 Hoogstuk 23, eerste deel van de Leo van Vlaanderen. Dit is een Liepevoxtopname. Alle Liepevoxtopnamen behoort tot de publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar Liepevoxt.org. Opname door Anna Simon. De Leo van Vlaanderen door Hendrik Konchans. Hoogstuk 23. Daar ligt die trotsen heldend trein verstikt in bloed, besmeurd bij het brein. Bij Kortrijk's wal op bloedigplein was hem dit lot beschoren. Hij kwam in losgevieden draf te vroeg naar Vlaanderens bodem af. Daar ligt hij neder zonder graf. Daar roesten zijn de sporen. TH van Rijswijk. De Vlaamse ridders die in Kortrijk geherrecht waren, lagen allen te bedden wanneer de tijding van de Comster Fransen als een schrikkelijk nieuws door de stad lopende en kwam wekken. Sevens deed Guide de bazuinen aanheffen, de trommen rondgaan en een uur later waren alden in de stad zijn de mannen tegen de wallen vergaderd. De ridders waren ook in voller uitrusting toegelopen, in gedachten dat de Fransen hen onmiddellijk zouden aanvallen. Terwijl het te vrezen was dat de kastelijn van Lens gedurend het gevecht uit het kasteel kwam en op de stad viede, deed men de Iperlingen uit de legerplaats komen om de Franse bezetting te bewaken en daar zelf uitvallen te beletten. Aan de steampoord werd een talke wacht gesteld om de vrouwen en kinderen binnen de muren te houden. De vervaardheid trouwens was zo zeer onder hen dat zij nog dezelfde nacht door de velden wilde ontvluchten. Mijn onvermijdelijke dood bedreigde hen. Van de ene kant kon de kastelijn van Lens met zijn vrede zolderniers alle ogenblikken uit het slot vallen. Van de andere kant was het voor uitzicht nog aakliggig, want ze hadden geen betrouwen genoeg in het geringe getal hunner gewapende broeders om te hopen dat de zegen door hen behaald werden. En waarlijk, indien helden, moed en onversaagdheid de Vlamingen niet beled hadden het gevaar te merken, zouden zij ook wel aan de laatste beden gedacht hebben. Want terwijl een reed meer voetvolk in het Franse leegig dan in het hunnen was, bleven er bovendien nog 32.000 ruiders te bevechten. De Vlaamse oversten berekenen de kansen van de aanstaande slag met koude bloeden. Hoe grote dapperheid en de strijdenslust ook in hen was, konden zij zich echter het gevaar niet verbergen. De heldenmoed beledde mensen niet al het aakligger enige steltenis te zien. Dezelfde doet de ingeboerend schrik des doods niet vergaan, maar geeft de man macht genoeg om die krachtroofende aandurningen te overwinnen en te tarten. Tot daar slechts kan de ziel het lichaam tot zijn vernietiging drijven. Voor zichzelf vreesden de Vlaamse heren niet, maar het vaderland, de vrijheid, welke men tegen een zo ongelijke macht ging verspelen, boesende hun een angstig voorgevoel in. Ondanks de weinige hoop die zij mochten koesteren, besloten zij de strijd aan te nemen, en liever als helden op het slagveld te sterven dan een schandelijke onderwerping te doen. De jonge macht tot, met de zuster van Adolf en meer andere edelfrouwen, werden naar de Abtij van Groeningen gezonden, om al daar een veilige schouwplaats te hebben, indien de Fransen kortrijk vermeesterden. Dit alles al zo beschikt zijnde, namend de ridders nog enige andere maatregelen, en vertrokken tegelijk na het leegig. Het Franse volk heeft altijd de andere naziën misacht en miskend. De opgeblazenheid is het kenmerk hun er inborst. Die eidelenwaan is hun zo dikwijls verdervelijk geweest. Zo veel Fransen liggen er op vreemde bodem begraven, die als slachtoffer hun er lichtzinnigheid in de bloei des levens gesneuveld zijn. De veld die Robert dachttwa, was wel een ervaren en dapper krijgsman, maar hij was al te vermetel. Hij dacht dat hij niet nodig met voorzichtigheid te werk te gaan, en stelde zich voor dat hij met de eerste aanval het Vlaamse leegig overhoop zou lopen. Die trotsen mening was ook in de hart en zijn er mannen. Ja, zover dat, terwijl het leger van Quide zich in de Duitsland is tot de slag bereid maakte, het Franse leger zo gerust sleep als of het ergens in een vriendenstad geherbergd waren geweest. Op hun talloze ruiterijsteunende waren zij overtuigd dat niets aan zulke her weerstand bieden kon. Indien ze echt er niet zo onbezonnen en niet met zoveel vermetelheid waarom te werk gegaan, zouden zij de plaats waarop zij strijden moesten eerst wel bezien en er zelf voor- en nadelige lichting bereikend hebben. Dan zouden zij hebben bevonden dat de grond tussen de beide legers hun ruiterij ten onderte maakte. Toch, waartoe kon die overtollige zorgen dienen. Was het Vlaamse leger hun de moeite waard om voorzichtigheid te gebruiken? Robert Dachtwa dacht het niet. Het herder Vlamingen had op de Groeningen Kouter stand genomen. Achter hen ten Noorden liep de Leyen een bredere rivier die alle aanval langs die kant onmogelijk maakte. Voor de slagoorden vloeide de Groeningen beek, welke door haar eigen breedte en haar lage modderige boorden der Franse ruiterij een onverwinbare hinderpaal aanboot. De rechterveugel steunded tegen dit deel der Wallen van Kortrijk in weer naar bijheid Sint-Maartenskerk staat. De linkerveugel was door een bocht der Groeningen beek omvangen, in zulke voegen dat de Vlaamingen als op een eiland stonden en moeilijk konden aangetast worden. De uitgestrektheid, welke hen van het Frans leger scheide, bestond uit enige lage weiden, die ergronden door de mosserbeek, die er konkelen doorliep, bewaterd en doorweekt waren. Dus moest de Frans ruiterij tenminste over twee kleine rivieren springen, eerst iets kon uitrichten, en het was niet gemakkelijk die hinderpaalen te herwinnen, aangezien de voeten der paarden op de modderige boorden geen steun vinden konden, en het tot de knieën moesten inzakken. De Franse veldheer ging te werk alsof hij van vaste en harde grondshuis treiden en ontwerp de aanval op een wijze die met de krijgskunde niet overeenstemde. Zo waar is het dat een al te groot betrouwen de mens onvoorzichtig maakt. Bij het aanbreken van de dag, eerder zon haar gloeiende schijf op de kim vertoonden, stonden de Vlamingen reeds in slagoorden op een enkelerij tegen de Groeningen Beek. Meneer Quide voerde het bevel over de linker vleugel en had al de mindere ambachten van bruggen met zich. Eustage Sporkin met de lieden van Veurne stond in de midden dierbende. De tweede schaar had meneer Jan Borlut tot aanleidig, en telde vijfduizend gentenaars. De derde schaar stond onder meneer Willem van Gullik en was uit de wevers en vrijlatend van bruggen gevormd. De rechter vleugel, die tegen de Wallen van Kortrijk raakte, bestond uit de beenhouwers met hun dekend breidel en de zeelselaten. Meneer Jan van Rennesse was over deze bevelhebber. De andere Vlaamse ridders hadden geen vaste plaatsen. Ze gingen waar het hun goed dacht of waar hun hulp kon nodig zijn. De 1100 naamse ruiters werden achter de slagoorden geplaatst, want men wilden ze niet gebruiken, omdat er door hen geen wanoorden onder het voetvolk kwamen. Eindelijk begon het Franse leger zich ook te bereiden. Duizend parzuinen hieven tegelijk hun scherpentone aan, de paarden bristen, en de wapens klonken met zulke en ijstelijk geruist door een dat de Vlaamingen bij het naken van dit doodsgevaar met een huiverige kouder werden bevangen. Welk een ontzachelijke wolk vijanden ging op hen storten. Voor die moedige mannen was dit niets, zij gingen sterven, dit wisten zij. Maar hun verlaten vrouwen en kinderen, wat zouden die geworden? Ho, op dit plechtig ogenblik dachten zij allen aan het gingen zij meest op aarde beminnen. De jonge gezell weende in zijn hart over het meisje dat hem verloofd was. De vader werd met innegepijn gevolterd, nu hij zijn zonen de vreemde tot slaven laten moest. En de zoon zuchtte we moedig bij de heugnis zijn grijzen, kranken vaders, welke nu alleen temporary dwingelandij blijven moest. In hen waren twee driften, de onversaagdheid en de angst. Wanneer deze twee hartstochten zich in de tegenwoordigheid van een dreigend gevaarte samensmelten, veranderen zij in razenij. Dit gebeurde ook onder de Vlamingen. Hun ogen werden stijf en halstarig. Hun tanden nepen zich bitsig op een. Een brandende dorst kwam hun mond door en droog maken. En de adem die uit hun heigende longen opkwam, was kort en lastig. Een schrik verwekkende stilte heerst erboven het leegig. Niemand gaf zijn aandoenen aan andere te kennen, want zij waren allen in sombere gepijn zijn verzonken. Zij stonden reeds enige tijd al dus in een lang rij geschaard, wanneer de zon, boven de kem gerezen zijnde, hun het leger daar Fransen zien liet. De ruiters waren zo menigvuldig, dat een korenveld minder haren draagt dan er speren boven de vijanderlijke benden uitstaken. De paarden der vorstige lederen stamten ongeduldig met de voeten en besproeiden hun ijzeren deksels met witte vlockenschuim. De basuinen zonden hun galmende tonen als in een feest gejuig door de zuchtende bomen van het neerlanderbos, en zweepend speelde de wind in de wentelende vouwen der wimpels en banieren. De stem der veldheren kwam dit kijgsgerucht bij pozenbeheersen, terwijl soms de wapen kreeg. Noël! Noël! Frankrijk! Frankrijk! Uit een beddenen opging en al ander schaal verdoofde. Ongeduurig en vol moed waren de Franse ridders. Zij prikkelde hun slagpaarden met de punter spoor om hen meer drift in te boezemen, en dan wedig strielden zij dezelfde en spraken tot hen op dat zij de stem hunsmeesters in de strijd beter zouden herkennen. Wie zal de eer hebben van de eerste steek te doen? Was het algemeen gepijns dat hun met ongeduld vervoerde. Die eer was onder de ridders zeer groot. Wanneer dezelfde hun in een voorname slagte beurt viel, rondden zij hun gans leven op als een bewijs van onbetwistbare dapperheid. Allen hielden daarom hun paarden gereed en de speer geveld om op het eerste bevel, op het minste teken des veldheers vooruit te springen. In de wijden welke nevens het leger lagen, bewogende Franse voetknechten zich in wentelende scharen en dreven langzaam als een schrikbare slang met kronkelende wendingen door het veld, terwijl de grootste stilte onderaan heerste. Wanneer ik wierde bemerkte dat de aanval ging geschieden, zond hij duizend slingerwerpers onder het bevel van Salomon, heer van Zevenkote, tot tegen de Tweede Beek, om de Franse voorwacht te ontrusten. Dan deed hij aan zijn onderscheide benden een richting nemen, welke hij in een vierkant schikte en een toelid in het midden der legerplaats te zien. Een altaar van zoden was al daarop gericht. De grote standaard van Sint Joris, beschermerderkrijgers, ontfouden de ridder met de draak boven het hoofd van de priester, die een volle plechtgewaad op de trappen van het altaar bezig was met gebeden voor de goede uitslag des gevechts te storten. Zijn aanroeping geëindigd hebende klom hij op de bovenste trap des altaars, verkeerde zich om naar het volk en hief zijn handen boven het leger. Plotslings en met dezelfde beweging zonken al de scharen te gronden en ontvingen in een doodse stilte de laatste zegening. Zij werden bij die plechtigheid hevig onderhoord. Een onbekend gevoel kwam hun harten in edele zelfverlogening ontsteken en het scheen hen dat de stem gods en tot de marteldood riep. Met een heilig vuur vervuld vergaten zij al wat hun baarde dierbaar was en zij werden door geestontheffing tot de helden hun vaderen gevoerd. Dan werd hun boezem weidig. Het bloed stormde onstuimiger door hun aderen en zij heigde naar de strijd als naar de verlossing. De priester zijn handen tot zich trekkingen richten zij zich even stilzwijgend op. De jonge wiede sprong van zijn paard kwam te midden onder hen en riep. Mannen van Vlaanderen, geheugd u de roemrijke daden uur vaderen. Zij telden hun vijanden niet. Hun onversrokken moed bevocht die vrijheid welke de vreemde dingelanden ons willen ontroven. Gij ook zult heden uw bloed voor dit heilig pand doen stromen en zo wij sterven moeten het zij dan als een vrij en manhaftig volk als nimmergetende leeuwenzonen. Denkt aan God wiens tempels zij verbrand hebben, aan uw kinderen die zij morden zullen, aan uw benouden vrouwen, aan al wat zij bemint en dan zullen onze vijanden in die wij bezwijken moeten niet op de zee geroemen want er zullen meer vallen dan vlamingen op onze bodem gevallen zijn. Geefd acht op de ruiters, steekt uw goede dag tussen de benen der paarden en verlaat uw scharen niet. Wie je verslagen vijand plundert, al wie uit de strijd wil lopen, zult hij zelf dood slaan. Ik bevel het u. In die er een enkele lafhaard onder u bevonden wordt, hij sterven door uw handen. Zijn bloed komen over mij alleen. Hij bukte zich met hevige geestrift en nam een weinig aarde van de grond. Hetzelfde in de mond stekende verhief hij zijn stem hoogig en haar nam. Ik sfeer bij deze duurbare aarde welke ik in mij dragen wil, dat ik heden zal sterven of overwinnen. God hoort mij. Al de scharen bukten zich gelijk en aarten insgelijk zijn weinig aarde van de vaderlandse grond. Die aarde in hun boezem zinkende vervulde hem met een gevoel van stille razenij en van sombere veraaklust. Vergiftig was de blik hun erwijflende ogen, men zag hun aangezichten afwisselend bleek of rood worden, terwijl een doodse uitdrukking erop bleef staan. Een dofgebrom als het bulderende zorkaans in de schoot der holle rotspelonken ontstond onder het vervoerde leegig. Al de kreten, al de eden, al de vloeken verenigden zich in een naargerucht, waaruit men slechts dit verstaan kon. Wij willen en zullen sterven. De slagoorden werd in allerhaast hernomen en gelijk de voeren tegen de groeningenbeek geschikt. Onderwijl was Robert Dachtwa met enige andere Franse veldhieren tot op een kleine afstand van het Vlaamse leger gekomen om hetzelfde te herkennen. Zijn boogschutters werden ter stond tegen de slingerwerpers van Guiden aangevoerd en men zag door voorwachtende erbij de legers zich er iets enige afzonderlijke peilen of stenen toezenden, terwijl Robert zijn ruiters vooruit deed zakken. Zien er dat Guiden zich op een enkele rij met zijn volk geschaard had, verdeelde hij zijn leger in drie lichamen. Het tweede beheelte hij onder zijn eigen bevel en vormde hetzelfde uit de beste benden tegen het al van vijftienduizend uitgelezen ruiters. Het derde dat de achterwacht hebben moest en tot de bewaring daar legerplaatsbestemd was, liet hij onder het bevel van Guiden zijn pol. Gelijk hij zich bereid maakte om met die verbazende herkrachten tegen het Vlaamse leger in te lopen, kwam de heer Jean de Barley over zijn der vreemde benden bij hem en spak hem al dus aan. Om de liefde gods, meneer Dachtwa, laat mij met mijn mannen eerste strijden gaan. Stel de bloem der Franse ridders niet bloot onder de handen die dier bijeen geraapten Vlaamingen te sterven. Het zijn razende mannen die door de wanhoop uitzinnig geworden zijn. Ik ken hun gewoonte, ze hebben hun voorraad in de stad gelaten. Blijf hij hier in slagoorden en ik met mijn lichteruit rij zal ze van kortrijk afsnijden en hem met kleine aanvallen bezighouden. De Vlaamingen eten veel en de gantse dag door, ze hebben veel levensmiddelen nodig. Intien wij hun dezelfde onderhoven, zullen zij weldra van honger moeten vertrekken en dan kun jij in een gunstger plaats op hen vallen. Al zo zou het gij dit gespuis geheel verdelgen zonder veel edelbloed te vergieten. De constabel, de nestelen en meer andere heren, keurden die raad goed, maar Robert, door verbolgenheid verblind, wilde er geen zins van horen en razen tegen Jean de Barle dat hij zwijgen zou. Al die bereidingen hadden de tijd toen voorbij snellen. Het was reed zeven uur in de morgen, wanneer de Franse ridders zich tot op twee slingerworpen van de vijand bevonden. Tussen de schutters der Franse en de steenwerpers der Vlamingen lacht de Mosserbeek, in zulk er voegen dat zij Alkander niet naderen konden en er slechts weinig mannen aan beide zijde doodbleven. De scenenschalk Dachtwa gaf aan Rodolf de nestelen, aanleider van het eerste lichaam, het bevel tot de aanval. De eerste schaarruiters sprong met ontstuimige drift vooruit en rende tot beide Mosserbeek, maar hier zonken zij tot aan de sadels in het slijk. Alkander over hooplopende vielen de voorsten van hun paarden en werden door de Vlamingen doodgeworpen, of zij versmachten in de modderg. Die er uitgeraken konden, keerden in allerhaast terug en dorsen het niet meer wagen zich nog zo roekeloos bloot te stellen. Onder wielen stond het Vlaamse leger beweegloos achter de tweede beek, de val der vijanden in de diepste stilzwijgendheid aanziende. De constable Rodolf, merkende dat het doordocht voor zijn ruiters onmogelijk was, kwam bij meneer Dachtwa en riep Voorwaar, ik zeg u graaf, dat wij onze lieden in groot gevaar stellen met hen al zo in die beek te jagen. Geen enkel paard wil, nog kan erover. Laat ons lieve onze vijanden uit hun legerplaats locken. Geloof mij, jij waagt ons allen in dit spel. Maar de veldheer was al te zeer door spijt en woede ingenomen om op die wijze raad achtergeven. Hij schreeuwen met grammoedigheid, bij de duivel constable. Dit is een lombarde raad. Zijt geen bank van die hoop wolven of zout gij van hun haar hebben. Hierdoor wilde hij te kennen geven dat de constable de Vlamingen beminden en ter schade van Frankrijk welicht begunstigen wilde. Rodolf, door dit verwijt gekwetst, ontstak in een hevige toren. Hij naderde dichter bij de veldheer en antwoorde met pitsige nadruk. Gij twijfelt aan mijn moed? Gij hoont mij? Maar, ik vraag u, durft gij mij op staande voet en alleen tussen de vijand volgen? Ik zal u zover brengen dat gij nimmer weder komen zult. Enige andere ridders wirpen zich tussen de twee tussen de veldheeren en deden zoveel door hun woorden dat ze hen tot bedaren brachten. Zij vertonen insgelijks aan de scenisch halk dat het doortocht bij de beek onmogelijk was. Maar hij wilde er niet van gesproken hebben en geboot aan Rodolf dat hij opnieuw zou vooruit gaan. De constable, door spijt vervoerd, rende met zijn scharen onstuimelijk naar het Vlaams leegig. Maar bij de beek vielen al de ruiters der eerste geleden een overhoop. De ene verpletterde de andere en meer dan vijfhonderd versmachten in die verwarring. Terwijl de Vlamingen zo menigvuldige stenen onder hen wirpen dat hun harnassen en helmen op hun leden verpletterd werden. Meneerdag Twa dit ziende werd genootzaakt de benden van Rodolf terug te roepen. Met de grootste moeite kom men dit lichaam weder tot regelmatig gescharen vormen, want er was een schrikkelijke verwarring onder hen gekomen. In tussentijd had meneer Jean de Balle een plaats gevonden waar men door de eerste beek gemakkelijker waren kon en was met twee-duizend kruisboogschutters erover getogen. In de weide waar de Vlaamse slingeraar stonden geraakt zijn, schikte hij zijn mannen in een dichtgesloten schaar en begon zoveel ijzeren schichten op de Vlaamse slingeraars te zenden dat de lucht erdoor verduisterd werd. Een groot getal Vlamingen vielen dood of gekwetst op de weide en de Franse schutters wonnen op hen veel gronds. Meneer Salomon van Zevenkote had zelf de slinger van een gesneuvelde ambachtsmann opgenomen en moedigde te zijn door zijn voorbeeld aan, maar een ijzeren pijl boorde door het voorstuk van zijn helm en wierp hem dood ter aarde. De Vlaamingen, hun aanleider nevens zoveel makkers, zien de vallen en geen keiën meerhebbende, dijnsten zonder wanoorden naar hun lege af. Een enkele slingeraar van Vuurne bleef de midden der weide alleen staan alsof hij de schichten der Franse trotsen wilde. Beweegloos stond hij, alhoewel de pijlen boven zijn hoofd en rondom hem fluitende vlogen. Met een langzame beweging plaatste hij een zware kei in zijn slinger en mikte met stijven aandacht op het doel dat hij treffen wilde. Na de slinger enige malen met kracht rondgedraaid te hebben, liet hij het een einde los en de kei vloog huilend door de lucht. Een pijnlijke schreeuw kwam uit de borst van de Franse aanleider die zonder leven op de grond stortte. Zijn helm was tegen zijn hersens verpletterd en zo sneuvelden de aanleiders daar twee strijdende benden bij dezelfde aanval. Op dit gezicht werden de Franse schutters zover woed dat zij hun kruisboog een weg weerpen. De degen in de vuist neemenden liepen zij de Vlaamse slingeraars met ontstuimigheid op het lijf en vervolgden dezelfde tot beide tweede beek, welke voor het Vlaamse leeg haar vloeiden. Meneer Valle Payel, die bij Robert daar twaist stond, de voortgangers schutters ziende, riep. Seneschalk, die slechte voetknechten, zullen zoveel doen dat zij alleen de eerders gevecht zullen halen. Indien zij de vijand uit eendrijven, wat komen wij, ridders, hier dan doen? Dit is schande, wij staan hier alsof wij niet doorste strijden. Monswath Santani, schreeuwde Robert, vooruit constable, val aan! Op dit bevel losden al de ridders van het eerste lichaam de teugel en dreven hun paarden in wanoorden voort. Iedeg wilde de eerste zijn om de eresteek te doen. Met zulke onvoorzichtige dwaasheid liepen zij hun boogschutters over hoop en boorden door hun eigen volk. Honderden voetknechten worstelden met de dood tussen de voeten der paarden, welke hen verpletterden. De overigen vluchten langs alle zijden van het slagveld. Zo deden de ridders het behaalde voordeelte niet en gaven aan de Vlaamse slingeraars de tijd om zich weer in gesloten benden te hervormen. Er ontstond uit het gekermde gevallen ridders een akelig doodsgehuil dat men van ver wel voor het juichen eens zegenpraanende legers zou genomen hebben. De ongelukkige ridders, over wie je lichaam een gantse wolk andere ruiters vooruit rende, schreeuwden dat men hen toch niet vertrappen zou. Maar er was geen tegenhouden aan. Reeds was de stem daargene die eerst gevallen waren in een laatste doodskreed vergaan. Zij, die hen om ver gelopen hadden, werden nu ook door anderen verpletterd, zodat het gehuil bleef aanhouden. De achterste benden, denkenden dat de strijd aangevangen was, jogen hun paarden met de spoor in de huid naar de beek op welke boorden dit gebeurde, en velen van hen kwamen het getalde er slachtoffers van de zveldheers onbezonnenheid vermeerderen. In die verwarring sneuvelden verbazend veel ridders en voetknechten. De Vlamingen hadden zich nog niet verhoeerd. Even beweegloos en even stilswijgend stonden zij in een langerij en bezagen dit schouwspel met verwondering. Met meer kunde en met meer voorzichtigheid gingen de Vlaamse oversten te werk. Door alle anderen waren dit oogomblik tot een aanval gunstig gekeurd geweest, en hij zou wel licht over de beek gekomen en de Fransen op het lijf gevallen zijn. Maak Wiede en Jan Borludt, wiens raad hij geloof gaf, zien er dat hun standplaats zo voordelig was, wilden dezelfde om een gedeeltelijk voordeel niet verlaten. De grootste stilte bleef in het leger Heersen op het bevelen van ieder Wieden gehoord. Eindelijk waren de twee beken met lichamen van mensen en paarden opgevuld en het gelukte rood of de netselen met omtrent duizend ruiters erover te geraken. Dezelfde dan in een dikke schaar geschikthebbende riep hij, Frankrijk, Frankrijk, vooruit, vooruit! Met woede en onversaagdheid viel hij tegen het midden van het leger de Vlaamingen in. Deze hadden hun lange goede dag met het achterste einde in de grond gevestigd en ontvingen de Franse ruiters op de punt van dit verschrikkelijk wapen. Een grote menigte vijanden viel bij die schok uit de zadel en zij waren wel draad doorstoken. Maar Gottried van Brabant, die ook met zijn negenhonderdzware ruiters over de beek geraakt was, kwam met zoveel kracht op de schaar van Willem van Gullik aangelopen dat hij deze ridder met de drie eerste gelederen tegronden wierp en in die plaats door de Vlaamse slagoorden boorde. Hier begon een vervaarlijk gevecht. De Franse ruiters hadden hun speren neergeworpen en hakten met hun schrikkelijke slagswaarden op de Vlaamingen. Deze weerden zich dapper met knotsen en helmbijlen en versloegden ook almenige ruiters. Toch het voordeel bleef aan Gottried van Brabant, want zijn mannen hadden er eens een hoop lijken rondom zich uitgestrikt. Een wijde gaping was in de Vlaamse slagoorden gemaakt. Door die opening kwamen al de Fransen welke over de beek geraak kon konden. Dit deeldes Vlaamse legers langs achter aanvallen. Deze gesteltenis was voor de Vlaamingen verdervelijk. Daar de vijand hun vanachter en van voren op het lijf was, hadden zij geen wijter genoeg om de goede dag te gebruiken. Ze werden dan genoodzaakt zich met helmbijlen of knotsen of zwaarden te verdedigen, het geen de Fransen ruiters zeer voordelig was, aangezien zij hoge zeten zijn de op de Vlaamingen met gemak houden konden en bijkans met elke slag één het hoofdkloven of een lid van het lijf hakten. Willem van Gullik vocht als een leeuw. Hij stond alleen met zijn vaandrager en met Philips van Hofstaden te midden van 30 vijanden die zijn bannier wilde ontroven. Maar al de armen welke zich hier toe uitgereikt hadden, waren onder zijn zwaart gevallen. Achtuurde Mettele, een normandisch ridder, swong op dit oogomlik met een goed getal ruiters over de beek en kwam het volle draf op Willem van Gullik aan rennen. De komst van die bende moest de toestand der Vlaamingen op die plaats nog verergeren. Nu toch werd getal der vijanden te groot en de aanval onweerstaanbaar. De normandier, de vaan van Willem in het oogkrijgende, dreef zijn paard als een peil er naartoe en velde de speer om de vaandrager te doboren. Maar Philips van Hofstaden dit merkende sprong door enige Franse voetknechten en rennen de Mettele tegemoet. De schok der twee ridders was zo geweldig dat beide hun speeren door de borst van een vijand drogen. In het hart van elke ridder had het moordadig ijzig hun schuur gemaakt. De campers en hun paarden bleven beweegloos staan, alsof iets boven de natuurlijks hun drift plotseling verkoeld had. Men zou geloofd hebben dat zij Elkander met aandacht bezagen en echter lagen zij nog met al het gewicht hun lichaams op de speerdrukgende alsof zij met meer neidigheid en met een boos vermaak hun vijand pijnigen wilden. Maar dit duurde niet lang. Weldraad deed het paard van de Mettele een beweging en de twee lijken vielen uit de zadel op de grond. Meneer Jan van Rennessen, die aan de rechter vleugel stond, het gevaar van Willem van Gullik merkende, verlieed zijn plaats en achter de slagoorden lopende viel hij met breidel en zijn beenhouwers ter zijde op de Franse. Niets kon aan zulke mannen als de mastekliers van Brugge waren, wie is dan bieden. Zij wierpen zich met de blootde borst tussen allerlei wapenen en ontvingende doodstek of de slag die hen kwam treffen zonder het hoofd enigszins terug te trekken. Die mannen alleen dorsten waarlijk de dood onder de ogen zien en bespotten. Ook viel alles onder hun voeten zodra ze zich vertonen. Hun beilen hakten de benen der paarden af en deden de ridder op de grondrollen. Dezelfde beil kloofd zijn hoofd. Een ogenblik nadat zij ter hulp van Willem van Gullik gekomen waren, was de plaats zo zeer gezuiverd dat er slechts een twintig tal Fransen achter de slagoorden overbleef. Onder deze bevond zich Gottfried van Brabant, welke voor de vijand zijn haar taal en stampgenoten streekt. Meneer van Renesse, hem bemerkende, riep hem toe, Gottfried, Gottfried, geef acht, hij gaat sterven. Gij hebt het van uw eigen gezicht, antwoorden Gottfried, terwijl hij men in Jan een geweldige slag op het hoofd gaf. Maar deze zijn zwaard met een kracht gewending van onder naar boven zwaaiende, sloeg hij Gottfried zo sterk tegen de kin dat hij uit de zadel stortte. Dan vielen twintig beenhouwers hem op het lijf en hij ontving twintig wonen waarvan de minste tot zijn dood genoegzaam was. Intussen was Jan Breidel met enige zijn mannen dieper in de vijand gedrongen en had zo lang gevochten dat hij de standaard van Brabant gewonnen had. Met dezelfde alstrijdende bij de slagoorden gekomen zijnde, schuurde hij het doek aan stukken en weerp de schaftweg, roepende, schande, schande aan die verraders. De Brabanters, die hoonwillende vreken, vielen met meer woede op de vijand en deden ongehoorde pogingen onder manier van Meneer Willem in weervraak ook te schuren. Maar de vaandrager, Jan Ferrand, vocht met een dollerazanij tegen al wat hem narekte. Viermaal werd hij ten gronden geworpen en viermaal stond hij weer met de standaard op, alhoewel hij met wonen overdekt was. Willem van Gullik had reed zijn grootgetal Fransen voor zijn voeten uitgestrekt. Elke hout van zijn reuzenswaard gaf een vijand der dood over. Door al te geweldige pogingen afgemat en overal doorslagen gekneust, sprong het bloed hem langs neus en mond uit. Hij verbleekte en voelde dat de kracht hem begaf. Met pittere spijt vervuld, week hij achter de slagoorden om zich een weinig te herstellen. Jan de Vlamink, zijn schildknaap, deed de riemen van zijn harnas los en ontlastte hem van zijn wapenen om hem vrije te laten ademen. In de afwezendheid van Willem hadden de Fransen weer enige grond gewonnen en de Vlamingens geen achteruit te willen wijken. Dit ziende gaf Willem zijn doofheid door wanhoop geklachten te kennen. Jan de Vlamink bedacht zevends een aardige list welke van de gewone dapperheid zijn meesters getuigd. Hij deed al de wapens van Meneer Willem aan en zich de midden der vijanden werpende riep hij, achteruit, de mannen van Frankrijk. Hier is Willem van Gullik weer. Tezelfde tijd hakt hij dapper onder de verbaasde verlanden en weep er een groot getal op de grond. De anderen dijnsten achteruit en gaven al zo aan de gelederende tijd om zich weer aan te sluiten. Rodolf de Nestle, met de grootste macht zijn eruiters, was op de vijfduizend Gentenaars van meneer Borlut gevallen. Vurgteloos had de moedige Fransman gepoogd die schaard te doorboren. Reeds drie malen hadden Gentenaaren hem met verlies van veel volks afgedreven zonder hun gelederend te breken. Jan Borlut overwegende dat het zeer schadelijk zou zijn in die hij zijn plaats verliet om de mannen van Rodolf aan te vallen, bedacht een ander middel. Van zijn achterste gelederend nam hij er drie en verenigde het dezelfde spoedig in twee nieuwe scharen, welke hij achter de slagoordes schikte, termaten dat het ene einde er zelf tegen de rug des legers en het andere einde dieper in het veld achter de slagoordes stond. Hij geboot aan de middenbende welke zich tussen de afstand der twee nieuwe scharen bevond, dat zij bij de eerste schok der Fransen achteruit wijken zou. Rodolf de Nestelen, zijn ruiters weder in orde gebracht hebbende, viel opnieuw met volle rend tegen de Gentenaaren. Terzelfde tijd zakte de middenbende achteruit en de Fransen denken dat zij de slagoorden gebroken hadden, hieven aan met blijde kreten. Noel, Noel, zegen, zegen! Zij ronden zich op één in de opening en meenden het leger langs achter neer te hakken, maar dit gelukte hen niet. Zij vonden overal een muur van speren en helmbeilen. Jan Borlut, de twee vleugels zijn er schaar vooruitzwaaiende, deed zijn vijfduizend Gentenaaren in een kringdringen en sloot al zo het net waarin hij beide duizend Fransen had gevangen. Hier begon hij een akele geslachting. Er werd een virendeel uurs lang gehakt, gekorven, gestoken en gepletterd, zonder dat men zien kon wie er bezweek of wie er zegen praalde. De paarden en de mannen lagen het onderste boven, schreeuwend, huilend, briesend, men hoorde of zag er niets, het was als een schrikkelijke bloedstroom. Rodolf de Nestle bleef lang met wonen overdekt en met het bloed derzijnend bespad boven de lijken vechten. Zijn dood was zeker. Jan Borlut dit ziende gevoelde een enig meedeleide voor de helthaftige ridder en riep tot hem. Geef u over, meneer Rodolf, ik zou je niet gaan en zien sterven. Rodolf was van wanhoop en razernij zinneloos geworden. Hij verstond te worden van Borlut wel en welicht kwam een dankbaar gevoel zijn hart onder horen, maar het verwijt van verstandhouding met de vijand, hem door de scenisch halk Robert gedaan, had hem met zulke pittere spijt vervuld dat hij niet langer leven wilde. Hij deed met de hand een teken, alsof hij Jan Borlut een laatste verwel wenste en sloeg potseling nog twee gentenaren dood. Eindelijk, door een knots op het hoofd getroffen, viel hij op het lichaam van zijn reeds gesneuvelde broedig, levenloos neer. Vele andere ridders die van een paar de gevallen waren, wilden hun wapens afgeven, toch men luisterde er niet naar, geen enkele Fransman ontkwam uit de kring. Terwijl de bende van meneer Borlut die slachting uitvoerde, werd er even zo sterk op de hele lengte der slagorde gevochten. Aan de ene kant hoorde men het geschreeuw, Noël, Noël, Montjuil Santigny. Daarbij kon men verstaan dat de Fransen op de plaats waar die kreten aangeven werden uit voordeel hadden. Aan de andere kant weer klom het geroep, Vlaandre de leeuw, wat valzis, valzis, slaat al dood. In kracht gegalmen hemelwaard, het ging dan ook de ondergang ene Fransen bende deed kennen. De Groeningenbeek was met bloed en lijken opgevuld. Het akele geheil der stervenen werd door het gerateld der wapenen verdoofd. Men hoorde een verschrikkelijk gerucht dat als een rollende donder boven de strijdende bleefdrijven. De speren en knotsen vloogen aan stukken. Een lange hoop lijken lag als een dijk overal voor de slagoorden. De gequetsen waren der doodzekig. Niemand werd opgeraapt, en dus moesten zij in het slijk versmachten of ze werden onder de paarden vertrappeld. Onderwel was Hugo van Arkel met zijn 800 onversrokken mannen ten het midden der Fransen geraakt. Zo zeer was hij aan alle kanten door de vijand omringt dat het de Vlaamingen onmogelijk waren geweest hem nog te zien. Hier vocht hij zo dappig en met zoveel behendigheid dat er menig veel de gevijanden die hem aanvielen, zijn benden hoeklein ook niet doorboren konden. Rondom hem lag een goed aantal vijanden op de grond en al wie hem nakendorst pokocht het met zijn leven. Alles kunst toon hij meer en meer naar de legerplaats der Fransen op en scheen dezelfde willen bereiken. Dit was zijn inzicht niet, want ter midden der Fransen scharen gekomen zijnde sprong hij ter zijde op de standaard van Navarre en rukte hem uit de handen van de vaandrager. De Navarse bende viel met woede op hem en hakte velen zijn er mannen ternedig, doch hij verdedigde het gewonnen vaandal zo wel dat de Fransen het niet meer uit zijn handen kregen konden. Hij was reeds bijkans opbij het leger der Vlamingen terug wanneer Louis de Forêt hem een zo zware slag op de linker schouder gaf dat hij hem de arm half afhakte. Men zag het verlande lid navends het harnas hangen, het bloed sprong in dikke straden navends zijn zijde en een bleke doodverf verspreidde zich op zijn wangen. Toch liet hij de standaard niet los. Louis de Forêt werd door een andere Vlaming doodgeslagen en Hugo van Arkel kwam bijna zonder leven met het vaandel van Navarra in het midden des legers. De schreeuw vlaamde de leeuw. Proogte hij nog eens ter herhalen, maar zijn stem was vergaan. Zijn ziel was langs de wonden met het bloed ontvlucht. Hij stortte met de gewonnen standaard ter aarde. Aan de linker vleugel voerde schaar van m'n ikwiede werd er nog even gevochten. Jacques de Chatillon was met enige duizenden ruiters tegen het Veurneambacht gevallen en had er iets bij de honderd mannen neergehouden. Aar Stagia Sporken lag zwaar gewond achter de slagoorden en schreeuwe tegen zijn bende dat zij niet wijken mocht, maar het geweld dat dezelfde terugtreef was te groot. Zij moest dijnzen. Door een groot getal ruiters gevolgd boorde de Chatillon door de slagoorden en men begon boven het hoofd van de neerliggende Sporken te vechten die dan ook wel haast de geest gaf. Einde van het eerste deel van hoofdstuk 23. Hoogstuk 23, tweede deel van de Leo van Vlaanderen. Dit is een Liepevoxt opname. Alle Liepevoxt opnamen behoorten tot de publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als verwillegig, ga naar liepenvoxt.org. Opname door Anna Simon. De Leo van Vlaanderen door Hendrik Konchans. Laatste deel van Hoogstuk 23. Adolf van Nieuwland was alleen met kwieden en zijn vaandrager blijven staan, zodat zij van het leger geschrijden waren en een gewisse dood te verwachten hadden. De Chateaune deed alle mogelijke pogingen om het grote vaandel van Vlaanderen te grijpen. Doch al wel, zegar Lonke, die de standaard droog, reed menigmaal onvergeworpen was, kon de Chateaune zijn doel niet treffen. Hij razde en schreeuwde met verwoedheid tegen zijn mannen en hakte als doel op de uitrusting der drie onverwindbare vlamingen. Voorzeker zouden deze het niet lang uitgehouden hebben om zich tegen een wolk moedige vijanden te verweren, maar ze hadden er in de eerste zoveel neergehaakt dat de lijken rondom hen door opeenstapeling een tamelijke hoogte verkregen hebben de nadering der andere ruiters moeilijk maakten en hun tot porstweer dienden. Door woede en ongeduld vervoerd nam de Chateaune een lange speer uit de handen van één zijn ruiters en kwam er mee tegen kwieden ingelopen. Hij zou de jonge graaf onveilbaar gedood hebben, want deze tegen andere ridders strijdende zag zijn nieuwe vijand niet aankomen. Reeds scheen de speer tussen de helm en het harnas in zijn hals te dringen, wanneer Adolf van Nieuwland zijn slagzwaard als een blik zijn opheffende de speer aan twee stukken hakten en al dus het leven van zijn veldheer behuild. Op hetzelfde oogblik en eer de Chateaune de tijd gehad had om zijn zwaard te hernemen, sprong Adolf door de lijken en voor de Frans zijn ridder komende houden hij hem zo verschrikkelijk op het hoofd dat hem een groot gedeelte der wang tegelijk met het stuk van zijn helm ontviel. Het bloed vloeide op zijn schouders en hij wilde zich nog verweren, maar twee krachtige erslagen wirpen hem uit de zadel tussen de voeten der paarden. De Vlamingen tokken hem daaruit en hem achter de slagoorde gesleurd hebben de hakten ze hem aan veel stukken, terwijl zij hem zijn vrede vervolging vloekend verweten. Intussen was Ardolf van Oudenaarde langsachtig de linker vleugel er hulp gekomen, het geen de stand van zaken geheel veranderde. Het Veurnis-Ambacht had zich weder met die nieuwe benden vooruitgeworpen en de Fransen werden overhoop teruggedreven. De paarden en de ruiters vielen in zo'n groot getalt en gronden, de verwarring werd onder dezelfde zo groot dat de Vlamingen, de strijd gewonnen achteren, op de ganserij niet afhielden van juigend te schreeuwen, ZEIGEN! ZEIGEN! Vlaanderende leeuw! Wat valzis, valzis! Slaat al dood! De aanschouwer die op dit ogenblik de beenhouwers had mogen zien, zonder aan hun slag een bloot gesteld te zijn, zou wel licht van schrik en afgrijzende dood gevoeld hebben. De hel met haar duivelen, haar verdoemden, haar vlammen, kon niets schrikkelijkers aanbieden. Men zag de massacliers over de lijken van paarden en mensen met blote borst, blote armen en rood geveers te bijden, lopen en springen, alles omweerkoppende, gans met bloed en brein overdekt, hun haren verwart, hun aangezicht met slijk en zweet en bloed onkennelijk gemaakt, en tussen al deze ijstelijkheden nog een vernijnige grimlach die bestendig op hun gelaat beleef. Een grimlach waarin de pittere haat tegen de Fransen en de vreugde des gevechts zich schetste. De Wallen, die hun verwaandheid van de Vlamingen gesproken hadden, alsof zij dezelfde zomaar met een aanval zouden hebben verpletterd, bewonden ter hunner schande dat men met eidel gezwets op het slagveld niet veel uitricht. Zij betreurden de gevolgen hunner onbezonnenheid en merkten aan de massacliers wat slag van volkszij voorhanden hadden. Echte gaven zij de moed niet op, zij waren toch nog veel talrijker dan de Vlamingen en bezaten nog benden genoeg die niet gevochten hadden. Terwijl de voorste scharen van het Frans leegig dus de Nederlaag hadden, stond de Seneschalk dachtwa met het tweede lichaam verder van het Vlaamse leegig. Vermietste slagoorden des Vijans niet breed genoeg was om met zoveel scharen ineens bevochten te worden, was hij nog niet vooruitgekomen. Niet wetende hoe het met de strijd gelegen was, stelde hij zich voor dat zijn mannen ongetwijfeld de overhand hebben moesten, want hij zag er geen terugkomen. Onderwijl zond hij meneer Louis de Clermon met 4.000 normantische ruiters door de neerlander om de Vlaamse slagoorden op de linker vleugel aan te vallen. Het gelukte de Clermon aan die zijde een vast gegrond te vinden. Hij geraakte met al zijn ruiters over de beek en viel plotseling op de banden van Quide. Deze, door nieuwe vijanden van achterbesprongen, terwijl de Chateauns lieden en langs voren werk genoeg gaven, konden niet langer weerstand bieden. De eerste gelederen werden onwerggeworpen en aan stukken gehakt. De verwarring kwam onder de anderen en dit gantste gedeelte des Vlaamse leegers week in wanoorden achteruit. De stem van de jonge Quide, die hen bij het Vaderland bezwoer om te blijven staan, gaf hun moet genoeg, maar dit hielp niet. Het geweld was te groot en al wat zij op de beden hun svelteers doen konden, was hun ontwijking zo langzaam mogelijk uit te voeren. Het ongeluk wilde dat Quide op dit ogenblik een zo zware slag op de helm kreeg, dat hij voerover op de nek van zijn paard stortte en zijn zwaard vallen liet. In die gesteltenis, verdwelmd en suizelend, kon hij zich niet verweren. Het waren met hem gedaan geweest, indien de minnaar van Machtelt niet met hem geweest waren. Die jonge ridder sprong voor het paard van Quide en zwijde zo kundig en zo onversaagd met zijn wapen in de drond, dat de Fransen, in hem een hindapaal vindende, bij de jonge Graaf niet geraken konden, na enige ogenblikken van dit velle strijden werd zijn arm zwak en moede. Dit was zichtbaar aan de wendingen van zijn zwaard, welke steeds langzamer en trager werden. Het regende slagen en hauen op zijn uitrusting. Hij voelde zijn vlees onder het harnas gepletterd en hij stuurde Reeds een laatste zucht zijn er beminne Machtelt toe, want het dood zag hij daar voor zich, die hem wenkte. Gedurende die tijd was Quide achter de slagordig geraakt en was in bedwelding teruggekomen. Met angst bemerkte hij de toestand zijn redders en een ander zwaard vattende kwam hij hem terzijden en begon opnieuw te vechten. Met hem waren nog enige der stouten zijn toegesneld en de Fransen werden nog tegengehouden totdat er nieuwe vijanden door de neerlander gedronnen zijn de andere kwamen helpen. De onversaagdheid der Vlaamse redders konden Fransen in hun loop niet tegenhouden. De schreeuw Vlaander de Leeuw werd door een andere vervangen. Nu waren het de Fransen die riepen Noël, Noël, vooruit aan ons te zegen. Sla dood die voetgangers. De Vlaamingen werden over hoop geworpen en uit eengedreven. Ondanks de verwonderlijke pogingen van Quide kon hij de aftocht van zijn volk niet stuiten want er waren wel drie ruiters tegen één Vlaaming. De paarden stieten hen te gronden of dreven hem het onweerstaanbaar geweld af. Dan kwam de wanoorden onder hun gelederen en de helft als Vlaamse legers moest voor de vijand vluchten. Een groot getal werd verslagen. De anderen werden allen zo danig verstrooit dat zij de ruiters geen tegenweer meer bieden konden. En tot tegen de leien door de Fransen werden vervolgd. Al waren er een groot deel in het water verdronk. Tegen de boord die rivier had Quide zijn mannen weder enigszins in gelederen kunnen vormen. Maar het getal der vijanden was te groot. De Lieden van Veurne, alhoewel verstrooit, vochten met een dolle wanhoop. Het schuim stond op hun mond en bloed liep overal langs hun lichaam af. En nochtans kon die helden moet hun niet tebaat zijn. Ze hadden elke reed drie of vier ruiters verslagen, maar hun getal verminderde te zeer, terwijl dit der vijanden steeds aangroeide. Met eeg en vraag sterven was hun gedacht. Quide, de nederlaag van zijn leger ziende en de slag verloren achterde, zou van pijn wel gewend hebben. Maar er was geen plaats voor de droevijt in zijn hart over. Een sombere razernij had zich van een meester gemaakt. Volgens zijn eet wilde hij niet langer leven en hij dreef als een zinneloze zijn paard te midden der zegenpradende vijanden. Adolf van Nieuwland en Arnold van Oudenaarde volgden hem van daarbij. Zij streden zo verwoed dat de vijanden op hun wonderdaden verschrikten. De ruiters vielen voor hun zwaren als door Toverijnieg. De meeste Vlamingen lagen nu over hoop en de Fransen scheelden met recht, noel, noel, want niets scheende benden van Quide te kunnen redden. Op dit ogenblik zag men in de richting van Oudenaarde achter de gaverbeek, iets dat hevig tegen de zonblonk zich tussen de bomen bewegen. Dit wonderbaar verschijnsel naderde met snelheid en kwam eindelijk in openveld. Twee ruiters vertonen zich en kwamen in volle draf naar het slagveld gelopen. De ene was een ridder. Dit kon men aan zijn prachtige uitrusting zien. Zijn harnas en al het ijzer dat hem en zijn paard bedekte was verguld en schitterde verwonderlijk. Een grote blauwe vederbos rolde op de wind achter zijn rug. Het leder van zijn tuig was geheel met silveren schelpjes bekleed en op zijn borst was een rood kruis geschilderd. Boven de teken op een zwarte grond stond het woord Vlaanderen in grote silveren letters te lezen. Geen ridder was op het slagveld zo prachtig uitgerust als deze onbekende. Waar het geen en meest onderscheiden was zijn gestalte. Hij was een hoofd langer dan de zwaarste mannen en zo machtig van lichaam en leden dat men hem voor een reuzenzoon zou genomen hebben. Het paard dat hij berenne bracht veel tot die wonderbare gestalte toe want het was ook bovenmatig hoog en sterk. De schoonste Duitse hengst die men zien mocht. Lange vlocken schuim vloogen om zijn mond en twee dikke ademboken gingen blazend uit zijn longen. De ridder had geen ander wapen dan een schrikkelijke marteel of wapenhamer waarvan het staal zich hevig op de gele glans der vergulde wapenrusting uitloste. De andere ruiter was een monnik met slechte uitrusting. Zijn harnas en zijn helm waren zodanig verroest dat zij met rood geverft schenen. Zijn naam was broeder Willem van Saafdingen. In zijn klooster ter doestzijnde vernam hij dat men bij Kortrijk tegen de Fransen ging vechten. Hierop nam hij twee paarden uit de stal en verruilde het ene tegen de verroeste wapenen, welke men op hem bemerkte. Met het andere kwam hij nu aangerend om in de strijd tegenwoordig te zijn. Hij ook was buitengemoet sterk van leden en onversaagd van hart, een lang slagswaard blonk in zijn vuist en zijn ogen gaven genoeg te kennen dat hij een vreselijk kamper zijn moest. Hij had de wonderbare ridder zo even ontmoet en daar zij beide dezelfde plaatsbereiken wilden, waarom zij te samen voortgereden. De Vlamingen wenden hun ogen met pleide hoop naar de gulde ridder die in de verte kwam aanrennen. Zij konden het woord Vlaanderen nog niet lezen en konden dus niet weten of hij een vriend of een vijand was. Maar in een uiterste toestand dromden zij dat god onder die gedaante hun eenzijner heiligend toezond om hen te verlossen. Alles konden dit doen geloven. Zijn glansende uitrusting, zijn buiten gewone gestalten en het rood kruis dat hij op de borst droog. Quire en Adolf, die zich te midden der vijanden verweren, bezagen ook al met de grootste opgetogenheid. Zij hadden de gulde ridder herkend. Nu scheen het hen dat de Fransen veroordeeld waren, want zij hadden een vol betrouwen in de macht en de kunde van die nieuwe krijgig. De blikken die zij zich onderling toesturen, zichten, oh geluk, daar is de leeuw van Vlaanderen. De gulde ridder naderde eindelijk beide Franse benden. Eer met hem vragen kon wie hij bestrijden of bijstaan wilde, viel hij op het dikse deruiters en sloeg met zijn mateel zo woest en zo verschrikkelijk onder hen, dat zij met vrees bevangen, Elkander om ver droon om zijn slagend te ontwijken. Alles viel voor zijn verpletterende hamig en achter zijn paard bleef in de vijandelijke scharen een eidels spoor gelijk het zocht dat een zeilend schip na zich laat. In dier voegen, al wat hij treffen kon over hoopsmijtende, kwam hij met wonderlijke snelheid op beide benden welke tegen de leijen gedreven waren en riep, Vlaanderen de leeuw, volgd mij, volgd mij. Deze woorden roepende, vierp hij een groot getal Franse in het slijk en ging zo verbazend in de slachting voort dat de Vlamingen hem als een bovennatuurlijk wezen aanzagen. Nu daalde de moed in hun hart hem terug. Zij smeten zich tegelijk met een blij gehuil vooruit en volgden de gulde ridder in wonderdaden na. De Franse konden aan deze onversokke leeuwen niet verder wederstaan. Bevoorstend keerden zich om en wilden vluchten, maar zij vielen tegen de paarden hunnermakkers en wiep een okander op de grond. Een algemene moordereiving aan op de gantse lengte des legers. De Vlamingen deden niets dan doden en sprongen over grote hopen lijken om de verdere vijanden aan te vallen. Nu werd er niet meer Noël geschreeuwd. De kreeg, Vlaanderen de leeuw, wat valzis valzis, slaat al dood. Beheerste alle andere gerucht en de strijders werden zo doof dat zij de slagen hun eigen wapens niet meer horen konden. Bruder Willem, de monarch, was van zijn paard gestegen en vocht de voet. Al wat in zijn bereik kwam, werd door een dodelijke slag getroffen. Hij zwijde zijn zwaard als of het een veder geweest waren en lachte spottend tegen de vijanden die hem wilden aanvallen. Men zou gedacht hebben dat hij zich aan enig spel verlustigde, want hij was zo blijden en sprak zo losse schetsende woorden als of hij met kinderen te kampen had. Niet tegenstaanden zijn behendigheid vielen daar even wel menige zwaarden op zijn verroest harnas. Maar terwijl een ander onder elke die je slagend zou zijn gevallen, bleef Bruder Willem onverikbaar boven zijn geslachten vijanden staan. Al wie het ongeluk had hem te raken, viel op hetzelfde ogenblik voor zijn reuzenswaard en bekocht het met de dood. Eensklaps zag hij meneer Louis de Clermont met zijn banier een weinig verder staan. Vlaanderen de leeuw, rie Bruder Willem, die standaard is mijn. Als of hij dood gevallen waren, liet hij zich te gronden gaan, kroop op handen en voeten onder de paarden heen en stond nevens Louis de Clermont recht. Van alle kanten vielen de zwaarden op hem, doch hij wist zich zowel te verdedigen dat hem slechts enige zware kneuzingen bezeerden. Hij deed niet merken dat hij het op de standaard gemunt had. Ja, keerde er zelfs de rug naartoe, maar zich plotstelling omkerende hakte hij de arm van de vaandrager ineens af en scheurde de gevallen banier aan stukken. Gewist zou de monarch daar de dood gevonden hebben, doch nu was de ganse slagoorden reed tot bij hem gekomen, en de Fransen welke om hem stonden, werden overhoop teruggedreven. De gulder ridder had de vijanden die de jonge Quide omringden in enige oogomlikken verstrooid, en hij ging zonder rust en voort, altijd vooruitdringende. Met zijn hamer verpletterde hij helmen en bekkenelen en vond niemand die hem weerstand bieden kon. Al wie door zijn slagen bedwelmd tegen gronden viel, werd onder de voeten der paarden vertrapt. Quide naderde hem en sprak met haast gewoorden. Oh, Robrecht, mijn broedig, hoe dank ik God dat hij u hier gezonden heeft. Gij hebt het vaderland gered! De gulder ridder antwoordde niet, maar plaatste zijn vinger op de mond, alsof hij zeggen wilde. Geheim, geheim! Adolf had dit teken ook gezien, en hij besloot zich te houden, alsof hij de graaf van Vlaanderen niet kende. Intussen liepen de Vansen op kander over het lijf. De Vlaamse scharen drongen met geweld tegen de wijkende vijand op en verpletterden de gevallen ridders met knotsen en helmbijlen. Duizenden paarden lagen in de gekneden aarde half verzonken en de lijken der vijanden overdekten de grond, in zo groot getal dat de strijdenden niet meer op het gras, maar wel op een bed van dode lichamen en gebroken wapens vochten. De Groeningenbeek kon mij niet meer zien. De lijken met de welke zij opgevuld was, vormden slechts hun hoop met degenen die op de boorden lagen. Mijn zoude loop die hierbeek wel aan de bloedstroom herkend hebben, doch bloed lag er overal in grote plassen. Het geheel der stervenen, de klachten der genen die verstikten, met het gejuicht der zegenpraanende Vlaamingen mengden zich in een afgrijsselijk gedruis. Daarbij de schatende tonen der bazuinen, het gekrijs der zwaarden op de harnassen, het pijnlijk briesen der gepletterde paarden. Een volkaan die barst en tussen het rollen der losgebroken donders het ingewand der aarde scheurt kan alleen een denkbeeld van dergelijk schrikgeluid geven. Het was alsof het jongste uur gekomen waren. Negen uur slugg het op de halen toren van Kortrijk toen de wijkende ruiterij van de Nestle en de Chateaune naar de Benden van de Seneschalk Robert D'Artwa gevlucht kwam. De nederlaagde erzijnen vernemende ontstak Robert in een blinde woede en wilde met het talrijk lichaam dat hij onder zich had op het Vlaams leger inlopen. Andere ridders pogten hem van zijn onvoorzichtige voornemen te doen afzien, voorgevende dat geen paard zich op de strijdplaats bewegen kon. Maar hij wilde naar niemand luisteren en sprong door al zijn mannen gevolgd dwars door de vluchtelingen heen. De ruiters aan de eerste nederlaag ontkomen werden door de Seneschalk en zijn nieuwe benden onderste boven gesmeten en zij liepen in wanoorden langs alle kanten van het slagveld om uit die ijslijke verwarring te komen. Maar dit was hen niet mogelijk. De eerste scharen werden door de achtersten vooruitgestuwd en al zo viel die wolk verser troepen met de grootste vermetelheid op de Vlaamse slagoorden. Bij de eerste schok werd het leger van Quire genoodzaakt achter de Groeningenbeek te wijken. Toch daar dienden de gevallen paarden hun tot borstweer, al of ze binnen een verschansing getrokken waren. De Franse ruiters konden zich in de modderige grond niet staan te houden. Ze vielen de ene over de andere en doden ook andere in de val. Meneer Dachtwa, dit ziende, werd uitzinnig. Hij sprong met enige onverzaagde ridders over de beek en viel op de benden van Quire. Na een kort gevecht, in het welk velen Vlamingen sneuvelden, greep Robert Dachtwa de grote standaard van Vlaanderen bij het doek en scheurde een stuk met de voerste klui van de leeuw eraf. Een razend geheil klom uit de omstaande Vlaamse scharen. Sla dood! Sla dood! Was de algemene scheeuw. De scenenschalk pogte de standaard uit de handen van Segarlonke te rukken, maar broeder Willem zijn zwaard wegwerpende sprong tegen het paard van Meneer Dachtwa op en sloeg zijn twee armen om de hals van de veld heeg. Dan zijn voetend tegen de zadel drukkende trok hij met zoveel kracht aan het hoofd van Robert dat deze uit de zadel geraakte. Zij rolden beiden op de grond. De benenhouwers waren ondertussen toegelopen en Jan Breidel, die de hoon aan de standaard van Vlaanderen geschiet, vreken wilde, hakte met een hout de arm van Robert af. De ongelukkige scenenschalk, zich bij de dood ziende, vroeg of er geen edelman was aan wie hij zijn wapenen mocht overgeven, maar de benenhouwers huilden dat zij die taal niet verstonden en hakten en kerften zo lang op hem dat hij de geest gaf. De voetterwijlen had broeder Willem Pierre Flotte, de kansenlier, ook op de grond geworpen, en hief zijn zwaart op om hem met hoofd te klieven. De Fransman smeekt omgenade. Broeder Willem lachte spottend en hakte hem achter in de nek dat hij van leven beroefd met het aangezicht in het gestorpte bloedviel. De Franse heren, de Takanville en de Spremel werden door de hamer van de Goulden ridder verpletterd. Gwiede kloof het hoofd van Reynolds de Longueval met een houl en Adolf van Nieuwland, Wierp Raulde-Novoorg uit de Zadel. In weinige oogomblikken sneuvelden er meer dan honderd edeliden. Meneer Rodolf I, heer van Gokour, met de twee koningen Balthasag en Sigis en met nog zeventien uitgelezen ridders, had zich zeer het lange tijd tegen de gentenaars van Jan Borlut verdedigd. Wanneer de twee koningen met al de andere ridders reed zo sneuvelt waren, en dat zijn paard ook reedsgevallen was, stond Rodolf nog met een wonderbare onversaagdheid te midden zijn ervijanden. Hij verweerde zich behendelijk tegen de gentenaars en dreef dezelfde met schrikkelijke slagen van zich. Een hoop van beide veertig Franse ridders ziende liep hij te midden onder hen. Doch Jan Borlut vervolgde hem met een groot getal gentenaars. De veertig ridders waren wel draaverslagen en nog verdedigde Rodolf de Gokour zich altijd evenmoedig. Door wonen en vermoeidheid afgemat, zonkheid ten laatste op de lijken zijn er wapenbroeders neer en de gentenaaren liepen toe om hem te doden. Maar Jan Borlut wilde de Dappere Franswan niet laten sterven. Hij deed hem achter de slagoorden dragen en nam hem onder zijn bescherming. Alhoewel de Franswan bij de voorstige lederen gedurende dit gevecht de Nederland hadden, voordat de Vlaamse slagoorden slechts weinig, over met z'n altijd nieuwe vijanden kwamen toegelopen om de gesneuvelde te vervangen. De gulden ridder vocht als een echte leeuw aan de linkervleugel tegen een gantse bende ruiters. Aan zijn zijde streden met evenveel moed, de jongen kwieden en Adolf van Nieuwland. Deze laatste wierp zich gedurigd tussen de vijanden en stelde zich menigmaal in levensgevaar. Het was alsof hij besloten had onder de ogen van de gulden ridder te sterven. De vader van Machtelt ziet mij, dacht hij, en dan voelde hij in zijn longen meer lucht, in zijn spieren meer kracht en in zijn ziel meer misprijzendes doods. De gulden ridder riep menigmaal tot hem dat hij zich zozeer niet zou blootstellen. Maar die woorden als een loftuiting in het oor van Adolf klinkende hadden een verkeerd uitwerksel, terwijl bij elke hoek de gulden ridders het paard van de dappere minnaag vooruit sprong en diepig in de Frans sprong. Gelukkig lukk voor de jongeling dat een sterk gearmdande zijne over zijn leven waakte en dat er iemand nevend zijn was die uit vaderlijke liefde gezoren had hem te behoeden. In het gantse leger der Fransen stond maar één standaard meer recht. De grote kroonvaan ontrolde nog haar schitterende wapentekens, haar zilveren lelybloemen en al de wonkelende paarden waaruit het zinne beeld van Frankrijk gevormd was. Quide wees met de hand naar de plaats waar de vaandrager stond en riep tot de gulden ridder. Dat is het geen bijhebben moeten. Zij poogten vervolgens elk lang zijn kant door de Fransen benden te dreen. Doch dit gelukte hen in de eerste niet hoe onvermoeid zij ook te veranderen over hoop en uit eendreven. Adolf van Nieuwland, een gunstiger plaats gevonden hebbende, boorde alleen door de ruiters en kwam na een lange strijd bij de grote standaard. Welke vijandige hand, wat neidige geest, dreef de minnaag al zo tot zijn dood. In die hij geweten had, hoeveel bitteren tranen er op dit ogenblik voor hem gestort werden, hoe dikwijls zijn naam uit de mond ene vrouw de hemel als een gebet werd toegestuurd. Ho, dan zou hij zich zo roekloos de dood niet overgegeven hebben. Hij waren wellicht als een lafaar teruggekeerd. De kroonvaan was door een groot getal ridders omringt. Zij hadden op hun eer en trouw geswooren onder dit laatste teken eerder te sterven dan het te laten ontroven. Wat kon Adolf tegen zovele moedige campers? Ook zodra hij zich vertoonde, werd hij door schetsende woorden begot. Al de zwaarden zwaarden tegelijk boven zijn hoofd. Hij was aan alle kanten in een kring vijanden gesloten. De slagen vielen zonder ophouden op zijn uitrusting en ondanks zijn wonderlijke behendigheid kon hij zich niet meer verdedigen. Reeds liep het bloed onder zijn helm uit. Zijn gezicht verduisterde. Zijn spieren waren onder zovele kneuzingen verlamd. Met een razende wanhoop, gans vervuld en voelende dat zijn laatste uur gekomen was, riep hij met luiders stemmen dat de Fransen het hoorden... Machtelt! Machtelt! Vaarwel! Bij die roep sprong hij dwars door de zwaarden der vijanden heen, top bij de standaard en rukte hij hem uit de vuist van de vaandraagig. Maar tien handen ontnamen hem dezelfde. Het regende meer slagen op zijn lichaam en hij viel krachteloos op de rug van zijn baard. De vlotting, welke op dat ogenblik onder de strijlende gebeurde, liet de gulden ridder toe het gevaar van Adolf te merken. Dan dacht hij aan de pijn welke zijn ongelukkige machtel treffen zou en die de man die haar geschonken had door de handen der vijanden stierf. Hij wende zich om tot scharen en riep met een stem die als een donder het kreigsgerucht beheerste. Vooruit, mannen van Vlaanderen! Komt aan! Gelijk de razende zee die haar paden met onberekenbaar geweld bestrijdt, gelijk zij na een lang gevecht de dijk onder een hemel hoge golf verplet en haar schuimende baren over de velden rollende, de wouden ontworteld en de steden ter gronden werpt. Zo sprong de Vlaamse leeuwenschaar bij de roep des onbekende ridders vooruit. De Fransen werden met zoveel razernij aangetast dat er bij de eerste schok hele hopen neerstorten. De slagen der knotsen en de houden der bijlen vielen zo menigvuldig op hen als de hagel die de vruchten der aarde verdelgd. Nooit zag men zo een hardnecke gevecht. Al de strijders waren met bloed overdekt en velen hadden het wapen nog in de vuist terwijl een dodelijke wond hen overlang had getroffen. Het was een verwarring van paarden en mensen die niet kan beschreven worden. De aakeligste moordkreten, de pijnelijkste klachten vormden een enkele zucht, een bruisend geraas dat de harten nog meer in woede kwam ontsteken. De Fransenruiters konden zich niet meer bewegen, want men drong hen ten allerkanten tegen de achterste scharen terwijl de lijken en zwaarden de voorstige lederen beurtelings terneden hakten. De gronden ridder had zich met zijn verdelgende wapenhamer een weg door de vijand gebaan en was bij de kroonvaart van Frankrijk genaderd. Quide en Arnold van Oudenaarde, met nog enige der moedigste Vlamingen, hadden hem vanna bijgevoegd. Hij poogte in die verwarring de groene veder van Adolf van Nieuwland bij de standaard te ontdekken, toch te vergeefs. Het schedde hem echter na een ogenblik dat hij dezelfde wat verder tussen de Vlamingen ontwaarde. De veertig uitgelezen ridders, die nog bij de banier stonden, sprongen als warehelden tegen de guldenridder op. Maar hij zwijde zijn mateel zo behende grond dat geen zwaard hem raakte. De eerste maal dat hij zijn hammer als een rot gedeelte vallen liet, sloeg hij het hoofd van de heer Allende Bretagne te pletten. Met de tweede slag verbrijzelde hij het harnas van Richarden vallen en brak hem de ribben in het lijf. In tussentijd streden de andere Vlamingen met evenveel moed. Arnold van Oudenaarde kreeg een wonden aan het hoofd en meer dan twintig zijn er mannen werden door de Fransen neergehakt. De guldenridder verpletterde al wat hij raken kon. Reedslagen de heren Jean de Marie, Arnaud de Waha en Hugo de Villon voor zijn voeten. Het oog konden wendingen van zijn hammer niet volgen. Zo snel ik slingerde hij dezelfde van de ene vijand op de andere. De vaandrager bemerkte welhaast dat de banier in die plaats niet kon behouden worden en vluchten met dezelfde achteruit. Maar de guldenridder dit ziende weer met een wonderbare kracht drie of vier vijanden uit de weg en vervolgde de vaandrager ter midden daar Fransen op een grote afstand is gevecht. Hem ingehaald hebben de vocht hij, zo lang en zo onversaagd dat hij eindelijk de standaard kreeg. Een gantse bende ruiters was op hem gevallen om de banier te herwinnen. Dacht de guldenridder, dezelfde als een speer in de stijgbeugel geplaatsthebende, begon opeens zo woest onder hen te slaan dat hij er veel om de hals bracht. Nu dron hij als strijdende door de vijanden en kwam ten midden onder het Vlaamse leger. Hij hiefde gewonnen standaard in de hoogte en riep. Vlaander de leeuw, aak ons de zegen, huil, huil! De scharen antwoorden door een gal met gejuich en zwaaien hun wabens in de lucht ten teken van blijdschap. Hun moed vergroten bij het zien van het gewonnen teken. Kiede Sampol stond nog bij de Pottelberg met omtrend tienduizend voetkregten en een goede bende ruiters. Hij had reeds de kostelijke goederen in de legerplaat toen te samen pakken en wilde zijn lieden door de vlucht redden. Maar Pierre Lebron, een der ridders die bij de Koenvaan gevochten hadden en om een bedwelming zich van het slagveld had vertrokken, dit ziende, kwam bij hem en riep. Oh, Sampol, durft hij dit wel bestaan? Zult hij als een lafaar te dood van meneer d'Artwa en van al onze broeders ongevrokken laten? Oh, ik bid u, om de eer van Frankrijk, doe het niet. Laat ons liever sterven om die schanden te ontgaan. Leid uw scharen vooruit. Misschien zult hij met uw verse benden de zegen bevechten. Kiede Sampol wilde van geen strijden horen. De vrees had hem bevangen. Hij antwoorde. Meneer Lebron, ik weet wat ik te doen heb. De leegertros zal ik niet laten roven. Het is beter dat ik de overblijvende mannen in Frankrijk terugbrengen dan dezelfde nodeloze te laten verslaan. En zult hij al de genen die nog met het zwaart in de vuist staan verlaten en de vijand overleveren? Oh, dit is een verradelijk werk. Indien ik na heden leven mag, zal ik u als een trouweloze voor onze koning beschuldigen. De voorzichtigheid gebiedt mij de aftocht, meneer Lebron. Ik zal vertrekken wat hij ook zeggen mag, want uw raad is u door de vervoertheid ingegeven. Gij zei te zeer in moeder ontstoken. En gij te zeer door de vrees benoudt. Maat zij zo, mits gij het wilt. Om u te doen zien dat ik meer voorzichtigheid dan gij gebruik, zal ik met een bende vooruitgaan om de aftocht te bedekken en gemakkelijk te maken. Vertrek nu, ik zal de vijand terughouden. Hij nam een bende van 2.000 voetknechten en leidde dezelf naar het slagveld. Intussen was het getalder strijdende Fransen zo zeer verminderd dat in hun slagoorden menigvuldige gapingen waren. Dit liet de Vlamingen toe en langsachtig en langsvoren te bespringen. De gulden ridder die door zijn eigen gestalte en door de hoogte van zijn paard boven het gantse slagveld zien kon, bemerkte de beweging van Lebron en verstond zijn inzicht. Het was duidelijk voor hem dat de sample met de leegertross wilde ontsnappen. Bijk wie de naderende gaf hij hem het voornemen van de vijand te kennen. Meteen werden achter de slagoorden enige ridders gezonden om de bevelen aan de overstand te dragen. Weinig ogenblikken daarna bewogen zich verschijrende benden en sprijden zich langs alle kanten in het veld. Meneer Jan Bourlout met zijn grentenaars liep nevens de Wallander stad en viel Lebrun terzijde aan. De beenhours met hun dekenbreidel draaiden om het kasteel van Nedermosser en bespongen de Franse legerplaats langsachtig. De benden van de sample verwachten zich niet aan die beweging. Zij waren bezig met de kostelijks de goede aan in te zamelen wanneer zij de bijen daar beenhours en daarzelf de tijd de dood boven hun hoofd te zagen. Het ijselijk geschreeuwd door aanvallende Vlamingen verschrikte hen zo zeer dat zij in wanoorden door Rokanda liepen en langs alle kanten door de velden ontvluchten. De beenhours kapten en kerften schrikkelijk onder hen. Guy de Sempol op een goede draver gezeten zeinde ontkwam het doodsgevaar en vloot met snelheid heen, zonder zich meer om zijn volk te bekommeren. De legerplaats was welhaast gezuiverd, er bleef na enige stonden geen enkele levende Frans man meer aan de selven. Al zo wonen de Vlamingen al de kostelijke gulden en zilvere vaten en oneindig meer schatten welke de vijand met zich gebracht had. Op het slagveld was de strijd nog niet ten einde. Omtrend duizend ruiters verdedigde zich nog in een hoop en vochten als leeuwen niet tegenstaande dat zij met wonen overdekt waren. Onder hen waren meer dan honderd edele ridders welke deze Nederlaag niet wilden overleven en met een dolle woede onder de Vlamingen hakten. Alaskans werden zij onder de Wallen der Stad in de Bittermeers gedreven. Hier vielen hun paarden om ver in de ronduitbeek of zonken op derzelfde boorden in de aarde. De ridders konden zich niet meer met hun paarden behelpen. Zij sprongen de ene naar de andere op de grond en zich weer in een kring geschaard hebben de vochten zijt de voet en sloeg een menige Vlaming dood terwijl er nog meer ridders in het slijk geraakten. De Bittermeers was slechts één plas bloed waarin de voeten der strijdenden zich verborgen. Hoogten, armen, benen, het lag er al met helmen en gebroken zwaardenen verwart. Enige Lelyaarts, waaronder Jan van Gistel met een getal brabanders was, zien er dat er geen uitkomen meer aan was, kwamen te midden der Vlamingen gelopen, roepen de Vlaanderen Leeuw. Hel, hel Vlaanderen! Zij meenden zich daardoor te redden, maar er kwam dadelijk een wever uit de menigte tot bij Jan van Gistel gelopen en gaf hem zulke zware slag op het hoofd dat hij hem de schedel aan stukken brak. De weven moorden met toffe stem. Mijn vader heeft het u gezegd dat hij op uw bed niet sterven zoud. Verraardig! De anderen werden aan hun wapenen herkend en als bastaarden neergehakt en door korven. De jongen Quide kreeg medeleinen met de nog overblijfende ridders welke zich zo moedig verweren. Hij riep tot hen dat ze zich gevangen geven zouden, of dat het leven hun bewaard werden. Overtuigd op moed en onversaagdheid hen niet meer helpen kon, gaven de ridders zich over en werden ontwapend. Jan Borlud kreeg dezelf onder zijn wacht. De voortnaamste deze edele krijgsgevangenen, wie getalt op beide zestig beliep, was Thibode II, namaals hertog van Lotaringen. De overigen waren allemaal van hoge stam en als dappere krijgers bevaamd. Nu bleven geen enkele vijand meer op het slagveld te bevechten, maar in al de richtingen zag men de vluchtelingen zich voortspoeden om het gevaar te ontkomen. De Vlamingen heel verwonderd dat zij niet meer te strijden hadden en nog gans door de drift vervoerd, liepen bij hopen door de velden om de gevluchten te vervolgen. Bij Sint Magdalena's pesthuizen achterhaalden zij een bende van het Sampolst Lieden en sloegen ze allen dood. Een weinig verdig vonden zij meneer Willem van Moschig, de Lelyaard, die met nog enige anderen uit de strijd ontlopen was. Zicht omringd ziende, pad hij omgenade en beloofde dat hij robrigt van betune als een getrouwen onderdaan zou dienen. Maar er werd niet naar geluisterd. De Beilen der Beenhauers benamen hem de spraak en het leven. Dit duurde de ganse dag totdat er geen enkele Fransman of Frans gezinde meer te vinden was. Einde van hoofdstuk 23. Hoogstuk 24 van de Leuven van Vlaanderen. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoren tot het publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Anna Simon. De Leuven van Vlaanderen, door Hendrik Conschans. Hoogstuk 24. Tans verwezendlijkt zich alles wat jij Beiden had gedroomd. Al die onbeschrijfbare weelde komt u heden toegestroomd. J. F. Willems. Of schoon een groot gedeelte der Vlaamse benden bij hopende vijand in de velden achtervolgde, bleven naar echter nog enige regelmatige scharen op het slagveld. Jan Borlud had zijn mannen doen blijven om volgens het gebruik des oorlogs het slagveld tot des anderen dagstubewaren. Slechts weinig hadden door teheven gegeestrift dit bevel miskend. De benden welke hij met zich had bestond nog uit 3.000 gentenaars. Ook waren er menigvuldige mannen van alle wapenen die, door moeite of wonen afgemat, de vijand niet konden naajagen en dienst volgens op het slagveld waren gebleven. Nu de strijd gewonnen was, nu de banden des vaderlands gebroken waren, juicht vonden opgetogen Vlaamingen met blij de kreten. Vlaanderde leeuw, wat valzis, valzis, zegen, zegen! En dan antwoorden de Iperlingen en kortrijkers van de stadwallen met nog krachtige galmen. Zij ook mocht de zegen roepen, want terwijl de twee leegers ookander op de Groeningen Kouter bevochten, was de kastelijn van Lens met honderdzijner mannen van het kasteel in de stad gevallen en zou er zelf wel echt gans verbrand hebben. Maar de Iperlingen vielen zo onversaagd op zijn benden dat de Fransen na een lang gevecht in wanoorden op het kasteel terugvloodden. Meneer van Lens zijn mannen optellende bewond dat slecht het tiende deel aan de woede der burgers ontsnapt was. De meeste aanleiders en edelen waren in de legerplaats gegaan en hadden zich rondom de grote ridder geschaard. Zij drukten door hun woorden al hun dankbaarheid voor hem uit. Maar hij, vreesende de zicht te doen kennen, antwoorden niet. Guiden, die bij hem stond, zich naar de ridders keerende sprak tot hen. Meneer Heren, de ridder die ons allen en het land van Vlaanderen zo wonderlijk gered heeft, is een kruisvaarder die begeert dat men hem niet kennen. De edelste zoon van Vlaanderen draagt zijn naam. De ridders spraken niet, maar ieder poogte bij zichzelfen te raden wie dit ook zijn kon, die zo edel, zo dappig en zo sterk van lichaam was. Zij, die bij de samenkomst in het bos bij dendalen tegenwoordig geweest waren, wisten er iets lang wie het was. Maar zij dorsen hun menen niet ontdekken, aangezien zij het geheim plechterlijk beloofd hadden. Onder de anderen waren er vele die niet twijfelden of het moest de graaf van Vlaanderen zelf zijn. Het was hun echter genoeg dat Guiden de begeerter van de gronden ridder had doen kennen, om hun stilswijgend tot een plicht te maken. Nadat Robrecht enige tijd met stille stem tot Guiden gesproken had, liet hij zijn oog over al de bijzijnde scharen gaan. Wanneer hij insgelijks over het weide slagveld gezien had, kwam hij nader bij Guiden en sprak, Ik zie Adolf van Nieuwland niet, de benauwdheid doet mij zitteren. Gij weet het, zo de onversaagde jongeling onder het vijanderlijk zwaard gevallen is, dan zullen er zulke pittere tranen over hem gestort worden. Gesneuveld zal hij niet zijn, Robrecht, maar hij denkt dat ik zijn groene vedig, daar even tussen de bomen van het neerlander bos nog gezien heb. Gewiss jaagt hij nu de overige vijanden na. Gij hebt gezien met wat onweerhoudelijke drift hij steeds te midden daar Fransen zich begaf. Vrees niet, God zal niet gedoogd hebben dat hij stierde. Oh Guiden, spraakt gij waarheid, mijn hart breekt bij het vooruitzicht dat mijn ongelukkig kind op zulke blij de dag met doodende peinen zal gevolgd worden. Ik bed u, mijn broeder, doe de mannen van meneer Borlud over het slagveld gaan, dat men zoeken of het lichaam van Adolf niet te vinden is. Ik ga mijn kranke machtel troosten, de tegenwoordigheid haar vaders geven haar tenminste een heugelijk ogenblik. Hij groeten erbij zijn de ridders met de hand en rende snelijk in de richting daarap Dij van Groeningen. Guiden beval Jan Borlud dat hij zijn mannen over het slagveld sprijden zou om de gewonden onder de lijken uit te halen en de dode ridders in de legerplaats te brengen. De grentenaars op het slagveld tredende bleef een plotseling staan, alsof een ijstelijk gezicht hem verstomd hadden. Nu de vervoerdheid eens gevechts in hen vergaan was, dwaalden hun ogen met afgerijzen over dit wijd uitgestrekte bloedpad, in het welke de gepletten lijken, de paarden, de standaarden met afgehaakte leden van zoveel duizenden mensen verwart lagend te zwemmen. In de verte zag men hier en daar een stervende de arm al in een hulpgebet omhoogheffen en dezelf smekend uitrijken. Een vervaarlijk gerucht, 100-mal akeliger dan de ontsagelijkste stilte, heerst erboven de opgehoopte ligamen. Het was de stem daar gewonden, roepende. Drinken, drinken, om gods wil, drinken! De zon brandde met hevige gloed op hun oploten spieren en peinigde hen met een onverdragelijke dorst. Hun lippen kleefden aan okandig en met moeite konden zij een ratelende doodsklacht vormen. De lucht was met zwarte raven als met een onweersbui behangen. Het krassend geschreeuwdier fraat zuchtige roofvogels, galmde als de roep daar dood boven het slagveld en vervulde de harten der levenden met een sombere verslagenheid. Weldra vielen de juigende vogels op de lijkennedig en scheurden met hun klauwen de nog bevende spieren eraf. De gewonden worstelden met angst tegen die afschuwelijke vijanden en zidden van schrik wanneer zij dachten dat iedig deze dieren een deel van hun vlees eten zou. Voor hen geen ander graf dan het lijf der raven. Voor hen geen rust plaatst na de dood. Geen gewijde aarde om tot de jongste dag te slapen. Wat schrikkelijk vooruitzicht. Welke hard plettende gedachten. Onttellige verhongerde honden waren op de reuk van het bloed uit de stad gekomen. Zij liepen van het ene lijkt naar het andere en helden met lange tonen zo vervaarlijk tegen elkaar op dat men zou gedacht hebben dat de hel haar duivelend uitgezonden had om de komst van zoveel in zielen te bezingen. Nochtans scheurden deze dieren niet aan de lichamen. In tegendeel schenen zij dit misbaar uit droevheid over de gesneevonden te vormen. Allowel zij soms hier of daar het bloed der mensen met het bloed der paarden opslurpten, vochten zij echt er met neidigheid tegen de raven en behoeden al zo menig lichaam voor derzelfde schennende klauwen. Bij al die schrikbare geruchten voegde zich het doffe briezen of liever het geheul der stervende paarden en de juigende zegeroepen der in de stad zijn de mannen. Afschuwelijk. Afschuwelijk was het gezicht van zoveel gesneuvelde dapperen die nu met de blauwe doodsverf op het aangezicht tussen hun verstrooide leden voor eeuwig sliepen. De oorlog stichtende vorst, die na de strijd over het slagveld wandelt, die zijn koningsvoeten in het bloed dat hij deed storten plaatst, moet in zijn eigen ogen een boos aardig schepsel zijn wanneer hij zichzelf een toespreekt en zegt, gijzijdt het op wiens hoofd zoveel edel bloed drijft, gijzijdt het die in één dag meer moorden hebt gedaan dan al de moordenaars uws rijks gedaan hebben. Indien hij dan het vloekbaar zwaard niet voor altijd vallen laat, ben voorachter hem als een wandschepsel, want hij heeft geen hart, geen ziel en is de naam van mens nietwaardig. En de volken die de grote eeuweldaden, zowel als de grote deugten bewonderen, geven aan zulke de naam van held en zeggen, hij is groot, omdat hij het mensenbloed bij stromen vergroten heeft, omdat hij niet als een struikrover onder de naam van rover, maar als een koning en onder de naam van koning gemoord heeft. Wat misdadig vermaak vinden de mensen dan in hun eigen verneeling, dat zij de werktuigen derzelfde met alles wat men op aarde begiering kan belonen. Naarmate de gentenaren zich over het slagveld uitspreiden, vlogen de raven voor en op, en gingen verder op een proeiazen. Men zocht onder al de neerliggenden diegenen wie je boezem nog klopte, en men doogte zelf in de legerplaats om ze tot het leven terug te roepen. Een talrijke bende was in alle slag van vaten verswater uit de gaverse beek gaan putten om er nog levenen te laven. Het was treffend en zielroerend te zien hoe guldzicht gewonden het koele water als het leven inzogen, en hoe dankbaar zij met een glinstrende traan van vreugde die lafenis uit de handen hun erbroederen of hun ervijanden ontvingen. Wanneer men dus meteen bezig was, hieven zich in de nabijheid menige armens meekend omhoog en vele zwakke stemmen zuchten. O laft mij ook, een enkele druppel water. Bij de passioonse zaligmakers, ik persveru broederen, maakt mij de lippen nat en bevrijd mij van de dood. De Gentenaars hadden het bevel ontvangen om de Vlaamse ridders die zij vinden konden, dood of levend, naar de legerplaatsen dragen. Reed hadden zij bijna de helft er lijken verplaatsd en een goed deel van het slagveld overzocht. De lichamen der edelen heren Salomon van Zevenkote, Philipp van Hofstaden, uit Stagia Sporkin, Jan van Zevren, Pieter van Brugge, waren reeds weggedragen en men was bezig met het harnas van de gewonde Jan, heer van Machelen, los te maken. Ze waren nu tot de plaats waar men het hartnekkest gevochten had, genaderd, want grote hopen lijken lagen verwart en bebloed rondom hen. Terwijl zij bezig waren met meneer van Machelen te laven, hoorden zij eensklaps een ratelende zucht al uit de grond opkomen. Zij luisterden, maar ontwaarden niets meer. Geen enkel der om hen liggende lichamen gaf het minste teken van leven. De lijken verplaatsenden om de klagende op te zoeken, hoorden zij nogmaals de zucht en bemerkten dat hij een weinig verrecht tussen geslachte paarden opklom. Meteen liepen er anderen bij om hun makkers te helpen. Na lange pogingen sleurden zij de paarden terzijde en vonden de stervende ridder. Hij lag uitgestekt op de rug, het bloed stroomde murmelend onder hem en wende zich kronkelend als een bron naar de Groeningenbeek. Afgraagde leden lagen om hem gezeid. Zijn harnas was onder een paard geplet geweest. Zijn rechterhand had het slachtzwaard nog niet verlaten, terwijl hij met zijn linkerhand een groene sluier vast hield. Zijn wangen waren bleek en doogen het kenteken der aankomende dood. Dwalend en flauw blikte hij op de genen die hem kamen verlossen. Zijn zwakke wimpers hadden geen kracht meer om de verduisterde oogappels voor het gloeiend zonlicht te behoeden. Jan Borlud herkende de ongelukkige adolf van Nieuwland. In allerhaast deed men de riemen van zijn harnas los. Men hief zijn hoofd uit het slijk en bevochten zijn lippen met verkwikend water. Zijn stervende stem zuisde enige onverstaanbare woorden en zijn ogen sloten zich dit maals gans toe, als als zijn ziel uit het gepletten lichaam ontvlogen was. De nieuwe lucht en de lafenis hadden hem veel geschokt. Hij bleef enige oogomblikken in bezwijming. Dan wederontwakende, maar even zwak, nam hij de hand van meneer Borlud en spak zo langzaam dat tussen elk woord een lange poos was. Ik sterf. Gij ziet het. Meneer Jan. Mijn ziel zal niet lang meer op aarde blijven. Maar beween mij niet. Ik sterf vergenocht. Nu het vaderland gevroken is. Zijn adem was te kort om lar te kunnen spreken. Hij liet zijn hoofd in de arm van Jan Borlud neervallen en scheen meer krachten willen verzamelen voor het geen hij hem nog wilde zeggen. Dan sprak hij. Oh, ik bid u. Hoor mij in dit sterfensuur. Beloof mij dat jij mijn laatste begeerte zult volbrengen. Ik sfeer het bij God en mijn eer, antwoordde Borlud met een doffe toon die zijn droefheid te kennen gaf. Adolf bezag hem met dankbaarheid en hernam. Ik zou de aarde zonder droefheid verlaten, want er is nog een wereld na deze. Maar mijn ziel heeft zich ter liefde van een aanbiddelijk beeld gewoon gemaakt. Zij zal de afwezendheid van hetzelfde na de dood betreuren. En wellicht zal ik in het koude graf geen rust vinden. Zij zal mij roepen. En ik zal niet komen. Twee tranen, welke over zijn wangen rolden, trokken het smartwater uit de ogen van allen die hem omringden. Jan Borlud verstond hem niet. Hij begreep wel dat de liefde voor een vrouw de stervende al dus deed spreken, maar hij kon niet raden wie die betreurde minnares zijn mocht. Hij luisterde met meer aandacht op de woorden van Adolf. Deze hernam. Ik aanbad machtelt. Zo vuurig. Zij beminnen mij zo dedig. En nu, nu schuurt het noodlot onze harten bloedend van elkaar. Ik smeek u, meneer Jan. Ga en troost haar. Geef haar die sluig welk in het bloed der vreemden gedoopt is. Dat zij dezelfde als een teken mij naar liefde bewaren. Dat zij nog na mijn dood aan mij denken. En dat zij om de lavenis mijn herziel bidden. Ik voelde jagingen mijn harten vergaan. De dood heeft mij geraakt. Vaarwel, mijn vriend, mijn broer. We zullen ook handig daar. Bij dit vaarwel proogt hij zijn hand op te heffen om naar de hemel te wijzen. Toch hij kon niet meer. Zijn ogen sloten zich en het leven scheen in hem op te houden. Nochtans bleef zijn boezem kloppen en de warmte verliet zijn lichaam niet. Jan Borlut bewaarde nog enige twijfelachtige hoop en deed de gewonde riddig met alle mogelijke voorzichtigheid naar de legerplaats voeren. Machtelt had zich met de zuster van Adolf voor het gevecht in een celder aptij van Groeningen vertrokken. Er was voor zeker op dit ogenblik niemand in Vlaanderen die met meer benauwdheid dan die ongelukkige jongvrouw gepijnigd was. Dwarst door alles slag van rampen was zij nu zover gekomen dat Adolf haar ten bruidegrond beloofd was, dat Vlaanderens vrijmaking en de verlossing haar vaders haar toelachten. Alles wat haar gelukkig op aarde maken kon was in de strijd welke ging aanvangen tegen een ongelijke macht gewaagd. Indien de Fransen de zegen behaalden, voortzacht zij de dood haar vaders, de dood haar minners en de vernietiging van alles waarop zij haar hoop gevestigd had. Zodra de krijgsbaarzijn haar klanken over het slagveld zond, siddenden, siddenden, de twee vrouwen en verbleekten alsof een dodelijke slag haar tezelfde tijd getroffen had. Beide beefden voor de man wiens leven ook haar leven was. In zulke bange oogomblikken konden zij de aandoedingen haar herziel moeilijk uitdrukken, want ieder woord baarde haar een akeliger vooruitzicht. Ook waren zij tegelijk op de knielbank neergezonken. Haar hoofden rusten zwaar op de lessen naag en haar tranen lekten in stilte over haar wangen. Daar zaten zij, vuurig pillende, zondezicht bewegen, alsof zij in een diepe slaap geweest waren. Van tijd tot tijd kwam een doffe snik uit haar borsten, wanneer het gedruisde strijd zich meer verhief, en dan zuchte Maria. Oh, God almachtig! God ter herkrachten! Ontverm u onze! Staat ons bij in de nood! Oh, heer! En de fijne stem van machtelt antwoorden, Oh, zoete Jezus! Zaligmaker! Behoed hem! En roep hem niet tot u! Oh, goedertieren, God! Heilige moeder gods, bid voor ons! Oh, moeder van Christus! Toast de rest der bedrukten! Bid voor hem! Dan kwam het donderend krijgsgrugd meerakelig in haar geschokte hartengalmen, en haar handen trillend van schrik als de wachelende bladen der populieren. Haar hoofden boogend zich diepig, haar tranen barsten overvloediger uit haar ogen, en haar gebed werd weder onvatbaar, want de benauldheid ontnam haar de stem. De strijd duurde lang. Het ijselijk geschreeuwde tegenoekander oplopende scharen dreef lang boven de abdij van groeningen, maar nog langer duurde het stille gebed daarvrouwen, want de gulden ridder klopte reeds aan de poort van het klooster, en ze waren nog niet van de knielbank opgestaan. Galmende mannen stappen, welke in de gang der cel klonken, deden haar het hoofd om wennen. Zij blikten stijf op de deur en trillden beiden van zoet voorgevoel. Adolf komt weer, zucht er Maria. Ho, ons gebed is verhoord geweest. Machtelt luisterde met meer aandacht en antwoorden mistroostig. Nee, nee, hij is het niet. Zijn tred is niet zo zwaar. Ho, Maria, misschien een ongelukst boden. Op dit ogenblik hoorde men de deurder cel op haar hangselskrijzen, een non-opende dezelve en liet de gulden ridder binnen. Het tengere lichaam van Machtelt werd stijf. Haar ogen hechten zich twijfelachtig op degenen die voor haar stond, en zijn armen opende om haar te ontvangen. Het scheen haar dat een logendroom haar bedroog. Maar die aandoening was vluchtiger dan de bliksem die schijnt en vergaat. Zij weerp zich met ontstuimigheid vooruit en viel juigend tegen de borst des gulden ridders. Mijn vader, riep zij. Oh, mijn dierbare vader, ik zie u weer. Vrij, zonder keten. Laat mij u in mijn armen sluiten. Oh, god, hoe goed, zijt gij. Onttrek mij uw wang niet, lieve vader. Laat mij de vreugde die ik gevoel uitstorten. Robrecht van Betune omhelste zijn tederkind met opgetogen blijdschap. Hij hield haar tegen zijn boezem totdat de geestdrift hun er beide harten wat gezonken was en legte dan zijn helm en zijn ijzeren handschoenen op de knielbank. Door moeite afgemat, toork hij een zetel bij en liet zich in dezelfde neergaan. De liefderijke Machtelt weerpschapt de schoot haar vaders en omving zijn hals in beide haar armen. Dan bezacht zij met bewonderende eerbied degene wiens gelaad voor haar zo heilgevend als het aanschijn der godheid was. De man, wiens Edelbloed, ook in haar aarderen vloeide en die haar zo tedig en zo innig beminne. Zij luisterde met heigende boezem op de zoete woorden welke de geliefde stem in haar oordeed klinken. Machtelt, sprak hij, mijn Edelkind. De heer heeft ons lang beproefd, maar nu is al ons leed ten einde. Vlaanderen is vrij. Het vaderland is gevroken. De zwarte leeuw heeft al de leliebloemen gescheurd en al de vreemden zijn verslagen. Vrees nu niet meer. De boze soleniers welke Johanna van Navara gezonden had, zijn dood. Het meisje vatten de woorden met angstige getigheid op de mond haar vaders. Zij blikten dwaand in zijn ogen en glimlachten met zondeningenuitdrukking. De vreugde vervoerde haar zozieg dat zij beweegloos lag, alsof zij van gevoel waren beroofd geweest. Na enige ogenblikken bemerkte zij dat haar vader niet meer sprak. Zij riep. Oh, God! Het vaderland is vrij. De Fransen zijn verslagen. Hen u, mijn vader, u bezit ik weder. Dan zullen wij nog in ons schone wijnendalen terugkeren. De droefheid zal uw oude dagen niet meer bitter maken en ik zal mijn leven zo vrolijk en zo zalig in uw armen doorbrengen. Dit geluk mocht ik niet hopen. Ik dors het zoveel van God in mijn gebeden niet vragen. Luister wel, mijn kind, en word niet mistroostig. Ik bed u. Heden moet ik u weder verlaten. De ene moedige krijgsman die mij ditmaal nog van de banden heeft ontslagen, ontving mijn erewoord dat ik zou terugkeren zodra de slag zou geleverd zijn. Het meisje liet het hoofd met diepe truurnis op de borst zinken en zuchten. Zij zullen u vermoorden, mijn rampzalige vader. Wees toch zo bevreesd niet machteld, hernam Robrecht. Mijn broer Darquide heeft zestig Franse ridders van edele bloeden gevangen genomen. Men zal Philippe Lebel doen aankondigen dat hun leven voor het mijne verpant is. En het is hem niet veroorloofd die overblijvende dapperen aan zijn vraagzucht op te offeren. Ik heb niets meer te duchten. Vlaanderen is machtiger dan Frankrijk. Dus bid ik u dat hij niet weent. Wees blijden, dus schoonste toekomst wacht ons. Ik zal het slot weinendalen doen herstellen om ons allen weer te ontvangen. Dan zullen wij nog samen ter volkenjacht uitgaan. Verstaat hij hoe vrolijk onze eerste tocht zijn zal. Een glimlach van onuitsprekelijk geluk en een zoen van tedere liefde waren macht op z'n antwoord. En mijn echtgenoot zal met onze wonen, als ik gedacht had haar nog meer schilden. Zij zegt de, maar, dierbare vader, ga je spreek maar niet van Adolf. Waarom komt hij niet met u? Nog enige zorgen houden hem bezig, mijn kind. Er lopen nog verstrooide vijanden door de velden. Gewiss vervolgd hij dezelfde. Machtel, ik mag u zeggen dat de liefde u de edelste reder die je kent heeft u kiezen. Nooit zag ik iemand zich zo dapper gedragen. De vijanden vielen voor zijn zwaart bij hopen neer. Hij was altijd te midden der Fransen en stelde zich honderd maal in levensgevaar. Nu ook is het mijn wil dat hij uw hand, tentoon zijn er trouw en vaderlands liefde ontvangen. Heden nog, in die Godde toelaat, zal ik u de man u's hartens schenken. Machtel liet het hoofd neergaan om het schaamrood dat haar wang kwam wervend te verbergen. Zij vatten de hand haar vaders en schilden dezelfde met dankbare tederheid. Opgetogen stond Maria op de loftuiting en haar broeder gegeven te luisteren. Zij verblijden zich over het geen zij hoorde en zag de vreugde die Adolf treffen moest in een grote droom vooruit. Terwijl de jongen Machtel haar vader in verrukking bezacht, hoorde men een groot gerucht van verwaarde stemmen aan de voorpoort van de klooster. Dit duurde slechts enige ogenblikken en alles werd wederstil. Weldra werd de deur er zelf geopend en kwiede de broeder van Robrecht trat langzaam en met verslagen gelaad binnen. Hij naderde bij hem en sprak. Een groot ongeluk, mijn broeder, treft ons heden in een man die ons allen dierbaar is. De Gentenaars hebben hem op het slagveld uit de doden opgehaald en hierin het klooster gebracht. Zijn ziel zweeft op zijn lippen en wellicht is zijn stervensuur na bij. Hij vraagt om u nog te zien in hij de wereld verlaat. Ik bid u dan, mijn broedig, bewijs hem die laatste gunst. Zicht naar de zuster van Adolf Kerende voegde hij erbij. Hij roept u insgelijks edelvrouw. Eenzelfde klacht, een pijnlijke schreeuw, ontvlogen uit de borst van beide vrouwen. Machtelt viel zonder gevoel in de armenhaarsvaders en scheen te sterven. Maria, zonder ergens naar te willen luisteren, sprong met hard scheuren misbaar naar de deur en verliet de kamer. Op die noodkreten kwamen twee nonnen binnen en ontvingende zwakke machtelt uit de armen van de gulderiddig. Deze zoenen zijn dochter met pijnend meedeleiding en wilden de stervende Adolf gaan bezoeken. Maar de jongvrouw, die de ogen opende en zijn inzicht verstond, rukte zich uit de handen der nonnen en zich aan Roberts lichaam vasthechtende, riep zij. Laat mij met u gaan, hovaardig, dat hij mij nog éénmaal zie. Wee mij, wat grievend zwaard gaat door mijn boezem. Mijn vader, ik sterf met hem. Reeds voel ik de dood in mij. Ik wil hem zien. Haast u. Kom. Ho, kom, ras. Hij sterft. Hey. Adolf. Robrecht bezacht zijn dochter met meedeleiding. Geen woorden vindende om haar te troosten, bracht hij zijn twee armen om haar en drukte ze vast tegen zijn borst. Maar Machtlod ontvong zich welhaast uit die tedere banden. Zij trok Robrecht met de hand voort, roepende. Ho, vader, ontverm uw meinig. Kom, dat ik nog éénmaal zijn stem hoor, dat zijn ogen nog éénmaal levend mij aanschouwen. Zij knielden neer voor hem en hernam, terwijl de tranen als uit twee bronnen over haar wangen liepen. Ik smeek u, vader. Verwerp mijn beden niet. Het is de droefheid niet die mij vervoert, maar de min drijft mij tot hem. Aanhoor mij, o, heer en vader. Robrecht had liefst zijn kind der nonnen overgelaten, want hij vreesde met reden dat het gezicht van de stervende ridder haar al te zeer treffen zou. Echtig kon hij het dreend gebed van machteld niet langer verwerpen. Hij nam maar onder de arm en spak. Wel aan, mijn dochter, ga met mij en bezoek uw ongelukkige adolf. Maar, ik bid u, bedroef mij niet zozeer door uw wanhoop. Denk dat God ons heden vele grote gunsen heeft bewezen en dat hij zich kan vergrammen om uw vertwijverling. Ze waren reeds in de gang en uit de cel wanneer hij die woorden eindigde. Men had adolf in de grote eetzaal van het klooster gebracht. Een wedere bed was op de grond gelegd en adolf voorzichtelijk op hetzelfde geplaatst. Een priester in de genees kunde zeer ervaren had zijn lichaam met veel nauwkeurigheid onderzocht en geen open wonden erop bevonden. Lange blauwe strepen tekenen de ontvangen slagen op zijn huid af en zware kneuzingen hadden het bloed onder dezelf vergaarderd en gestold. Zijn leden werden onmiddelijk na de adelating gewassen en met kracht gevende balsen bestreken. Door de kunde gezorgd als priesters was hij een weinig versterkt geworden. Echter scheen er nog altijd stervens gereed alhoewel zijn ogen zo als verfig of zo verglaasd niet meer waren. Rondom met doodspet stond een groot getal ridders stilzwijgend over hun vriend te truren. Meneer Jan van Rennesen Arnold van Oudenaarde en Pieter de Konink hielp in de priester in zijn bezigheden. Willen van Gullik Jan Borlut en Boudemijn van Papenrode bevonden zich aan de linkerzijde terwijl die jongen kwiede met Jan Breidel en de andere voornaamste ridders aan het voeteinde met gebukt hoofd op de gewonde staarden. Breidel was afschuwelijk om aan te zien. Zijn wangen waren open gekrapt. Een bebloede doek bedekte de helft van zijn hoofd. Zijn armen en klederen waren gescheurd en zijn botgehakte bijl hing aan zijn zijde. De andere ridders hadden insgelijks het een of ander lid met doeken omwonden en de uiterwisting van allen was schrikkelijk geblutst en door hakt. Maria, wenende, zat gekneeld nevends haar broedig. Zij had één zijner handen gevat en besproeide dezelfde metranen terwijl Adolf haar met flauwe blikken bezacht. Zodra Robrecht met zijn dochter in de zaaltrad werden al de ridders met ontwoering en verwondering getroffen. Hij die hen als een geheimen verlosser in de nood was toegekomen was de leeuw van Vlaanderen, hun graaf. Zij plaatst zijn allen met het diepste eerbied de ene knieten en gronden en spraken. Eren zei de leeuw, onze heer. Robrecht liet zijn dochter los. Hiefde heren Jan Borlud en van Rennesen van de grond en zoende hem beide op de wang. Hij deed aan de overigen een teken dat zij zouden opstaan en sprak. Mijn trouwe ondadanen, mijn vrienden, hij heb mij heden bewezen hoe machtig een heldenvolk is. Mijn geringen kroon draag ik nu met meer hoogmoed dan Philippe Lebel die van het Franse rijk draagt. Want over u mag ik mij met recht verhoofdvaardigen. Machtelt had zich als zineloos nevends het hoofd van Adolf neergeworpen. De schaamte en de zedigheid haar kunnen vergat hij op dit ogenblik. Zij had haar lippen meer manen zonder het te weten op de bleke wangenhaars bemindende geplaatst. Haar tranen vloeiden bitter en droeven snikken ging brandend uit haar beklemde borst. Adolf voelde zich onder de liefdezoenen zijn er aangebeden machtelt herleven. Hij bleef lang, sprakeloos, in die blauwe ogen voor hem zo heilig staren en gaf zijn vreugde door een zachte en bijna onvatbare glimlach te kennen. Eindelijk zucht hij met zwakke stem. Machtelt, mijn aangebeden vriendin, ik wilde u door tapperheid en helden moet verdienen. Uw sluig heb ik dwars door het vijand de kleger gedragen. Vele fransen zijn onder mijn zwaart gevallen, maar God heeft mij tot zich geholpen. Ik moet u verlaten, die overtuiging martelt mij. Gij, die mij zozeer bemindet, gij die eens het bloed van uw doorluchtige stam mijn zonen moest meedelen. Gij waard mij niet bestemd. De heer had anders over ons pijden beschikt. De gepijnigde jongvrouw, jugaer handen bevend en metdrift over de verlamde leden van de ridder. Zij meen de ene getroost in de woorden uit te spreken, maar haar stem versmoorde in doffe snikken. Dan hernam Adolf. Ween niet, wel bemindemachtelt. Er is nog een ander leven. Daar zullen onze zielen al kan naar weder zien. En dan zal de neide gedood ons niet meer kunnen scheiden. Blijf op aarde, o mein zuivere bruit. Wees de steun der oude dagen van uw doorlucht gevaardig. En denk soms in uw gebeden aan de man die gebemindet. De ramsalige jongeling wist niet dat ieder zijn er woorden als een vergiftige dolk door het hartzijner bedrukte minnaresboorden. Afgemat door zo lange woorden drukte hij stilswijgend de handzijner geliefde. Horbricht van Betune stond met gebogen hoofd op dit toneel te staren. Hij dreefde bitteren tranen terug in zijn ogen en besloot de angst in zijn boezem. Adolf bemerkte hem en spak. Ho, mijn heren, graaf. Uw milde hand schonk mij de rijkste gift welke op aarde de mens kan gegeven worden. De hemel heeft u beloond. Het land uw vaderen is vrijgemaakt. Gij zult een leeuwentroon in vrede volle dagen bezitten. Ik sterf met vreugde nu de toekomst u en uw edele dochter pleideren dagen voorspelt. O, geloof mij in mijn stervensuur. Uw ongeluk was voor mij. Uw onwaardige dinaag pijnlijker dan voor u zelf. Ik heb in het geheim der nachten mijn bedsteden zo menigmaal met tranen besprooid wanneer ik aan u gevangen is en aan de verdrukking des vaderlands dacht. Maar, god, wat is dit? Het schijnt mij dat de nieuwe kracht mij door de aderen vliegt. Zou ik langer leven kunnen? Ho, macht tot. Gij hebt uw hand op mijn porst gelegd. Dit is het wat mij zo wonderlijk verquikt. De ogen van Adolf plonken met meer levendigheid. Een zachte glimlach zweeft op zijn lippen en men zou gezicht hebben dat hij eensklaps van de dood ging opstaan. Ho, gij zou het niet sterven? riep, macht tot. Hier, in mijn hart is een stem die mij zegt dat de heer u nog niet geroepen heeft. Zij wenden zich met een haastige beweging om. Kneelde neer, vouden de handen tezaam en zag met smekende ogen ten hemel. Alsof de almachtige dit stil en plechte gebet verhoord had, zag men de krachten in Adolf terugkomen. De priester had, geduwende dit toeneel, de zieken met scherpe blikken bezien en al de aandoeningen welke hem getroffen hadden nagespeurd. Hij nang en tastte de hand van Adolf met een geheim inzicht, terwijl al de aanschouwers hem met angst in zijn bewegingen volgden. Zij zagen op het gelate spriesters dat alle hoop voor de behoudenis van de gewonden nog niet verloren was. De gistelijke ging stilswijgend voort. Hij hief de oogleden van de zieken op en bezacht dezelfde, opend hem de mond en niet zijn hand over zijn blote borst geleiden. Dit gedaanzijnde keerde hij zich naar de opstaande ridders en sprak op de toon de innigste overtuiging. Ik zeg u, mijn heren, de koorts welke deze jonge ridder moest doden is voorbij. Hij zal niet sterven. Al de ridders werden door een zondelingen aandoening getroffen en men zou geloofd hebben dat een dood vond ons uit de mond de spriesters geklonken had. Maar die hevige ontroering van verwondering liet hun welhaas toe hun blijtschap door woorden en gebaren uit te drukken. Maria had de aankondiging de spriesters met een luide kreep beantwoord en had haar broedig in opgetogenheid om helst. Magdelt bezweek, haar krachten vergingen. Eensklapsopspringende viel zij heigend in de armen haar vaders en daar haar hart tezeeer door zalige verrukking gezokt was kon zij in den eerste niet spreken. Nochtans sloot aan haar ogen zich niet en de kleuren vergingen ook niet op haar wangen. Eindelijk riep zij, Oh, mijn vader! Oh, mijn adolf! Nu ben ik gelukkig! Ik dank de goede tierengod dat hij het gebed zij naar oodmoedigen die nares zo spoedig verhoord heeft. Ja, gij zult leven! Mijn adolf! Mijn broedigom! Ik zie het! Uw ogen blinken met het vuur des levens. Magdelt, zucht de adolf, aangebeden vrouw, wat kracht heeft u Engelen stem bij God dat zij mij al dus van de dood teruggoept? Oh ja, mijn teder geliefde! Ik zal leven! Het hart jaagt mij zo krachtig! Het geent zij allen als een wonderwerk aanzagen, was een natuurlijk gevolg van adolfs toestand. Hij had geen open, nog diepe wonden, maar welmenig volde gekneusingen. De martelpijnen, welke dezelfde veroorzaakten, hadden hem een gevaarlijke koorts die hij moest wegrukken, gebaard. Maar door tegenwoordigheid van Magdelt, de krachten zijn er zielverdubbeld hebbende, jocht de doodkoorts van hem, en zo ontsnapte hij aan het graf dat reeds op hem gaapte. Robrecht van Betune liet zij van geluk verdwaalde dochter, nevends adolf gekneeld zitten, en voor de ridders komende sprak hij tot hen in deze voegen. Gij, edelste mannen van Vlaanderen, hebt Heden een zegen behaald, welk als een bewijs uw hoge manhaftigheid tot onze zonen zal overgaan. Gij hebt de ganze wereld getoond, wat de te vreemde kost op onze leeuwenbodem de voet te durven zetten. De liefde tot het vaderland heeft uw heldenzieden in ongekende onversaagdheid doen ontsteken, en hoe armen door een rechtvaardige vraksucht verstaald hebben de dwingelanden verslagen. De vrijheid is dierbaar aan een volk dat dezelfde met zijn bloed heeft beseegeld. Nu kunnen al de vorsten van het Westen de Vlamingen geen ogenblik meer tot slaven maken, want gij zou het allen sterven eermijn over uw zegen pralen zou. Maar dit mogen wij niet meer vrezen. Vlaanderen heeft zich Heden boven alle andere volken verheven, en het is aan u, edele mannen, dat het vaderland die luister verschuldigd is. Nu willen wij dat de vrede en de rust onze onderdanen om hun trouw belonen. Het zal mij een geluk zijn door hen allen met de naam van vader begroet te worden, indien onze zorgende liefde en onophoudende pogingen om hen gelukkig te maken ons die naam kunnen verdienen. Nochtans, waren het zaak dat de Frans een dorsten wederkomen, zouden wij nog de leeuwen vlaanderen worden en onze Marteel zou u nogmaals ten strijde voeren. Wij bedden u, mijne heren, zodra hij in uw lenen zult toegekeerd zijn, bedaard te gemoederen, brengt alles tot rust, opdat de zegen door geen oproerigheid bevelect worden en leidt bovenal niet dat het volk meer vervolgingen tegen de leliaarts aanvangen. Het behoort ons over dezelfde recht te doen. Wij moeten u verlaten. In onze afwezendheid zult hij onze broeder kwieden als uw heer en graaf gehoorzamen. Ons verlaten, riep Jan Borlut, met ongeloof. Grijkeert naar Frankrijk wedig. Doe het niet, edel graaf. Zij zullen hun nederlaag op u vreken. Mijn heren, viel Robrecht in. Ik vraag het u, wie onder u is er, die uit vrezen des doods zijn erewoord en zijn redertrouw zou willen breken. Zij bukten tegelijk het hoofd en spakend geen woord. Met droefheid verstonden zij dat niet hun graaf kon wederhouden. Deze ging voort. Meneer de Konink, uw diepe wijsheid is ons van groot nut geweest en zal het nog zijn. Wij roepen u in onze raad en begeren dat jij met ons aan het geraafelijk hoofd verblijft. Meneer Breidel, uw dapperheid en trouw verdienen een grote beloning. Wees van nu af en voor altijd opperbevelhebber van al uw stadsgenoten die ons met wapens dienen kunnen. Wij weten hoe eerlijk jij dit amt kunt bekleden. Daarom boven zult jij ook tot ons hoofd behoren en bij het zelf kunnen wonen indien u dit belieft. En jij, Adolf, jij die uw leven zo menigmaal voor ons en het vaderland gewaagd hebt, u zei het kind dat ik bovenal ben min, geschonken en gegeven. Zij het enige tijd hoorden met een groot gedruis aan de voortpoort der Abdei. Het was even alsof er een oploop des volks plaats had. Dit gerucht groeide gedurigd meer en meer aan en bij pozen verhief het zich in een heven gejuig. Er kwam een non-aankondigen dat er een grote menigte volks voor de poort stond, dat zij onophoudend schreeuwen dat zij de gulden ridder zien wilden. De deur der zaal openzijnde klonk het gejuig verstaanbaar in de oren der ridders. Vlaander de leeuw, hel onze volosser, hel, hel! Roebrecht keerde zich tot de non en spak. Gelief hun te doen zeggen dat de gulden ridder, die zij roepen, binnen weinig ogenblikken onder hen komen zal. Machtelt had haar arm onder het hoofd van Adolf gelegd en hetzelfde met Tedere zorg opgelicht. Zachte onvoorstaanbare liefteswoorden werden nu rustiglijk tussen hen verwisseld. Van tijd tot tijd nochtans kom men de woorden bruit en bruidig om op hun lippen vatten. Geen enkele traan vloeiden nog uit de ogen der vrouwen. Maria zal bij de andere zijde der legersteden geknield en mengde haar zoete vriendinnenstem tussen dit troosend en brandend gesprek. De vreugde, welke de harten der meisjes vervilden, was een zalige aandoening. Alleen op haar gelaad merkbaar. Vol betrouwen in de plecht geworden des priesters vreesten zij niets meer. Hun hart liep over van geluk. Roebrecht van betuunen kwam bij de kranke ridder. Vatten hem de nog slapen hand en sprak, Adolf van Nieuwland, mijn dierbare machtelt, is uw echtgenoten. De zegendes almachtigen dalen over uw hoofden en geven aan uw kinderen de dapperheid hun vaders en de tederheid hun ermoedig. Het doorluchtig bloed der graven van Vlaanderen mengen zich met uw edele stam. Herp meer verdiend, maar het is niet in mijn macht uw een kostelijke geschenk te geven dan het kind dat het troost en de steun mij de oude dagen zijn moest. Hij voegde de hand van machtelt in die van Adolf en haar nam. Weest gelukkig. Bement al kan er zo zeer als ik u beide bement. Gij, priester, dien haar gods, gelief uw zegen bij de mijne te voegen, totdat een wet huwelijk hem voor het al daar verenigen. De priester had nadig en bad in stilte over de twee beven de gelieven. Hun ogen waren te gronden gevestigd, hun harten jugen met kracht en niet tegenstaan naar de zwakheid van Adolf branden zijn hand in de hand zijn er aangebeden bruit. Robrecht kwam vooruit bij Quide. Mijn lieve broedig, sprak hij. Ik begeer dat dit huwelijk zo spoedig mogelijk met pracht gevierd worden en door de gewone vormen der wetten worden bekrachtigd. Dit is mijn inne gewens. Mijn heren, ik ga u verlaten, met de hoop dat ik wel haast vrij en zonder hinder het geluk mijn er trouwe onderdanens al mogen bewerken. Ik verzoek u allen dat gij het grootste geheim over de echte naam van de gruld en ridder bewaard. Mijn broeder Quide zal de lieden der abdij dit insgelijks bevenen. Na die woorden ging hij tot Adolf en kuste hem op de wang. Vaar wel mijn zoon. Zegt hij. En zijn macht tot tegen de borst drukkende. Vaar wel mijn beminde macht tot. Ween nu niet meer over mij. Ik ben gelukkig nu het vaderland gevroken is. Dan om helst hij nog zijn broeder Quide, willen van Guylik en enige andere ridders, zijn vrienden. Hij drukt hem uit onderroering de hand van allen en riep heen gaande. Vaard wel. Vaard wel. Gij allen mijn trouwe wapenbroeders. Op de voorhof klom hij te paard en deed zijn uitrusting aan. Hij liet het voorstuk van zijn helm vallen en reed haar poorten uit. Een ontellijke schaar volks had zich voor dezelfde vergaderd. Zodra zij de Gulderidders zagen, scheiden zij zich in twee om hem door te laten en begonnen met allerlei juigingskreten hem te begroeten. Houd de Gulderidders. Zegen. Zegen. Onze verlosser. werd honderd malen met nieuwe galmen herhaald. Ze zwijden hun armen tenteken van blijdschap in de lucht en raapten de aarde als een heilig dom uit de voetstappen van zijn paard. In hun bijgelovigheid dachten zij dat sindures die met gedurende het gevecht in al de kerken van Kortrijk had aanroepen, onder deze gedaante hun was er hulp gekomen. De langzame stap des ridders en zijn stilswijgendheid staafden die gisting. Een velen vielen terwijl hij voorbij ging, biddend op hun knieën ter aarde. Zij voegden hem een mijl juigend in de velden na en schenen hun gezicht niet genoeg te kunnen verzadigen. Want de Gulderidders werd hoelang hoe wonderbare voor hen. Hun inbeelding herschiep hem in zulke gedaante als zij de heiligen droomden. Een teken van Robrecht waren genoeg geweest om zich door die opgetogen mensen te doen aanroepen. Eindelijk gaf er zijn paard de spoor en verdween als een schicht tussen de bomen des Wouts. Het volk pogde zijn gulden harnas tussen het loof nog te ontdekken, maar te vergeefs. De draver had zijn meester reeds vech uit het bereik hun er ogen gevoerd. Dan bezagen zij alkandig en zuchten met droefheid. Hij is in de hemel teruggekeerd. Einde van Hoogstuk 24.