətinlik çəkirlər, onu həzm edə bilmirlər. Fransa'nın bərabər Mins Group'unun həmsədirlərinə bir içimi Amerika dövlətinin həma Amerika'nın səfri səbiyəsində o cümlədən iki ay öncə Amerika dövlət çatıbi nin Ermenistan Rəhbəliyi nə göndəriyi məhkudda da qeyd elədi içimi olaq hesab edirlər ki, Qarabaq problemi həllin tap bir yıb, Qarabağın status məsələsi həll olunmalıdır və bu məsələrdə aktiv şəkildə Mins Group'ı yer almalıdır. Açığı Azərbaycan vətəndaşıq, olaraq mən Mins Group'u Değradasya uğramış Mins Group'unu bundan sonra bu prosesə qatılmasının tərəfdarı deyiləm. Mins Group'u əslində özünü ifşə eləyip, 2850 faaliyyəti dövründə və hər zaman əslində prosesi uzatmağına bir formada yaranmış reyarlıqları, əslində bu faktı hüqubi axta çevirmək istəyip, yəni bu işgal axtını uzatmağına faktıq olaraq Azərbaycan'ı itirilmiş ərazilərinə imtana eləməyə, Ermenistan qeyrlə imtana eləməyə vader eləməyə çalışıqlar. Və bir çox hallarda Ermenistanın cinayətlərinə yumuşak desək göz yumuqlar, amma faktıq olaraq o əməlləri ilə verdihləri hesabatlarla əslində o cinayətlə çıraşlarla sevriblər. Və bir faktıq demək istəyirəm, 2005-2010-ci illərdə BNT-in qərarı ilə əslində atətlərin minzqrupunun həmsədirləri bölgədə manitorin qapardılar və bu manitorin minnətçəsində hesabatlar təvdim elədirlər. Həvən hesabatlarda bizim bugün gördüyümüz o ərazlərdəki dağınqıların heç biri və qeyri qanun məslunlaşdırmanın heç biri demiyorlar ki, həmə faktıq araşdırıcı qamisiyanın hesabatına sağlamamışdı. Yəni, faktıq olaraq onlar ərazdə həmən bölgələrdə baş verən ərimən cırqın ayətlərin cizətmişdirlər. Yəni, burada mən yalnız ərimənləri şilnişlərin çıktirən və kimi Rusiyan görmənin tələkində deyiləm. Əlbək ki, Rusiya maraqlıdır ki, burada problem, həlin tap basın qeyri məyəm müddətə uzansın və Rusiya da burada arbitrolda şirak eləsin. Çünki Rusiya hesab edir ki, 250 ilə yaxındır, bölgədə yerləşir və bu müddət ərzində bölgənin əsas söz sahibi olub və burada bir mənalı şəkildə bu ərazlər onun əxəbaqçası yaxıt onun nüfuz dairesidir. Yəni, bu baxımdan Rusiya burada məsəlləri Rusiya'nın baxışı ilə Amerikanın və Fransa'nın digərlərinin baxışı ilə tərkidir. Bu baxımdan məncət daha geniş, müstəbbədən və pəncərədən baxmalıyıq. Yəni, bir tərəflü qayıdada yalnız Rusiya yaxud yalnız da hansısa bir dövlətin burada iştirakından danışmanın tərəfdəri deyiləm. Yəni, Ermenistanın da maraqları əslində ona oradə ki, Ermenistan sizdikət eləyisə mümkün qədər onluya vıranlaşmasından sonra prosesə daha çox çənar aktörların qoşulmasını istəyir. Yəni, prosesin yalnız Rusiya'nın və Türkiyənin nəzarətin də altında yetməsində maraqlı deyir. Və bu maya aynında xatırlayışsa, Azərbaycan əskərləri, Lassim və Çalvəcərdə bizim dövlət səhərdə, səhərdlərimizə çıxdurları vaxtda Paşiniyanın verdiyi bəyanatlar bu istüqamətdə idi. O qeydir ki, iki dövlətin səhərdlərinə beynə haqq müşahidətlər yerləşməridir. Bunlar Ahtətin Minsqurupunun üzülərinə ibarət ölkələrin müşahidətlər olmalıdır. Fəransə-Hərvi-Kantingentinin ərimənsta səhərdlərinə yerləşdirilməsindən belə söz getdir. Yəni, bu istüqamətdə fikirlər səsləndirildi. O baxımdan ərimənsta mümkün qədər prosesədə daha çox haqq diyorlar. Cəlb olunub 10 Noyabr və mənə də 24 günlük savaşda itirdiklərinə bir formada diplomatik yolla masada bir isəsində geri qaytarmaya yaxut şəhətləri yüngiləşdirilməyə çalışır. Uqtay Bəyi, çox təşkilələr son günlər diqqətləri cəlbəliyən Azərbaycan, ərimənistan və Rusya üçbücağımda diqqətli cəlbəliyən olaylardan biri də vaxtilə qafqazda baş verən milli qarışdırmalarda adı hallanan, en zamanda mənim bildiğim qədər qəgibəyinin 5. idarəsinin 2. şövbəsində çalışdıqda iddia edilən, ərimən mən şəhədi rejisor Sərkiq Kurginyanın məhz Azərbaycanan bahçiya, Mediniyyət mərkəzini Rusya səfirdiyin nəzdindəki Mediniyyət mərkəzini rəhbəri kimi göndərilməsidir. Kir şeydən mənim üçün həm təcubu bir tərəfi var, həm təcubu olmayan tərəfi var ki, yəni Rusya'nın Azərbaycanına bağlısı yəsəti budur. Amma təcubu da doğuran bu qədər aşqar şəkildi. Hər haldə Azərbaycanında həm savaştan sonra bir elməni mən şəhidək, elmənin gəlir Rusya'nın Mediniyyət mərkəzini rəhbəri yətməsi və onun daha sonra Azərbaycan prezidentində amməliyyələ görüşür demək ki, cana prezident dedik ki, her şey siz isədiyiniz kimi olacaq, hər şey münasibətlər daha yaxşı olacaq, nələr baş verir? Təbii ki, isər cəmiyyətin pasiyanar isəsi, isər sıradan insanlar da, bu məsələdə düşünülər ki, hələ Qarabaq bölgesində tam ateşkəsi yoxdur. Bizim hələ də şəhidlərimizdir. Bələ bir halda Rusya başta ne yitmək fikirindədir? Və yaxud Azərbaycan hakimiyyəti belə bir durumda bu məsələrə razılıq verməyəndən hansı perspektibi göz önündə alır? Mənim üçün çox mara aldı. Ona görə bir payita olub kimi sizdən bunun cevabına işitmək istərdim. Mənim anladığım bu dükü, Azərbaycan hakimiyyətin mümkün qədər Rusya'ndan münasibətləri normal saklamada çalışır. Və Ermenistan tərəfində cəhd elədiyi əsas və əldə eləmə istədiyi nəslələrdən biri bundan ibarət. Mümkün qədər Azərbaycan və Rusya arasında münasibətləri gəlcinləşsin. Mən başa düştüyüm bu dükü, Azərbaycan mümkün qədər Rusya'ndan münasibətləri qaydasında saklamada hansı da bir gəlcinliyi baş verilməsində çalışır. Təbii ki, Rusya'nın bəzən qaba, bəzən diplomatik mədəni formada bir çox təzifləri var və elə bu açıq aşar, nümə aşarana bir adımlardan biri də məssiz qeydərədiyi şəhsin Azərbaycan'a gönlərilməsi. Və bu məsələnin Azərbaycanında çoxda xoş qarşılammayacaqım bilə bilə, belə bir adlama yırtməsi deyil. Yəni, derim, mən şu nəmki, Azərbaycan hakimiyyətli mümkün qədər çalışır ki, Rusya tərəfini qıcıqlandırıcı, deyək ki, hansıda bir hərəkətləri dən qaçınsın. Və daha çox mən anladığım qədərlə, Azərbaycan hakimiyyətli bu proseslərdə Türkiyənin məsələri daha çox kalbini iləməyət çalışır mümkün qədər Rusya təsirlərini, Türkiyənin vasitəsində mümkün qədər azaltmağa yaxud ne itirallaşmağa cəhd ediyiz. Mən məsələrin azıqsası bucur, düşünürəm ki, yəgim bucur olar. Və Azərbaycan hakimiyyətinin hal hazır ki, şəraikdə bizim milli maraqlarımıza ziddə olacaq hansıda azıqsası adım atacağını mən düşünmürəm. İki elə müasibətlərin səmmiyyətməyə yarın necə deyələndiririz siz? Mən daha sonra İstanbul Samiti haqqında da sualım olacaq sizə. Hər halda ən azıq son bir illə bizim ahaplanda nələr başverdiyindən çox məlumatlı olmasaq da mən yəngədər məlumatlarımız var. Amma ən azıq görünəm və cəmiyyətə təqdim olan görüntülə çox et qədər xoş əhval yaradır və niçbinlik yaradır. Bu qaniyyədizi səbiyə gibi görünə bilər. Əlbəki, könulistlərdir ki, bu müasibətlərin daha əvvəldən, daha hansıq şəkildə, həm dövlət rəsmindəri şəkildə, həm cəmiyyətləri şəkili səbiyəsində çox ciddi şəkildə integrasiya və əlaqələr olsun. Əralda son bir ildə turkya prezidentinin üç dəfə Azərbaycanı səfəri ilə məsli və bu səfərlərin hamsının deyəcə konkret hadisələrlə bağlı olması da önəmlidir. Həm birinci səfərin kösələrin 10 deqabırında, zəfər paradında turkya prezidentinin iştirakçı və ya burada çox güzəl tarixi bir çıxışı. Bundan başqa 15-yi yunda şuşa səfəri və orada iki dövlət arasında olduqsa bir tarix həmiyyəti olan şuşa bəyəmlaməsinin imzalanması və nəhayət fizüli havali bağınlarının açılması, sonra zəngilanda ağılı kənd, ulan ağalı kəndində, ağılı kəndin açılışında turkya prezidentinin iştirakçı bunlar hamsı, olduqca həmiyyətli və tarixi hadisələrdir və bu Türk-i Azərbaycan arasında əlagələrin düşələn tempindən və intensiv inkiyafından xəbər verir. Xüsusulə də bizi maraqlandıran, daha çox biraz da rahatladan Azərbaycan və turkya ordularının daha sıx temasalında fəaliyyət dolmaları və turkya ordusunun, Azərbaycan ordusunun qurulmasında aktiv rol almasıdır. Bu çox ciddi hadisələdir və siz yaxın xatırlıyızsa, Abustanin sonunda, Türkkədə kesirlən yüksək, əskəri şuranın, hərbi şuranın qərarı nə, Azərbaycan'da xidmət edəcək, generallarla bağlı təyinatlar oldu. Burada hal hazırda həmən qərarı görə, Azərbaycan'da dört generallarla fəaliyyət göstərir. Yəni, bunlar hamsı ciddi hadisələdir və Azərbaycan ordusunun yerində qurulmasında turkya hərbsilər iştirək edirlər. Yəni, bu baxımdan mən hesab eləyələm ki, bizim arzuladığımız bir çox hadisələr baş veriməkdədir, yahut arzuladığımız o ideyalar həyərə keçməkdədir. Yəni, bunlarında biri siz qeydələdir üçümü, ayn 13-sində İstanbul'da keçirilən Türk dili dövlətlərin, dövlət başlıların zirvət oplantısı oldu. Qoktay bəyi, mən her zaman bu Türk birliğindən danışarken ağama gələn ilk şəxsiyyətlərdən bir də Büfez ilçibəyidir. Və böyük cəsarəklən deyə bilərəm ki, sizin də kamandasında təmsil olduğumuz Büfez bəyi, mənsub olduğu siyasi düşərgənin kimliyindən və yaxudu mənsubiyyətindən aslı olmayara, bütün allarda Türk birliğin dəstəkliyərdir. Mənə çox marağlıdır. Sizin dönəminizdə buna imkan verilmədir. Və vakti də Azərbaycanında millətçi demokrat bir hakimiyyətin varlığına, Türk birliğinə çağıran bir hakimiyyətin varlığına Hulusiya imkan vermədir. Yəni, dört üün qiyamının mahiyyətini ortaya qoyar ki. Bu gün çox marağlıdır. Türk birliği ilə bağlı. İstanbulda Samet keçirilir və yaxud ondan önce kənəş yararılır. Və bundan bağlı Hulusiya prezidentinə sual verirlər. Hulusiya prezidentin çox pozitiv yaranır. Qiyu, politik dəyi şeyliklər mi buna marağlar mı səvəb olur? Bir politoloji bunun izahını belərdir, sonra başqa sualımda olacaq məz bundan bağlı. Çox doğru buyrusu, Rüfət bəyi. Bəyi, əvvələ onu qeyd edəyim ki, məs, əbirfəz elçibəyin Türkəyə yönəli siyasətdi və Türk birliği ilə bağlı fikirləri. Onun bir zamanlar ən çox təngid olunan, yə ki, paliyyət sahələrinə biridir. Və çox yaxşı xatırlıyrıq ki, 93-ci ilin iyum qiyamı zamanı milli məlisinin, o zaman ki, aili səvetin, toplantılarında, səsyalarda, canlı yarimlərdə, əbirfəz elçibəyi və onun hakimiyyətini nə də ittama olunurdu? Türkiyələr nəsıq həlaqələrinə qurulmasında, güya ki, Rusya və digər ölkələrinə münasibətinə pozulmasında biz ittama olunmuşu, hansı ki, bunlar yalan yalmış bilgiləri idi. Və çox məminun uxşu bugün, ebirfəz elçibəyi o zaman qoydulu siyasıqət artıq rəsm-i dövlə siyasətində çevirilib. Yəni, Türk dövlət başlılarının iksidirli və toplantısı bildiyiz 2000-1992-ci ilin oktiyabı rəinədə Ankara da keçirilib. Və o zaman, Azərbaycan dövlət başlısı olan ebirfəz elçibəyi de bu toplantıda aktiv şəkildə üç lira çəliyib və buxtə əlif təşəbbüsələrdən çıxışı çəliyib. Məsələ, elə o toplantıda qərar alınmış ki, növbətli zilvət toplantısı 93-ci ildə başlıda keçirilsin, təssüf ki, o zaman Azərbaycan dövlətinə qarşı edilən xəyanət və iyum gəminətçəsində bu Azərbaycanında demokratik hakimiyyət dəyişildi və Azərbaycan bir çox məsələlərdə itirdiyi kimi türk dövlət başlıların zirvət toplantında kesilmək imkanında məhrum oldu və türk dirli dövlət başlılarının və türk dirli dövlətlər arasında ənagələrinin inşaabına cildi zərbə vuruldur. O çıqaldı, o zaman Rusiyanın məsələləri münasibətində bu zamanki məsələri münasibət arasında ki, fərqə bir məsəl də mənzələyi xatırlamak yerinə düşər ki, məhz bugünkü zəngəzür dəlizinin açılınması idiyası da əvvəl fəzi elci bəyi hakimiyyətində məxsusuydu. Və o zaman Azərbaycan və Ermenistan arasında Amerikanın və İngiltərənin, bahsiyasçılığının aparlan danışıqlarda, tərəflən arasında razılıq, artıq demiyorlar ki, əldə edilmiş ki, mehri dəhlizindən, mehri ərazisindən əsində bir dəhliz açılır. Bu dəhlizdən, həm dəmiri yolu, həm automobili yolları keçməyələn bərabər, eyni zamanda nef çəmərləri və qaz çəmərləri də bəyərazdən keçməli idi. Yəni, Türkiyə arasisine bu çəmərlərin keçişi Ermenistan üzərindən olmalı idi. Və o zamanın, demək, şərtlərinə baxdıqsa, Ermenistan da bu transitdən əhmiyyətli bir pul vəsaidəl deyilirdi. Təxmünən, 150 milyon dolar vəsaiddən sürəpət gedirdi ki, bugün də doğru 150 milyon elə kevayət qədər yüksər rəqəmdir. Amma o dövrüsün əslində olduxça böyük rəqəmi idi və kusulədə Ermenistan kimi balaza və bir kasi bölçəvüsün. O zaman Rusya özünün bu transitdəni kənarda qaldığını hiss eliyərək, bizim həmən sərhət boyun rayonlarımızın işxalda bir başa içtira şələdi fizüli ərasindən çıxaraq araza qədər isəni bağladı və təbri rəil fizüli qubaklığında işxal eliyərəyə bu lahiyyəni həri kesiməsinə mane oldu. Amma əlbət ki, o dövrudan bu dövrə təxmünən 30 ilə yaxın bir müddət kesib, artıq dünyada da çox ciddi dəyişlilər başverib. Türkiyədə o zaman ki, Türkiyə deyil. Türkiyəsiz bu prosesləri izləyən şəxsim biliriz ki, 90-un zillərdən sonra Türkiyə olduxça ciddi bir inkiyaf yolu kesib, artıq Türkiyə reycanal bir lidir ölkə çevirli. Türkiyənin hər bir müddətin NATO-da ikinci bir hər bir müddət olan dövələtdir. Türkiyənin hər bir təneyi, patensiyalı son illər önəmli ölçüdə artıq və Türkiyə artıq özünü müdafiə səneisi məsullarından deyək ki, hər bir lavazimatların yetmiş faizini özü istəyəsalıqla təmineliyə bir ölkədir. Və Türkiyənin iqsadi və siyasi nüfuzu artıq bölgədə çox ciddi bir Türkiyə faktora çevirli. Və Rusya da diyər ölkələrdə Türkiyənin bu fakt olduğunu qəbul etməklədirlər. O bakımdan Rusya indi məsələlərə əvvəlki dövərdən biraz daha fərqli yanaşır. Çünki Rusya nə Türkiyənin münasibətləri də çox maraqlı bir münasibətdir. Bu həm rəqabət, həm əməktaşlı uzerin də qurulan bir münasibətdir. Çünki Rusya nə Türkiyə təxminən üçsüzləyə yaxın bir-birinə qarşı savaşa faremiş ölçələri deyir. Oların qısa bir zamanda müddəfik olacaqlarını düşünmək məncə çox tezdi, sade öləfli yollardır. Orta maraqları deyək, orta maraqlarda bulabır. Məsələ ona işarə edədim ki, onların arasınıki münasibətlər rəqabət və əməktaşlı uzerin də qurulur. Bir çox səhələrdə, bölgələrdə onlar rəqabətlədirlər və hardasa onların maraqları uzdaşırsa orada da əməktaşlıq eləmək imkanları var. Yəni, hər iki dövlət və hər iki dövlət başları bir-birinə hansı həddə qədər güzəşləyə deyə biləcəyəni, həyaku hansı həddə qədər kezik eləyə biləcəyəni, daha yaxşı hesaflayabilir. O vaxamdan çox maraqlı bir münasibətlər sistemi var. Və əslində, yün-i qafqazda da bu iki dövləttin, deyək ki, iradesi daha çox şeyi hərlələdir. Və bugün düşünmək ki, yün-i qafqazda Rusya bir mənalı şəkildə daminat faktördü, bunu demək doğru olmaz. Çünki, Türkiyə, həm Azarbaycanda, həm də Gürsistan'da artıq real bir faktora çevirilir. Çünki bunu da elə keçen il xatırlırsa, Rusya prezidenti özü də etraf elət ki, Türkiyə, yün-i qafqazda bir faktora çevirilir və bunu etraf etmək lazımdır. Məhvunlar Rusya məncə baxışları buradan qaynaqlandır, bayaqsız qeylə ediləz şimdi. Şəkürlər, Qaybək. Qayda bu 12, Noyabur 12 Kasım İstanbul Sambitinə. Bu Sambitin özəliklərinə bir də bu idi ki, Türkiyənistan prezidentini Rəzəb Töyberdoğan İstanbul'a getirə bilmişdir. Sambit haqqında bizim Azərbaycanda çox fərqli bir yanaşmaların şahidi oluruk. Yəni, bəz dostlar ətta deyirlər ki, bu prezidentlərlə, yəni aftaytar rejimlərin təmsətçiləri ilə, gerçək Türkiyəliyə reyallaşabilməz. Türkiyələ aləti var, falan buzur şeylər var. Yətta mənim tüm marağlıdır ki, sizin dönəmdə reyallaşmayan Türk birliyinə əlalda 30 ilüsünlə kesib, nə qədəri qeyopaltik şərtlər dəyişib, sizin yanaşmazını oldu və sizin düşərgənin yanaşması nədə nibaratı oldu və gerçəkdən mövzud liderlərlə hara qədər Türk birliyi reyallaşabilər. Albət ki, demokratiya və demokrati cəmiə vurmaq oldukça önəmli bir məsələdir və rəhməti əbölfəz iləcib və ya da, hər zaman bunu vurgu yapardın və bildirəlik ki, əslində Türk millətinin idasili formasi elə demokratik sistemdir və demokratiya olmasa biz ciddi inşaq yolu kəsə bilməri. Amma nə yazıq, kələ ki, Türk cümhriyyətlərinin əksəriyyətində demokratik cəmiyyətləri qurul buyur. Bunu çox müxtəlif səbəflərdən izah etmək mümkündə halda bugün ki, şərtlər ən azı aftaritər dediyimiz, bu liderləri də bir araya gəlib və reyallıqları qəbul etməyə sövgəliyib və onlar da artıq o reyallığı qəbul ediblər ki, ən azı eyni köç, eyni deyil, eyni etnik mənsubiyyətə malik olan dövlətlər ki, bizim əlagələrimiz mövzud olmalıdır və bu əlagələr yaradılarsa, inşaq etdirlərisə olduqsa böyük bir potensiyala sahipli bu ölkələr. Yəni, aşağı yıxarı tövbət 250 milyona yaxın insanın talihililən gedir və ərahanın yaşadalı coğrafyadan gedir. Ki, bu coğrafya həm təbii sərbətləri ilə həm enerji resurslarıyla, həm mədən resurslarıyla, olduqsa zəngin ərazilərdir. Bütün bunlarla bərabər əslində bu zənginliklərin üçün də ən zəngini məs bu dövlətlərdə yaşayan insanlardır ki, əslində ən böyük potensiyal və sərbətlə olurlardır. Çünki bu ölkələrdə yaşayan insanların böyük əksəriyyətli, savaklı və muasib dünyanın şəhslərinə və çağrışlarına cevap verə biləcə seviyədədir. Məsələ, bu samiddə də əslində, eyni zamanda yeni texnologiyaların mübadilləsi və bunun inşafı elmən, inşafına gönəlik deyəki fikirlərin və gələcək programların olması da normal bir məsələdir. Əslində olduqsa və azıb bir məsələdir, həm də bu samiddə 2040-ci ildə yönəlik bir yol xərtəsinin də qəbul edilməsi. Bu çox önəmli həsədir. Bilirsiniz, yəni bu aftaritar sistemlər, aftaritar liderlər bunlar gəldi gədərlərdir. Önəmli olan dövlətlərdir və onların var olmasıdır. Əlbət ki, istənilən cəmiyyət, o cümlədən bizim tüçkili dövlətlərdə yaşayan insanlar, Əlbət ki, onlar özləri hansı rejimdə yaşayacaqların seçməkdə sərbəstirlər. Əməl mən şu önəmki ümumiyyətlə demokratik düşüncə tərzi tüç millətinin daxili genetqasından bağlıdır. Çünki tüç, töresi elə demokratiya əsaslanmış bir törav olur, hələ qədimlərdən bərin. Və hər zaman alınan qərarlar, kollektif müzakilələrdən keçilərə alınan qərarlar olur. Bu baxımdan şu önəmki zaman-zaman bu dövlətlər öz müsləqil dövlətlərin tam 30-dürdüqdən sonra, dəqin ki, cəmiyyət artıq demokratik keçid məsələsin də hərlələyəcək. Bu baxımdan İstanbul Sambitinin mən əhmiyyətli hadisə kimi qiymətləndirilən, baxməyətlərin baxməyətləri orada bizim, siz də qeyd elədiyiz. Məsəlilər də var, aftaritələri rejimlər, aftaritələri liderlər və s. əlbət ki, bunlar, könür istərdəşi bütün bu tüç cumriyyətlərin də demokratik cəmiyyətlər olsun, demokratik rejimlər də bər qərar olsun. Məsəlilər də bu yünki bizim əlimizdə olan material budur. Yəni, mən məsəliyə bu yöndən baxmağın tərəfləriyəm deyə ki, o bardağın dolu tərəfindən baxmaq deyirirəli buna. Müsbət çalarları daha çox məncə qabartmaq, əlbət ki, o mənfirləri də biz müzakür eyləməli və bu mənfirlöksanlı cəhətləri aradan qaldırmaqdan çalışmalıq, əlbət ki, heç kim bundan qasmır və o nöksanları da görür. Üstündən də keçməyən də yeri deyir. Bunlar müzakırı olunmalı, əlbət ki, biz satışmamazlıqlarımız və nöksanlarımız müzakırı eyləyəri və mübarezə xfararar, həllətməliyik. Çok də şəkürə, İram Uqtaibək. Biz təxminən bir iləşimizi üçün ayrılan vaxtı sona çəttirdik. Məsəlidə, mən yenə əsas mövdüzüya qayıtmaq istəyirəm. Nəzər alsaq ki, son günlər, lasün istiqamətində, bir səhirmən terörsüdə həbs olunub, nizə düşünürsünüz? Yəni, bəsi pektibdə cəhbədə nəvər baş verə bilər, bizə hansı sürprizlər gözləyə bilər? Mən açıdası böyük sürprizlərin olacağını düşünmürəm. Səhidiz olaraq orada böyük miriyaslı, bayaq qeyd elədiyimiz kimi, əməliyyatları da olacağını düşünmürəm. Çünki, ən az buna qarşı tərəfin o imkanı yoxdur. Orada müxtərif təxribaqlar və təxribaqsı hərəkəklər olacaq. Nizə ki, dünən oldu və çox da yerində və laikli çağabda verildi. Ənazı, Ermenistan tərəfin özünün ətraf elədiyi bu dükkü, 13 əfər Ermen hərbisi əsil götürülüb. Hərə orada yaralanlar və öldürlənlər, məhv edilənlər başqa. O sayda bir başqa da tam açıqlanma verilmir. Çünki cümlədə də xeyli sila sursat və hər bilə və azimat ələ kesirildi. Və Ermenlər geri 30-ur oldu və öz yerlərlər məhv edildilər. Yəni, Ermenistanı əslində, Ermenistanı eyni zamanda bir şans da bunda tanınır və daha doğrusu mesaj verilir ki, Ermenistan ağlı olmalıdır, ağlın başına yığmalıdır. Və nə həyət 10 Noyabrdan sonra yaranmış riyarlıqları qəvur etməlidir. Azərbaycanın və Türk yanında ərazi bir tövlüyünü tanımalıdır və sərədlərin məyənləşməsin məsələsin həll eləməlidir. Və demarkasya, demirtasya prosesi başa çatmalıdır, bu yeşimləşmalıdır ki, bundan sonra iki ölçü arasında münasibətlər qayıdə düşsün. Bundan sonraki dövrdə iqsadi əməhdaşlıq və diyər məsələr öz həllin tapabilər. Bu baxımdan mən üçün əvki əslində indi Ermenistan çifayet qədər əlverişiz vəziyyətlədir. Mən bunu əxaynəşmal sül deyəmirəm, mədvət ki, qarşımızda üçün düşmən olduk səhiləyə gər, nancör, nadirüs və namərtdir. Və sülə də nəzar alsaq ki, artıq terrarizmub bu millətin qanına yeri və bunu kültürünün bir istəsinə çevirlik. Hər zaman bu məsələr olacaq. Bunun üçün, yəni bu əriməni təhribatlarının qarşının alınmasının əlbət ki, yollarla biri səhədlərdə bucur. Avantürarı və təhribatlara səhçəkildə münasibətin bildirilməsin və tədbirlərin görülməsidir. Mən əsə biləmdir gər məsələ, artıq doğru iki ölkə arasında birəki tokuşmalar, yaxud o gərcinnik mənbəyi qarabağdan daha çox artıq sərhətlərə transferi olunup, bu bir tərəfdə müsbət aldı. Çünki bizim taqilimizdən o gərcinniyi ocağa çıxarlar. Amma gər həralda taqili də bir sakin doğusa bir ocaq qalır, gərcinnik mənbəyi qalır. Bunun həllə üçün, mən düşünəm ki, artıq Azərbaycistan zamanı çatıb ki, lasın dəhrizinin başında sərhətlərdə bizim sərhət keçitmən təqərimiz, qurulsun, bizim sərhətlərimiz, sərhətlərimizə tam nəzarətləsin. Qarabağa gəlip gitmək istəyən, ərimənstanla, yaxud qarabağdan gitmək istəyən şəxslərin yoxlanması, Azərbaycistan sərhətlərin tərəfindən yoxlanılsın və brahılsın. Rusya sürməramlıları isə onları sərhət keçitmən təqərisindən, kan cənnə qədər müşahət eləsinlər. Çünki sərhətlərin qorunması heç bir halda sürməramlı misya aid olan məsələlə deyir. Bu yalnız o ölkələrdə ola bilər ki, onların ərimənstan kimi baş tutmamış ölkəlolar, onların sərhətlərinin və tərkəstlərinin qorumaksun, başqa ölkəm müraziyyət edə bilərlər. Azərbaycistan buna ehtiyazı yoxdur, çünki Azərbaycistanın bugün kifayet qədər güzlü və muasir ordusu var, islərinə tərkəstlərin təfələmək üzündədir və Azərbaycistanın ərazib tövlünü və onun tərkəsini təmlələyə bilir. Və atılacaq növbətə adımlardan biri məs qala ərazisində qalan, o bayaxta qeyd elədiyimiz, 10 Nojabr anlaşmasının şəhflərində görə bugün qeyri qanunu silahlı birləşmələr və o cümlədən terrorçular kategoriasına daxil olan silahlıların ləğv edilməsi və onların ərazindən çarılmaz məsələsidir. Siz bilirsiniz ki, 10 Nojabr anlaşmasının iki ölçə arasında imzalanır, rüsyə elbət ki, orada üçüncü tərəf kimidir, amma orada münaqişələri iki tərəfi göstərləm, Azərbaycistan və Yermənsistan. Və faktüq olaraq o bəyanata imza atan tərəflər silahlı qüvvələrin sahibləri, Azərbaycistan ordusu və Yermənsistan ordusu. Əslində 10 Nojabr üçlərəfli bəyanatı, Ərmənistanın işxalçılığının təsbit eləyən bir bəyanat təmdə. Yəni, bu sabaş Azərbaycan ərazində getdiyi üçün və bu ərazilərdə də Azərbaycan ərazində Ərmənsistan ordusu olduğu üçün əslində bu bəyanatın şərtində yörə Ərmənistan işxalçı stat sunladı. Və əgər Ərmənsistan burada qalan ordu hisslələrinin qalıxlarını, Ərmənsistan ordusu kimi deyir, qaraba ordusu kimi təqdim eləyəcəsə, bu demək ki, bəyanat da adı keçməyən silahlı birləşmələr, artıq qeyri qanlı silahlı birləşmələr yaxud terörosular kategoriyasına daxrı olacaq ki, onlara da qarşı antiterroru əməliyyatı keçirilməsi Azərbaycanı hüyubudur. Yəni, ən azıb mən bəyanatıq hüyubudur, hüyubudur, yəni məsələlər kənara qoyur, həm onlaya və anlaşması, əslində Azərbaycanı belə bilimkən yaradır. Və bu istiqamətdə də, əlbət ki, Azərbaycan ordusu son bir ilə xususilədə, Türkya ordusuyla intensif təlimlər keçir, və Azərbaycan hərbisiləri, Türkiyyə təlimləri gündərli, o zümlərdən Azərbaycan, Türkiyyə, Açistan bilgət təlimləri keçirlir. Bunlar çox gözlələr, amma eyni zamanda mən düşünəm ki, Azərbaycan çox cuman ki, yəgin ki, İsrailin də təcrübəsin öylənir. Çünki, yaxşı biliriz ki, terrarizmə qarşı dünyada ən effektiv mübarizak varanın ölkələrdən biri də İsraildir. İsrailin bu sayədə olduqca böyük təcrübəsi var. Və İsrailin bu təcrübesi də öylənilməldi, məncə həm də ehtiyaz olduq təqdiridə qaraba qarasında istifadə olunmalıdır. Diyər tərəfdən, Zənqezür bölgesində Azərbaycanın Ermenistanı təhsil edəcə çıvayet qədər imkanları var. Sizə gər izləyirsizdə artıq görüs qafan yolunda, yəni Qubatlər halsində kesən bizim Eyvazlı kendinlə artıq gömrük postu quruldu və artıq oradan konkret olaraq İran tırları və Ermenistan vətəndaşların maşinlar orada yoxlanılır. Bundan başqa 15 Noyabr qarifdən Zəncılan Qafan rayonları sərhətində konkret Qafan rayonunu 6 Ermeni kendinlə ilə qələndirə, şose yolu bizim ərazdən keçdiyi istifadə yenə postlar qoyuldu və bu da Ermenləri çusulmaz vəziyyətdə qoydu. Artıq təxmindən 15 km-li məsaqəni 20-25 dəya qət eləməyə vəzdən Ermenlər məzhur qalıq bu ərazdilər 150 km mehri üzərindən keçməklə qət eləmək məzhuriyyətində edirlər ki, bu da 5-6 saat vaxta faraca. Yəni, Ermenlər bu əlverişlis vəziyyətdir və bütün o reallıqları qəbul edərək məncə razılaşmaya gəlməlidilər. Azərbaycanın ərazi pütövlüyünü qəbul edəmətlər və zəngəzür dəhlizə asıl marıdır bölgədə nəhəyə sür və əməhdaşlıq mühütü formalaş marıdır. Yəni, boğulmayacaqsa əlbəki, gəlginlik davam eləyəcə biz bu gəlginliyi davam eləyəməsin, istəmirlik biz məsələnin bitməsini və iki ölkə arasında normal münasibətin qurumasından yanar. Yox, həyək əlmənstan bunu etməyəcəsə, onda bundan ən çox zərar çəkən əlmənstan olacaq. Çox təşəktir edəm, oxtaybək. Marağlı analiziniz üçün, düşünürəm ki, ziləclərimiz üçün də marağlı oldu. Ziləclərimizdən çox haşlı edəm ki, efirib paylaşınlar, bəyənsinlər ki, oxtaybəklə, buyun ki, sövbətimiz daha geniş adut oraya gedib çatsın. Bir daha 17 Noyabur, milidir şəliş günümüz münasibətilə bütün izləcilərimizi, bütün xaldımızı, yəni, milli dəyələrə sərys olun, hər kəs təbrikəyirəm, oxtaybəyədə sonsuz təşəqvirlər. Sa olun, sağ olun. Məndəsiz, həm təşəqvirləm sizlə bərabər bütün təmaşasılarımızda bir daha bayram münasibətli təbrikəyirəm. Çox sağ olun, sizə də uğurlu yayınlar. Çox sağ olun, oxtaybəy. Zanlı yayımızı buradan ökləriyirik, tanrı vətəmimizi, tanrı millətimizi qoruz.