 pagdating sa pagkain ika nga nila, the fresher the better. Kung di kay lang ang maglakbain ang daang-daang kilometro ang gula at putas na iyong ihahain, hindi ba mas mabuti ito para sa inyong pamilyang kakain? Samahan yung kami dito sa gulayan sa tahanan. Ang inyong friendly urban farming community. Kung saan ating alamin kung paano magtanim ng sarili mong sariwa at masustan siyang pagkain na pwede mong anihin. Welcome to gulayan sa tahanan. Ako po si attorney Gabby Kotsemption, isang ina, asawa, professora, isang public service advocate at culinary enthusiast at your service. Hi, at ako naman si Aaron Bonifacio, isang nutritionist, dietitian, public health practitioner, and isang guru sa University of the Philippines, Dileman. Ngayong araw na to, ating tatalakay ng isang napakasikat na pagkain sa ating mga pinoy. Ang kamote. Ang kamote ang isa sa pinakavercital na root crops or halamang ugat na pwede mong ilaga eboil, o e-bake, e-e-how, rose, or grill, pwede rin prito at i-mash, parang mash potato na rin. At marami din siyang varieties at mga kulay, nakakitan ako ng white, yellow, orange, and even purple kamote. Pati ang talbos at dahon niya, pwede rin magamit at kainin. Isa rin to sa pinakareliable na crops na paburito na ating mga magsasaka. Hindi siya madaling kapitan ng sakit, drought resistant at minsan patibagyo kaya ang labanan. Kaya kahit sa aman lugar tulad ng batanes, madalas itanimito. Sa totoo lang, di ka talaga mga ngamote sa kamote. Ano ato ay nang gabi? Wala talaga mga ngamote sa kamote dahil madami ring nutritional value ang kamote. It's a good source of carbohydrates, carotene, and oxidants, as well as vitamins A to C, calcium, iron, and phosphorus. Tamang tamakator ni Gaby at ang dahon otalbos nito ay nakabababa din ng cholesterol at blood sugar level sa ating dogo. So madalas di itong ginagamit para mag-manage ng constipation at stomach stress. Nakamarami talaga matutulungan at napakadaming na siya stress can. So much goodness from what is believed to be a humble crop. Ano? Tamang ka o red, ator ni Gaby. So tingin ko, oras na para pagusapan natin kung paano magkakaroon ng easy access sa kamote sa ating mga tahanan. Nakueron, alam mo bang napakadaling magtanim at magpalaki ng kamote sa sarili mong bahay? Bumisita actually ako ng hindi ka kasama sa Edible Landscaping Department ng Lyophilus Banyos kung saan dinemonstrate ni Sir Brian Appassionado kung paano nga magtanim at pinakita din niya kung gaano ka dali magtanim ng kamote sa mga bahay natin. Nandito naman po tayo ngayon sa ating Edible Landscaping Sample Garden. At kasama po natin si Brian who will tell us all about the wonderful kamote. We start off with? Syempre ma'am, titing na natin kung paano ba tayo magtanim sa ating mga bahay ng ating, masisig lang kamote. Kamote is under the category of? Chubers. Because chubers are? Actually ang chuber po natin ay modified root siya which means na pag-modified hindi lang siya anchorage ng ating mga halaman so they also serve as storage of food, starch and water for the plants. So how to propagate the kamote? Alam nga natin yung leaves nagagamit, yung root nagagamit. So we want to propagate this but how? And Brian will show us how. Yes, so basically ang kailangan natin to propagate yung ating mga kamote is of course yung ating pruning shear. Kasi dito tayo ito yung gagamitin natin to cut yung ating mga kamote stem. So we can propagate yung ating kamote through sexual and asexual means. So asexual meaning yung ating mga stem cuttings. Yes, so ito yung ating stem cuttings we already cut some dun sa ating kamote sa likuran. So you can cut at least six inches length dun sa ating mga kamote tops and then we can cut itong mga nasa dulong dahon na since itong part na ito yung tutubuan ng ating mga kogat. So basically we need to cut dun sa ating mga internodes. Okay, so ito yung nodes natin. In between the nodes. Okay, so and then pwede tayong magtanim o paugatan mo na natin sila sa tubig for a week. So like this one, yung ating mga roots, yes ma'am. Is that necessary or pwede mong itanim ka agad sa lupa? Yes ma'am, actually we can directly plant them sa ating mga containers kung gusto natin paugatan or pwede rin naman direction na sa ating mga garden o sa lupa. For kamote, dapat hindi masyadong clay o malagket yung ating lupa kasi hindi makakahinga o hindi lalaki yung mga tubers natin sa ilalim ng lupa. That's why kailangan may aeration at maganda yung structure ng ating soil. Pag kamote ang gusto pa natin itanim. Kailangan mayro naman medyo malaking. Mas malaki yung ating pots. Because katulag nung nabanggit natin, yung kamote ay underground. So dapat yung ating pots ay at least medyo malalim. So more than 25 cm po yung ating lalim. Ang lalim, pero yung laki ng kaking. Yung laki naman, dependi na po kung ano available natin. But basically, siguro mga one ruler or 12 inches. Pwede rin ganoon kalaki. Pag medyo ganito, pwede na. Yes ma'am. Okay. So ito, mga one week maguugat na siya sa kanating ililipad. Pwede natin ililipad doon sa container natin or miss mo doon sa ating garden. Okay. Actually kamote ay napaka easy to grow and maintain plant. So you just plant yung ating kamote sa ating containers and then you just water them because kamote loves water. And although gusto nila ng tubig, we lessen the application of water kapag naman tayo ay magaharvest na. Kasi magubulok yung ating kamote. Mga ganoon katagal naman time from the time you plant it and then hanggang pag-harvest ng kamote na medyo ganito ang size. Yes. Yung kamote ko natin dahil meron silang iba't ibang variety. We can expect to harvest from 3.5 months to 7 months. So yung mga early maturing varieties natin we can harvest 3-4 months and then mga medium varieties natin we can harvest from 4-6 months and then yung late mga 6 months or more months tayo pwede mag-harvest. Matagal din na. And also po kung gusto natin mapabilis yung pag-harvest natin ng tubers wag tayong masyado mag-kakat ng ating kamote tops because yung energy ng kamote na pupunta din sa pag-produce ng bagong years. So yung best soil or medium, the best media to use pag nagpapatubo ng kamote ay isang combination, combination of we have here burnt rice hull or yung sinunog na ipa or carbonized rice hull we have here yung ating compost and then yung ating coco-quiridas and yung ating garden soil. Garden soil. Yes ma'am. Although this is the best combination for the propagation pero siyempre yung pinakabes ay kung anong available sa ating mga bahay para hindi na tayo may hirapan. So yan. So we can put yung ating mixed soil dito sa ating mga plastic bugs. Pero pwede rin ang gamitin ang mga lumanglata. Yes po, yung mga recyclable materials. Recyclable materials para rin hindi naman masayang, di ba? So basta make sure lang na yung ating preparation ay compact saka natin lalagyan or tataniman ng ating already prepared mga kamote cutings. You can actually plant two or three cuttings dito sa ating pot para pagnamata yung isa may sigurado tayong mabububo. Malakas ba ang rate nang hindi na tumutuloy as di nabububay? Hindi naman. Napakabilis din tumubo nito mga kamote natin. So and dapat medyo i-press din natin para mas maging stable at hindi magalaw yung ating mga stem para mas maganda yung kanilang pagtubo ng kanilang ogad. Nabangkit niyo ma'am. Pwede natin i-cut yung ilang mga leaves natin particularly ito mga tops na ito yung mga nasa dulo kasi yung energy ng kamote again will be focused dun sa pag-develop ng mga new leaves. Mga new leaves. So dapat tanggalin na natin sila para ang concentration nalang nila ay sa pagtubo ng ating roots. Okay. So ito ma'am around mga one week or two weeks ay meron na silang ogad. So pwede na natin silang transfer dun sa ating mga garden. But be careful kasi baka ma-damage pa yung mga root system nila. So what we can do is since meron na yung mga roots so pwede natin tanggalin lang or i-cut yung plastic natin at direct yung sa ating lupa. Iwasa natin mabuwag pa yung soil natin para hindi na ma-damage yung ating mga roots. So di ba itong mga seedlings natin propagated root stem cuttings ito ay hindi natin pa ilalantad sa araw. So dapat medyo shaded yung area natin. Of course, kailangan natin diligyan. And then kapag ready na natin silang iitanim sa ating mga garden ang gagawin natin gradually papakinitan natin sila and gradual din yung pag withdraw natin ng application ng water. Kasi pag itransplant natin sila sa field agad sobrang in it parang nagakaroon ng transplanting shock. Okay, so medyo malalan tapas sila at maaring mamatay. So maraming maraming salamat, Brian. Yes, Brian. Thank you very much para sa tips at sa kaalaman tungkul sa kamote. Thank you, pa. Thank you. O di ba, napakadalilan nyan. Kaya sana po ay mainganya po kayo na subukang magpalaki ng kamote sa sarili nyo mga bahay. Maraming salamat ko ulit, kayser, Brian. Balita hong maraming kayo sobrang dami yung nagawa doon sa UPLB. At siyempre, mga natutunan din. O nga, namiska talaga namin nung araw na yun but it's never too late. Tara, samahan yung po kami kahit virtually lang dito sa aming trip sa Lasvanyas. May sobrang nakainggit ng actor ni Gaby. Sayang talaga sana asa mo kaya lang checking period ng panahon na yun. Ngayun naman eron sa paborito kong segment dito sa gula yan sa tahanan kung paano iluto ang kamote. So na pagusapan natin kanina na ang kamote mismo at ang talbus nito ay pareong pwedeng ka-inin. Pero ikaw, ano bang paborito nung luto mo? Well, minsan, kahit na simple pa-kululang, ok na. Konting asukal, pwede na rin, nang merienda. Pero siyempre, ok din yung hinahaloy na sa lumpia na yung piniprito mo kung gusto mong simple lang, talbus, lagi mo nang kontin kamati, sibuyas, bagoong at kalaman si suwak na suwak na sa iyong hapunan o tanghaliyan. Kaya, ator ni Gaby. Parang isang buong menu. Pwede kang magta yun na isang restaurant na puro kamote lang ang nasa menu. So ngayong araw po na to, gusto ko lamang ishare sa inyo ang paborito kong recipe at paborito Salinasan ay tayo dun sa kamote, nalagay sa pakbet, nalagay sa lumpia at kung anong pang ibang dishes. Pero ginagamit din natin as dessert. Naminatamis na kamote, sa halo-halo, et cetera, et cetera. Pero today we have an additional use for kamote. And Melanie from the UP Institute of Food Science and Technology will teach us kamote as kamote chips. So Melanie why don't you teach us how to make kamote chips from the very versatile kamote? Yes po. So ang unapon natin gagawin dito ngayong araw, is magkakarun po tayo ng back-on-fried na kamote chips. Gami po yung DOST provided po natin na back-on-fry na nanito po sa ating likod ngayon. So walkthrough lang po is, unapo is, merong po tayo. So ito po yung sample ng kamote. Pwaisuhugasan po natin doon sa sink doon. Tapos, isang mabilis ang po na walkthrough. So hugas po, tapos babalatan and then sasuku sa water para maprevent po yung browning. Tapos, saka po ika-cut, blanching, cold shock, tapos saka po iair-dry lang po and then freezing as a pretreatment po, additional pretreatment po sa back-on-fry. Pero to make chips, of course, mas manipis ang chips, mas maganda. So ang isang maari niyong gawing investment ay ang tinatawad natin na mandolin, di ba? Theoretically, ika-kabit nyo yung kamote dito at saslice natin para magkaroon ng very, very thin, very, very thin chips na kamote. Ngunit po, hindi pa kayo nakakabili ng mandolin, maari din naman, pag-chagaan ang paggamit ng kuchilyo at pag-slice ng kamote as thinly as you can. So matapos na makat ng manipis at, of course, nalagay po natin sa tubig para hindi po mga team ang kamote. So ibababad sa tubig until it's ready for blanching. So maglalagay lang po tayo dito ng ibang konting pieces para pumakita natin yung changes. And then yung blanching ay pag-bandle. So hindi natin hindi natin ilalaga ang kamote. Babanlian lang natin sa mainit na tubig. For a few set points. Usually po, it's 45 seconds to 1 minute. Tapos, titing nang po natin, yung observe po natin siya hanggang sa parang maging clear na po yung ating chips dito. Tapos, yung indication natin na nagkaroon na po ng gelatinization doon sa ating chips. Na nagkaroon na nang. Gelatinization po, nagkaroon na. Gelatinization. Tapos. Titing na ninyo kung medyo nagiging clear na ng kaunte ang kamote natin. Tapos. So magtetik tayong po siya na mag blanch po or mag clear. Depende po dun sa kapal na ginawa po natin dun sa kamote. And then ito po, asyoming po na tapos na po, nag clear na po siya. Bigla po natin siya ilalagay sa cold water or chilled water para naman po sa cold shocking. So kung mapapansin niyo po. Cold shocking. Tapos. Kung mapapansin niyo po itong piece na ito, siya. So kung dun po sa kanina paglagay natin talagang opaque po siya or puting pute ngayon po clear na po ito. Makikita niya po clear na po siya. Tapos after po nito mga 30 seconds or 45 seconds para lang po lumamig na rin po yung chips ilipat naman po natin siya sa strainer para lang po mawala or matanggal po yung excess water. Tapos pag nakatulun na po siya dito ilipat naman po siya kahit sa angpong tree na line po ng paper towel para pumatuyu siya before freezing. So before siya if fry dapat po yung tiyo. Hindi naman po parang ano lang po air dry lang po para lang po hindi siya sobrang basa nakapag-freneaser po yos sobrang daming ice crystal. Parang ganun po. Tapos after po noon ipapakpun natin siya dito sa ating mga 8x12 na plastic usually po ang ginagawa po namin is nilalagay po namin siya dito per kilo para kapag sinalang po natin siya sa vacuum fryer is per kilo po yung per kilo. Bakit natin siya ipapak sa plastic? Para po iilalagay po siya sa freezer overnight and then kinabukasan po sa kapo isasalang sa bago. Necessary step ang freezing? Yes. Anong purpose ng freezing? Yung sa freezing po kasi is nagakaroon po siya ng formation ng ice po maliliit na ice crystal sa loob ng matrix na ating pagkain. So kapag merong pung ice crystals na sa loob na hehesa niya po o na tutulungan niya po yung pag-freeze yung pagpasok po ng oil sa ating product. Parang ganun po. You learn something new every day. So necessary step na iilagay mo na sa freezer para daw magkaroon ang ice particles ang ating kamotic chips at mas maganda ang pagluto niya pag plinanch natin siya sa hot oil. Kaya po yung maganda rin po siya may affecting po siya sa texture ng ating product. So freezing before cooking will make for better textured kamotic chips. So ito po yung frozen na po na batch ng kamotic. Parang sa grocery lang yung frozen frozen chips. Siguro itong susunod na project ng UPLB frozen kamotic chips sa grocery katabi na ang frozen french fries. Ito po. So ito po yung product po natin. Ito natin. Is ilalagay na po dito sa frying basket ng vacuum fryer. Parang lang po sa mga mano nood po natin hindi naman po necessary na meron kayong vacuum fryer sa inyong mga tahanan. Pwede din po gamitin ang ordinary na deep fryer pwede yung pagsinabi rin deep fryer ang social. Pwede rin naman yung kasarola na malalimang mantika na mainit Pwede rin gumamit ng air fryer Pwede rin yung deep fryer na social yung nakaplag sa koreyente pero pwede rin yung sapagun lang na deep fry malalimang mantika sa kasarola. So direct siya mula sa freezer saka natin pipirituhin. Ayong. So ito po ay na suna sa loob na po siya na frying basket so next na po is isa salang na po siya yung mga dun sa vacuum fryer. Yung po. Yung po. So yung vacuum fryer po natin ang ginagawa po yung man din ngayon is nililipat niya po yung cooking oil or yung mantika mula po sa preheating tank papunta po dun sa frying tank So ito po yung masamas mababa yan po yung preheating tank yan po iniinit mo na yung mantika bago po ilagay dun sa frying tank. Actually ngayon ko din lang na rinig ang concepto ng isang vacuum fryer it's always, you always think of it as just deep frying pero not a vacuum fryer ito naman vacuum fryer bakit mas gusto natin gamitin ang vacuum fryer So yung vacuum fryer po kasi ang advantages po niya against the deep frying, conventional deep frying is gumagamit po siya ng mga mas mababa ang temperature kasi po may vacuum sa loob ng ating frying tank So yung temperature po na gagamitin natin ngayon is 85 degree Celsius lang po compared po dun sa deep frying na umabot ko ng 170 to 190 degree Celsius Anong effecto nun sa mga chips natin kung mas mababa ang temperature ng frying? Kung mas mababa po ang temperature ng deep frying, mas ma-preserve po ang color ang nutrients po tapos in terms po sa oil mas matagal po siyang ma-antak kasi po mas mababa ang temperature po nagamit So it's a better idea to invest in a vacuum fryer kung commercial kung commercial ang gagawin niyo na pag-produce ng kamotic chips tiba because sabi nga ni Melanie mas maganda ang color hindi madaling maanta ang mantika kung vacuum fryer ang gagamitin po natin tapos may mga studies din po na nagsasabi na less dop po ang oil nang sa vacuum frying kasi after po ng frying meron po tayong mechanical spinner na nagdead the oil po ng sa Parang washing machine May spinner ang vacuum fryer Okay, so there's less oil that will remain in the kamote pero siyempre pagla sa bahay tayo matapos sa deep fry siyempre iipapatong din natin sa taas ng mga paper towels para madrain ng excess oil pero kung commercial quantities ang gusto niyang i-produce then it's time to invest in a vacuum fryer mabilis lang ang ano ano po siya mga 15 minutes pa po 15 minutes So pagkatapos po na mga vacuum fry ng de-oiling ipapak na po siya ito po yung final product So hindi niyo na dinadrain after vacuum frying hindi niyo na dinadrain sa paper towel after the frying pag vacuum fryer ang ginagamit after the frying merong spinner ang vacuum fryer parang washing machine di ba it spins at it takes out the excess oil na inabsorb ng kamote kaya nga kung sa bahay kayo nagluluto ng kamotic chips matapos i-fry kailangan natin ilagay sa paper towel para madrain ng excess oil pero kung meron kayong vacuum fryer ay hindi na kailangan So ito ang sample ng kamotic chips na pinoproduce ng food institute of food science So ito po ang kamotic chips na naproduce ng institute of food science and technology Thank you very much Melanie Thank you very much for our kamotic chips Nga homang Gavi mukhang na enjoy niyo talaga ang pagtitikim sa mga kamotic chips sa inihendan sa Los Baños sa So excited na rin akong makita kung ano pa ang ibang pwede natin itanim at anihin sa mga susurod natin episode dito Unti-unti natin gagawing grocery ang sarili natin mga bakuran Kaya wag na wag kayo mawawala Samahan nyo kami ulit sa susurod natin pagkikita-kita dito lamang sa Gulayan sa Tahanan