 Sağ olun, hər vaxtımız qəri kanal olun, çiziləyiciləri mən bəbəfərə cəbə müzakirə satının növbəti yayınından sizə hesanlayıram. Bugün qonakımız, milli strateji düşüncə mərkəlindir əhbəri isə qəmbərdir, isə bəyi xoş gəldiniz. Xoş gününüz olsun. Teşəkür edir ki, vaxtı ayrıq bizim qonakımız olduğunuz bizimlə bugünkü mövzunu müzakirək üçün. Bugünki mövzumuz, dünənləm bəri cəmiyyəti bir növət elakımda səbəb olan milli meclisdə müstəqülük gününə bağlı müzakirəyə çarlacaq olan qanun layhəsi idi. Ve orada belə bir təkilif də var ki, 28 May Rizqubika gününü müstəqülük günü olaraq adlandırılsın, 18 Oktyabrı isə müstəqülük gününə bir növbə hazırlıq kimi. Yəni, dünəm mən fərqli fikirlər var, ama siz məs azəbəcən halk cəhbəsi hərəkiyyatının, yəni fəyalarından bir olaraq, qurucularından bir olaraq, parçanın qurucularından bir olaraq, istəyədik ki, yəni, bu təklifin bir növbə, müstəqlət tərəfləri, yəni, nədə nirəli gəldəyi Rizqubika gününün adının dəyişdirilməsi? Maraqun mevzudu, təşəkür edirəm. Yəni, öncədən onu deyirim ki, hər iki gün, mən üçün hədini haqq əziz bir gün. Çünki, 28 May Azərbaycanı müstəqiliyin əldə olduğu gün, qurucuyatın qurulduğu gün, bu gün mən üzvü olduğu müstəwabat parçasının qurucusunun Azərbaycanı verdiyi əssas tövfələrdən biridir, bəkə biridir isə. 18 oktiya bursa mənin bir lavası işrək elədiyi, müstəqiliyin yenidən qazanıldığı, müstəqiliyin bərpə edirliği gündü, biz Həbifəc Elişbəliyi liderliyində operasiti bir linkdə işrək etmişi, və o günün yaranmasında özümün işrək etməyimdən, təbii ki, mən de qurulduğu ilə məsəlq edirəm. Eləcə də, mən əminəm ki, xalqımız üçün də, hər iki gün hədini haq önəmli, əziz günləriniz. Məvzunu işqlandırmağa çalışsaq, nəyə yürə indi hakimət bu adımı atır, məncə burada ən sada izahat ondan görətik ki, 18 oktiya burada cəmisi 11 günlə sönrə, Azərbaycanın müxtəgirliyeni bərpə edilməsinin 30. il gönlündür, yəni ciddi bir gündü, və hakimiyyət də həmin günə rəfəsində bu mevzuya yenidən diqqət edir. Əvvərki mənhərlərdə xatırlayırsınız ki, həmin günlərin müqəddəsdəşməsi, xalqımız üçün önəminin günləmə gətirilməsində, həlləcir olu yəni də xalqımız öz oynuq. Hələ 1988-ci ildən Azərbaycanında başlayan xalq hərəkiyatında, ilk günlərdən xalqımız, xalqımızın müxtəlif qəhrəmə, nəvulatları, qəhrəman oğulları və qızları müqəddəs üçləhli bayrağımızı meydana getirdirək. Bu, ob bayrağın etrafında biz biriləşərik mübarizəmizi gəlişdirdik. Ob bayrağı biz yüksəftikçə, o zamanki kaminist hakimiyyəti, bizə qarşı refresiyalar güzləndirirdi. Üçləhli bayrağı har da görürdülər, bizim əlinizdən alıb onu az qala təhqir edirdilər. Yilə bir dönəmdən keçmişik. Amma proseslər dəvinləşdir ki, Azərbaycanın esəridən ayrılması dömməz xaradır aldıqca, kaminist hakimiyyət də bundan barışmal oldu və də mən xatırlayıram ki, 91. ildə parlamenti ilk toplantıların birində elə kaminist parkasının qərarı ilə, ronların əli ilə üçləhli bayrağın parolan kinasına gəlirədir, orda sanc oldu. Yəni, bunun qəbul etməyəm məcbordurlar. İlk dövrlərdən xalçəfəs olaraq, müsabat parkası olaraq, biz Məhəmədən ve Sədədən doğum gününü, dünyasının dəyişliyi gününü, 28 May gününü qeyd edirdik, nofa niye gedirdik, başta tədbirlər həyata keçirirdik. Yavaş yavaş həmin tədbirlər, xal tərəbindən genişəkildir qəbul olunmağa başlaydı və hakimiyyət də bunu qəbul deməyəm məcbordur. 18 Okciyabırda müstəqirlik bərp edildikdən sonra isə artıq elə bil ki, bizim tariximizdə Azərbaycan müstəqirli ilə bağlı iki gün meydana geldi, bir 28 May birdəki 18 Okciyabır. Və hansın mərhərdə elif hakimiyyəti 18 Okciyabırın təvriqdə elə bil ki, halk hərəkiyyatın önəmini azaltmağa, halk hərəkiyyatında işlək etmiş, təşqulatların rolunu keçikməyə, halk hərəkiyyatına rəhbəli etmiş şəxslərin rolunu keçikməyə çalışdı. O da ördən başqa yaraq, başqa yaraş tapadılar, ancaq 18 Okciyabır gününə qarşı başqa nə argument qoyabilərdiklə, 28 May önə çəklər bizdə yetirəzirəməlik. Tudak ki, ordunu yaradılmasın, biz 9 Okciyabırda, 92. ildə ordunun höftəşən bir parada keçirilmişdir, 91. ildə okciyabırın 9-un da ordunu yarattığımız üçün, hakimiyyət onun ordu gününü 26 ildə keçirdi, çünki dedik ki, 18-ci ildə o dövrdə yaram, yenə biz bir söz dəməlik, çünki o gün də bizim üçün ərzizdir. O qayda da proses kətti, bizim əsas ətəzlədiyimiz ona oldu ki, 18 Okciyabır istrahət gün olmalı, iş gün olma malı. Acə hakimiyyət sə, həmin günün önəmi nəzatmağa çövün, halk çək hərəkiyyatına nəzatmağa çövün, elçi vəyənin rolunu keçikməyə çün, 18 Okciyabırı iş günü yılanda, dedik ki, bayram günü 28 ildə bükti qətti. Halbuki ildə nəbirləyim az qala bir həftədən çox yenilik, bayram eli illər, başqa bayramları qeyd elilər eləsinləri, yətiraz xoxdur, hər bir bayram qaldımız çox hoşdur. Həmin günlərdə istrahət günü kimi, bayram günü qeyd eləmək, məncə tamam elə məntəq edir və düz gündür. Bu, yəni, qısaca ön yanaşmanımla izaylamaya çalıştın. Qangrit bugün dünənki qərarlara gəldikdə isə, əvala qərarlar hələki Qamitə səviyyəsində müzakir edildi, hələ parlami tərəfindən qəbul edildi. İkincisi, düzdür, o Qamitədə müzakir olunan qanullah-i həsinin haqqında bilgi verilir. Yəni, səbəlilən ki, bu tüklü cildi məsələlərdə müzakirə çıxarlacaq laihə tam şəkildə məhbaqda dəlc edilmərdir. Və istimaiyət onu istimaiyət müzakir edilmərdir. İstimai fikir formalaşmalar ki, bu düzgün adını yəsə, düzgün deyil. Günlərin adına gəldikdə sözün açıqı men orda elə bir kriminal görürlər, açıq eləməkdir. Yəni, bəri, 28 May 1918-cildə istiqlavımızı əldi etmişiydiq. Və istiqlavla bərabər o müstəqil bir dövlətin, muhasir dünyadakir dövlətin standartlar önündür. Müstəqil dəllət kurumaya başlayıbərət, suadə, 10 sələtləşlərin. Parlam ində yaratılırdı, deyil yaratılırdı. Və yaratları müstəqil dövlətin də adını babalarımız çumuriyyət koyuqlar. Yəni, resulqa grubuqlar. Yəni, bu baxımdan 28 May, resulqa günün deyilməsi də normaldı. Acı eniz zamanda bu, həm də müstəqirlik günün. Uzun 200 səsirlik Rusya əsərlətinlə, Rusya müsləmə gəcilindən qutarır, Azərbaycan öz dövlətin yenidən grubdur. Mühasir standartları uygun en güsələ sevdir, bir dövlət grubdur. Və bu müstəqirlik, eniz zamanda əgər biz, 28 May ədər müstəqirlik dövlət olsaydıq, vahki bir manarkya ya başqa efir olmalı, formada, 28 May də məs, parlament yaratılsaydıq, o zaman biz təkil eləyə bilərdik ki, resulqa quruluşu, 28 May dən qurulup, ona görə 28 May resulqa günün adlanma alınacaq, hər oda 28 May əsas mahiyyəti müstəqirlikin əvdə edilməsi, istiklalın əvdə edilməsi. Və resulqa farmatının seçilməyi, parlamentin yaratılması, digər çarlış dünya səviyyəsi nazladıqların verilməsi, hətə bu babalarımızla xidmət edəyi çox şansımızdır ki, hər də 1918-ci ilin o şəkirlikdə qurulup məsələdik. 1991-ci ilin 18 Oktyabrına gəldikdə isə biz özümüz də hər zaman deyirik ki, müstəqirlik 18-ci il də əldirilir, 1991-ci il də bərb edilir. Və 1991-ci ilin 18 Oktyabrına qabil etdiyimiz axtada müstəqirlik axtamda quşu qeyd olunur ki, biz 18-ci il mincirlərdə məvşid olmuş hazır, bu əcən çubliyyətinin varisləriyiz, həm büyüqi, həm siyasi vaxımına varis eik. Bu əlan edilətdir. Ona görə də, mən 28 Mayın müstəqirlik günün 18 Oktyabrına isə müstəqirlikin bərbası günün axtalandırılmasının normal qəbul ediləm. Bu mümkündür. Və eyni zamanda onu qeydiləmək istəyəm ki, əsas problem axtada deyil. Axt düzgün olmalıdır və bu axtada məncə mümkün vurul axtardan biridir. əsas odur ki, onun mahiyyətlə uyğun olmalıya, onun ruhuna uyğun olmalıya. 18 Oktyabr günü də iş günü olmamalı, tam istahət günü olmalı ki, qaldımız o gün doğrudan da bayram edə bilsin, tədbelilər keçirə bilsin, o çumuriyyətin bərq olunmasını istək eləyən şəxsiyyətlərin dünyasının dəyişənlə, ziyyət edə bilsin, o dövin şəhətlərin ruhunu şad etməyə çalışsın. Muqtəlif səminarlar, konfrontslar, simpojiminlar vurulsun, məvzun müzakif olunsun, hər yedə bu qeyd olunsun. Doğrudan da dövlət bayram seviyəsin. Əcə təsür ki, indi görə 18 Oktyabrda bu dəfət hakimiyyət nə edəcək, təsür ki, indiə qədər hakimiyyət əsləni olsun, nə 18 Oktyabrda nə də 28 Maydə elə bir bayram əhvaliyyəsi yaşatmırdı qalqa çəmiyyətə. İndi 18 Oktyabrda bunu yaşatmalıqlar, onların borcudur. Eyni zamanda bu da kifayət deyil. Ənə ənədə səkruldu ki, biz həmin dədiyim kimi müştəqilliyyin, həmin dəyələrin mahiyyətini uygun olmalıq, seviyyətini uygun olmalıq. Parlamiyyət kurduq, kurduğumuz nə fəxt eləyir isə, bugünkü parlamentimizdə hakimiyyətin təyin etdiyi məhnəşdir, həqi seçki ilə qalq tələbindən seçilən bir parlament olmalıq. Qadınlara səs hüququ verilməsi ilə nə fəxt eləyir isə, bugündə həm qadınlara, həm də kişiləri səs hürməyi imkan yaratmalıq. Qadınları seçki saxtakarını iştirak eləməyət, sövqətməməliyik, məcburiyyətməməliyik. Ölkədə çağdaş dünya seviyəsində, seviyyədən də öndə, çünki Azərbaycan çuhuriyyəti qurululuğu günlə, rəsusada 15 laxtaşlarına xidmətləri sayəsində, Azərbaycan, o dövrün də önlə keçitti, o dövrün də də ən eləlikdə atım diyen mərkəzdərdən bir olub, indi də ona nail olmalıq. İndi də xalq azadıqlar verir, məvdi siyasiya azadıqlar, iqsa azadıqlar, ölkədə haqqada rətbərqərd olmalıq, müştəqil parlament olmalıq, müştəqil məhkem olmalıq Məsələ, sizi sözünüzdən, mən sualum elə oradan eləmək istərim ki, müştəqil parlament, cəmiyyətdə qıcık doğuran məsələdə, məs bu adın dəyişdirməsində dediniz ki, meyikamikədən müzakir olunacaq, və həmin müzakir edənlərin də kəyin olunan deputatları, məmədəmin bəyin və silaxtaşlarının cumhuriyyət günü elan etməzdir. Çünki, nə üçün bizim üçün ilm-səkizmə azizdik? Yəni, bugün də biz, lər əvvəl Azərbaycan Demokratik Resubliqası elan olunubdur. Və indi, bu, həm cumhuriyyəti quruluşunu dəyişdirməyə, məsəcəh dedənlərdə hakimət tərəfindən, yəni, %99 deyək, təyin olunan ziftatlar da, yəni, qıcık doğuran da budur. Sizcə, yəni, bunun qeydilər deyiniz kimi, biz şəfaf seçkilər keçirib, parlamentdə, həqiqətən də millətin seçdiyi insanların orada otursaydı və bu, qanun layihəsi müzakirə çarsaydı, bu qədər qıcık doğura caydı mı? Təbii, tamamenlə haqqlısındır, azəyəm sizinə. Yə, onu gördüm, məndə qeydilədim ki, əbəlçə, həmin layihəni, iştima-i müzakirə verilmək lazımdır və cəmiyyət önəmin azizdik, mən parlamentdə demədim, siz də haqqullah ahiyyəs alınız. Gördürün, parlamentdən ümidi mizi kəsmişik. Problem orasından ki, azərbaycə, müasir parlamentin əsas funksiyalarının başvayıcısı deyil. Gerçəli yolda ki, parlamentin mahiyyətə nədir? Parlamentin bir sıra əsas vəcfələr var, misiyası var. Birincisi, parlament qanun vericiliklə məşhul olmalı. Diyək ki, bunu pis yax şeyləyirlər. Prizident aparatından göndərilən layihələri əsasın olduğu kimi təstikləyip geri göndərilər. Ama inci zamanda, parlament hakimiyyətlə nəzarəti təşkil etməri. Parlamentin əsas funksiyalarını biri icra hakimiyyətlə nəzarət. Çünki bilirsiniz, hakimiyyətin bölünməsi məsələsi var. İcraicci hakimiyyət, qanuveci hakimiyyət və məkəmi hakimiyyətdir. Dördüncü hakimiyyət, mətbahtı dəmirəm, o da olmalı. Ama Azərbaycanda parlament hakimiyyətlə nəzarət edəmir. Bu funksiyat edirlik, parlament hakimiyyətin nataryal kandoruna çevirlik, tətçidik. Bu funksiyat edirləmir. Və üçüncüsü, parlament ölkədəki quvələr nisbətini ifadələməl. Siyasi quvələr nisbətini. Yəni, siyasi quvələri gücü parlament seçkilərində aydın olmalıdır ki, qalq bu partiyaya bu qələr səs verir, bu partiyaya bu qələr mandat verir, partiyanıza putdaki bu ləfə parlament ən kanarıda səxdirir. Onun əsasında ölkədə siyasi prəstilələməlidir, quvələr nisbətini bilməlidir. Bu funksiyaya yedin etirir. ən quvaçibidə tövbizdə parlament xalbi təmsil etməlidir. Geneldir. Azərbaycan mövcud parlamenti təsür ki, xalbi təmsil etməlidir, sada quvələrə icra hakimiyyətinin məinləşirdiyi bir struktur kimi formal mövcudiyətməşir. Ona görədik, bu məsəlülər həllini tapana qədər Azərbaycan da parlamentin formal bir qurum olur, qabletməc zorundayır. Və bunu qabletməyiləni kifayətlə nə bilmərik, təbii ki, birlikdə bütün qalqdan bir yerdə çalışmalıyı ki, Azərbaycanın xalqın adına layıq, çağıdaş dönəmə layıq parlament olsun. Şu səndə indi Qarabax Savaşında böyük qurlər əvdikdikdən sonra, məsələn, önəmli bir səz həllettikdən sonra, Azərbaycan xalqın qalit bir xal olduqu, xal olduqu nəzər olsa, qalip xalqa yaraşan bir parlamentimiz olmalıdır. Bunun üçün də Azərbaycan bir islaat keçirilib, normal seçki şərayat yaratılmalıdır. Ondan sonra da, getişək, həyli, Azərbaycan parlament seçki keçirilmək də örgəmizdir. Sizin də qeydirlədiyiniz kimi? Nataryal kantoru, hakimətin nataryal kantoru adına darabınız parlamentin məs, yəni, 28 Maydə eyalan udulmuş şərqdə. Yəni, biziz hala hədədə mən ne üçün bu məsələrin qabarlarıq biz? Çünki, şərqdə ilk dəfə, 1918-ci ildə eyalan oluldu, Azərbaycan demokratik cumhuriyyəti. Və son illərdə də biz görürük ki, hakimət, mənmədəmin resuzada iş sinəmiyyət, də Azərbaycan xalq hərəkiyatına və onun qurucularına qarşıq, bu qıskançlığıqı demiyorlar ki, heç də gizlərtmir. Və sonunca həmləsi də məs, ad dəyeşdirməsi həmləsi də ki, bunu da qeydiləriniz ki, parlamentə təklif eləyip, parlamenti təbii ki, hakimətin bir növü fatı dur, fatı otur, misalına uyğun olaraq hərək etilən parlamentdə buna təbii ki, qarşıq çıxmayacaq. Yəni, cəmiyyətin qıcıq doğurduqa əslində bu məsələdə ki, yani illərdir, məmədəmin bəya qarşıq göstərləm bu qıcıqlığıq, onun qeydilədiyiniz kimi 28 mayın tamamen heç də onun adına, öz adımıza uymayan bir şəkildə qeyd olunması da, yenədə gətirilip yenidən gündəmə 28 may nam bağlı adını dəyeşdirəkmiş. Təbii ki, kimse itiraz eləmir. Amma bu, bunun kimlər tərəfindən və necə olması məsələsidir ki, yəni, buradan da siz isə qəmbər olaraq, yəni, sizin party-yə başkanı olub olmayacağınızdan asıl olmayaraq, yəni, milli stratejik düşüncə mərkətin rəhbəri olmadığınızı, yəni, bütün ustaq tutanıza bir kənər olaraq, siz iştimai siyasi bir xadimsiniz. Yəni, isə qəmbər olaraq, bu məsələnin xalq tərəfindən, ansı şəkildə qəbul olulunacağına dair, yəni, bir fikirləri ən azından hakimiyyətə müvallamaq istərdiniz ki, yəni, bu, bunun yolu deyil, yəni, bu qıskançlıqdan bir növü daha fərqli siyasət yəni. Yəni, yəni ki, bugünlərdə partyalarda, nıxtəlif qurumlarda bu mevzu geniş müzakir ediləcək, müzavad partyasına əminəm ki, müzakir artıq başlanıq və aparılacaq və məyən mövqilər formalaşdırılacaq, həmin mövqili istəmayətə təqdim ediləcək. Mən səhələlik ilkin rəyimi bildirdim ki, məsələ adlar da deyil, məsələ mahiyyətdədir, müstəqilliyin mahiyyət nə uygun, Azərbaycanın müstəqil qövlətini qurucu babalarının hədəflər nə uygun bir siyasət aparılmalıdır və bunun da yolu Azərbaycan da haqqın ədalətin bərb edilməsindən, azaldıqların bərqar edilməsindən və xalga öz talihini, öz gələcəyini sahib çılmasına imkan verilməsindən keçir. Əxtəqdir də, məsələ bilgələr və mən dedim, o 91. fevral ayında edilməsindən, Azərbaycan Ali Səvev deyilirdi parlamentinin ilk iclasında hakimiyyət bayların parlayında getirməsi, və hakimiyyətinin genç numahindilərindən bir də, həmi bayrağa getirdi zala daflı ol. Yəni, biz o zaman deyəcə bilməzdik, onları deyə bilməzdik ki, yox bayrağın oğlunda mübariz aparan biz ilk bayrağı siz getirməyin çıxın oradan, imkan verin biz bayrağa getircək. Onların mərləsində tüştü, onlar o qələlər qəbul edirlər və bayrağa getirdirlər. İndi də yenə deyilməm, o günlərin adının dəyeştirilməsində mən bir facə görməm. Yıqaraşa narmalatlar da, hamsi bizim üçün önəmli dəyələrləmdən bağlı müstəqillik sözlə, müstəqillin bəlfazı sözlə, parlament sözlə, etimdə sözlə, bunlar hamsi bizim üçün yüksət dəyəli sözlərdən çox. Məsələ, on üzerində deyil, onunca hakimiyyələməyələr, ortaq bir tərələ gəlməyələr və mən yenə deyilməm ki, 28 may müstəqillik günü, 18 çox çabır müstəqillin bəlfazı günlə atalandırılmasında də mən criminal görməm, narmal atlardır. Məsələ, onların ruhuna uygun olmaqda və ülkədə azadıqların bəlqəri olmasındadır. Və bunu da şikayət edəmək nə belə etdilərləm, mən bir anlamlı görməm. Bunun yolu, istimai mövbi informalaşı və en zamında sincimi televiziyaların, cürnaq istəyərin köməyinin, istimai rəyi formalaşıdırı, bu istimaiyyətin mövbi ortaq uygulmasından keçirdik məsələn həzdir. Yəni, istimaiyyətin rəyi deyirsiniz. Amma indiə kimi, aləyivlərin hakimiyyəti dövründə, istimai rəyin həllə də hansısa bir məsələdən əzərə alınmadığını biz gördükmüs haldı. Yəni, bu məsələdə de, istimaiyyətin rəyi alınması biraz bu xamxı xəyallara qapılmaq deyilmək deyilmək? Cəmiyyət nəm, cəmiyyət kütürlükdə bir ayara qaxtda mövbi ortaq uygulada istənilən hakimiyyət bu və ya başqa formadınla hesaplaşma sorundur. Hətta məsələn yəni də salıram ki, ötən elin 12-i yıl dövüşlərindən sonra təhudu ətiratında, bakti də Azərbaycan muxtalib bölgələri də insanlara yağa qaxtdılar və işqalçıların torpaqlarınızdan çıxarılması uğrunda savaşa hazi yolduqların bəyan ettilər. Nə oldu sonra? Hakimiyyət həmin cesarati göstərən qənçlərin vətəndərəşdə aramızın bir isəsini tutdur, həbsetdir. Anca elin sonra da xalbın elərisinin yerini etməyəm məcburuldu. Və qıztür günü savaş başlandı və xaldımızın qələbəsi ilə nordumuzun, əskərimizin qələbəsi iləm bittir. Ona görə də iştimayət mövqeyinin aynın şəhildi ortaya bu yanda isləndən hakimiyyət ondan bu və ya başqa dəliçədə hesaplaşma zorunda. Yəni, məs, son günlər baş verən daha doğrusu son günlər dədiyimiz bilirsiniz ki, siyasi həbsi də yenə də davam etmək dədi və onun davamı olaraq da məs hakimiyyətin biraz vəziyyəti səngimə üstün, nəcə də elər afəşin üstünə süt üxmək məsələsində də bu müstəqirlik günü ilə bağlı qərarı. Əslində yenə də bax, biz sizinlə canlı yayımda müzakirələrdə burada ilə icləri bizim də sualları var, oların və fikirləri var ki, Əslilər boyun müstəqirlikimizi qazanmağa çalışmışıq, Azərbaycan olaraq, yəni Şirvanşaklar dönəmində və s. Amar ilk dəfə ris publika olaraq biz 28 Maydə ris publika eğlan olunmuş o. Yəni, əslində gıcıq bu doğuran məqamda budur ki, müstəqirlik günü tamam, 18 Okciyab Reşkimin etirazı yoxdur. Müstəqirlik günü olaraq qalsın. Yəni, bizim üçün də əziz olan gün, məmədəmin bəyin, bize bıraqdığı günün də qalsınlar orada. Yəni, vətəndəştərin fikiri ondan ibarət ki, dəyişiləcək, düzələcək, düzəlməyə ehtiyaç olunacaq. Yəni, o qədər adlar, məsələlər, mahiyyətlər var ki, niye səmməs bu məsələ ortaya alıb? Yəni, nələrdən hakimiyyətli qətikənara çəkmək istəyir? Məhəlik, hər ki, bu mövhsuzda siz hətmindən artıq öz mövqeyi formalaşları məsəl. Yaxşollardır ki, hakimiyyət numaydələrin təvbət edib, soruları onlara yönəlir. İnanəm sizi ki, müdələt də bilirik, amma əfsirlər olsayın ki... Mən şəfkirimi dedim ki, bu məsələdə böyük bir faciə görmürəm. Bu, çumhriyyətin özü də biz əzizdir, parlament də əzizdir, resmin kası özü də biz əzizdir. Məhəlik, təhək, müstəqirlik də özüdür. Məhəlik, müstəqirlik də müstəqirləyə umudun bu əsafar qaldınız. Müstəqirləyərin aile olubdur. Və ona görülə, 28 mayın müstəqirlik gün adlandırmasın, mən narmal qəbul edirəm. Mən hesab edəmirəm ki, bu saatə cəmiyyətimizi ən çox düşündürən, ən çox naradə edəm məsələ budur. Nedir bəs? Karabağından bağlı məsələlərdir. Rus saldaqın gəlib bizim torbaqlarımızda yerləşdirilməsidir. Ermenistanın sül müqəvələsində dağızlaşmaması, prasistəri uzatması, zəngədür qayrda uğruna çılması nəmkən verməmələri müxtələrik dövlətlərin də gəh, Ermenistanın gəh Rusiyanın tərəfindi olması, İranın son vaxtlar çox yol verilməz, davranışı. Bütün bunlar bir kompleks məsələlərdir. Məncə, ictimaiyyətini aradır ki, ikinci kompleks məsələrdir, həyat məsələlərdir, dolanışıq məsələrdir. İşsizlikdir, mağarsızlıqdır, pensiyaların əşəq olunmasıdır, uşaq burnun olmamalıdır. Bütün bu məsələrdir, təbii ki, və üçüncü bir kompleks istəsəniz, o da haqqədərlərin olmaması nəm bağlıdır. İnsanların hüqlərinin bozulması nəm bağlıdır. Bu məvzular məncə bir başa cəmiyyət nara delir və açıq, mən isə bilən ki, bu məvzular cəmiyyətləri çox nara delir. Yin zamanda söz nəcəri, mən sözbət nəbəm dədirdim ki, mən düşünmərim ki, hakimiyyət bu bayram günlərin adın deyişməkdə məqsələdi hakimiyyətin, iştimayetin diqqətin nədənzə yayındırmaq. Çünki 18 soksiyabı yaxınlaşır, 30 sirlik bayram günləri yaxınlaşır. Yəqin ki, o həmin günləm bağlı hakimiyyət nəyəsi, həmin prosesi sürətləndirib və atların məynələşməsində cəhb göstərir. O də ki, o mövzudə mən qusib bir naraqdırın yoxdur. Mərkədə siz haqqısınız. Mərkədə cəmiyyət o məsələdən çox naraqda olacaq, o zaman təbii ki, bizdə üçünməlulə çəkidiməli xaldımızı qaraba məsələsindən və dolanışıq, həyət seviyesi məsələsindən daha çox naraq eləyən bayramın adı məsələsi. Yaşıyaq görək. Yəni, burada az öncə siz də qeyd elədiyiniz ki, həyət edən qaraba məsələsidir, hal-hazırda orda qeyrəmə yən olan stapustu, inzalanan çox ulanacağın sülmə müqabiləsidir, izəngəzir, kalidörü və s. Yenidən mövzuya qaydərəxonu də məsəlindir ki, biz üçünki başına gələn başmaqçı olur. Biz hər zaman hakimətini hansısa bir məsələyə artıq qərar verdiyi zaman, ortaya o mövzudan yayındırmaq üçün bir məsələ artır. Yəni, məs bu adı dəyeştirilməsi məsələsdə təbii ki, adın dəyeştirilməsi, işte mahiyyətin dəyeştirilmədi, hər iki gün bizim üçün əzizdir, əsas müstəqirlikdir, müstəqil olmaqda. Yəni, müstəqil olmayan vətəndaşın, yəni, ad üstündə davası deyirsiz ki, yerizsizdir. Yəni, ədəmirəm, yox, bəkdir. İnsanımız mahiyyət üzrə müstəqirlik. Hakimiyyətin vətəndaşlarımızın hüquqlarını mətəndaşdırmağa çalışmalı, bu hakimiyyətin günahıdır, hakimiyyətin suçudur. Azı insanımız müstəqirlikdir. İnsanımız müstəqil çəkildir, talihini qərar verə bilər. İnsanımız üç hüquqları orundan mübarizə yaparə bilər, yapar malıdır. Ona görə də bu məsələlər bir-birinə qatmaq lazım deyir. Yəni, üst hüquqlarımız üzərində uğrunda daha doğrusu, mübarizə fartıqımızda da vəziyyət, bunu siz də şahidə, o nusuz ki, əminlərdir müstəqirli uğrunda mübarizə yaparan şəxs kimi sonu ya məhbəsdir, ya başqa məhdudiyyətdir. Yəni, bu durumda vətəndaşlar siz nə qeydilədiyiniz kimi? Soksal problemlər içində boğulağın, yəni, imkansızdır, pandemiə dönemdə daha da vəziyyəti ağraşan vətəndaşın. Diyyək ki, biraz narazılığına bildirdi, ən sonunda da yenə ad dəyişdirirdi, hər kəs istirahiyyət günü əlan olundu və biz istirahiyyət günündə istirahiyyətimizə və ya qara günümüzü düşünməyə davam ettik. Bu durumdan biz Azərbaycandakı mövcud bu qanunsuzdu, yəni, hiç bir haqqımızın, hüquqımızın qorunmadığı bir şəkildə, bu vəziyyətdə biz yaşamınıza necə davam eləyə bilərik? Və fəxam, valla məhli gəlçisi bu ad məhbəsəsi ədnanaq, ədnanaq, türkə türklə, yəni ki, dəmişdən, takılmısa üzə. Yəni, takılmamışam. Yəni, gəlməyəm odi ki, siz bədiyiniz məsələlər lazımdır. Yəni, adı bir kenara qoydur. Amma vətəndaşda aramızın hazır ki, bak, siz də maraqlanırız, ətxofundunuz ki, yəni, bizim maraqlandıran daha global məsələlər var da, adın mahiyyəti olmasın. Biz də razı. 28 May Rizbul Bukaycın değil. Yəni, 28 Mayın adın müsləqirlik kimi qoymasillərdə, götürür bu adın boysuları yab günü, mən deyərək ki, bu nəbiyabı çoxdur? Yəni, mümkün deyir. Məsəl börasında ki, bu hakimiyyət məcburdur ki, üçləngli bayrarı qabul etsin, rəsuslardanin qurdubu dövlətin adını qabul etsin, məcburdur ki, o parlamenti farma olsa da saklasın. Yəni, hakimiyyət buna məcburdur. Hətta gördünüz ki, həçək üçləngli bayrarımız yox, gəlbimizdə qabul etməyəm məcburuldurlar, himyimizdə qabul etməyəm məcburuldurlar. Məcburdur, əzbərdən bilməslərin də, yalanılan ağızların tərpədlər, tərpədlər himnoklanda yapsa diyanlıdır. Yəni, bunlar məcburdurlar. Dəyişə bilməzlər onlar. Və bu, qalqımızın azadılır müstəqil ürünlə mübarizəsinin bir nəticələridir. Ona görə də sizdəyəndə ki, bu mübarizərin işbirlini hətçesiyodur, mən onu qabul etməyəm. Rəsusada başda olmağın qurucu babalarımızın mübarizəsini müstəqili yəzolunuq, dediyimiz o parlament kuruluq, resulka çubriyət kurulundur. İkincisi, 55-ci ilə qədər rəsusada ölkədən xarşıdə Azərbaycan hüqləri ondan mübarizəsini davam etmirətdir. Müstəqiliyin bərbası üçün mübarizəsini davam etmirətdir. Və hətta, uzaq görənlik nəm, o dahi insan deyib ki, zaman gələcəyə, Azərbaycan gənci oy, yerlərə indirilmiş üçləngli bayrağı yenidən yüksəyə qaldırəcək. 51-ci ilə də Həbifə Dilçibəyi başlı olmaqın adırıcən qaldır, rəsusadan o vəsyətini, o gözlənsini, o problemunuzun yerləyətləri, o bayrağı yenidən qöylərə qaldırır. Və qaldın o mərhədəki mübarizəsini nəçəsini müstəqiliyik bərbə olunundur? Və indi də Azərbaycanda bugün hakimiyyət Qarabağ savaşı verib, torbaqların nərin ürşisəsin, Azərbaycanın nəli olupsu da, haldın iradəsin nəçəsidir. Xalq Qarabağ məsəsində bilgianı qaldsaydı, hald səri qarabağ mən maraqlandırmır, ərazib təvli mən maraqlandırmır, bu hakimiyyət çoxdan başqa xətli xoşa gəlməz qələrlər qəbul deyə bilərdir. Ona görə də mübarizəm mənası mübarizəm nəçəsi olması var, də mən ofkiya qətiyən qatılmıram, əksinə mənisə bilərim ki, istənilən insan, haldın cəmiyyətin qurlar orunda fəilət göstərimərdin, mübarizə parmağıdır və varabilmən bir fikini təkər-təkər edirəm ki, bu dünyə ədalət dünyası deyil, bu dünyə ədalət orunda mübarizə dünyası. İstənilən insan, ədalətin bəlqəri olması üçün mübarizə parmağıdır. Hətta bilavasi öz yüqlar orunda bittikmə bilərdir. İstənilən millet, istənilən cəmiyyətdə öz yüqlar orunda mübarizə parmağıdır. Başqa bir yol yoxdur və mən də Azərbaycan xalqının gücünə əmin olduğum üçün inanırəm ki, xalqımız bütün bu problemlər növətləsindən gələcək. Bu mövzunu İsa Bəydən dinlədik, deyilər ki, fikirinizə saygı ilə yanaşırıq. Bir dirlərimiz diğer bir məsələdə var ki, Qarabakh məsələsi artıq birirdən çoxdur ki, biz Qustürkünlə və təmharibəsinin başlanması və nəhtici ətibarıyla Törpüxarımızın bir bismini azad etmiş olduq. Təbii ki, və əzi həllə olunmayan həllə də məsələlər var. Və bu məsələlələrdən biri də prezidentin də dəfələrlə orada yaşayan ərmənlər Azərbaycan vətəndaşları da yəni bizim vətəndaşlarımıza qəblilib yaşayallarsa eyni haqlara sahip olacaqlar. Və sül müqabələsinin imzalanması yönündə də prosesdər getdiyi göstərlər. Amma qeyd elədiyiniz kimi nəvənsə, hiç bir rəxınada da tiflisdə nəlumatlısınız, yəgim ki, həm də ərmənistan, həm də Azərbaycan siyasi partilər nümayəndələri, millət vəkiri, iştimayət nümayəndələri, media nümayəndələri nən iştirakiylə bir görüş keçirlikdir, məs, bu sülh quruculu yönümündə. Yəni, bu baharədə haldə, məsəl üçün, biz çox kəsat məlumatımız var, bəlimizdən gəldiyi qədər olan həbəs bir növü üstü örtülü afar olur. Sonunda, yəni, ərmənlərin Azərbaycanların, yəni, o qara bakda yaşamaq seçimini də biz eləmə eləkiyolardan yaşayacaq, yoxsa yox. Yəni, bu ümdə məsələlər nə dəm bəz cəmiyyətdən gizlədirlər isəbəyik? Haklısınız, hakimiyyət təsür ki, şəhfak bir hakimiyyət deyil və özün bir çox qərarlarını, bir çox atımlarını iştimayətlə məsələtdə şəhərək və edmir, tək başına verir. Və bisrallarda isə hətta bilisməyən prasitəri haqında bilgini başqa dövlətlərin başqa ölkələrin medjasından qəvər təruf ki, hansı prasitəsk edir, kim kimdən görüşür, nə sövbətləri dillikdir. Bu təbii ki, düzgün yanaşma deyil. Bu dəyişməl və xaldın prasitərin ən az mahiyyətindən qəvər olmalıdır, hans hatunların atlacağından qəvər olmalıdır. Və bu məsələtlərin hətta yaşıya bilməsindən sövbət gedirse mən Millist Sati 3. Mərkəzin mövqeyini bu arada xatırlatma askerim. Məsələyən tün Azərbaycan xalqının dövlətinin, millətinin taliyyinə bağlı bütün məsəlirləri daimi müzakirə parır bu mövzuları və diqqətlə saklayır. Və bu məsələyən bağlı Millist Sati 3. Mərkəzin mövqeyi bundan ibarətdir ki, burda şərtə olaraq simmiyyət simmiyyətdə simmiyyətdə göstəricinə əsaslanmalıya nədə ibarətdir simmiyyətdir? simmiyyətdə ondan ibarətdir ki, əgər ərimənlər qarabağda yaşayan öz əharlərinin orada yaşamasını istiyirlərse orada onlara məyən hüquqlar tələb edirlərse, inkazlar tələb edirlərse eyni hüquq var, eyni inkazlar zamanda ərimən insanından çarılmış, boğulmuş çanlı əhalisində verilmərdir ən küsəndə, 1988-ci ildə oradan 250-250 münə qədər soydaşımız çarıldı Fakçikoları, ərimənsanda etnik təmziləmə baş verildik həmin insanların geriyə dönməsinə orda istəlikləri öz könə hüquqlarında, böyük hüquqlarında, elobalarında yaşamasını imkan verilmərdir bundan sonra da ərimənsandan qarabağda ki, ərimənlərə hansı stabsı, hansı imkanları əlimənsanda yaşayan azər böyük çanlı əhalisində həmin imkanları, həmin stabsı, hər şeyi analı şəkildə verilmərdir və də bir simmet yolmalı bu, həm haqqədərlət baxımından önəmledir çünki Fakçikoları 250-250 münə qədər soydaşımız oradan çarılıq, qovulur, bunlar hüquqları bozulur, onların hüquqları bərp edilmərdir amma bu, təkçə haqqədərlət məsələsidir bu, həm də əminamanlığı çünki mənəmin ən və millis tətləri üçüncə mərqəzindən böyükəyi bundan iburətdir ki həm Qarabağda, Ermeni, həm də ərimənistanda azərbaycanlı əhalisi yaşadığı halda, onların imkanları, imkazları eyni səvdiyədə olduğu halda hər iki dövlət sürhtə, əmlamanlıqda maraq olacaq var bir tərəfdə o milazon yaşaması, o bir tərəfdə sonların olmaması, o simmetiyan pozulması deməkdir, balansın pozulması deməkdir və yenidə tərlikələrin qalması deməkdir. Biz istəyərdik ki, bu məsələdində millis tətləri üçüncə mərqəzindən mövqi-i təkifləri nəzərə olsa onu uygun adımlar atılsa. İsa bə, səsləndirdiniz fikir təbii ki, bu maraqlı fikirdi və hər zamanda bizdə eyni şərtis irəli sürmüşükü məs, Qarabağda başlanmazsının özülündə həçtə 8. ildən oradan amma bu, təkifləri nəzərə sürüdükdə ərməllər və qarşı bir təkifləri sürüə bilər ki, o zaman da bakidansın qaytdan qəncədən və diğer azərbaycanı şəhərlərində yaşayan və çaxnaşma səbəbi ilə tərkilən ərməllərin də qaytması təkifləri sürüələr. Bu vəziyyətlə necə olacaq vəz? Bu, artıq tutaq ki, mənim birinci dədiyyəmək məsələrin təkifləri siyasi iradə ilə həld ediləsi məsələdi. Sin dədiyisi, vəbəl o argumenti səsləyəndik, o artıq qısa zamana bağlı bilməsələdi. O artıq o zaman müzakə mövzusu olabilər ki, bizim birinci dədiyimiz məsələlər həll olunar, çülmü qəvrəsi imzalanar və səhərətlər dəlimi təsəb-dəmarqa isə bitər və səhərətlər meyənləşər. Ondan sonra hər iki tərəfdə, o burada Qarabağıda, Azərbaycan, Hüçan, Zəngəzur bölgesizdə, Azərbaycan nə hali yerləşdirilənlən sonra, onların hüqləri bərqərə olanından sonra, iki ölkə rəslə münasibətlər normallaşandan sonra artıq o proses siyasi qəralara bağlı olmayacaq. Yəni, necə ki, bugün mən o zamanı da görmək istəyirəm. Bizim bəzi dostlarımız, bəzi amma məsələyət səhkiyanaşırlar. Həbii ki, səhkiyanaş motorların hüqudu, Azərbaycan qalqına qaç, çox çinayətlə işlətlirdi. Amma, biz Avrupa'ya baxmalıq. Bugün Avrupa'da Yüz illərlə müharibah varmış Fransa və Almanya kimi dövlətlər, Liqa dövlətlər sür şəra etməyi yaşayırlar. Və Almanlar kefisiyəndə gelip Fransa da yaşayabilirlər, iş qurabilirlər, iş tapabilirlər. Fransızlar da gelib Almanya rəslində. Elə də Avrupa, bütün Avrupa ürkələrin hamsında o hüqlara əməl edilir. Və mən şu nürəm ki, nə zamansa Canivi Qafqazda da o şəqdərə əməl edilməlidir və ediləcək. Canivi Qafqazda da islənilən Azərbaycanlı gelip bugün tiflisli iş qurabildiyi kimi, tiflisli yaşayabildiyi kimi, iravanda da yaşayabiləcək, iş qurabiləcək, işaqdərabiləcək. En zamanda təbii ki, gülcünün də, elməndin də hüquq olmalıdır ki, Azərbaycan arasında yaşayabilirsiniz. Bu, gələcəyə etməsələdir. Yəni, o sin dedin sualın çababı gələcəyə etmək. İndi isə siyasi rada ortaya qoyulara o simmiyyətliyə nəil olunmalıdır. Gələcəyə də ayır, təbii ki, bir çox istəklərimiz planlarımız, həm qalb olaraq, həm dövlət olaraq var, bunlardan biri də zəngəzür dəhlisinin çəkilməsidir. Yəni, hav hazırda bu zəngəzür qaridoru inəndə daha bir dəqləşdirmə, yəni qərara gəlimədini söylür, çünki Rusya, Irməstən və Azərbaycanın ictirakilə bir kamisiya yaradılıbdır və hələ də o kamisiya qeydələdiyiniz kimi, yəni, 8 noya buradan daha doğrusu 10 noya burada inzalana bəyanatdan sonra yaradılan kamisiya nə, işinlən bağlı yenə də bir nəticə yoxdur, bir açıxanma yoxdur, ancaq biz xəbərlərdən görüşüldü, danışıldı, məsələsidir. Bunun amə, 2. tərəfi də sizin qeydələdiyiniz kimi, dilimitatsə, dimarkatsə məsələsi olması üçün, Azərbay, Irməstən, Azərbaycanın topaq bütünlüğünü, ərazi bütünlüğünü tanıması lazımdır. Azərbaycanın bir dövlət olaraq, cumrət olaraq tanıması lazımdır. Yəni, bunlar olmadalı təqdirdə biz sizin səhlə səsləndirdiniz o məsələrin yəni, gerçəhləşməsi, nə qədər zaman alacaq və mümkündür? Proses çətin gedir və prosesin çətin getməsinin müxtələr səhvləri var. Həm Irmənistan da ahirindəki müqabmət məsələsi var. Həm Rusya ameli var, həm İran ameli son vaxtlar fəyallaşıb. Başqa da qüvvələrin təsirləri var. Ona görə də proses çətin gedir. Amma həralda proses gezəcək. Və məsələ xatırladırəm ki, bugün heç Azərbaycanın qülcüslən arasında səhətlərin dilimitatsə, dimarkatsə prosesi başa çatmayıktı. Amma bu iki lönətərasında əməkraşlarız bir təklif münasibətləri olduğu üçün ən gərgim münasibətləri də səbrinən, təmkinlən, qabartmadan, düşməncəyi yaratmadan tərəflər həll eləməyət çalışırlar. Burada da sülp səhətlərin məynələşməsi prosesi paralel prosesləridir. Hansısa qabağa düşə bilər və olabilər ki, tamələm gündür ki, sülp səhətlərin qabağa düşək, hansısa səhətlərin məynələşməsi prosesi ikinci məbiliyə qalacaq. Əkçinə də gələ bilər, səhətlərin məynin səhətlərin dilimitatsə dimarkatsə başa çatabilər, bərcə məsələrləri mübaəsələri qala bilər. Onun zaman göstərəcəyə. Önəmli olan istiləmətlən düzgün seçilməsi, o istiləmətlən hərəkət edilməsi deyil. İradəsi və Türkiyən iradəsi və digər məyin dövlətlərində bu prosesi ilə kətməyə məcbul qalmaları hər haldi o prosesi ilə kətməyənə imkan verəcək. Nəvətə bir sualımız də məs, son zamanlar İran-Azərbaycan münasibətlərin gəlginləşməsi deyilməsi və həllə də belə bir fikir də dolaşmaxtadı ki, İran-Məs-Azərbaycanın regionunda Qustürk Ünivətəm Harbesindən siyasi vəziyyətlə bağladı və İranın da Azərbaycanlı sərhətinə Qoşun yeridilməsə də bir növü hansısa o qaydan özünə də bir ayrılmasıdır məs, zəngəzur, qaridoru və ya diğer məsələrdə. Yəni, bu durumda İranın gələcəkdə məs, zəngəz, zur boyu, araz boyu ərazilərdə necəki Rusiyanın sülhməramlı güvələr var. İranın da bir Qoşunu orda olması, nəzərək sahibi ümumiyyətlə, nə kimi iştirakı mövcudur, çünki biz İranın mümkün olan bir məsələ deyil keç bir şəkirdir mümkün olan məsələ deyil Yəni, siz soğanıza tamamlayın məs, Yəni, eləmən onu sirdim ki, yəni, bu İran boluna nə nəil olabilecək kiri yolda qalsın, söz aqqo İran, 90 ilinci ildən bugünə qədər, təxnən Otsillikr 4-də yalnız siyasət yürüdür. İran, Azərbaycan reçülükasının bizim Şimali-Azərbaycanın mövcudurununun əvvəcədən nərahat oldu, məcbulən bizim üçlə qirliyi tanıdır. Yəni, görəmdən sonraki, ilç biz tanıyan Türkiyə oldu, sonra Pakistan, Rumunya, müxtələtlələr biz tanıdır. İran da Azərbaycan tanımağa məcburuldu. Yəni, İran heç bir zaman Azərbaycanın inkişafını istəməyik. Azərbaycanın problemsiz inkişaf edən bir ölkə olmaqını istəməyik. Ona görə də, bilinci qaraba 1991-1994-cillərdə də İran, mən hisə bilirəm ki, ərimənlərə meyilli siyasət aparıptı. Sonraki müdətlətlədə problemlər yaratıq Azərbaycanı və bu, 24.000-i savaşda da dəvam eləyik. Faklar var ki, rüsyan silahları ərimənistanı, İran arasından keçirilib çatırlıktı. Və kim bilir? İran özü də məyən silahları müştəliktəki bəzməlmaqları görə çəvrəliyaxılnağında İranın bir hər bir mərkəz oluq, quruluq orda əsasən tehnika araşdırmalar rəqəmsal məsəlilərdən bağlı olun. Və onlar oradan Azərbaycanın hərəkətini istəyiklər. Azərbaycanın uçaqlarını, insansız uçaqlarını, hərəkətlərini istəyiklər. Bunların hamsın qayrınatlarını, yerini, saadını, vaxtını ərimənistanı bildiriklər. Bələ məlumatlar var. Və bu, savaşın Azərbaycanın uğru ilə bitməsi İranı Şöqvəyesin əsası. Çünki İran faktik olaraq ərimənistanın işxalı itdiyi ərazilərdə rüsyəni yanaşı ələrisin, faktik olaraq Azərbaycanın ərasını orada biznesləm məşğulurdu. Oranın söküp dağdırdılar, oranın söküp dağdırdılan inşaat maçallarını bir çoxalarda İranı saadırdı, ərimənistan və s. Və imzamanda kifayətlə ciddi bilgilər var ki, İran həm nərazidən ərimənistan vasəsi ilə narkoçik ticareti, məşğulurduklar. İndi isə bu imkanlar İranı ərimən çıxdı və ona görəmən ətrəsini ilk günlərinən, savaşını ilk günlərinən qeyd ediridim ki, bu savaşın ən önəmri ədəqlərinən biri də Azərbaycan-İran sərhətləri dəvrətimiz ordumuz o sərhətləri nəzarətə götürdü və bu çox böyük uğurdun. Ə bunu şuan işxaldan azad olmağız səviyyəsində ordun bir iş əsabı ilə vacib bir iş əsabı ilə. Dəvrlərdə də İran-Azərbaycanın maraqlarını əsid davranışını dəvam eləttirirdi. Yəni, İranın yüq maşımlar arabaları elməlslənə qordan daxan kəndinə yüqdaş yirdilər, yana çaxtaş yıllar, nələrdaş yıllar gidi şəkildə və Azərbaycan tərəfi dəfələrin onlara xəbərdəri qətdildi, ettikdən sonra onların maşımları sağlamağa başladı və bundan sonra İran narad olmağa başladı və sonu da görüldük. Artıq Azərbaycanı hədə qorlu gelirlər, mənafsiz iddialar rəvşülürlər. Ən mənafsiz iddialarının bir də budur ki, biz İranın yaxınında sələtlərin dəyişməsinlə, geopalistik dəyişlərin başqa elməsinlə göz yummayəcik. Yaxşı, sən belə geopalistik dəyişlərin göz yummayan bir dövlət sələt. 92-dən bu vaxtda qədər bu ərazları şıxalı oldu. Tün geopalistik vəziyyət dəyişiq. Tün sələtlərin elməstan dəyişiq, Rusya dəyişiq. Ə sonra niyə suçurdun? Nə mövqeyi bildirmirdik ki, bunu etməyolmaz bu, geopalistik, dəyişiqdir, bu sələtlərin elə keçirməsi, bu yol verilməsi? Nə bunun belə bu şəkildə demirdin? Və əndi də Azərbaycanı hədə qorku gəldirlər və görəndik ki, Azərbaycanı hədə qorkudan geri şəkilmir, dedilər ki, başqasına arxaynol Türkiyə işarı ilə. Amma özləri də qehtilər maskuya şikayətlənməyə başladılar Azərbaycanı. Yəni, bu da İranın bu yünki vəcətlə xəbər verən bir keçəliyik. Maskudan da gözləliklərə çababı almadılar, çünkü biz eksfətlər olaraq, analizklər olaraq bilirdi ki, İranın fəyallaşması maskuanın maraqlarını məyən hətdə bədər maraq oladır. Acə Rusya, İranın burada çoğ fəyallaşmasına bu regionunda söz sahibi olmasına maraq ol deyil və buna imkan verilməsiz. Rusya da ona görə soyuq kaşladı onların hekiflərini, ideyalarını. Və mənə gəl ki, ondan sonra İran tərəfi yenədə Azərbaycan qətilməyə və qeyni görəmdən sonra Türkiyəni İran səriyyətində, Naxçman yaxılınında hər bir təlimlər keçməyə başladığını Azərbaycanı, Türkiyə gülçüsten bir təlimlərinin bağlı və digər məsələrdən sonra başa düşməyə başladılar ki, bu istiləməkdə yanlış yəsət uğur qətilməyəcək. Mən eləyək onlar tədirçən qeyri çəkimə məcbur olacaqlar və başa düşməyəm məcbur olacaqlar ki, bizim Ermenistanı dediğimiz söz ki, Ermenistan çıxşu Azərbaycan və Türkiyə ilə normal qonşuluq münasvətlər qurumasdı. Bizim bu sözümüz İran adaydı. İran normal yaşamaşdı isə Azərbaycan və Türkiyə ilə normal münasvətlərə çalışmalıdır. Son olarak və leşimizin sonuna yaxanlaşırız. Son iki sual istəyərdim qısa kirləmizi bilirəsiniz. Yəni, İran yaranmış vəziyyətlən sonra bir növü oyun kənara qaldı. Artıq regionunda yeni bir dörtülü yaranıqdır. Rusiya, Türkiyə, Azərbaycan, Ermenistan. Yəni, Ermenistan da artıq əvvəl İran'a çox yaxın olduqa halda. Siz nə qeydirlədiyiniz ki, baxdı ki, söz haqqı sahib olan oyunçu deyil. Bu yeri yaranmış, bu dörtülü gələcəkdə regionunda, həmzən qəzür dəhlizi ilə bağlı, təbii ki, Rusiya da, Türkiyə de, Azərbaycan da xüsusilə Ermenistan üzərindən bir başa naxçıvana və pek yolu çıxış əldəlir. Yəni, biz illərdir görür əranı xəyənət, kəyənətini. İlərdə bu vəziyyətdə yenidən sülhün və qarar olduqdan sonra, yenidən bu vəziyyəti bir növü atəşin içini atmaq üçün, bundan da bir fikir var ki, İran süsaz işeynin imzalanmasını pozacaq. Yəni, bu pozma ehtimalı üçün, İran nəkimi adamlar atabilərisə, bəyi? İranın proseslə həlləyici təsirləməyik yanlar yoxdur. Və bunu Ermenlər də bilirlər, başqa quverlər də bilirlər. İran, bu oyunlardan əlçəki böylesi taliyyidən ürşilərdən məşğulmalı. Dəvələr, mənəminim ki, İranın bu sondirdəki davranışının səbəblər bu arada dedik, əsas səbəblərdən biri də ülkədə aklı vəziyyət. Ülkədə sosial qusada vəziyyət ağırlaşı bir andaqıydır. Yəni, digər tərəftən də hakimət uğrundu mübarizə kəskilinəşik. Bunda müxtəlif səbəbləri var, səbəblərdən biri də vilayet fəqih dedikləri xaminiyinin postu uğrundu mübarizət. Çünki onun da ehtimalı gündən günə artır və siyasin bu ərzə kəskilinəşik bu. İran hakimət o siyasin bu ərzən kəskilinin azaltmağı üçün. Cəmiyyətin sosial qusada məsəlilərinə bağlı narahdaqımla bir dəz pərdərəmək üçün. Bu mövzuları qabardıqdır. Özdəki burada da daha çox İsrail-i Bəhan eləyərək, adlımlıyı səskiyət alır. Bu siyasətdə İranın son qoyumalı və öz problemlərin ən məşğolmalı. İranın problemləri yəni başa düşürəm. İran uçuzan tələflərdən biridir bu savaşta. Amma bu qətçəklikdir, bunu dəyişmək mümkündir. Və bu, dəyişməyətək. Ona görədi, İran bu mövzudan, bu mövzunla məşğolma və s. öz daxili problemlərin ən məşğolmalıdır. Əgər inkşaf ilə məhslisə ən yeni mövz açmağa səmrəm, dedis qusadan şəh, inkşaf il məhslisə orada çoxluq olan azərubacan Türklərinin yüqılarını tanımalıdır. Onların cəmiyyətin idar edilməsində söz rəbi olmasında maraqlı olmalıdır. İranın çıxşı yolu budur. Eyni zamanda İranın problemi təkçə oda deyil. İranın problemi həmdə dünya ilə qarşdırmadığı üniversitellah əldə etmək mövzusunda İranın səyləri bəni ahadirliyin əks mövqeyi ilə qarşı qarşı eləkdir. Və kifayətə dər sərf mövqeyi tutub mərki biləşmiş tətləri başda olmaxna İran bu məsələr yoluna qoymağa çalışmalıdır ki çiddi, çox çiddi indikindən qaqqat çiddi problemlərinə üzləşməsin. İranın canı bir qafqada söz sahibi olması, azərubacan işlərinə qarşıması ediyal çöklətdir. Son bir sualım, səhiyyənidən bütün bu hadisələrin fövqündə gədən azərubacan əriməsten arasında süzsazi şey, kimçi, sülh mövvələsi deyir. Yəni, bu süzsazi şeyin inzalanması sizcə çünki fikirlər var ki, artıq %90 məsələlər həllə olunubdur qalıq yerdə qalan 10 faiz. Yəni, bunun bəli bir tariqi sizcə, yəni, milli stratejik düşüncə mərkezini əhber olaraq, bəli bir tariqi var mı ki hakimiyyət təbii ki, proseslərdən bizim xəbərimiz olmadığına görə bizdə sizin fikirlərinizi də izləyicilərimizdən paylaşırıq. Yəni, bəli bir tariq var mı ki, azərubacan əriməsten filan günü, filan saatdə, filan şərtdərlər və bu şərtdər də istəyərdik ki, bir də sizdən dinləyik ki, hansı şərtdərlər, xüsusulə özelliklə azərbaycanın maraqlarına ən başlıca uyan şərtdərlər bir də xalgımızın maraqlarına uyan şərtdərlərini imzalanacaq. Azərubacanın mövqeyi kırmızı xətləri bəlidir. Yəni, bunun şərtdər də onun ənibarətdik ki, sürt sadış olmalı deyilməsdən ən azərubacan arasında ərazib dövlüyü tanımaldı qaşı xüsusulətdə, zəngəzür yolu, qayrı doğru çəkilməlidir və fəaliyyət göstərməlidir. Digər qamu yıkaçlar açılmalıdır. Və azərubacanında qalmastiyan, qarabağda yaşamastiyan elmərlərdir, azərubacan qamu yətiriliyi kaşıtasını tanımaldılar, azərubacan və təndaşlı olduqlarını qəbullamaldılar. Bunun şubharlı olaraq bizdə MSN-in təkfi yenəxatırlardıran ki, Ərmənistanada azərubacanlı köçkünlərin geri dövətməsindən olan hüqlarnı tanımasına şəra kərad olmalıdır. Bu məsələdə gündəmdir. Bizim şərtdərimiz bu qədər sadə, bəsid və bəni orhaq hüqlə uygun, hətta ərmənistan də isə nə görsünüz maraqlarını uygun, tekiflərdir. Ərmənistanada vəzət tamirək kəbdir, məsələdə çünki daflı siyasi bu arada gedir və əli vanşis qüvvələr də var, həmədi vanşis qüvvələr faşiniyan hakimətində daha sərt mövqə tutmaqaya, hodni vanşirtilməyə söv qəlirlər. Ona görəli, məsələ, vəzət daha ağırdır. Amma burada məncə azərubacan bilməmrəli məsələsi Rus saldatının azərubacan torbaandan çarılması olmalıq. Əslat məsələdə buz. Rus sürməramlar məsələsi necə olacaq? Bunun da həvlinin kısal ütlətdə mümkün olacaq, mən düşünmürəm əgər bu yaxdan 3-5 ildə həllə olunsa, mən buna çox yüksək qeymətləmdir, əgər 3-5 ildə həllə olunsa, hesab edilək ki, bu çiddi uğrular Rusya buna möqəvmət göstərəcək və məsələ durasın hakim məsələ bir-birinə bağlıb və əgər azərubacan Rus saldatının buradan çıxalılmasını istəyirsə azərubacan torbaqlarından Əlmənsanla münasibətlə normallaşmasına nəli olmaq lazım. Çünki Əçinə dəyişməsələ, 5 ildən sonra o xonluya bir bəyanatına görə, azərubacan da Əlmənsan da hürları var ki, Rus saldatlarının bürgədən çırq etməsin, tərəb etsin. Amma azərubacan tələb etsə Əlmənsan desə yox, qalsın Rus onu istifadəl yəcək, orda qalacaq. Ona görə də Əlmənsanla münasibətlə normallaşmasına nəli olmaq lazım. Və bunun da, dədiyim kimi şəhdərisi metrədən keçirir, düniya artıq keçmişin savaşın baxşıynə yox, gələcəyən sürün bağışın baxşıynə baxmaqa tələb edir. Bu, azərubacan xalqından da yanaşmadı, çünki yenə deyirəm 10 minlərdən şəhid vermişik milyonlar nə insanımız Ərər çəkiplər 10 illərlən doğma yurtlarından kənar çüplər bu günlərlə yurtlarına qayrə bilmirlər. Bütün qalqımız böyük bir zərivalıktı və bu, tüm bunlardan keçmək asan deyil. Acə biz, gələcəyə çünürüksə savaşı yox bağışın üçün məliyik. Savaşa hazır olmalıq. Savaşa həmiş hazır olmalıq. Məmin olmaz sabah nə olacaq. Hama bizim seçim, seçim bizdə asılsa biz bağışı seçməliyik və bağışa doğru nə mübkünsə 10 illərlən məliyik. Və burada da, mələtlər hamsi birilə bağlıdır. Bu, dediklərimi eləmək üçün. Rus saldaqın buradan çıxartma harçünün, Ermənsan'dan sarışa naïq olma harçünün normal nəsbətlərə naïq olma harçünn azərubacan türkəmi nəsbətlər inşa fəriməlidir. İndi Allah üçün çox yüksə sevədədir. İndikləm də yüksə sevədədir. İnşa fəriməlidir. Bu məslələr hamsi birbirinə bağlıdır. Həgər düzgün adımlar atılarsa bu istiqamət ilələmək mübkün olacaq. Və başqa bir vaxtı bu mövzunə danışarıq ki, bütün məslələr nəli olma harçın azərubacan da gerçək milli-birləyə nəil olunmalıdır. Və bu milli-birlik yalnız kemapatik şərqəni, müxalifətin və fərvəli üzərində qurulmamalıdır. Bu həm də hakimiyyətin düzgün daxil siyasətə parmasına əs ıslanmalıdır. Geçə islahtlar, sözdə yox, geçə islahtlar olmalıdır, azaldıqlar olmalıdır. Sin də dediyiz o parlamenti, həyqi parlamenti qurmağa üçün ciddi seçki məcəlləsin islahtına və azərubələri seçkiyəyə kiətik var. Bütün bu işlə görülməyədik. Ölkədəki milli-birlik əbədi olsun və o, dediyimiz, çatmağa mümkün olsun. İnşallah, gələn müzakirəmizdə müzakirə saatində də dediyimiz kimi milli-birlik, çünkü biz milli-birlik məsək, ilin alımız kola təşin olun şəhadəti ilə bağlı, biz o milli-birlik amincəm şəhiklərimizdə rəhmət eləsin, qazilərimizdə Allah şəhbə versin və vətənin keşiğində də duran hər biçilərimizdə üç güvvət arz oluruk. Həmə biz milli-birlik gördük. Biz xalgımızdan yana əminik, amma hakimiyyətlə təktərəfli olmalı da, bu milli-birlik ümid eləyik ki, gələn görüşlərdə də əzizləyicilərimiz üçün də məsək bu müəqsudda, müzakirə saatində bizimdə olacaq var. Əndi isə xatılalım ki, bugünkü müzakirə saatinin sonuna gəldik, qonabımız milli-strategi düşüncə mərkəzinin rəhbəri isə bəl bələyidik. Mövzumuza məsək hakimiyyətin məsək, bu müəqsudda gündün dəşdirməsi inə bağlı başladıq, daha sonrası və hər bir vətəndaşımızı maraqlandıran Qarabağında gələcək olan projətləri, Qarabağın gələcəyi imzalanacağı müqabirləsi və yaxın qonşumuz, yəni, bizə düşməm və dostum olan Iranın gələcəkəyi davranışı. Dost deyil təhsüf ki, düşmən olmalı da yanlışdı, ziyan çəkecək etməsinlə. Bu da isə bəl, son bir uyarısıydı Irana. Dəşəkür edirik, əz qonakımız üçün fikirlərin bir səparlaşıdır bu üçün, bir az apaniyyətli ilədim. Yəni, bu da bir vətəndaş olaraq, yəni, biz jurnalistiyimizdən yanaşı, həm də vətəndaşıdır. Yəni, biraz mazlıd görə, isə bəl bizim apaniyyətliyimizdir. Dəşəkür edirik, əz izləyicilərimizdə bir saatı bizimlə olu, dəyirli qonakımızın fikirini dinlədiyi üçün salamat qalı, gələn görüşlərə gələr. Sağ olun.