 1920-i yüzyilliyin ilçillərin də Zagafqaziyyədə ənqüzlü siyasi milli partiya 1890-ci ildən fəaliyyək göstərən və başıda genişləbəkəsi olan Daşnak stünədi. Onların bizlərə qarşı yürütdükləri çirkin siyasəti başa düşən əhmət bəyi ahı oğlu, difani yaradırkən yazırdı. Daşnak frigəsi əmin olsun ki, həz bir vaxt biz öz millətimizin xarı bazarlıqları və çülü üzərində ərməni millətinin sağadət və hoşgüzarlıq qurmasına yol verməyəcək. Çox çox təhsif ki, uzun illər əhmət bəyin bu çağırışını öz soydaşları nəyi kiq ulaq ardına vurdular? Hətta onu tənqid təhkil etməkdən belə çəkim məlidlər. Qarşımda 1970-i 80-ci lərə çap olunan birnicə təliqət əsərləri var. Əksəriyəti, bir mənəli olaraq Azərbaycan xalqının milli varlığını, şərəf vələyəqətini qorayan difayı təşkilatını Savet ideologiasına xas olaraq terrorçu suy qətsi, Qundur dəstəsi və s. təhkilamiz ifadələrlə qamslayır. Zəman isə subutikti ki, Savet tariq şunaslığının terrorçu adlandırdığı bu siyasi hər bir təşkilat, xalqını düştüyü ağır vəziyyətdən kurtarmak için yaranan hecana ümül yeri olun. Ərmənlərin və onlara hava darlıq edən güvvələrin, sonra ələtdəlığını görən hürriyyət və demokratiya aşıqı olan qələm nəsilahı birləştirməyə bazaran əhmət bəyi ahı oğlu, difaini yaratmaqla yalnız əlmənlərə yox onların hava darlarına da yerini göstərdik. Belə ki, partiya fəaliyyətə başlayanın az sonra yerlərdə şövbələri yaranara Qafqazda milli ayrı səskilik salan, yerli xalqı Azərbaycan tüçlərini ikinci dələzəli adamlar üçün baxan Şovnis Rus məmurlarıba onların əlməni əlaqlarına difainin əlinin suyunu eyni dələt ətattırdı. Onlardan biri də Azərbaycanlara qarşı çox hamansız olan Rus kənəralı Qolashapa oldu. Bütün arxif sənədlər və tədilgət əsərlərindən aydın olur ki, əlməni müsəlmın məsələsinin qaldırılmasında həmişə mərkəzin əli oğlu. Hələ 150 il bundan əvbəl Rusya nazirlər savətinin sədri vitti xadirələrində yazılı ki, Qafqazda ki, əlməni müsəlman toqquşmalarında bizimşilərin əli vardı. Bu əl daha çox qanlara bayısı oldu əlmənlərin xac atası atandıdırları Varonsov-Dashkov il-Larion Ivanovicsin Qafqazad zanışın təyin edildiyiz zaman. Zanışının Qafqazada gəlişindən az sonra Qarabagda yenidən əlməni müsəlmə münaqişəzi başlayır. Münaqişəni Dərnavarası nizalması almaq üçün məs Varonsov-Dashkovun məsləhəti ilə Azərbaycanlara dəhşətli dələtirə nifrətdə olan Rus kənəralı Qolashapa 1905-in zilin əvvəllərində şuşaya general gubernator təyinə olunur. Bu, o Qalaşapov idi ki, cah bu, cah başqa xatalı rejonaa Dərnavarası saqitliyi bərpə etməyə gəlirlirdi. Zanışınliyin ən yaxın əva altılarından biri olan Qalaşapovun şuşaya gəlişi, şəhərdə Azərbaycanlı əhalini yuxusunu ərşisəkdi. Erməni Pərəs mevqə tutan general təzi zamanda Azərbaycanlara qarşı terror və məzburi kösürmə əməliyatına başladı. Generalın bu haqsızlıqlarına qarşı ilk ətirasını bildirən də gələm əlimiz olur. Məsələn, Təlin Məməd Quluzada, Morla Nəsətin jurnalını 1906-un zil 17-18-ci saylarında səpətdirdi Qalaşapovu və Qalaşapovun cerit sağrılması Sərlöfəli-Satriq-Teylitonlarında Rusgenralının Azərbaycanlara qarşı düşməm münasbətindən bəhs edir. Məhlif üzünü Qalaşapovu tutara yazırdı. Əy yari bi və Qalaşapov, bu imiş Məcər dostluğun şəra eti, biz Məcər sənlə belə danışmışdı. Hiz bilirsənmi ki, kimi qırırsan, kimin evlərin topa tutursan, kimin məhəlləsini o durub yandırırsan, Məcər qarabaq müsəlmanları tanımırsan, Məcər qeyri müsəlmanları tanımırsan, Məcər müsəlmanlar sənin patşağının barəsində etdiyi rəfdarlın əvəzidir ki, sən müsəlmanlar barəsində eləyirsən, yoxsa ondan ötürü eləyirsən ki, müsəlmanın həmiyyət və qeyirətindən xəbərdarsan, qarabaqda xüsusən də şuşada halisələrin daha da pisləşməsi, Qalaşapovun elməmlərə hər bağasitə elə dəslək olması Qafqas-Şeyhul-i İslamını da naraxat edir. O Qafqaz zanışını varansol-daşkuvun qəbuluna gələrək, Qalaşapovun geri çağrılmasını xaşa edir. Zanışının, Şeyhət zəvabı qəti və amansız olur. Qalaşapov geri çağrıl məzəl, münaqişə başa çatana qədər, cəza tədbirləri davam eləcəktir. İşi belə görən əhmət bəyi Aqqoğlu, defainin şuşa təşkilatının üzvləri ilə danışıqlar aparır. Qalaşapovu aradan götürmək barəsində qərar qəbul edir. Qərarın izrası, defainin şuşa təşkilatının üzvü vətəm pəlbər, millət sevər icit hüsü əloğunu tapşırdır. O, 1906-in noyabrunda tapşırıqa əməl edərək Qalaşapovu tifliste qətlə yetirir. Deyləmə gürə hüsü əloğunu bu qətli, tifliste zanışın niyin iqamətcağının bir attımılığında yerin yetirir. Qalaşapovun dərsini ona görə burada verib ki, o bütün bu haqsızlıqları varansol-daşqovu arxılanlar al edirmiş. Bu hadisə həm qafqad zanışını varansol-daşqovu, həm də çar hüçmətini vəl-vələyəs alır. Deyirlər tarix özünü təkrar edir, bəs onda biz tarixdə niye dərs götürmülür? Aqı tarixin azı dərsləri həmişə çarımıza gəlmiş və yaqin ki, bundan sonra da gələcəkdir. Əhmət bəy ağıqol yazırdı ki, hər millətin tarixi, ömrü, həyatı bir sıra təbii qanunlara tabedir. Millət arasında o qanunlardan xariz nə iş görürsə, suyunu olub səmələ verə bilməz. Nizə ki, bizdə də vermədi. Söğuzal yox, yaqın tariximizə 1920-ci vizirliğin əvvələrin də baş verən hadisələrə diklət yetirəc. 20-ci vizirliğin əvvvələrin də baş verən elməni müsəlman məsələsi sonunda ətəşərləndi. Sadəcə zanışın sarayını kremil əvəzlədi. Görəsən, biz niyə hərədə sav et ideologiyasında ki, yalancı dostlu və qardaşlıq miflərini inanırıq? Unutmaq olmaz ki, zulmə öyrənənlər mərhəməti səvməzlər. Onda biz niyə onlardan mərhəmət umaq? Aqı ətəbəbalarımız dost, dost, düşməni düşməni kimi tanımaq bazarıblar? Bizdə bugün dünəlimizə nəzər salak, baş verən hadisələrdən nəticə çıxarmaq bazarıb? Dostumuza dost, düşmənimizə düşmən ulaq? Yadıma 1915-ci ildə açıq söz qəzətində çapa ondan məqalədən bir parça düştü. Bundan sonra olsun aylak, analarımızın yadların səfəhlərin ayaqları altına düşməsinə məhər verməyərik, bacılarımızın bir loxma çölək üçün namusların satmağa razı olmayak və razı olmayak ki, gələzək nəslimiz, milletimizin bu ağır günlərindəki qansızlığımızı, həmin yəsizliyimizi, imansızlığımızı, yalancılığımızı mühaikməyədi, bize lənət okuyalar.