 Hoofstuk 7 van deel 1 van van oude mensen de dingen die voorbij gaan. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorg lezen door Karola Jansen van oude mensen de dingen die voorbij gaan van Louis Coperas. Deel 1 Hoofstuk 7. Harold Derx, de tweede zoon, was twee jaar jonger dan Anton. Hij was 73 en wedunaar woonde hij samen met zijn enige dochter Ina die getrouwd met jongheer de herboer 3 kinder had. Lili, een jong zilverblond vrouwtje, getrouwd met van Wely, officierde artillerie en 2 jongens, Paul en Guss, student en gymnasieast. Het was Ina de herboerk soms wel eens heel onagenaam dat de familie van haar vader of het algemeen niet de correcte onbrispelijkheid vertoonde die haar aangenaam zou zijn geweest. Om de koterie waarin zij verkeerde. Zij was geheel op de hand van Tante Stephanie die zij ook om andere redenen het hof maakte. En zij meende met Tante dat groot mama niet goed gedaan had met na in de laderste te zijn getrouwd nog eens over te trouwen in de veel minder aanzienlijke derkse. Ook al was Ina zelf een derkse en al zou haar eigen bestaan onzeker zijn geweest zo groot mama niet was hertrout. Zover Echter dacht Ina niet na, zij betreurde het alleen niet en de laders te zijn en het beste was maar zo min mogelijk over papa's familie te praten. Daarom neerden zij voor de kennissen om Anton die een comprometante oude vervuilijk was, over wie rare verhalen rondgingen. Hoewel ze hem als erf om toch wel vooral door het jonge paardje van Wely in het ooglied houden, want Ina was in haar heel kleine ziel, zowel een goede dochter voor haar vader als een goede moeder voor haar kinderen en ze had germen gezien dat om Anton zijn geld, hoeveel zou hij wel hebben, nalied aan haar kinderen. Dan was er de indische familie van Omdaniel met Wien Papa samen indische zaken had en die geregeld in Holland kwam. Nu Ina was maar blijder als de zaken goed gingen, want dat bracht geld in huis en als Omdaniel met dik indische tante Floor weer rustig op de muil zaten, want Heus, die waren nu beide totaal niet presentabel, om indies geworden en tante zo'n nonnen dat Ina zich voor haar schaamde. Nu, dan had je in Parijs tante Therese van der Staf die na een vrij remoerig leven Rooms was geworden, zie, dat was weer zo excentriek en de laders waren altijd Waals geweest en der Boerks waren ook altijd Waals, eigenlijk was Waals gedistingeerder dan Rooms, in Den Haag. Het beste was maar nooit over tante Therese te praten. Laas, not least, tante Ottelie Steindeweerd, helaas wonende in Den Haag driemaal getrouwd, tweemaal gescheiden, met een dochter die, chanteuse, het brede pad op was. En zo, die twee immorele romants had geschreven, nee, zie je, dat was eenvoudig verschrikkelijk voor Ina der Boerks. Dat was zo weinig correcte gedistingeerd en dat wisten al de kennissen, ook al spraken ze nooit over tante Ottelie en over haar drie mannen die alle drie leefden. En als Ina der Boerks dacht en tante Steindeweerd, dan trok haar moeder voorname ogen radeloos naar boven en zuchten zij diep, en leek zij met die blik en haar wanhoop geheel op een eiselmonde. Want zijzelf, menen zij, had meer het aristocratische bloed van haar moeder een vreule eiselmonde dan dat zij in derks was. Enige dochter had zij als jong meisje door de tantes eiselmonde kunnen uitgaan in wat betere kringen dan de alte indissen van haar vaders familie, voor zover die kring bestond, want de familie was op skeur. Er scheen ene isolatie te heersel om te derksen die weinig kennissen hadden en ook haar moeder had nooit papa wat meer als indissen specialiteit op de voorgrond kunnen schuiven. En hem de kolonialianen, portefeuille doen ambiëren, hoe zij ook tijdens haar leven hierom geëiverd had. Nee, vader was niet uit zijn aangeboren stilswijgende angstvalligheid naar voren te halen, en al was zij wat zacht en meegaande, al deed hij de onvermijdelijke geachte visites mee, al gaf hij dinees en al dineerde hij, hij bleef die hij was, stil, rustige man van zaken, leidende van gezondheid en zwijgend gebroken van ziel, in zijn oog, om zijn mond een pijn en een smart, maar nooit klagen en in zich opgesloten. Nu was Harold Derks een lange maagere oude man, en dat gebroken leidende en altijd zwijg samen scheen met de jaren te verergeren om smart en pijn. Ze ging bijna niet meer te verbergen, maar spreken deed hij alleen met zijn dokter en weinig. Verder zweeg hij, sprak nooit over zich, zelfs niet met zijn broer Daan, die geregeld in Holland kwam om de zaken waarin zij beide belang hadden. Inader Boerck was een goede dochter. Als haar vader ziek was, verzorgden zij hem, zo als zij alles in haar huis verzorgden, correct en niet zonder liefde. Maar wel vroeg zij zich af of haar moeder niet teleurgesteld was geweest in haar huwelijk, want geld had papa niet veel, niet tegenstaan naar al de indische zaken. Ja, het geld was aan mama tegengevallen en ook aan Ina viel het geld altijd tegen. Maar toen ook het indische geld tegenviel aan Inas Man, Leopold Der Boerck, die meester in de rechten eerst gedacht had over de diplomatie, maar zich tot zijn gewichtigheid toch niet genoeg begaafdheid voor die werkkring voelde en nu een advocaat was zonder praktijk, toen meende Ina naar enkele huwselijke zaders dat het haar noodlot zou zijn altijd naar geld te moeten verlangen en nooit geld te zullen hebben. Nu woonden zij wel in een groot huis, papa was heel generus en dan pol in Leiden geheel voor zich, maar toch ging het niet, vloot het geld Ina tussen de vingers en had zij wel garen gehad dat er meer geld was, heel veel meer geld. Daarom was hij vriendelijk tegen tante Stephanie de Laders en achteraf vriendelijk tegen om Anton. Haar noodlot bleef er achter volgen, in plaats dat Lili tenminste nog wat had gewacht en een mooie huwelijk had gedaan, was zij nauwelijks twintig zo verliefd geworden op Frits van Wely, officiertje zonder een cent, dat Ina er niets aan had kunnen doen, vooral toen papa gezegd had, laat de kinderen toch wel lukkig zijn. En hij had zijn toelagen toegezegd, maar het was puur armoede en toch waren Frits en Lili getrouwd en in minimum van tijd was er een jongen. Toen was het enige wat Ina verkrijg kon, dat zij het kind noemde naar tante Stephanie. Stefanus had Lili verschrikt uitgroepen, ja, in godsnaam, de jongen zouden zij Stef noemen, dat klonk nog al aardig, want Etienne had tante nooit goed gevonden. Het liefst had Ina gewild, Stefanus Anton, maar dit had Frits en Lili niet verkozen. Het was Ina der Boerks principe nooit over geld te praten en nooit over de familie, maar omdat principe volge heel moeilijk was, werd er in het huis der Boerks altijd over geld gesproken en veel over de familie. Het waren beide dankbare onderwerpen van gesprek tussen Ina en haar man. En nu dat Lot Pauze was geangageerd met Eli Takma, vloeien de conversatie van zelfervoort op een avond na dine, terwijl Harald Derk stil voor zich zat te kijken. Hoeveel zullen ze hebben, denkt u, papa, vroeg Ina? De oude heer had een vaagbare staarde. Lot heeft natuurlijk niets, zei der Boerks. Zijn beide ouders leven, hij verdient wel wat met die artikels, maar veel zal het niet zijn. Hoeveel krijgt-ie voor een artikel, vroeg Ina, begierig om toch te weten? Daar heb ik in de verste verte geen idee van, riep der Boerks. Zou hij van de oude Pauze wat meekrijgen? Die woont in Brussel niet waar? Ja, maar die oude Pauze heeft ook niets. En vantante Ottili heeft toch haar vaderlijk erfdeel? Stein heeft niets, niet waar, vader. Trouwens, waarom zou Stein wat een lot meegeven? Nee, zei der Boerks, maar de oude heer Takma, die zit er goed in. Eli krijgt van hem zeker wat. Hoe ze moeten leven, is mijn raadsel, zei Ina. Ze zullen niet minder hebben dan Lily en Frits. Maar hoe die moeten leven, is mij ook een raadsel weer op Ina tegen. Had jij dan maar een rijke man voor je dochter gevonden? Toe, zei Ina, moe voornamelde ooggesluiten met de blik van de ijsselmondes. Laat ons niet over geld praten. Ik ben een wee van, een geld van andere, lemoenderen de messousie. Het kan me niet schelen hoeveel een ander heeft. Toch, geloof ik, dat groot mama meer voor tuin heeft dan wij denken. Ik weet wel ongeveer hoeveel ze moeten hebben, zei der Boerks. Notarisdeel of zij nog volledig. Veel, zei Ina, begierig, de moeder ogen glinselde op. Maar omdat hij op zijn schoonvaart als gezicht een pijn zag trekken en rimpelen en niet wist of die pijn fysiek of meer ril was, om maag of meer om zenuwen, ontweek der Boerks het antwoord en zei hij alleen, het was zo moeilijk ineens uit te scheiden, zelfs wat keek papa pijnlijk. Tante Stefanie, die moet er toch warmtjes in zitten. Nu maar, Ribina, ik geloof dat om Anton als resident zo gepot heeft dat hij er veel warmer in zit dan tante Stefanie. Ongetrouwd, hij heeft nooit gerecipeerd als resident, dat weet ik, het residentiehuis was een vervallen boel toen hij na acht jaren weg ging. Maar om Anton, zei der Boerks leven, er is een oude smerlap en dat heeft hem geld gekost. Nee, zei Harald Derks, hij zei dat als een pijn met een beweging van zijn hand die als afwees, mij had dadelijk berovend dit enkele woord, dat zijn broeder verdedige wilde, want Ina vroeg begierig? Niet papa, maar om Anton heeft toch alles behalve correct geleefd. En der Boerks vroeg, hoe kon hij dan zwijnen voor niets? Harald Derks verhuurlijk zog naar een woord, hij zei de, ze mocht Anton de vrouwen, maar om Anton mocht liever de kleine meisjes. Nee, nee verdedigde Harald Derks zijn oude magere handweerde af. Shht, zei Ina, kijk om, de jongens komen binnen. Om Anton heeft immers een zaak gehad 30 jaar geleden, ging der Boerks voor. Nee, nee verdedigde Harald Derks. Paul, de student en de jongere Guss kwamen binnen, en er werd die avond niet meer over geld en familie gesproken, en dan de jongens was de avond tegenzellig. Waarlijk, Ina was een goede moeder, en zij had haar jongens een opvoening gegeven, om oude grootvader hadden zij iets niet luidruchters en toch vrolijks, dat Harald Derks altijd prettig huiselijk aan deed, en zij waren beide heel beleefd tot grote voldoening van Ina, die wel kon zeggen dat Paul en Guss dat niet van de Derks hadden. Toen grootvader opstond, om naar zijn kantoord boven te gaan, was Guss dadelijk bij de deur en hield hij open met heel veel egaren. De oude man knikte zijn kleinzoon vriendelijk toe, klopte hij me op de schouder en hij ging de trap op. Bedenkende dat Ina ook een goede dochter was, al had zij haar op fouten. Hij was prettig in haar huis, hij zou alleen wel heel eenzaam geweest zijn. Die twee jongens, hij hield van ze. Het was nog iets jongens, iets dat nog vrolijk en blij aankwam, die twee jongens-jonge levens. Het was niet als al het andere iets dat voorbij ging, dingen die gingen voorbij langzaam en dreigen jaren jarenlang. In zijn kantoor draaide Harold Derks het gas hoger en viel in zijn stoel en staarde. Stil, stil, sluierde het leven soms de dingen die vreselijke dingen leefselang en dan dreigten ze niet zo zeer, en zo lang de dood ze niet had weggevaagd, gingen ze, gingen ze steeds hoe langzamer zo ook gingen, maar wel gingen ze langzaam de dingen voorbij. Hij was nu een oude man, een man van 73 en hij was ziekerlijk en sleepte zijn ouderdom voort naar het gaf, waarin hij verlangde. Hoevele kwalen waren niet te zijn en geweest. Hij begreep niet waarom hij zo oud moest worden, terwijl de dingen zo langzaam voorbij gingen. Stille voorbij, maar zo slepend, als waren ze de dingen van vroeger spoken, die slierde heel lange sluiers, langs heel lange paden en als ritzelde de sluiers over de warrende bladeren die neerdwarrelde over het pad. Zijn heel lange leven van oude man had hij de dingen voorbij zingen gaan en mij had dikwijls niet begrepen dat ze zo te zien voorbij gaan niet teveel was voor het verstand van de mens, maar de dingen hadden hun sluiers gesliert en de bladeren hadden maar even geritzeld. Nooit was de dreiging verwezenlijkt, niemand was van achter een boom getreden, het pad was eenzaam gebleven onder zijn blik en het pad slingende, slingende voort in de spookachtige dingen gingen. Soms keken ze om, met spookige ogen, gingen weer slepende langzaam voort, ze waren nooit tegengehouden. Hij had ze gezien door zijn kinderjeugd, door zijn jongensjaren stille gaan, toen hij zo oud was geweest als Pol en als Guss, hij had ze zien gaan door zijn zo heel gewoon leven heen van koffieplanten in Indië en industrieel daarna. Door zijn huwelijks leven met een vrouw tot wie hij in vergissing gekomen was, zo als zij in vergissing tot hem, hij zeker omdat hij maar zag de dingen, de dingen die gingen. Nu keugde hij, hoesde hij en zijn borst deed een pijn, zijn maag deed een pijn, door zijn verdoorde benen schoten de scheuten. O, hoe lang zou het nog duren dat hij ze zien zouden dingen? Ze gingen, ze gingen en talende, talende steeds. O, waarom zij toch niet sneller gingen? Vond dat hij een ventje was geweest, van dertien jaren, een vrolijk speelsventje dat speelde met blote voeten in de rivier voor het assistentresidentiehuis, blij om vruchten en vogels en dieren, blij om heel het vrolijke kinderleven van een kind op Java, dat spelen kan op grote erven, bij stroomende wateren en in grote rood bloei in de bomen klimt. Maar van het ogenblik af, een zwullen nacht, nachtlucht, dreigende eerst en toen, uitstortende plettensware regenvloed, van het ogenblik af dat hij de dingen gezien had, de eerste dingen, het eerste vreselijke ding, van dat ogenblik was een verbijstering over zijn teren hersens gekropen, als een monster dat het kind nee, niet had verplettigd, maar het zee dat altijd bezeten had, in zijn klauwen. Als een vision, alle de jaren van zijn leven, had hij het ding weer zien opreizen, het vreselijke ding dat daar gebaar te geboren was, in die nacht, toen hij zeker wat kort zegt, niet had kunnen slapen en onder de plettensware nacht die de regen nog omhoog hield, in sterke zeilen die niet borsten kon en geen adembare lucht doorlieten. Het vision, nee, het ding, het werkelijke ding. In de berge, een eenzame pasangraan, daar is hij alleen met zijn beide ouders. Hij, de kleine lieveling van zijn vader, die ziek is en daarom voor lof heeft gevraagd. De andere broers en zusters zijn gebleven in de stad in het assistentresidentiehuis. Hij kan niet slapen en roept, Babu, kom hier. Zij antwoord niet, waar is zij? Anders ligt ze voor zijn deur op haar matje en wordt dadelijk wakker. Babu, Babu, kom hier. Hij wordt ongeduldig, hij is een grote jongen, maar hij is bang omdat hij ook koorts heeft, even als papa en omdat de nacht zo zoel is, als of er een aardbeving komen zal. Babu, zij is er niet. Hij staat op en verwart zich in de klambu, die hij om zijn koortsige angst niet kan openrukken. Nu bevrijdt hij zich uit de tulle plooien en weer wil hij roepen, Babu, maar hij hoort stemmen die vluisteren in de achtergalerij. Het bloed stolt het kind in het lijf, hij denkt aan dieven, aan ketjes, en hij is heel bang. Nee, ze spreken daar geen javaans, ketjes zijn het niet. Zij spreken Hollands en Malaiza tussen, en dan herkent hij ook Babu's stem. En hij wil een geel stoten van angst, maar van angst kan hij niet. Wat doen zij, wat gebeurt er? Het kind is klam, koud, hij heeft zijn moeder stem gehoord, nu herkent hij de stem van meneer Emil, meneer Tacma, de secretaris die in de stad zoveel bij hen komt. Oh, wat doen zij daar in de nacht? Hij was eerst bang, maar hij is nu meer koud en huiverd, en hij weet niet waarom. Wat gebeurt er dan toch? Wat doen mama en meneer Tacma en Maboute daar in de nacht? Nuscherigheid over winst en angst. Nu houdt hij zich stil, alleen klapperen zijn tanden. Nu maakt hij heel zacht, zonder zijn kraker te doen, de deur van zijn kamer open. De middengalerij is donker, de achtergalerij is donker. Stil Babu, stil, oh God, stil, zachtjes, zachtjes, als de Sinjo het hoort. Hij slaapt Kanjeng, als het oppas hoort, hij slaapt Kanjeng. Oh God, oh God, als hij wakker hoort, oh Babu, Babu, wat moeten wij doen? Stil, stil, Otili, kan niet anders Kanjeng, in de rivier, in de rivier. Oh God, oh God, nee, nee, niet in de rivier. Stil dan toch, Otili. Oh God, nee, niet in de rivier. Het kan niet anders, Otili. Wees stil, stil, hou je mond, zeg je. Moet je ons beide laten oppakken? Vermoord? Ik? Heb ik hem vermoord? Ik kon het niet helpen, ik verdedigde mij. Jij haten hem. Ik haten hem niet, Otili, maar jij hebt het samen met me gedaan. Oh God, nee, nee, ontwijk niet je schuld. Nee, nee, nee. Jij hing aan hem. Ja, nee. Toen ik hem zijn kris ontrukte. Ja, ja. Stil, stil kanjeng. Oh God, oh God, het blik simt. Oh wat een slag, wat een slag. De bergen tal van malen weerkaat ze de donder, de roller blijft. Als scheuren de regen zeilen, water valt de vloed neer. Het kind hoort een geel van zijn moeder. Stil, stil, Otili. Ik kan niet meer, ik voul flauw. Houd je stil, hou hem vast aan zijn been. Babu, jij het andere been. Ja, sproedt op de grond. Weeg het af. Straks, oh straks kanjeng, nu naar de rivier. Oh God, oh God. Het kind klappert tante en zijn ogen puilen en zijn hart bonst in koorts. Hij is doodsbang, maar hij wil ook zien. Hij begrijpt niet en vooral wil hij zien. Zijn kinder nieuwsgierigheid wil het vreselijke ding zien dat wat hij nog niet begrijpt. Stil op blote voeten sluipt hij door de donkere galerij en in de nacht schemen van buiten ziet hij. Hij ziet het ding. Een weerlicht, vreselijk, een donderslag of het gebergd in de kanderstort. Hij heeft gezien. Hij ziet nu maar na de vaagte het vage voortbewegen van iets dat zij dragen van iemand die zij dragen. Mama, meneer Emil en Maboute. In zijn onschuld begrijpt hij niet wie. In zijn onschuld denkt hij alleen aan vreselijke dingen en mensen, aan rovers, aan schatten, aan grieselijkheid uit z'n kinderboeken. Vien droegen zij daar de tuin in. Hoorde papa hij niet dragen? Wegte hij niet wakker? Sliep hij zo vast? Nu hoort hij niet meer hun stemmen. Nu zijn ze in de tuin verdwenen. Hoort de oppas niet? Nee, alles blijft stil. Alles is in het regenende donker verdwenen. Hij ziet niets. Alleen start de regen. Een vloed, ruisende, ruisende, razend. Om het razende ruisen hoort nog vader nog oppas. De hemel is gebarsd tegen van de hemel ruisneer. Hij rilt van kou en van koorts. Daar voelt hij zijn blootvoetje stappen in de lauwe wekten. Dat is bloed, gronnen. Nu durft hij niet meer vooruit en niet meer terug. Nu staat hij, tandenklapperende en al het geruis van de regen is om hem. Nu wil hij zijn vader toch wakker maken. Vluchten zich in zijn armen verbergen en daar snikken, snikken van angst. Hij tas terug naar de middengalerij. Hij ziet de deur van mama's kamer open. Een lampje bivert haar flauw. Weer voelt zijn voet te wekenlauten en hij rilt om die vreselijke modder, die bloed is, gronnen. En overal ligt, op de mat. Maar hij wil naar het lampje. Het enige licht om het te nemen naar papa's kamer mee, zo ver bij de voorgalerij. Hij gaat naar het lampje en neemt het en ziet het bed van mama, verwacht. De kus is over de grond. Daar ziet hij op de grond het al zwarte geroot en hij schikt. Hij voelt zich ijskoud om niet over een kristel lopen. Een mooi sierwapen dat papa gisteren van de regent heeft cadeau gekregen. Daar ligt het. En het lemmer is rood. Nu neeft het ook voor zijn kinderen ogen rood. Oh, vreselijk rood in zijn schaduw dansende galerij, waardoor hij zo klein gaat met zijn lampje in verschikking en koorts. Misschien droopt hij naar de kamer van papa. Papa, oh papa, oh papa! Hij stot het van angst, radeloos zonder papa's bescherming. Hij opent papa's deur. Papa, oh papa, oh papa! Hij nadelt met zijn lampje het bed. Papa heeft er geslapen, maar hij is er niet meer. Waar is papa? En ineens wijkt het open voor zijn kinderen verstand. Ziet hij het vreselijke ding. Ziet hij het als een ontzettend, ontzagelijk bloed, rood gespooksel. Dat was wat zij door de tuin hebben weggedragen door de stroomende regen naar de rivier. Dat was papa. Dat wat mama en meneer Emile en Maboute daar wegdragen, dat is papa. Nu is hij alleen in huis. Nu is papa dood en zij dragen hem naar de rivier. Nu heeft hij het ding gezien. Nu zit hij het ding nog steeds. Nu zal hij het altijd zien. Hij weet niet waarom. Jaren is hij ineens ouder, maar hij sluit papa's deur, gaat terug, zet mama's lampje op zijn plaats en gaat terug in zijn eigen kamer. In de donker reelt hij puilen, puilen. Maar hij wasst in de donker zijn voeten en de handdoek werpt hij dadelijk in de vuil in de mand. Hij kruipt in bed, trekt de klamboe dicht, trekt de sprijt tot over zijn oren en hij ligt, schokken van koorts. De ijzeren bed onder hem schokt mee. Hij is alleen in de pasang rahaan en hij heeft het vreselijke ding gezien. Eerst de werkelijke beweging ervan en toen het openbaarend gespooksel in het licht van de blikstums onder de dreiging van de berg barstende donder. Nu ligt hij en schokt. Hoe lang duurt het? Hoe lang duurt het? 1,5 uur? 3,15 uur? Babel hoort hij terugkomen en mama. Mama kruint, snikt, steunt en maboete mompelt. Stil kan jeng, stil. Ze hebben onzeker gezien. Nee, er was niemand. Denk aan Sinjo Harald kan jeng. Nu wordt het alles stil. Dood stil. Koortschokkend ligt het kind en hij heeft het sederd altijd gezien en hij weegt een oude man. De volgende dag wordt het lijk van papa gevonden tussen de rotsblokken van de rivier. Hij wordt gedacht aan een vrouwenperkaren in de kampung, aan Jaluzi. Maar Doktor Roulofs constateert dat de verwonding niet anders dan door scherpe rotssteengeschied is. Er wordt tegen derks verdrinkende zich vastheef willen klampen. Praatjes van inlanders hoefden me niet te geloven. Van hun misdaad is geen sprake. De controleur maakt het rapport. De assistentresident Derks tijdelijk volblijvende in de pasangraan is desnachts toen hij niet slapen kon van Koortsch om het zoelenweer naar buiten gegaan om lucht. De oppassen heeft hem gehoord en zich wel verwonderd van het stortregenen. Maar de kan jeng ging snags wel meer om zijn slaploosheid het wout in. Hij is misgelopen en de rivier was gezolen. Het was hem onmogelijk tussen de rotsblokken te zwemmen. Hij is verdronken in de onweersnacht. Een paal van de pasangraan af is zijn lijk door inlanders gevonden terwijl mevrouw Derks ontwaakt die eens morgen zijn grote ongerustheid was omdat zij haar man niet in zijn kamer vond. Harald Derks start in zijn stil sombre kantoorkamer van man van zaken ziet hij het ding voorbij gegaan maar zo slepend en langzaam en hij heeft niet gemerkt dat de deur is open gegaan en zijn dochter Ina binnenkomt. Vader hij antwoord niet Vader, vader hij schrikt op ik kom u goede nacht zeggen waar dacht u zo aan vader? Harald Derks treikt zegt over het voorhoofd aan niets kind, aan dingen dingen van vroeger hij ziet ze, daar gaan ze ze slepen lange spooksluijers over ritselende bladeren en dreigt er iets achter de boomstammen van dat eindeloze pad aan dingen van vroeger oh vader die zijn al voorbij ik denk nooit aan dingen van vroeger maar vandaag is al moeilijk genoeg voor mensen die geen geld hebben ze geeft hem haar nacht zoen nee, de dingen van vroeger ze zijn nog niet voorbij ze gaan maar zo langzaam einde van hoofdstuk 7 van deel 1 een opname van Karola Janssen Rotterdam 1 september 2007 www.karolajanssen.nl hoofdstuk 8 van deel 1 van van oude mensen de dingen die voorbij gaan dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelezen door Karola Janssen van oude mensen de dingen die voorbij gaan van Louis Coupéres deel 1, hoofdstuk 8 Lot Pauz had op zijn kamer te werken toen hij beneden hoorde de stemmen van zijn moeder en van haar man Stein de stem van mama Ottalie klonk scherp de stijgende, stijgende drift en de kalme, onverschillige bastem van Stein scandeerde met kort hakkende zinnen en hitste mama's woorden aan zodat zij zijn stottende en heigende er bijna instikten Lot met een zucht legde Neder zijn pen, ging naar beneden aan de deur van de keuken zag hij de oude meid greet te geluisteren maar zij verdween toen zij Lot stretten trap hoorde kraken Lot kwam binnen wat is er er is dit dat ik gek ben geweest in gemeenschap van goederen te trouwen ik had anders kunnen doen wat ik wou zij dit niet mijn kinderen, mijn eigen kinderen als ze geld nodig hebben mag ik ze niet senden moeten zij honger leiden terwijl hij zwees op Stein nu wat tartestein terwijl hij mijn geld er met meiden mee doorlaapt met meiden met vuile meiden he mama ja dat is waar praat toch zo niet maar wat is het dan toch Stein mama heeft een brief uit Londen van The Travellies van Hugh, hij vraagt geld en mag ik mijn zoon geen geld senden als ik wil, riep mama ootilly tegen Lot is Hugh niet mijn kind is hij niet mijn zoon hij wil dan niet hebben dat ik ze veel zie maar moet ik ze helemaal afschrijven als Hugh op het ogenblik zonder betrekking is mag ik hem dan geen geld senden is het niet mijn geld ik vraag hem niet om zijn geld Lot, zei Stein mama kan natuurlijk doen wat ze wil maar er is nauwelijks genoeg dat weet je voor ons gewone huishouden als mama 50 ponten Hugh wil senden dan weet ik niet hoe het gaan moet dat is al, en verder kan wat mama zegt me niet schelen met vuile meiden lap jij mijn geld te vandoor want je bent er vuilijk en altijd geweest mama schij je uit, wist stil ik kan niet tegen schelden en kijven wist stil mama, laat mij Hugh's brief lezen nee, ik laat hem jou ook niet lezen wat denk je wel ik sta niet onder curatelen van mijn zoon traik jij ook al partij tegen je moeder met event daar jullie zouden beide willen dat ik mijn eigen kinderen mijn eigen bloed en vlees mijn lievelingen, mijn lievelingen afschreef omdat dat in jullie kraam te pas komt wanneer zie ik ze wanneer, wanneer Mary, John, Hugh wanneer zie ik Hugh wanneer zijn ze niet mijn eigen kinderen zo goed als jij en Ottilly ik kan mijn jongen toch geen honger laten leiden ik weet heel goed dat Hugh misbruik maakt van uw goedheid van uw zwakheid, om van de twee anderen niet te spreken oh nee, spreek maar niet over ze schrijf jij je broers en zusjes maar af denk jij maar dat je alleen bestaat op de wereld dat je moeder niemand heeft in jou en trouw jij dan maar en laat je moeder dan maar alleen met hem met event die snag stilletjes gaat omdat hij altijd jong blijft hij is zo jong en zijn vrouw is oud maar als hij naar zijn meid moet en als jij trouwt dan verzeker ik je dan blijf ik niet alleen in huis en ik sfeer je dan ga ik naar Hugh, mijn lieve jongen mijn lieveling wanneer zie ik hem, wanneer zie ik hem in een jaar heb ik hem niet gezien toe mama, schreeuw niet en wees calm praat calm, u maakt me zo verschrikkelijk moe met dat schreeuw en schelden en kijven ik kan er niet tegen niet meer te lezen maar stein heeft gelijk en voor zover ik op het ogenblik onze gezamenlijke financies kende is het dolle werk om Hugh die nooit anders dan vage betrekkingen in de city heeft, 600 gulden te zenden, u kan het niet doen je wel, ik kan het wel doen ingewist die je bent, wat weet jij voor je moeders geld, ik heb altijd geld als ik wil ja en ik weet, u verliest en vindt het dan weer in uw kast en dan vind ik het deze keer niet in mijn kast ik heb er geen op z'n sleutel zitten ik ga calm naar de bankier en ik vraag het en ze zullen het me niet weigeren en ik laat het senden door de bankier zie je, dat kan ik wel doen inhalige ingewisten die jullie zijn ik zet mijn hoed op en ik ga ik ga nu dadelijk en ik ga naar de bankier en morgen, overmorgen wanneer heeft Hugh zijn geld ik zou het voor jou doen Lot en voor Ottilly en ik doe het ook voor Hugh ik ben zijn moeder ik doe het daar ze stotten, ze stikten van woede en een pijn van jaluzie dat Lot stein had verdedigd en dat stein meer van Lot dan van haar riel stak met een stekel in het vlees van haar hart en deed haar zo leiden dat zij niet meer wist wat ze zeiden dat zij Lot had een oorveeg willen geven en stein, stein had kunnen vermoorden zo struikelden zij de deur uit blank van drift stoot het tegen de meubelen, sloeg met de deuren holden de trap op naar boven om die pijn had zij kunnen snikken beneden hoorde stein en Lot haar boven hun hoofden hardstampende lopen zich kleden en zij praten in zich en zij schuld, ze schuld steeds door een wanhopige trek verweekte smartelijk plots steins onverschillige ruwmooie trekken in zijn volle baard Lot zeiden hij beste kerel, dat verdraag ik al bijna twintig jaar kom stein, al bijna twintig jaar schreeuwen, schelden, kijven sinds je moeder laat maar niet verder over spreken steins is mijn moeder en trots alles hou ik van haar maar je weet ik voel wat je hebt moeten leiden leiden, ik weet niet je verstond maar ik denk wel eens dat ik mijn leven jammerlijk heb weggehooid en wie heeft er wat daar gehad zij zelfs niets proberen haar als een kind te zien als een driftig bedorven kind een lief tegen haar, een liefwoord en liefkozing daar heeft ze behoefte aan ze is een vrouw van liefkozing, arme mama ik ken niemand die er zo behoefte aan heeft als zij ze kan soms tegen me leunen, terwijl ik haar streeuw en dan is ze gelukkig als ik haar een zoen geef, is ze gelukkig als ik haar zegt dat er huid zacht is, is ze gelukkig ze is een kind probeer haar zo te zien en wees eens lief een enkele keer ik kan niet meer, ik ben dol op haar geweest dol verlieft, vroeger niet altijd had gekijfd en altijd onmogelijk onvoorstandig was geweest hadden wij nog vriendelijk naast de kander kunnen blijven wonen hadden ze ouder dan ik we hadden nog goed met elkaar kunnen omgaan maar ze is onmogelijk je ziet het, er is geen geld en omdat ze deze keer niet in haar kast terug vindt neemt ze tevoudig op bij de bakier om het aan giel te zenden het zijn geen regel die brieven van de tervelis die scene schreven ze exporteren haar om beurten en het gemeenste is de vader zit erachtig, dat weet je is dat nu wel zeker? ja tervelis zit er altijd achter, hij heeft invloed op die kinderen voor hem, voor tervelis, steken wij ons in schuld Lot, ik heb dikwijls gedachten schijden ik heb het niet willen doen omdat mama al 2 keer gescheiden is, maar soms vraag ik me af gooi ik mijn leven niet weg voor niets wat heeft ze aan mij? wat ik aan haar? wij blijven samen om niets, om dingen die voorbij zijn om passie die voorbij is 1 moment van dol kan ik zinnig blind zijn van niet meer weten, van alleen willen hebben om dingen die voorbij zijn gooi ik mijn leven weg, dag aan dag 20 jaren lang ik ben een eenvoudige kerel, maar ik had plezier in mijn leven, ik was officier met plezier ik heb van alles een afkeer gekregen en ik ga voor dag aan dag mijn leven weg te smijten om iets dat helemaal voorbij is stein, je weet ik waardeer wat je doet maar je weet, ik heb je dikkels gezegd ga je eigen weg ik heb geen sympathie voor sterile opofferingen men je dat je nog je leven kunt vinden door waar mama weg te gaan, doe het dan maar stein scheent zijn onverschilligheid terug te hebben gewonnen nee kerel, wat voor modderd is is voor modderd in 20 jaren sleidt de energie om van je leven nog iets beter te maken ik heb gemeent mama niet te moeten verlaten waar ze alleen stond misschien niet helemaal door mijn schuld, maar toch haar nu te verlaten, nu ze oud is zou ik iets ploeg ters vinden ik kan het niet doen ik doe dat niet als een sterile opoffering ik doe het omdat ik het niet anders doen kan een hel maak ik van mijn leven niet als ik wil ga ik mijn eigen weg hoewel mama overdrijft en ik snachts laat niet gaan naar een meid mama is jouw loers en ze is nog altijd jouw loers op jou en ze is jouw loers op jou ze is een ongelukkige vrouw en hoe ouder ze wordt, hoe ongelukkiger ze zal worden ze is een van die mensen die niet oud moest worden kom Jack, beest, we gaan de lucht in maar Lot, als mama zo doorgaat dan moeten we haar onder curatelen stellen er is niets anders op Lot schrikte hij stelde mama zich voor onder curatelen en toch, Stein had gelijk hij dacht hij zou eens kal met mama praten op het ogenblik was er niets aan te doen mama was geexaspereerd was als een dollen en zon te 50 en dat was dan Hugh Lot ging terug naar zijn kamer en pogde weer te werken hij schreef een SC over kunst en dat kunst was amusement en een kunstenaar en amuseur of hij het eens was met zichzelf wist hij niet, maar dat kon hem niet schelen en kwam er niet op aan het was een motief om even enkele bladzijde lang heel schitterend over te schrijven met al zijn woortalent en het zou pakken, men zou het lezen een andere glimlach, omdat het heus wel zo zijn kon en omdat Charles Pauze wel gelijk kon hebben hij schreef met liefdes en woordmooie zinnen ze in haar schittering overtuigende makend maar tussen de zinnen door dacht hij aan arme mama en opeens kon hij niet meer schrijven hij beklaagde haar hij voelde voor Stein, maar hij beklaagde arme mama hij stond op, liep zijn kamer door vol herinnering aan Italië een paar bronzen, veel fotografie een goede kerel Stein hem die grote kamer af te staan naast die van mama en zelf op zolder te gaan maar hij beklaagde zijn moeder die was een kind ze was altijd een kind geweest ze kon het niet helpen dat zijn kind was en bleef ze was zo heel mooi geweest en zo verleidelijk een poppetje altijd en hij herinnerde zich hij al een jongen van 17 hoe allerliefst mama er had uitgezien met die blauwe kind ogen met dat zuivermolige figuur ze was toen 38 en ze had geen leeftijd ze was een mooie vrouw in volle bloeien van liefdelijkheid hij behoefde niet de portretten te zien uit die tijd en uit vroegere jaren hij herinnerde zich mama zo hij herinnerde zich dat zij in een lage, evengelig, witte kanten japon die zijn niet eens heel correct droeg er had uitgezien als een jong meisje vooral zo lief zo innig lief hij herinnerde zich haar in een bruin lakenjapon met astrakan en een astrakan mutsje op haar kruise haren op het ijs en ze reed met hem zo lief en zo luchtig is en de mensen hadden gedacht dat ze zijn zuster was arme mama en nu werd ze oud toch zag ze er nog zo heel goed uit maar ze werd oud en ze was hier was hij wel zeker van ze was een vrouw van niets dan liefde vijf kinderen had ze maar ze was geen moeder opgevoed had hij zichzelf o.t.l. was al zo heel gauw haar groot talent haar mooie stem zich bewust geweest en ook zij had zichzelf opgevoed de tervelies waren meer in het wilde gelopen nee mama was geen moeder geen huisvrouw, zelfs geen wereldvrouw mama was niets dan een vrouw van liefde ze had aan liefde behoefte nu zeker niet meer aan passie maar aan liefde nog steeds en waar ze vooral levens behoefte aan had dat was als een kind aan liefkozing en niemand liefkoze haar meer dan hij omdat hij wist dat mama er zo dol op was ze had hem eens gezegd wijzende op een portret van zijn halfbroer Hugh Trevelli een heel knappe jongen van in de twintig Lot, in geen acht maanden heb ik een zoenen van hem gehad en hij had in mama iets gezien of zij smachten naar de zoenen van Hugh die haar toch soms zo kort af en zo ruwbegegenen dat was natuurlijk wel ook een moedelijkheid in mama maar het was misschien nog meer een behoefte jongen die haar zoon was haar liefkozen haar liefjes liefkozen onder curatelen het zou misschien moeten het zou zo vreselijk aaklijk zijn die lieve moestje ze was ook soms zo dwaas zo overstandig, zo een kind voor zo'n oude vrouw oh het was vreselijk dat oud, ouder worden en dat altijd blijven toch wie je was wat leerde het leven je weinig wat vormde het je weinig het liedje wie je was en sleet alleen af je scherpen en mooie kantjes arme mama haar leven was niet meer dan van dingen die waren voorbij en vooral dingen van liefde Tante Stephanie sprak van hysterie en haar had door de familie gelopen een lijn van grote passionele zinnelijkheid maar het kwam niet van de dergse als Tante Stephanie meende het kwam van groot mama zelfen hij had altijd gehoord dat ook zij als zijn moeder een vrouw van lievde geweest was men vertelde van haar allerlei avonturen in indië en dat zij takma zou hebben ontmoet er lag als een fatem op hun familie een fatem van ongelukkige huwelijke de twee huwelijke van groot mama waren ongelukkig geweest generaal de laders was een broed geweest ook al verdedigde Tante Stephanie haar vader en met groot papa Dirk was groot mama naar men zijde heel ongelukkig geweest uit die tijd dateerde de avonturen groot papa Dirk was verdronken de snachts misgelopen in de gezolle rivier achter een pasangraan in de berglanden van Tegal Lot herinnerde zich hoe daar altijd over was gesproken geworden hoe de geruchten jarenlang hadden volgehouden van 60 jaren her dateerde die historie groot papa Dirk zou een meid hebben gehad in de kampung en door een javaan uit Jaluzie overhoop zijn gestoken het waren praatjes geweest dokter Roulof zei dat het praatjes waren een fatum van ongelukkige huwelijke om Anton was nooit gehuwd maar in hem zeker werd de passielijn een dikke streep van hysterie om Harrod sympathiek maar raadslachtig ongelukkig getrouwd met zijn voor het indische planter te Hollandse vreulen omdaan in Indië zij zouden in Holland komen uiterlijk niet ongelukkig getrouwd met een al te indische vrouw Tante Floor nu waren zij oud en bedaagd de tijd had door beide gelopende noordlotte gelijn door Tante en Dillehof van groot mama's familie de streep de dikke streep ach, dat was alles voorbij ze waren nu oude mensen Tante Therese van der Staf rooms geworden na een ongelukkig huwelijk men zeiden dat Theo haar zoon niet de zoon was van haar man zijn arme moeder 3-mal getrouwd en 3-mal ongelukkig hij had dat nog nooit zo aangezien het rijtje langs was het verschrikkelijk als een zich vastklampen aan sociale wet om te trouwen die voor geen die het temperament te gedeugd had waarvoor waren zij getrouwd nu waren zij alle oude mensen maar waren zij nu jong geweest en modern zouden zij zijn getrouwd zouden zij zijn getrouwd hun dik was tot hysterie verhitte bloed had die dwang van huwelijk nooit kunnen dulden ze hadden gevonden hun eerst sympathieke liefdegenoten want geen van alle was getrouwd om anderen dan onpassionele redenen om harrel misschien uitgezonderd maar zodra hen de huwelijkste wang knelden hadden zij hun noodlot gevoeld de sociale wet die zij altijd gedachteloos instinctief hadden gehulderd en die hun niet deugde hadden zij gevoeld hun fatum van getrouwd te zijn en ongelukkig en hij nu waarom trouwde hij hij vroeg het zich plotseling af ernstig zoals zij het eens aan zijn moeder gevraagd had uit blaken waarom trouwde hij zijn man om te trouwen kende hij zich niet nog al goed skeptisch over zichzelf zag hij zich en hij wist zijn egoïsme heel goed hij wist zijn eidelheidjes op zijn uiterlijk, op zijn mooie stijl hij glimlachtte hij was niet kwaad en waren slechter dan hij maar in godsnaam waarom trouwde hij waarom had hij Ellie gevraagd toch voelde hij zich gelukkig en nu hij zich ernstig afgroeg waarom hij trouwde voelde hij heel ernstig misschien meer dan hij zelf wist maar de gedachte was onbedwingbaar waarom trouwde zou hij het familie fatum ontwijken waarom trouwde hij had Ottilie en Nice niet eigenlijk gelijk die niet trouwde hij met haar Italiaanse officie een vrij leefde ze had hem datzelfde geschreven zolang tot ze Elkander niet meer lief zouden hebben liep de streep door haar heen of had zij gelijk en hij niet een vrouw sterker in het leven dan hij een man waarom, waarom te trouwen kon hij Ellie die zo verstandig was niet zeggen dat hij met haar maar vrij wensen te leven nee, het ging niet er was hoe weinig voor hen dan ook toch nog samenlevingen maatschappij, er was haar grootvader er waren mensen en dingen convencie, moeilijkheden, nee hij kon Ellie dat zo niet zeggen en toch zou zij het wel begrepen hebben dus dan maar trouwen gewoon weg en hopen dat niet het fatum omdat zij Elkander zo inig lief hadden en niet alleen uit passie op hen niet zijn doem zou drukken het juk van een ongelukke ruwluk die mensen die oomcentantes waren ongelukkig geweest, getrouwd nu waren zij oud nu ging dat alles van vroeger voorbij nu ging dat voorbij kwam het voor hem die nog jong was kwam het om hem op de weg oh oudig oh de vreselijke nachtmerrie van oud te worden van het wintergrouwe verschieten zien openen geknakt te worden in zijn eidelheid op zijn uiterlijk dat betekent nog niet zoveel in zijn eidelheid op zijn talent dat deed al meer pijn maar geknakt te worden in geheel zijn fysiek en moreel bestaan, dat was het vreselijke de nachtmerrie niet geknakt, niet ineens geknakt maar langzamerhand de verdoring van het jeugdfrisse lichaam de verwelking van de intelligentie en geest oh oud te worden zo oud als grootmama en als grootpappetagma hoe ontzettend en nog waren dat oude mensen die leefden voor hun 90 jaar en meer er scheen nog iets van emotie te weven tussen hen beide iets van herinnering wie weet misschien spraken zij wel over vroeger maar zo oud te worden 97 oh nee nee, niet zo oud te sterven voordat hij verdorden voordat hij verwelkte hij voelde er zich angstkoud omwoorden en hij rilde nu hij zo intent zich bewust werd dat het mogelijk was dat hij zo oud kon worden 97 oh god, oh god nee, nee, jong sterven opdat het nog jong gedaan voor hem zou zijn hij was niet pessimist, hij hield van het leven het was mooi, het straalde er waren zo vele mooie dingen in kunst, in italië in zijn eigen intellect, in zijn ziel nu zelfs die emotie om ellie maar hij hield van het frisse jongen leven en hij wilde niet de verdoring en de verwelking oh de frisheid, de frisheid altijd de jeugd altijd jong te sterven jong te sterven, hij smeekte erom dat wat hij aannam als god dat ligt, dat geheim maar dat misschien niet zou luisteren vanuit ondergrondelijke diepte van macht naar beden van hem zo klein, zo egoist zo weinig mannelijk, zo weinig moedig zo eidel, zo ongelooflijk eidel ook kende hij zichzelf niet verborgen hij zich voor zichzelf zag hij zich niet helder in hij liep door zijn kamer en had niet gehoord dat de deur was open gegaan en de 50 pond zijn verzonden hij schrikte voor hem stond zijn moeder als een kleine vuurrie haar blauwe kind ogen vlammelde als van een kleine demon en haar mond stond als van een heel stout kind oh mama Lot, wat heb je? ik? ik heb niets oh mijn jongen, mijn jongen, wat heb je? hij rilde als in koorts, hij zag heel wit hij pogde zich te beheersen mannelijk te zijn, flink en moedig een donkere verschrikking overstelde hem, het werd zwart voor zijn ogen mijn kind, mijn kind, wat is er? ze had hem in haar arm genomen trok hem mee naar een divan oh mama oud te worden oud te worden stil toch jongen, stil toch ze streelde zijn hoofd dat tegen haar lag ze kende hem zo dat was zijn ziekte, zijn zwakte periode die kwam die terug en lag hij zo tegen haar aan te klagen oud te worden, oud te worden ach, het was zijn ziekte, zijn zwakte ze kende dat wel in hem en ze werd heel calm zoals zij waren geworden als hij koorts had gehad ze streelde hem regelmatig over zijn haar dat zij pogde niet te verwaren zij kuste hem herhaaldelijk zij voelde zich goed omdat zij hem liefkozen haar hermoederlijkheid moest hem calmeren stil toch jongen, stil toch hij bleef waarlijk een ogenblik stil vind je dat nu zo vreselijk om misschien later oud te worden, vroeg mama Ottily ben je moedig trots zichzelf? ja ik heb het ook niet prettig gevonden maar jij, je bent nog zo jong hij herwon zich al en schaamde zich hij was een kind als zijn moeder een ziek, zwak, hysterisch kind soms dat was hysterie in hem die vrees voor de ouderdom en hij zocht troost bij zijn moeder die geen moeder was nee, hij was herwon zich, hij schaamde zich oh ja ik ben ook nog jong, pogde hij onverschillig te zeggen en je gaat trouwen, je leven begint pas omdat ik trouw ja, omdat je trouwt als je maar gelukkig wordt kind en niet, niet zo als je moeder hij schrikte even maar glimlacht er nu hij herwon zich en zijn moeder bij wie hij een ogenblik had troost willen vinden die hem alleen had geliefkoosd hij won hij tegelijkertijd en hij streelde haar op zijn beurt en gaf haar een innegezoen wij armen mensjes, zei hij we doen en denken soms zo vreemd we zijn wel heel ziek en heel oud zelfs al zijn we nog jong mama, ik moet nu eens ernstig met u spreken maar ernstig hoor een andere keer, nee nu niet, nu moet ik werken laat mij nu alleen en wees kalm en lief, heus, ik ben weer in orde doet u nu niet meer als een kleine furie zij lachte in zich met leedvermaak ik heb toch de 50 pond verzonden zeiden zij, achter de al opene deur en zij was gegaan hij schudde het hoofd over haar dacht hij zijn beweging voor zich analyserend en over mij, over mij nog meer, wij armen armen mensen, we moesten allemaal onderkuren telen, maar van wie kom, het beste is maar te gaan werken, veel te werken altijd te werken einde van hoofdstuk 8 van deel 1 een opname van Karole Jansen Rotterdam 1 september 2007 www.carolejansen.nl hoofdstuk 9 van deel 1 van van oude mensen de dingen die voorbij gaan dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox-opname zijn vrij van auteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voor gelezen door Karole Jansen van oude mensen de dingen die voorbij gaan van Louis Coperas deel 1, hoofdstuk 9 de oude dakma kwam juist van de Hoge Brug over de Cazerne aan stijfrechten in zijn dicht toegenoopte overjas iedere stap overdenkend en zich steunende op je voorknoppen gestok toen Ottolie stijnden weerd komen er van de andere zijden hem zag en hem tegemoet ging dag meneer dakma zo, dag Ottolie ga je ook naar mama ja, vanmorgen regen het en dacht ik niet te kunnen gaan het deel bromdom dat ik nu toch ging maar het weer is mooi toch denk ik gaat het straks weer regenen meneer dakma en nu heeft niet eens een paraplu ja, zie je kind, een paraplu dat vind ik een ellendig ding daar loop ik nooit mee, zo'n dak boven je hoofd Ottolie glimlachte ze wist dat de oude man houden in zijn paraplu zich niet op zijn stok kon leunen nu, zeiden zij, als het regent mag ik nu dan naar huis brengen als u te minstig geen rijtuig hebben wil nee kind, een rijtuig vind ik ze wist dat het schok van een vigilant hem veel deed leiden het enige rijtuig waar ik nog mee rijden zal dat zal de zwarte koet zijn goed kind, als het regent dan mag jij hem thuis brengen en je dakje boven mijn hoofd houden geef hem je arm, dat wil ik wel ze gaf hem de arm en nu hij steund op haar werd zijn stijfrechtenstap onregelmatig, liet hij zich gaan en strompelde hij als een heel oude oude man je bent zo stilletjes kind ik, meneer Takma ja, ja u let toch op alles ik hoorde dadelijk in je stem dat je niet in je nopjes bent nu, ik heb misschien wel verdriet hier zijn we er ze belden bij de oude mevrouw Dereks binnen haast ze de oude Anna zich heel erg om open te doen even uitblazen Anna, zei de oude heer even uitblazen de jas maar ouden houden en in de voorkamer een ogenblik uitblazen het wordt al frisjes zei oude Anna we zullen gauw stoken in de voorkamer ook al komt mevrouw er nooit er wacht toch dikwijls iemand en Dr. Rulofs is heel kouelijk niet te gauw stoken, niet te gauw stoken zei de oude heer, ontevreden stoken is voor ons oude mensen de best hij zette zich moe in de voorkamer de beide handen op die voorknop van de stok Anna liet hen alleen verdriet een beetje, ik blijf zo alleen morgen trouwen ze immers ja, ja, morgen trouwen Lot en Elly nu, ze zullen wel gelukkig zijn ik hoop het, maar ik kom kind, wat met jou ik zal ongelukkig zijn nou, nou wat heb ik niemand van mijn kinder om me ik denk maar eens naar Engeland te gaan daar heb ik John en Hugh en Mary komt terug uit Indië ja kindje, als we ouder worden blijven we heel alleen, kijk mij nu Elly trouwt, hou ik alleen Adèle gelukkig dat ik nog uit kan gaan en dat ik mama dus soms nog zie en jullie, jullie alle en Dr. Rulofs maar als ik impotent was, wie zou ik hebben jij, jij bent nu nog jong ik, ben ik jong ja kind, ben jij niet jong maar meneer Takma, ik ben al 60 ben jij als 60, ben jij als 60 kind, ben jij als 60 als 60 de oude man zocht strijdende tegen plotseling opkomende dofheid in zich heugen, dat hem vervaagde als een mist nee, je moet je vergissen je kan nog geen 60 zijn je heus, meneer Takma, heus hoor ik ben 60 ah, liedje kind, ben jij al zo oud hij zocht en sloot de ogen als 60, mumpeldei meer dan 60 meer dan 60, jaar 60, 60 precies ja, 60 8 kind, ben jij al 60 ik dacht dat Josus 40 50, ik zufde de oude man zufde 60, meer dan 60 jaar geleden zijn stem mummelde zij verstoond hem niet was u een beetje in de worg wanneer schikte hij op zo even, zo even toen u dacht, dat ik 40 was wat zeg je toen u dacht, dat ik 40 was oh, ja, ja ik hoor je wel, ik hoor nog heel scherp ik heb altijd scherp gehoord te scherp, te scherp hij radoteert, dacht Otterly Stein dat heeft hij nog nooit gedaan 8 kind, ben jij als 60 zij kalmerde oude man die zijn stemmaat terug gevonden ja, je moet het wel zijn zie je, wij oude mensen, heel oude mensen denken dat jullie altijd kinderen blijven nee, kinderen nu niet, maar jong ze blijven, ach, je wordt ook oud ja, oh ja, heel oud dan heb je zo weinig meer haar stem klonk, ach, zo verdrietig is armen meid zij oude takma je moest ook niet kibbelen met pauze ik meen met Travelli met Stein, meent u ja, ik meen met Stein, natuurlijk ik kan hem niet uitstaan maar je kon hem vroeger wel uitstaan ja, als je voor lief bent dan, ja, ja je kon hem vroeger wel uitstaan zij de oude man hardnekkig en morgen, niet waar, trouwen ze dus ja, morgen ik kan er niet bij zijn het spijt me wel, maar het zou u te veel vermoeien ze komen straks afscheid nemen van groot mama dat is aardig, dat is aardig van ze het is ook zo'n saai huwelijk ze zijn mama Otterly ze zijn zo saai er is niets, geen feest in de kerk trouwen? ja, dat zijn hun ideeën zijden de oude man onverschillig weg ik begrijp dat niet niet in de kerk trouwen, maar ze moeten het weten Ellie heeft niet eens een bruidschapon ik vind dat zo raar Ellie is wel heel serieus voor zo'n jong meisje ik had er niet van gehouden zo te trouwen, als je voor de eerste maal trouwt maar aan de andere kant voor wie doe je al die omslag, zegt Lot voor wat familie en kernissen die het eigenlijk toch niets kan schelen die wilde Ellie had alles kunnen krijgen wat ze wou zijden oude heer, een diner of een danspartijtje of wat ook, maar ze wou niet nee, ze wilde geen van beide het zijn zo hun ideeën zijden de oude man onverschillig meneer Takma aarzelde mama Otterly, mijn kind ik wou u wat vragen maar ik durf niet wel kind, waarom zou je niet durven heb je wat nodig nee, ziet u dat niet toch wat kind, is het geld Otterly had een grote snik ik vind het zo aaklijk uit u te vragen, ik vind het niet mooi van me u moet het ook nooit aan Lot zeggen dat ik het wel eens doe, maar ziet u ik zeg het u ronduit ik heb geld en huw gezonden en nu heb ik eigenlijk zelf niets als u niet altijd zo allerliefst voor me was geweest zou ik het u nooit durven vragen maar u heeft me altijd bedoven, dat weet u wel ja, dat weet u wel u heeft altijd een zwakke hart voor me gehad als u het nu niet aaklijk van me vindt dat ik het u vragen en u zou me kunnen helpen met hoeveel kindje mama Otterly zag naar de deur of niemand haar hoor kon met 300 gulden maar maar natuurlijk kind natuurlijk, kom morgen maar even aan morgenavond, natuurlijk en als er iets is, vraag het maar hoor vraag het maar gerust, je kan het altijd vragen u is toch zo lief voor me? ik heb altijd veel van je gehouden omdat ik zoveel van je moeder hou vraag het maar hoor kind, vraag het maar gerust alleen, wees verstandig en doe, wat meneer Takma de oude man werd plotseling heel dof doe, geen onvoorzichtige dingen wat meent u? 60 jaren meer dan 60 jaren hij mummelde en zij zag hem in slaap vallen rechtstijf de handen op die voorknop ze werd bang en gruisloos gaande naar de deur opende zij een riep Anna, Anna mevrouw kom eens hier, kijk eens meneer Takma is in slaap gevallen we zullen even bij inblijven tot hij weer wakker wordt niet waar? ach, de oude ziel beklaagde de meid hij zou toch niet vroeg mama Otterly als een bankkind maar Anna schudde gerustellend het hoofd de oude man sliep stijverrecht zittende in zijn stoel op de stok de handen geleund de twee vrouwen zetten zich en zagen toe einde van hoofdstuk 9 van deel 1 een opname van Karola Jansen Rotterdam, 7 september 2007 www.karolajansen.nl hoofdstuk 10 van deel 1 van van oude mensen de dingen die voorbij gaan dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelezen door Karola Jansen van oude mensen de dingen die voorbij gaan van Louis Couperas deel 1, hoofdstuk 10 er werd gebeld en mama Otterly zei de zachtjes zou dat meneer Lot zijn met je vrouw Ellie nee, zei Anna, die keek uit het raam het is meneer Harald en ze ging open doen mama Otterly ging haar broer tegemoet in de gang dag Otterly, zei Harald Derix is er niemand bij mama nee, ik ontmoet de meneer Takma net bij de deur, kijk hij is in slaap gevallen, ik wacht hier tot hij wakker wordt dan ga ik maar vast naar mama je ziet er slecht uit Harald ik voel me ook niet wel ik heb pijn waar? overal, hart, lever het is alles in de wart dus morgen is de grote dag niet waar Otterly ja, zei mama Otterly treurig morgen ik zei, geen feest geen kerk Lot heeft mij als getuigen gevraagd ja, jij en Stein Dr. Roulofs en Der Bourg voor Ellie Anton wou niet nee, Anton vindt die dingen vervelend hij ging zachtjes aan naar boven hij klopte, opende de deur de jevrouw zat bij de oude vrouw en las met een dode stem iets voor uit de courant zij stond op daar is meneer Harald, mevrouw en de zoon boog zich over zijn moeder pijnlijk, gaf haar een lichte kus op het voorhoofd daar het zonde was werd de porcelijnige vlak rimpel gekrackeleerd van het gelaten oude vrouw nauwelijks aangegeven in de wijnrode schemering van gordijnen en hoge tochtlap zij zat er op haar stoel in het kachemierig plooi van haar wijde japon stijfrecht als op een troon en in de schoot zitten de staafjesslank de brozefingers in zwarte mitainis enkele woorden gingen heen en weer tussen moeder en zoon hij gezet op een stoel naast haar want nooit nam iemand de stoel bij het raam die open bleef voor meneer Takma woorden over weer en gezondheid en natuurlijk vanmorgen van Ellie en Lot soms trok een pijn over het galgele gelaad van Harald en trok zijn mond als in een kramp en terwijl hij sprak over Lot en over weer en gezondheid zag hij als hij altijd zag hier zitten de naast over mama die gingen voorbij en hun spooksluijers sneepten over het van dorrebladeren ritselende pad de dingen die zo langzaam gingen voorbij zo jaren jaren langzaam dat het schijn of zij nooit zouden voorbij zijn en of altijd hij ze zou blijven zien zich altijd verwijderend langs het jaren jaren lange pad terwijl hij sprak over gezondheid en over weer en Lot zag hij als hij altijd zag wanneer hij zat naast over mama het ene ding het ene vreselijke ding het ding van de klater in de regennacht en de eenzame pasangrahan van Tegal en hoorde hij de gedempte stemmen de murmelstem van Babu de nerveusdriftige angstem van Takma de wanhopige snikstem van zijn moeder hij zelf een kind van dertien jaar hij wist hij had gezien, gehoord hij was de enige die had gehoord had gezien zijn gehele leven ding zien gaan zo langzaam voorbij en de andere hadden niets gehoord niets gezien, niets geweten hadden zij niet geweten, niet gezien, niet gehoord hij vroeg het zich tikkels af de wond toch had Roelofs wel moeten zien nooit had Roelofs over een wond gesproken, in tegendeel hij had ontkend geruchten waren omme gegaan vaag van een vrouw in de kampung van een por met een kris van een spoor van bloed hoe velig geruchten gingen niet omme zijn vader was in de rivier verdronken een nacht dat een soel was en hij om lucht de tuin was ingegaan overvallen door de stortende regen het ding het vreselijke ding ging voorbij was een pas verder keek om naar hem met starende ogen waarom werden zij alle zo oud en ging zo langzaam het ding voorbij hij wist hij had meer geweten om geruchten die hij gehoord had hij instinctief had geraden in de lateren jaren toen hij geen kind meer geweest was zijn vader horende geruis stemmen in de kamer van zijn vrouw takma stem de vriend die zoveel in huis kwam de achterdocht vergist hij zich niet was het takma, ja het was takma takma bij zijn vrouw zijn razernij, zijn jaluzi zijn ogen die rood zagen zijn hand die zocht naar een wapen dan de kris een cadeau van de regent gisteren juist aangeboden hij sluip naar de kamer van zijn vrouw daar, daar, hij hoort hun stemmen zij lachen, zij lachen gedempt hij rukt aan de deur de bambougendel wijkt hij stort binnen, twee mannen over elkaar om die vrouw hun strijd, hun passie als in oertijden de kris ontdrukt aan zijn vader door takma, geen mensen geen mannen meer, maar beesten die om een wijfje vechten geen andere gedachte in hun rode hersenen en voor een rode blik dan hun passie, en hun jaluzi en hun vraagzucht zijn vader, dodelijk gewond maar Harold Derck ziet er zijn moeder niet hij ziet haar niet, hij weet niet hoe zij doet hoe zij heeft gedaan tijdens de strijd die twee mannen, die beesten waren hij ziet niet hoe het wijfje gedaan heeft dat is nooit voor zij nou intuïstie opgerezen hoe dikwijls hij ook heeft nagestaart het ding dat voorbij gaat en ik wil zij zo, zij dat lange jaren weer telkens en telkens na zijn moeder heeft gezeten en heeft gesproken over weer en gezondheid en het is vandaag veel sterker dan geheel hemzelf en hij vraagt aan de heel oude vrouw die vrouw las u voor uit de courant ja, leest ze prettig ja, het is wel eens moeilijk voor haar te kiezen de politiek interesseert u niet de oorlog toch wel dat is vreestelijk veel mensen levens verloren het is een moord op grote schaal ja, het is een moord leest u vrouw het vuilleton nee, nee romans daar sta ik geen belang in ik ook niet daar zijn we te oud toe ja, wij oude mensen we hebben onze eigen romans ja, een rustig leven is het beste dan heb je je niets te verwijten hij ziet de staafje slanken vingeren trillen heeft hij zich te verwijten meer dan ontrouw aan wie haar man was hij heeft het nooit voor zich gezien en het ding heeft toch altijd en altijd over dorre bladere ritselen zijn spooksluijers gesleept heeft hij je vrouw u niet voor gelezen van die misdaad van welke misdaad in engeland een vrouw die, nee, nee zulke dingen leest u niet voor haar woorden smeken bijna wat is zij oud de tandeloze mond trilt en mummelt, de vingers ziddere hevig hij heeft medeleide de zoon, die weet en die vermoed wat hij niet weet, omdat hij kent de ziel van die moeder haar ziel nu verstompt en verdoft in de wachting op de slichaams afsterven maar haar ziel eens van passie, van drift, van liefdevrouw van kreolen van op één ogenblik geheel de wereld en het leven kunnen vergeten voor één moment of zaligheid of misschien van haat hij weet zij heeft zijn vader gehaat nadat zij hem eerst heeft aanbeden gehaat, omdat haar eigen passie voor hem neerstochtte in een hoop as dat alles is jaar na jaar langzamerhand voor hem opgerezen toen hij geen kind meer was maar man werd en man was en begrepen, terugzag en nadacht en verbond wat hij had begrepen en terug had gezien hij vermoed omdat hij kent haar ziel, maar wat is die ziel nu ver stompt en wat is zij oud wat is zij oud een medeleider verweekt zijn eigen ziel oud, oud ook en voldroefheid om alle dingen des vroegere levens om zijn moeder en om zich oude man wat is zij oud, wat is zij oud stil, oh stil, laat haar even nog ouder worden en dan zal het gedaan zijn en het ding zal voorbij zijn gegaan de laatste slip van de gesproken gesluiers zal zijn verdwenen het laatste blad over dat eindeloze, eindeloze pad zal hebben geritzeld en dan heeft een gerucht, eenmaal, vaag met een somber waai, gehuiverd tot die bomen, het is nooit geworden tot een stem en een aanklacht en tussen de stammen is nooit wie ook tevoorschijn getreden met een dreigende hand die weer hield het ding, het sombere spookding zich langs een lange weg voortslepende jaren, jaren lang einde van hoofdstuk 10 van deel 1 een opname van Carole Jansen Rotterdam, 7 september 2007 www.carolejansen.nl hoofdstuk 11 van deel 1 van oude mensen, de dingen die voorbij gaan dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voor gelezen door Carole Jansen, van oude mensen de dingen die voorbij gaan van Louis Coupérez, deel 1 hoofdstuk 11 de voordeur wel deed de oude takmaabakker schrikken en hij wist dat hij geslapen had, maar hij kwam er niet vooruit en rustigjes weg deed hij of hij alleen maar wat had zitten rusten de handen gesteund op de i-voorknoppen gestok en toen dokter Roulofs binnenkwamen zeiden hij met zijn altijdzel de schertje wel Roulofs, jij wordt ook niet zo zo, zei de dokter vind jij dat takma hij laverde binnen, enorm van buik die waterzuchtig en schuin afhing naar zijn ene stijf en tekorte been en in zijn oude glad geschoren mondelijkse zicht glimpt achter de gouden bril ontevreden de lepe oogjes omdat takma het altijd over zijn buik had en hij dat niet goed kon velen Harald is boven, ze had liefstijn kom kind, zei takma, moeilijk reisend, laten we nu maar naar boven gaan dan jagen we Harald weg ze gingen naar boven maar weer klok aan de voordeur een bel het is soms zo druk zei oude Anne tegen de dokter maar mevrouw wordt niet verlaten op haar oude dag we zullen gauw moeten gaan stoken in de voorkamer, want daar wacht zo dikwijls iemand ja, ja, ja, zei de dokter vrijvenden ze korte dikke vleeshanden kleumigertjes, het is kil het is killetjes Anna, je mag wel meneer takma vindt stoken de pist ja, maar die gloeit ook altijd van binnen zei dokter Rolofs, vernijnig zo, zo, zo, dat zijn de kinderen kunnen wij naar boven gaan vroeg Elly, die binnen kwam met Lot ja, gaat u maar, zei Anna daar komt meneer Harald dan naar beneden en boven zijn alleen mama en meneer Takma groot mama geeft audiëntie maakte Lot gekheid hem aarzelde even in scherz, want een ontsach drukte altijd over hem heen zodra hij trat in het huis zijn de grootmoeder het was om die sfeer van verleden waarin hij over gevoelig soms aarzelde binnen te treden sfeer waaruit immer herinneringen en dingen van vroeger tevoorschijn traden die oude dokter, die iets had van een monnik en een sileem tegelijkertijd, was zo oud en had, hoewel jonger dan groot mama haar toch als jonge en verleidelijke vroegkend daar kwam om Harald te trappen af hij was veel jonger, maar een diepe belagolie enigmatiek pijnlijkte over zijn daarbij nog van fysieke pijn vervrong haar halgeel gezicht tot morgen tot morgen kinderen, zei hij zacht en ging met een handdruk tot morgen, tot morgen, Rolfs die stem gebroken van belagolie ze deed Lot altijd huiveren hij volgde Ellie de trap op hij hoekte nog benedenbleef, pratende met oude Anna ja, ja, ja, ja zo, zo, zo de uitroepen achter vol de Lot in de rug iedere keer dat hij hier kwam werd hij gevoeliger voor die sfeer voor die atmosfeer van vroeger die als iets meegesleept had dat ritselde achter die jovialigheid van de uitroepende dokterschool heel een verleden oh, oud te worden, oud te worden hij rilder van op die eerste dag, nu traden zij binnen daar zaten zij groot mama, groot papa Takma en zo vreemd als een kind tussen zijn moeder en Lot dampte achter Ellie zijn tred, zijn gebaar, zijn stem en ook Ellie was heel voorzichtig meen hij, als was zij bang die glazige antike atmosfeer te breeken door te veel jeugd en morgen gaan jullie trouwen dat is goed, dat is goed zei de oude vrouw tevreden zij hief met hoeken gebaarde beide handen op en kusten met voorzichtige en trillende lippen Ellie daarna Lot op het voorhoofd nu zaten ze in een cirkel en over en weer gingen enkele woorden en Lot voelde zich een kind Ellie helemaal een kindje zijn moeder, een jonge vrouw zij leek wel op groot mama maar wat in groot mama imposant was geweest van creole schoonheid was bij mama zo voor de lievigd geworden was alles liefjes geworden ze leek op groot mama maar het trof hem weer als het hem reeds vele malen getroffen had ze had iets geen gelijkenis maar als eenzelfde lijn van gebaar en iets in de blik en iets in de lach van Tacma van groot papa Tacma zou het dan toch zo zijn als de mensen wel iets hadden gemompeld dat jongste kind mama geboren te lang na de dood van Derix dan dat men dienst vaderschap kon aannemen vaderschap dat men Tacma toerekende zaten zij daar werkelijk dan vader, moeder en kind hij was hij Tacma's kleinzoon was hij een neef van Ellie hij wist niet zeker er was niet zeker er waren het al heel vroeger gehoord wat vage geruchten en hij was die gelijkenis maar als het zo was dan wisten zij dat beide dan hoe waren verstompt dachten zij daar nu aan op dit ogenblik kind zwaar zijn geen van beide die oude, oude mensen het scheenlot dat een emotie in altijd de zinnen was blijven scherpen want het was verwonderlijk hoe groot mama trots haar leeftijd toch wel op de hoogte was van zijn huwelijk nu van familie Omdan en Tante Floor komen uit Indië ik begrijp niet wat zij komen doen zo tegen de winter Tante Floor zal het niet prettig vinden ik wou dat ik maar was gebleven in Indië in plaats van hierheen te komen nu zit ik al jaren hier tot zij stotterde en zag uit het raam afwachtende afwachtende aan het andere raam zat Takma en wachtte af, wachtte af terwijl hij knikte met de schedel het was huiveringwekkend en zag naar zijn moeder ze begreep niet zijn blik was vergeten zijn ziekte hij had het niet overklaagd en ze meende alleen dat hij op wilde staan zijn glimlachten treurigjes als zij deed deze dag knikte en stond het eerste op nu, wij zullen u maar verlaten mama meneer Takma moet ik u nu niet thuis brengen nee kindje, het regen niet en ik kan wel alleen, ik kan wel zo droef kinderlijk had mama Otulis stem geklonken en vaderlijk maar luchtig zweverig die van oude Takma Lot, Ellie stonden op en weer werden voorzichtige kussen gegeven en ook meneer Takma kusten mama Otulis nadat zij waren gegaan lavere de oude dokter binnen zo, Roulofs, zijn groot mama zo, zo, zo, ja ja mompelde de dokter en viel op een stoel ze zaten zo zonder woorden de drie heel oude mensen buiten, donkerde het en een gure wind die herfste juggele bladeren op de schuinen van de Sofialaan je blijft te laat uit Takma zei de dokter nee, nee, zei de oude man het wordt al kil om deze tijd nee, nee, ik heb het niet kil jij gloeit ook altijd van binnen jawel jawel, zoals jij altijd dikker wordt de dokter schoklacht niet vernijnigd nu omdat hij het eerste geplaagd had en Takma ook had een schel lachje gebarste ik heb het niet, boog zich wat voorover zag uit het raam over de Nassolaan zeefde al duister van vooravond kijk zei de oude vrouw en haar staafslanken vinger bevende wees wat vroegen de twee mannen en kijken ik meende wat ik dacht dat daar onder de bomen iets ging wat ging ik weet niet, iets, iemand ze radoteert, dacht de dokter nee Otterly zei Takma, er gaat niets oh, gaat er niets nee ik dacht dat er iets ging, zo wasig voorbij ja, zo, dat is mistigheid zei de dokter ja, zei Takma, dat is mist je gaat veel te laat naar huis Takma, zei de dokter ik heb mijn overjas die is warm hoezo de blaren ritselen zei de oude vrouw en de wind huilt dat wordt al winter zo, ja, ja, dat wordt winter alweer eentje ja, zei de oude vrouw de laatste, de laatste winter nee, nee, nee, nee, nee blufte de oude dokter de laatste, ik breng je tot de honderd Otterly de oude Takma knikte het hoofd al meer dan 60 jaren wat schrikte de dokter? geleden wat zeg je? vroeg de oude vrouw schil ik zeg, zei Takma, Otterly liedje, die is nu al 60 oh ja en het is al meer dan 60 dan 60 jaar geleden dat wat schrikte de dokter? dat derks verdronk zei Takma, en hij hoofd knikte oh, kruinde de oude vrouw ze heeft de handen hoekig en smartelijk beweeglijk naar het gelaat spreek daar niet over waarom zeg je dat? nee, zei Takma, ik heb niets gezegd nee, nee, nee, nee blufte de dokter niet over spreken niet over spreken bespreken en nooit over ja, zo, Takma, hoe kom je er over te spreken? nou, nou, nou, het is niets maar het maakt Otterly treurig nee, zei de oude vrouw Kalm ik ben nooit meer treurig, daar ben ik veel te oud toe ik wacht nu alleen maar af kijk, gaat daar niets voorbij? waar? in de tuin, hierover of daar, op straat, iets wits waar? zo, zo, oh, daar, daar nee, Otterly, dat is mistigheid de blaren, de blaren ritselen ja, ja, ja dat is het naja, de winter de laatste, zei de oude vrouw de dokter mompelde, vaagjes ontkennend Takma knikte het hoofd zij zaten heel stil, een tijd ja, het was meer dan 60 jaren geleden, zij zagen het aller drie de oude man en de oude vrouw zagen het gebeuren en de dokter zag het gebeurt hij had begrepen en geraden dadelijk, en hij had geweten al die jaren lang hij had heel veel jaren geleden van Otterly gehouden hij, een veel jongere man dan zij en er was een ogenblik geweest dat hij geëist had, sterk omdat hij wist hij had dat in zich begraven, maar hij zag het voor zich gebeurt het was meer dan 60 jaren geleden kom, zei Takma het wordt tijd, anders anders wordt het te laat hij stond moeilijk op en dacht tegelijkertijd dat hij heede geen brief had verseurd maar het scheuren vermoeide zijn vingers ook de dokter stond op en belde twee maal dat was om de juffrouw we gaan juffrouw het was bijna donker in de kamer dag Otterly Takma drukte de mitijne hand die zich even wat hief dag Otterly, ja ja ja tot morgen, of overmorgen ook de dokter drukte de hand beneden vond meneer Takma Otterly steindeweerd kind, ben je nog hier? ja meneer Takma ik breng u even naar huis het is heus te laat voor u geworden vandaag dat vond Elly ook en Adèle zal ongerust zijn goed kind goed, doe jij dat dan maar breng de oude man maar naar huis hij nam haar arm en zijn nu onregelmatige stap strompelde, terwijl Anna hen uitliet juffrouw, zei de oude vrouw boven toen de juffrouw de lamp wilde opsteken wacht nog één ogenblik en zie eens even en zeg mij dan, kijk daar, daar over de straat door die blaren die zo vallen gaat daar niets, iets iets wit de juffrouw zacht naar buiten neem me vrouw daar gaat niets maar er komt een mist op, meneer Takma is weer veel te lang gebleven zei sloot de luiken en stak op de lamp de oude vrouw had nog haar soep bed werd gebracht door de juffrouw en oude Anna einde van hoofdstuk 11 van deel 1 een opname van Karola Jansen Rotterdam 21 september 2007 www.karolajansen.nl hoofdstuk 12 van deel 1 van van oude mensen de dingen die voorbij gaan dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van noteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen www.karolajansen.nl voorgelezen door Karola Jansen van oude mensen de dingen die voorbij gaan van Louis Coupérez deel 1 hoofdstuk 12 het was in de avond aan het station te Brussel dat de oude heer Paus hen afhaalde beste jongen beste jongen, hoe gaat het en daar is je vrouwtje lieve kind van harte geluk hoor zijn wijde armen om hels de eerst lot toen Ellie een kamer voor je in metropool maar ik heb erop gereken dat je bij mij komt soeperen zo ben ik er ook nog bij op de dag van je huwelijk moe ben je zeker niet nee, het rijstje is niets je koffers maar naar het hotel laten brengen ik heb een rijtuig, gaan we dan maar dadelijk naar huis kunnen we met ons drieën in het bakje ja, ja, het gaat wel Ellie zag de oude heer een frisse flinke zeventiger voor de tweede maal in hun engagement was hij met lot hem komen opzoeken hij had iets beslis en gezaghebbens tegelijk met een opgewekte blijheid nu vooral omdat hij lot terug zag hij zou hen thuis op zijn kamers ontvangen, want hij woonde Ancarson hij maakte zelf voor de deur open de kutsier had hij vlug betaald voor lot bedalen kon en hij dreef de jongetrouwde de trap op hij stak zelf een gaspit aan ik heb geen bediening deze avonds dat zie je, een van de ménage komt ik eet in de restaurant ik dacht jullie ook nu in de restauranten trakteren, maar ik vind het hier toch gezelliger daar! en in de kamer nu ontstak hij het gas met vlugge beweging als van een jonge man Ellie glimlacht om hem de tafel was gedekt en er stond er bloemen en in een koelvat enige flessen hij het ziek welkom mijn beste kind zei de oude man en zoende Ellie hij hielp haar met haar hoed en haar mantel bracht die weg in zijn slaapkamer leg je jas hier ook maar neer lot die papa is onbetaalbaar, zei Ellie de kleine kamer was gezellig het waren eigen meubels er stonden boeken tegen de wand, portretten en platen van paarden en honden wapens aan een rek en daaronder, het trof Ellie als het haar de eerste maal had getroffen een portret van mama Ortidlie toen ze in de twintig geweest was en met het oude wetsen kapsel was het zoet mooi als van een heldinnetje uit een romance vreemd, dacht Ellie ook stein had in zijn kamer platen van honden en paarden en ook stein was een sportman, een jager en ook stein was een knapper man zei glimlachten om haar heren gedachten dat éénzelfde soort van mannelijkheid bekoring had op mama Ortidlie uitgeroefend zei glimlachten, zoals Lot wel is om zijn moeder glimlachten jullie lijken op elkaar, zei de oude happoust, terwijl zij aan tafel gingen kijk kinder, dat heb ik voor je alles staat me vast klaar, zie je hordeurvres, hou je van kaffiaar met geroosterde broodjes ik ben dol op kaffiaar, zei Lot dat herinnerde ik me nader hordeurvres, mayonaise van vis het is misschien wat veel vis maar ik moest een koud menu verzinnen want ik heb nog keuken, nog keukenmeid dan koude kip met compot een Hollands gerecht, hier en in Frankrijk eten ze dat nooit samen dan pâté de foie gras taartjes voor jou Ellie ik hou ook van taartjes, zei Lot aandachtig zich buigende over de schaal testen beter kerkere bordeaux, château i kem en hide seek, ik heb mooie vruchten voor jullie gekocht koffie, liqueur, een sigaret voor jou Ellie, en dat is alles beter kon ik het niet doen maar papa, het is zo gezellig de oude her had de champagne ontkeurkt vlug, met evenen draaien het systeempje van de prop daar ga je kinderen, de wijn schuimde hoog op wacht Ellie, wacht, laat me goed je kelk bij schen, daar ga je kinderen vlug, u heeft iets van Lot zei Ellie, ik Lot heeft dan iets van mij ja, dat bedoel ik natuurlijk oh zo, dat is heel iets anders ja, maar Lot Lot lijkt toch op zijn moeder ja, ik lijk op mama zei Lot, hij was klein tenker bij na teerstjes gebouwd en blond, de oude her was flink in vlees en in botten hoog van kleur, met heel dik gauw haar, waar nog zwarte menen ja, maar ik meen Lot heeft ook dat luchtige van u al lijkt hij op zijn moeder zo, ben ik luchtig scherzen de oude pauze zijn brede gebaren waren druk over tafel over de hoordeurs die hij nu aanboot zou je ooit zeggen dat papa zeventig was, zei Lot papa, ik ben altijd stupifet als ik u zie wat houdt u zo jong ik weet het niet jongen ik ben zo nooit geweest oud te worden nee kerel, bang ben ik nooit geweest ook niet om oud te worden van wie heb ik dat dan mama heeft ook niet die vrees zoals ik ze heb hoewel jij bent een artist die hebben van die rare dingen ik ben maar gewoon ja, ik wou wel dat ik op u leek dat ik groot was en brede schouders had ik ben altijd jaloers als ik u zie kom Lot, je bent heel goed zei Eli, hem verdedigen tegen zichzelf als je was als ik had je je vrouw niet bekoord wel Eli nu wie weet papaatje hoe gaat het thuis jongen hetzelfde, altijd hetzelfde maakt mama het goed fysiek ja, moreel gedrukt omdat ik getrouwd ben hoe gaat het met stein en haar ze kibbelen ja, die moeder van je zei paus Eli, bedien jij de mayonaise nee, Lot geef hier ik zal de ikem openmaken die moeder van je heeft altijd gekibbeld jammer dat ze dat in zich heeft drift grote woorden, om niets ik heb het altijd gekend ze was toch zo lief anders en ze was zo beeldig mooi ja, en ik lijk op mama in het lelijke, zei Lot daar meent hij niets van ze Eli nee, zei de oude heer daar meent hij niets van, die eidelijke jongen ik leek toch liever op u papa Lot je zuurt Eli, neem nog eens wat mayonaise niet? dan zullen we de koude kip antemeren nee, geef van hier Lot, ik zal wel snijden en je huwelijk is heel kampjes gegaan geen kerk nee, geen feesten nee, Eli heeft zo weinig vriendinnen en ik zo weinig vrienden in Holland we leven zo apart in Den Haag ik heb meer kennis en vrienden in Italië dan in Den Haag de hele familie is zo een beetje apart behalve der Boerks is er eigenlijk niemand dat is waar die heel oudjes zijn natuurlijk buiten questie ja, groot papa, groot mama en dan de oude dokter om Anton houdt zich apart hmm, hmm, ja om Harland is ook oud een paar jaar ouder dan ik maar hij is ziekelijk ja, en vreemd altijd geweest, til, zonder toch een beste keer al bij ons thuis, met stein en mama wat zouden wij feesten geven je vergeet tante Stefanie dat is een erf tante, net als om Anton een erf oom, maar tante zit er goed in oh, zei Eli, dat is heel indifferent om trenderven jullie zullen ook geen armoede leiden, zei de oude pauze het is waar, waarom dan feesten en veel kennisen, hebben wij geen van allen vreemd om andere indische families is dik wel zoveel beweging noemden we dat vroeger oh, ik weet niet, om ons is geen dining van kennisen nee, we hebben al dining genoeg onder ons gehad, mama te minst heeft daar goed voor gezorgd dat heeft mama ook kennisen doen voor liezen, natuurlijk mama is niet netjes geweest, met haar 3 mannen wat zal ik u zeggen ik ben daar heel kalm onder, maar gezien is de familie nu niet nee, het begon wel met groot mama die heeft ook geleefd en laat leven ik heb veel vagen verhalen gehoord nu, ik heb ook veel verhalen gehoord maar geen vagen groot mama is een grande koket geweest heeft een grote rol gespeeld vroeger in het passionele leven op java men zegt dat mama ik weet het niet, maar het zou wel kunnen, jullie lijken te minstens zo op elkaar, als was je broer en zuster nu, zei ellie, in het eerste geval zijn we neven niet ja, het is al met groot mama begonnen, er werd veel gesproken ach, nu zijn de mensen zo oud hun tijdgenoten zijn dood de dingen gaan voorbij wie denkt en spreekt er nog over zo lang verleden dingen groot mama's amourettes legio, de dokter men zegt, ellie is groot papa die oudjes, ze ellie eens waren ze jong en eens zijn lot, zijn wij oud wij worden het al jonger, schij uit zolang je geen 70 bent, heb je de tijd ja, groot mama de lader derks, ik herinner me haar in indien, 50 jaar geleden wat voor een tijd, huiverde lot drinkt nog wat champagne, als je er van griezelt 50 jaren geleden ik was een jong mens, 20 jaar groot mama was nog een mooie vrouw, diep in de 40 ze jong weder geworden naar haar eerste man te hebben verloren nu zo, toen derks verdronk was het toch al zowat 30, toen is mama geboren wat is dat alles lang, lang geleden zei lot het is om van te duizel om daarin terug te zien dat is nu 60 60 jaren geleden zei paus de romerig ik was toen een kind van 10, ik herinner me nog het geval ik was op Simarang mijn vader was auditeur-militaire mijn ouders kenden de derkse er werd over gesproken ik was een kind, maar het maakte op mijn indruk er werd veel over gesproken en jaren lang nog werd er over gesproken er is kwestie geweest de lijk is te open te maken om het begraven lijk te schouwen ze vonden te laat maanden geleden was hij toen al begraven men vertelde dat een inlander met een kris om een vrouw ja, en men vertelde meer men vertelde van takmaar dat hij op die avond op de passange hand was gekomen en dat, groot mama maar waarom daarover te praten ze vroeg al die dingen vergeten als je zo oud wordt verstomp je, zei Lot en ga je morgen naar Parijs? ja zoek je tante terrezen op ja, ik denk het wel, zei Lot we zullen niet helemaal zoveel te verhalen we zullen niet helemaal zoveel te verhalen we zullen niet helemaal zoveel te verhalen we zullen niet helemaal ik denk het wel, zei Eli we zullen niet helemaal als wilde doen en dan, gaan we naar Nis oh, en zie je daar Ottili? natuurlijk, zei Lot nu, dat is goed ja, hoe wil je hebben dat met ene familie als de onze er een kring van nette kennissen bestaat Ottili schrijft me wel eens ze leeft met een Italiaan zie je, waarom ze nu niet trouwen dat is me toch een raadsel en waarom zouden ze trouwen, zei Lot maar Lot, zei Eli, wij zijn toch ook getrouwd wij zijn conventionele dan Ottili ik ben conventionele dan Ottili ooit is geweest ik zou je nooit hebben durven voorstellen niet met mij te trouwen Ottili is flinker dan ik ze is een flinke meid en ze is een drommels mooie vrouw, zei Pauze zij lijkt op u maar in het mooie, plaagde de oude heer kom Eli, neem nog wat paté maar waarom zouden ze niet trouwen willen, dat is en blijf me een raadsel we zijn toch allemaal getrouwd maar hoe, zei Lot ik moet zeggen, op je huweluksavond verdedig je niet sterk het huwelijk Ottili heeft zoveel ongelukkig sinds huwelijk om zich te zien dat schrijft zij ook maar dat vind ik toch geen reden wat drommel je trouwt, je trouwt je trouwt is dat huis en een kerk je haagt dat jullie niet in de kerk zijn getrouwd dat vind ik eigenlijk ook maar zozo maar papa, u hecht het ook niet aan of een domineer je huwelijk segend nee, dat doe ik ook niet maar je doet het toch het zijn van die dingen die je doet we leven in de maatschappij maar in de maatschappij die zich hervormt ja, je kan er nu over praten ik blijf erbij, ik vind dat je trouwen moet in stadhuis en een kerk jullie zijn nu in stadhuis getrouwd maar Ottili trouwt helemaal niet en dat moet ik natuurlijk vinden en verlicht en ik weet al niet wat het is me onmogelijk, het spijt me voor haar ze is nu wel een groot artiest van een gewone burgervrouw, maar komt ze toch het terug in onze burgerkringen dan moet ze zich onmogelijk vinden en hoe wil je nu dat rondom zo'n familie zich kennis en groeperen ze groeperen zich ook niet een hele rust ik heb allerig charmantste kennis in italië het verdienden kinderen, jullie hebben misschien gelijk Ottili heeft misschien gelijk helemaal niet en jullie gelijk met alleen in stadhuis te zijn getrouwd in elk geval ze ellie ook niet dat al was er geen feest wij toch zo gezellig zouden soeperen en lekker zei Lot ellie, de taartjes zijn verrukkelijk we hadden alleen niet zo in verleden dingen moeten pluizen, zei de oude heer dat maakt Lot maar griezelig kijk de jonge taartjes eten, net als je moeder kon doen net een kind, net een kind ja ik ben soms ook nog wel een kind maar toch niet zo als mama en gaat ze nu nog naar Engeland? ze heeft me beloofd van niet maar zo'n belofte betekent niet veel wij blijven zo heel lange prijs, de hele winter in italië één ding stelt me gerust mama heeft geen geld en ik heb de bankier gesproken voor ik ging en verzocht als mama erom kwam iets te zeggen en haar wijs te maken dat het niet ging dat er geen geld was maar ze neemt op, dat nam ze vroeger ook de bankier zeime dat hij er mij in helpen zou dat hij mama niet zou geven dan krijgt zij toch geld van wie? dat weet ik niet toch, ze krijgt het toch ik weet niet hoe maar papa ja jongen, je kan nu verantwaardigd zijn ik spreek bij ondervinding hoe dik was heb ik met mama geen geld kwesties gehad het was er niet en opeens was het het toch weer mama regent slecht en ze is slorig ze vindt dan wat in haar kast ja ik ken dat ze vond vroeger ook altijd weer wat in haar kast gelukkig dat ze het dan nog vindt toch, omdat geld zouden we niet zijn gescheiden die verdomde treveling dan maar als mama op iemand haar zinne gezet had dan laat ons er niet meer over spreken kijk eens je kent dat oude portret het is lief niet waar, Ellie ja, zo zag ze er toen uit ik heb haar nooit kunnen vergeten ik heb nooit van iemand anders gehouden ik ben nu een oude kerel kinderen maar ik geloof dat ik nog van haar houd ik denk soms dat het voorbij is dat dat alles voorbij is gegaan en toch soms, zo oud als ik ben leid ik haar nog onder, en ben ik haar onder beroerd ik geloof dat ik nog van haar houd als mama had een ander karakter, een ander humeur en als treveling niet had ontmoet dan maar het zijn zo heel veel factoren en als ze treveling niet had ontmoet had ze toch stein ontmoet het zat altijd iemand ontmoet kom Ellie, bedien jij in ze koffie hou jij van chartreuse of van Benedictine en blijf dan nog gezellig wat praten niet over oude dingen, over jonge dingen over jonge dingen, over jullie over jullie plannen, over italië het is nog niet laat, het is pas half elf maar het is waar jullie zijn pas getrouwd, nu dan breng ik je naar je hotel willen we te voet gaan, het is niet ver dan brengt je oude vader je naar je hotel en met de nachtzoen aan je deur, wens jij je veel geluk veel geluk hoor, beste kinderen einde van hoofdstuk 12 van deel 1 een opname van Karola Jansen Rotterdam 21 september 2007 www.karolajansen.nl hoofdstuk 13 van deel 1 van van oude mensen de dingen die voorbij gaan dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelezen door Karola Jansen van oude mensen de dingen die voorbij gaan van Louis Couperas deel 1 hoofdstuk 13 ze waren nu sedend een paar dagen te Parijs en Elly die nog nooit Parijs was geweest genoot van het Louvre, van Klundi van het leven op straat en in de cafés van het theaterste avonds zo dat zij tante Therese bijna vergeten hadden ach, we zullen er maar niet heen gaan zij lot op een morgen terwijl ze liepen op de boulevaars ze weet misschien niet eens wie we zijn Elly had gewetens vroeging een liefbriefje van haar gekregen met mijn engagement en we hebben zelfs een cadeau van haar nee Lot, ze weet wel wie we zijn maar ze weet niet dat we in Parijs zijn laten we er maar niet heen gaan Tante Therese ik heb haar in jaren niet gezien maar ik herinner maar haar van vroeger met het laatste huwelijk van mama ik toen een jongen van 18 Tante Therese zal toen 48 geweest zijn een mooie vrouw ze leek nog meer op groot mama dan onze moeder zat helemaal dat grote en majestueuse wat je ziet op groot mama's vroegere proberten en wat ze nu nog heeft in haar troonstoel het impressioneert mij altijd heel slank en mooi en elegant kalm en rustig, gedistingeerd met een verrukkelijke glimlach die van de Giaconda die van de Giaconda herhaalde Lot glimlachende om zijn vrouw die zo genoot te Parijs maar apropos Elly van de Venus Familo ik heb het je niet kunnen zeggen toen we ervoor stonden omdat je in zo een begin was maar nadat ik haar in jaren niet had teruggezien is ze mij zo in desselusie geweest verbeeld je nu wat dan Lot ik vond haar oud geworden maar Lot ik verzeker je dat ik haar oud vond geworden wordt dan alles oud, wordt zelfs de onstervelijke oud ik herinner me haar van vroeger kalm, serene, imposant sneeuwblank trots haar mutilatie tegen een ekeletant donkerrood fond van flueel niet meer sneeuwblank haar moedig vermink en het fluele fond was niet meer ekeletant alles is dof en oud geworden en ik ben geschikt en heb me heel treurig gevoeld ik geloof nu, nuchterweg, dat ze invoudig haar eens moesten schoonmaken en het fluele gordijn vernieuwen en dat ik dan in een goede stemming en met een heldere dag haar wel weer serene en sneeuwblank zou vinden maar zoals ze zich aan mij heeft voorgedaan vind ik haar oud geworden en ik ben ervan geschikt om haar te laten merken trouwens, heel perijs vind ik zo oud geworden zo vuil, zo ouderwet, zo klein state en agglomeratie voor Cartier z'n tv lopen elkaar zo precies hetzelfde als 15 jaar geleden maar ouder, viezer en ouderwetzer kijk die kip van papier Marché hier ze waren in de avenut Lopera die draait aan dat spit als reclame in die olieachtige boter die er vanaf druipt die kip Ellie draait al 15 jaren en gisteren in het theater Francais het is zo oud geworden als vandaag voor de venusfamilo zo oud, zo oud was dat theater Francais met dat ontzettende gillen dat ik me heb afgevraagd is het altijd zo oud geweest of vind ik het ouder omdat ik ouder ben maar tante Teresa dus je wilt toch naartoe nee, laat ons het liever niet doen ook zij is oud geworden wat heeft ze aan ons, wij zijn nog jong, niet waar ik ben ook nog jong je vindt niet oud, je geblaseerde man daar zal alles toch nog ouder zijn ja, maar dat wordt niet meer oud dat is alles al voorbij, dat is alles het verleden dat is zichtbaar verleden en daarom zo rustig het is alles dood het land leeft toch met modern leven maar dat kan me niet schelen ik zie er alleen het verleden en dat ligt er zo mooi rustig, dood dat maakt me niet treurig wat me treurig maakt, dat zijn de oude mensen en de oude dingen die nog leven en die zo oud ons voorbij gaan zo langzaam, langzaam aan maar wat rustig dood ligt en dat zo heerlijk mooi is in Italië, dat maakt me niet treurig dat maakt me kalm en dat wekt me een bewondering voor alles wat vroeger zo mooi levens geweest is en nu nog zo heel mooi is in de dood Parijs maakt me treurig omdat de stad sterrede is als heel Frankrijk Rome maakt me gelukkig de stad, dat wat ik er zie is dood en nog jong en nog leven en dat maakt me blij terwijl ik tegelijkertijd bewonder de dode en kalme schoonheid dat wordt dus je volgende SC je bent een onderig als ik niet wat praten kan zonder dat je me beschuldig van te SC-jeren houd ik me mond niet zo boos doen, wat nu van Tante Therese we zullen maar niet gaan maar het is of de duivel het wil grote goedheid, wat is Parijs klein een klein gat wat is er dan Lot? daar heb je Theo, Theo van der Staf Theo, de zoon van Tante ja, Theo zo, dacht Theo, hoe curieus dat wij je ontmoeten ik wist niet dat jullie in Parijs waren op je huwelijksreis hij was een kleine dikke man van in de veertig met een vol gezicht waarin kleine oogjes sprankelde zijn gluurde naar Ellie, nauwelijks weerhoudbaar nu schierig naar de jonge vrouw enkele dagen getrouwd zinnelijkheid omringde hem als met een warme atmosfeer jovialig en sympathiek, als zou hij zo aanstond nodig om samen lekker te eten in een goed restaurant en daar samen daarnaast van door te gaan een lang buitenlands verblijf had hem iets in zijn kleren en iets in zijn spraak en gebaren gegeven dat de aangeboren Hollands zwaar wichtigheid in hem had verluchtigd enigszins komisch omdat hij wat elefantisch bleef in zijn gratis toch spitste zijn oren als van een zater en zijn oogjes sprankelde en zijn lippen lachende zwolle dik als van indiesbloed en haar glinste er tussen de goedonderhouden kleine tanden ging een vrouw voorbij dan ontkleden zijn snelle blik haar in één oogwenk en hij dacht na 1 seconde wij spraken juist over Theo, toevallig dat wij je ontmoeten herhaalde Lot ik loop iedere morgen de boulevaarse af heel natuurlijk dat we elkaar dus ontmoeten ik ben blij jullie te kunnen feliciteren mama, ik geloof dat ze het goed maakt heb je haar in lang niet gezien? ik heb haar in een week niet gezien ga je naar haar toe? dan kan ik wel met je meegaan dejuneren we dan daarna samen lekkertjes of ben ik fascheuseuseum niet? nu dan inviter ik je niet in één van je grote restaurants die iedereen kent, maar ergens waar ik je nu eens brengen zal een kleinige leegheid, maar excies een specialiteit van Nomara alleen Amerikan die verrukkelijk is hij kustde de toppen zijn dat dikke vingers oh, wil je nu daarlijk dan naar mama? goed, dan nemen we een sapin want mama woont heel ver hij riep al een rijtuig aan, gaf het adres San Vincent Carumadam en galant hielp hij ellie instijgen toen Lot wilde zelf absoluut op het kleine bankje zitten zijn ene voet bleef op de trevende rijtuig luchtig is onverschillig vroeg hij naar de familie in Den Haag als naar vreemde die hij wel nu en dan eens gezien had in de rumadam hield de kutsier stil voor een hek van hooggestaven waar achter een schutting van planken zo dat inkijken onmogelijk was hier is het klooster waar mama woont zei Theo ze stegen uit, Theo belde een zuster opende en leidde hen over de koer binnen zeggende dat madame van de staf thuis was het klooster behoorde aan de zusters van de onbevlekte ontvangenis onze lieve vrouw van Loerdes en tante Therese was er met enkele andere oude en vromedames de zuster bracht hen in een kleine salon op de Redochossee en opende de jalozieë op de schoorsteenmantel stond een beeld van de heilige maag tussen kandelabers een kanapé en kleestoelen waren bedekt met witte hoezen maseur zei de Theo is madame la supérieure thuis ja meneer stoor ik haar niet, wilt u haar dan zeggen dat ik gekomen ben om haar een visite te maken ja meneer de zuster ging, Theo gaf een knip oogje dat heb ik al lang weer moeten doen, zei hij ik profiteer nu van de gelegenheid de supérieure is een verstandige vrouw verstandiger dan mama zei wachten, het was reel koud in de naakte salon Lot huiverde en zeiden ik zou niet kunnen, nee ik zou niet kunnen nee, zei Theo, ik ook niet de supérieure het eerst kwam binnen een kleine vrouw verloren onder de ruimeplooien van haar kleed onder de kap schitterde twee bruine ogen meseur van de gestaf madame, hij drukte haar de hand ik had u al lang willen komen zien om u te zeggen hoe dankbaar ik ben voor de zorg aan mijn moeder zijn Franse zin het klonken beleefd galant en hoffelijk mag ik u voorstellen meseur in madame paus mijn neven nigt pas getrouwd zei de supérieure met een lachje buigend Lot verbaasde zich dat ze op de hoogte was wij komen tante in bezoek brengen ook aan u meende hij beleefd erbij te moeten voegen gaat u zitten? mevrouw komt dadelijk maakt mama het goed, vrouw Theo ik heb haar in een tijd niet gezien ze maakt het goed, zei de supérieure omdat wij voor haar zorgen dat weet ik voor zichzelf zorgt ze niet, u weet ze overdrijft Lebon Jeuve langt dat niet dat wij overdrijven als madame doet ik bid niet een kwart af van wat madame bid madame bid altijd ik zou er geen tijd toe hebben we hebben ons werk ik heb mijn ziekenverpleging dat is heel druk op het ogenblik zijn bijna alle zusters uitverplegen ik heb mijn plaatsing voor dienstboden we kunnen niet altijd bidden mama wel, zei Theo met een lachje madame bid bid te veel, zei de supérieure madame is een enthousiaste geweest in alles wat ze gedaan heeft zei Theo en sta er voor zich uit en zij is zo gebleven zij is enthousiaste in haar nieuw geloof in onze godsdienst maar ze moest niet overdrijven en niet onnodig vasten verleden vonden we haar flauw in onze kapeel en we hebben kleine trucs als het niet bepaald nodig is te vasten geven we haar bouillon in de soepmerkeren of door de groente heen zonder dat ze het merkt hier komt mevrouw een zuster maakte de deur open en mevrouw van der staf dan de therese kwam binnen en het was lot als of hij groot mama zelf en herpon als hij groot en muistueus en heel slang en van de treffende bevalligheid in beweging zo moest groot mama ook zijn geweest over haar donkere ogen die gebleven waren de ogen van een cryole waarde een droom en het scheen zij zag daar moeilijk doorheen maar de nu oude mond had nog een natuurlijke glimlach waarom de extase aardzalde ze duelde Theo's kus en zijde toen in het frans jullie zijn heel lief me op te zoeken, daar ben ik heel dankbaar voor dat is Ellie ik heb Ellie gezien jaren geleden in Holland nog bij groot papa Takma die was toen de meisje van 14 jaar het is heel lief dat jullie gekomen zijn ik ga zitten, ik kom nooit meer naar Holland maar ik denk veel ik denk veel aan de familie over haar ogen zweefde de droom in de glimlach scheen door de extase in de schoot vouden zij de dunne handen en de vingers waren stavjesslank als die van groot mama de stem klon als die van groot mama nu zij zat in haar zwarte japon in een bleke licht van die kloosterspreekamer waar een kielte, ook bleek wat hangen bleef, was tegelijkingshuyvering wekkend scheen deze dochter één met de moeder, scheen zij de moeder zelfen en was het of verleden jaren terugsprookte in bleek wit licht, wonderbaar en hoe gaat het met alle in den Haag, vroeg tante Therese woorden over de leden de familie wisselde, de supriere bescheiden na enkele oogblikken stond op nam afscheid dankte voor het bezoek hoe gaat het met om Harald en hoe gaat het met mama Charles ik denk heel veel aan haar ik bid veel voor mama Charles de stem, velenmalige barsten klonk molliger dan zuiver Holland en was rond van kreels accent een tederheid in die gebarse stem ontroerde zowel Lot als Ellie, terwijl Theo pijnlijk voor zich staarde, hij voelde bij zijn moeder zich gedrukt en gedwongen tante, het is lief van u dat u ons niet vergeet aarzel de Lot ik zal je moeder nooit vergeten met tante Therese, ik zie haar nooit meer en ik zal haar misschien nooit meer zien maar ik hou zoveel van haar en ik bid, ik bid veel voor haar zij heeft het nodig, wij hebben het aller nodig ik bid voor alle, voor heel de familie zij hebben het aller nodig en voor mama, voor groot mama bid ik ook voor groot papa ook bid ik Ellie ik bid nu al jarenlang, ik bid zeker al 30 jarenlang god zal mij gebeden verhoren het was moeilijk iets te zeggen en Ellie nam alleen tante's hand en drukte die tante Therese lichte Ellie's gezicht bij de kin even hoog en zag haar aandachtig aan zag daarna naar Lot in een gelijkend is trof haar zij zei er niets, zij wist tante Therese wist nooit kwam zij meer in Holland en menen zij nooit zou zij vermoedelijk meer haar zuster zien die zij wist het kind van Takma nooit zou zij Takma meer zien en nooit meer haar moeder maar zij bad voor die oude mensen vooral omdat zij wist zij, eenmaal als haar moeder elegante vrouw en vrouw van liefde met heet, hatend en beminnend creole hart, zij had van haar moeder's eigenen lippen en heeft gekoort ze dat vernoemen wat zij sedend geweten had zij had haar moeder zien, zien hoewel zij zelf niet gezien had zij had haar moeder zien, zien de opreis in de schim in de hoek van de kamer zij had haar moeder horen smeken, genaten en eindiging van haar straf zij had niet als Harold Derks gezien 10 jaar geleden maar zij wist 7 30 jaren en de weting had haar zelf voor imme geschokt in haar nerveuze en enthousiaste ziel en na te zijn geweest die creole enthousiaste in liefde liefde en liefde haat, de vrouw van avontuur, de vrouw die lief had en daarna wie zij lief had gehad, haten was zij in bespiegeling verzonken had zij zich gebaat in de ecstase die tot haar straalde uit de paradisiale glazen der kerkraamen en was zij eenmaal in Parijs aan hem te zeggen mijn vader, ik wil bidden ik voel mij tot uw geloof getrokken ik wil katholiek worden, ik wil het al maanden lang zij was katholiek geworden en zij bat, zij bat voor zich maar zij bat meer voor haar moeder geheel haar rezil van enthousiasme ging op in gebed voor die moeder die zij vermoedelijk niet meer zou zien maar voor wie zij leed en die zij verlossen wilde van schuld en redden voor te of grijselijke straf die moeder, die hem, haar vader die ze te verdedigen door zich aan hem te klampen zolang totdat de ander het wapen ontdrukt had aan de klemmende hand die in bloed zien de woede te vreken zocht zij wist Tante Therese en zij bat, zij bat altijd nooit kon te veel gebed opstijgen om haar barming af te smeken mama, zei Theo de supriere vertelde me dat u flauw is gevallen in de kapeel en dat u niet eet ik eet, ik eet maak je niet ook gerust Theo een minnigting voor haar zoon verbitterde de glimlach de oude lippen de stem tegen de zoon werd koud en hard, als of zij, na de vrouw vang bed tegenover de zoon eensklappse weer werd de vroegere vrouw die had bemint en gehad daarna de vader van die zoon, de vader die niet haar man was geweest ik eet, zei Tante Therese ik eet zelfs te veel die goede zusters, soms vergeten ze dat wij vast moeten ik neem het dan mee en geef het aan mijn armen vertel mij nog kinderen vertel mij nog van Den Haag ik heb nog enkele ogenblikken tijd, dan moet ik naar de kapeel ik bid met de zusters mee en zij vroeg naar alle, alle broers en zusters hunne kinderen ik bid voor ze alle, zei de zij ook voor jullie kinderen, zal ik bidden een zenuwachtigheid beving haar en zij luisterde naar de gang toe Theo gaf een knip oogje aan Lot en zij stonden op nee, verzekerde Tante Therese zei niet vergeten, sind mij je portrette niet waar zij beloofden het waar is Ottili, je zuster Charles? in niestante sind mij haar portrette ik bid voor haar ook, dag kinderen dag lieve kinderen zij nam afscheid van Lot en Ellie en ging in droom, en zij vergad Theo hij haalde zijn schouders op uit de kapeel die over de kleine salon in een grote vertrek was ingericht klonk Reeds zangericht Litani de Suprioren kwamen zij tegen in de gang en ze zich naar de kapeel hoe heeft u het Tante gevonden? overdreven ja, zij overdreft en zij wees Ellie Lot Theo door de evenopende deur de kapeel de zusters op bidstoel geknield baden zangerichtjes over de grond tussen de stoelen lacht Tante Therese in lengte rechtuit daar neergestort het gezicht in de handen verborgen kijk, fluisterde de Suprioren en zij fronsten de brouwen het is bijna niet convenabel ik zal het zeggen aan ms. de directeur dat hij het madame onder het oog brengt ik zal het zeker aan leper zeggen au revoir madame, au revoir monsieur zij boog als een vrouw van de wereld met een lachje een kalme distinktie een zuster liet uit tot het hek oef, zucht de Theo dat is weeres voor maanden mijn kinderlijke plicht volbracht ik zou niet kunnen ik zou niet kunnen haar ogen stonden groot en star zij begreep toewijding en zij begreep roeping al begreep zij voor zich anders zij begreep en nu, nadolmare al-americanen riep Therio en terwijl hij een rijtaak aan riep was het op zijn dikke lichaam ontspannen lauter van blijheid om te ademen in frisse en vrije lucht einde van hoogstuk 13 van deel 1 een opname van Karole Jansen Rotterdam 22 september 2007 www.karolejansen.nl