 Witam serdecznie, Marcin Tuszkiewicz z tej strony z Inwestia.pl, dajcie proszę znać na czacie, czy dobrze mnie słuchać oraz czy widać ekran. Myślę, że na początek takie pytanie zawsze trzeba zadać, żeby było wszystko w porządku. Myślę, że chat dla was też jest widoczny, więc powinno być możliwość zapisania. Super, fajnie Arthur, dziękuję bardzo Wojciech, także cieszę się. Ok, skoro wszystko gra i minęła godzina 20, to dzisiaj mamy trzecie spotkanie z naszej serii, spotkań organizowanych przez TickMeal, związanych z inwestycjami psychologicznego oraz takiego bardzo zarządczego punktu widzenia. Nasze dzisiejsze trzecie spotkanie będzie związane z niemarnowaniem czasu, czyli z tym w jaki sposób tutaj po prostu wykorzystać możliwości, jakie daje rynek, bez męczenia siebie jako inwestorów, bez męczenia siebie jako ludzi. Chociażby dzisiaj taki dzień mamy, w których DAX, jak sobie popatrzymy na wykres, no to przecież mamy ogromne spadki na DAX-ie. To jest wykres dzienny, dzisiejsza sesja, to był spadek o 485 mniej więcej punktów, bardzo duży, kontynuowane i do przewidzenia. Jak sobie rozmawialiśmy tydzień temu, to ja skazywałem na to, że zakładałem pewne zatrzymanie na indexie, zatrzymanie w ramach konsolidacji, natomiast tutaj z tej konsolidacji wybiliśmy i mamy rozpędzenie tego rynku. I na przykład ja dzisiaj nie byłem nastawiony na spadki tak silne, jak się wydarzyły z innych moich scenariuszy, które sobie rozpisywałem i nie wykorzystałem tego scenariusza dzisiejszego, takiego mocnego spadku. Natomiast kluczowe jest to, żeby mieć takie podejście i takie zasady, aby sobie nie zaszkodzić, nawet jeżeli nie mamy racji. Ja ostatecznie z dzisiejszego dnia jestem na lekkim minusie, ale ostatecznie rzecz umując i tak jest dużo lepiej, bo coś był na plus, coś był na minus. Ja bym się uparł i szedł w zapartę w swoim pomyśle. Nie miał stop losa, czy też na przykładku moim nie zamykałbym pozycji na stracie, to złapałbym cały ruch w dół, tylko że na longach. I ostatecznie bym miał dużą, dużą stratę. Natomiast zarządzanie kapitałem, zarządzanie pozycją to są rzeczy, którymi bez których nie zarobisz na rynkach finansowych. To jest gwarantowane. To jest tak jak pewne jak śmierć, po prostu jak śmierć, że jeżeli nie będziesz zarządzował kapitałem i pozycją to po prostu polegniesz. I o tym dzisiaj porozmawiamy. Do rynków też dojdziemy w drugiej części naszego spotkania. Natomiast dzisiejsze spotkanie jest związane z tym, w jaki sposób sobie nie szkodzić i sobie pomagać. Pamiętajcie o tym, że te dzisiejsze spotkanie jak zawsze w ramach szkoleń edukacyjnych nie jest żadną doradą inwestycyjną czy doradztwem. Tylko po prostu jest to kwestia edukacyjna, więc tak do tego podchodźcie i pamiętajcie, że zawsze inwestowanie wiąże się z ryzykiem, bo niestety nie ma inwestycji bez ryzyka. Natomiast agenda dzisiejszego spotkania jest taka. Czym jest strategia? Bardzo króciutko chciałbym robić taki wstęp do tego, żebyśmy dobrze się zrozumieli. Dlaczego nie robisz tego, co powinieneś? Dlaczego nie akceptujesz tego, że potrzebujesz czasu? Jakie są możliwości i oczekiwania? Jakie są kluczowe aspekty zarabiania oraz kroki do swojej strategii? Jak ją zrobić efektywnie? Postaram się bardzo treściwie przejść przez te dzisiejsze spotkanie i nie bójcie się zadawać pytań, jeżeli by były. Ja staram się zawsze adresować je od razu. Natomiast teraz już zaczynamy. Dla osób, które mnie nie znają, ja zacząłem inwestować w 2008 roku na giełdzie papierów wartościowych w Warszawie. Rok później na rynku walutowym. Założyłem też koło naukowy rynek poświęcony rynkowi Forex, czyli KN Forex. W 2012 roku założyłem Investio. W 2014 roku założyłem Skobera. Po drodze jeszcze wykładałem na UF Katowicach. Natomiast teraz już nie wykładam, ale robię doktorat na UF Katowicach. Natomiast jakby mój rynek, czy mój handel związany jest tak naprawdę z handlem przeważnie krótkoterminowym lub handlem swingowym jako pewnego rodzaju uzupełnienia, ponieważ od kiedy prowadzę firmę od dwóch lat Investio Spółkazo jest w pełni na mojej głowie, to też jest i mniej czasu na to, żeby inwestować. Ale zauważcie, że pomimo tego, że robię doktorat, prowadzę firmę, własną firmę, więc to jest też zobowiązanie czasowe, ja cały czas mam czas i możliwość tego, żeby zarabiać na rynkach finansowych. Więc to nie jest tak, że trzeba tylko i wyłącznie temu się poświęcać. W sensie rynek finansowy można wykorzystywać na wiele sposobów, albo jako dodatek, albo jako podstawowa rzecz i o tym dzisiaj też będzie. I o tym też dzisiaj będzie. Pierwsza rzecz musimy sobie wyjaśnić, czym jest strategia. No i według słownika języka polskiego to jest przemyślany plan, czyli pewna droga, pewien sposób działań w jakiejś dziedzinie. No my będziemy się skupiać naturalnie nad strategią w tradingu. Natomiast kluczowe jest to, żeby zrozumieć ten temat związany z tym, że to jest plan. Działań, który wcześniej, bo jest tutaj znaczony przemyślany plan działań, jest skonstruowany. Inaczej mówiąc, strategia ma być odpowiedzią na to, co się może wydarzyć na rynku. Nie przewidzimy wszystkich rzeczy, nie przewidzimy każdego scenariusza, ale jesteśmy w stanie się przygotować na większość z nich, a przede wszystkim przygotować się z punktu widzenia zarządzania kapitałem względem rzeczy nieprawdopodobnej. Bo słuchajcie, największe wtopy, jakie się dzieją na rynkach finansowych, są na bazie tak zwanych czarnych łabędzi. Z jednej strony to są szanse, które można wykorzystać, bo takim czarnym łabędzie był COVID w tym roku, które można było wykorzystać i tam ten czas był fenomenalny. Rynki chodziły przepięknie, technicznie, udało mi się wytargać z 50% tego ruchu spadkowego, który miał miejsce na dołkach zacząłem kupować. Tak płynnie i tak czytelnie chodził ten rynek. Później się rynek utrudnił, bo cały czas nie odeszło ryzyko, a rynek podszedł na historyczne szczyty i nawet je wybił. Dużo osób się dziwiło. Teraz mamy znowu sytuację taką, że w sumie wszystko jest wiadome, co to jest COVID, oczywiście boimy się lockdownu, ale dalej ten nerwowość jest. Ta psychologia, tłumu tutaj odgrywa ogromne znaczenie. Ludzie się przyzwyczajali do COVID-a, natomiast rynki finansowe wydacznie nie doceniły tego, jak duży będzie problem na jesień, pomimo tego, że wydawało się to oczywiste, plus jeszcze wybory, o których już mówiliśmy 2 tygodnie temu, a do nagrania z tych wyborów możecie trafić na YouTube TickMeal. Jeżeli nie macie linku do tego nagrania z YouTube'a na YouTube'ie, to dajcie znać pod koniec tego spotkania wam w rzucę. Więc tutaj skupiamy się na tym, aby stworzyć plan, przemyślany plan działania na przyszłość, czyli co ja będę robił na rynkach finansowych i to możemy ogólnie nazwać strategią. Natomiast problem jest w tym, że ponad 87% ludzi, z którymi miałem styczność z typowo tradingowego punktu widzenia, czyli byli uczestnikami moich szkoleń, czy nie webinaru, bo na webinarach jest dużo więcej, ale na jakichś szkoleniach, warsztatach, ze mną lub z moimi współpracownikami, lub z osobami, które znam i wiem jak handlują, naprawdę na palcach w cudzłowie jednej ręki jestem w stanie policzyć osoby, które trzymają się swojego planu. Większość osób, tak jak powiedziałem, około 87%, w ogóle nie podejmuje próby określenia tej strategii i skonkretyzowania jej. Nie próbuje zweryfikować, to już w ogóle więcej jeszcze procent. Moje te dane, które tutaj przytaczam, są na bazie ponad kilku tysięcy ludzi już, więc naprawdę jest to potężna grupa testowa, nazwijmy to i robię to w bardzo prosty sposób. Jak ktoś jest u mnie na warsztatach, to zazwyczaj daję mu możliwość kontaktu ze mną, to jest oczywiste. I jednocześnie daję zadanie domowe, tylko zadanie domowe, które jest bardzo proste w postaci znaczenia jakiejś rzeczy na wykresie wysłania ich, bardzo prostych zadań domowych w postaci właśnie wysłania do weryfikacji jakiejś analizy czy czegokolwiek, wykonuje około 30 do 40% uczestników. To jest maks, maks. Natomiast jeżeli zadanie jest dużej, tak, czyli najpierw wysyłamy jedną część, później kolejną część, to autentycznie pozostają jednostki, które utrzymują się do końca. I ja tego nie jestem w stanie pojąć. Jeżeli przychodzicie na pewne warsztaty, tak jak dzisiaj jesteście, poświęcacie swój czas. Ja wam za to dziękuję, bo to jest pewne zaufanie wasze do mnie, że ja przedstawię wam coś merytorycznego. Ale z drugiej strony, jak miałbym być szczery, to oczekiwałbym od was tego, że siedzicie z jakimś notatnikiem, że siedzicie z czymś, co pozwoli wam zapamiętać najważniejsze rzeczy, po to, aby ten mój czas, który poświęcam dla was też, nie był zmarnowany. Ja to, co wam mówię, wiem. Czy wy to, co chcę wam powiedzieć, już znacie, czy też nie? Część prawdopodobnie tak, bo to nie są rzeczy odkrywcze. To bardzo często tylko je przedstawiam w sposób bardzo zrównoważony. Natomiast przestańcie marzyć, a zacznijcie stawiać sobie cele. Przestańcie myśleć o rynku finansowym, jako miejscu, w którym będę niezależny finansowo i będzie cudownie. Pomyślcie o tym, co muszę zrobić, czy jaką drogę muszę przejść, jaki plan muszę ułożyć i zrealizować. Aby zrealizować swoje cele, czyli np. niezależność finansową. Rynek finansowy jest przepiękny, bo daje wam dużo niezależności, ale ta niezależność to jest tak samo jak władza. Za władzą idzie odpowiedzialność. Jeżeli nie jesteśmy w stanie tego zrozumieć, czy też pojąć, no to wtedy niestety będziemy sami sobie podkopywali dołki. Czego potrzebujesz? Moim zdaniem potrzebujesz celu, to co powiedziałem wcześniej, planu i wytrwałości w jego tworzeniu. Nie wiem, czy wiesz, ale największe drzewa na świecie, sekwoje rosną ponad 2000 lat i dożywają takiego wieku, że mają wzrost około 100 metrów. Generalnie drzewa są długowieczne, co do zasady, tak? I zawsze je cenimy za to, że tak długo potrafią się rozwijać systematycznie i dzięki temu tak długo z nami są, tak? Bo dla środowiska jest to niezwykle ważne. Nie wiem, znowu czy wiesz, ale ponad 2000 lat budowany jest wielki mur, budowany był wielki mur chiński. 2000 lat budowano coś, co uznajemy za coś fantastycznego, fenomenalnego, jako kolejny cud świata, tak? Czyli coś, co stało stworzone przez człowieka. 2000 lat. Kto by pomyślał, że można coś zaplanować na 2000 lat wprzód? Oczywiście tam już nie daje się teraz szczegóły, jeżeli chodzi o planowanie wielkiego muru, bo on był przebudowywany, rozwijany i tak dalej, ale to jest coś, co przez taki czas było trwane. Jeżeli podchodzisz do inwestycji na zasadzie krótkoterminowej, co zrobię jutro? To oczywiście, to jak najbardziej jest możliwe, tyle tylko, że rzadko, kiedy podchodzimy do rynku finansowego, do wyślenia bardzo, bardzo krótkoterminowego w postaci będę na rynku przez miesiąc czasu. Większość z nas inwestuje na rynku finansowym na zasadzie takiej, że chce być na nim obecnym przez rok, nie, przez 10, 20, 30, a może całe życie lat. Niekoniecznie jako day trader, niekoniecznie jako spekulant, może jako inwestor, tak? Bo zakładamy, że będzie się nasz kapitał rozwijał i fajnie być, bo to tak jest, to jest fenomalny obrazek, który sobie warto wyobrazić. Raz na 10 przeważnie lat tak statystycznie wychodzi, przychodzi kryzys na giełdzie, gospodarce na giełdzie. Większy lub mniejszy spadek. To myślę, że większość z was jest w stanie w miarę też i odczuć na własnej skórze, bo w 2008 rok ogromny kryzys. Teraz również, no i wtedy budzą się, to jest takie, o, taka przysłowie, czy opowieść, budzą się starzy, dojrzali inwestorzy, którzy w takim właśnie okresie wyciągają te swoje dolary z tabczana, pakują do walizki, idą do domu maklęskiego, kładą pieniądze na stół i mówią za wszystko. Bo to są momenty, w których po prostu się inwestuje w taki sposób. Ale żeby do tego modelu dojść, trzeba po pierwsze mieć doświadczenie. Natomiast jeżeli chodzi o, jeżeli chodzi o to stwierdzenie, tak, że no przecież każdy chyba ma kilka strategii, tak, długoterminową na emeryturę, czy krótkoterminową dla sportu, to przede wszystkim myślę, że mógłbym z tobą bardzo długo poleminizować, Marcin, czy każdy ma ja kilka strategii, bo niestety większość nie ma żadnej strategii. Dlatego tak ważne jest to, żeby w ogóle do tego dojść, że się jakokolwiek strategię posiada. Poza tym, tu mi nie chodzi o terminowość, jakby strategii, że handlujemy krótkoterminowo tu i teraz, tylko chodzi o jakby horyzont inwestycyjny, horyzon naszego uczestnictwa na rynku finansowym. Bo nawet jeżeli handlujemy krótkoterminowo, to prawdopodobnie chcemy to robić przez kilka lat, przynajmniej, tak, przez kilkanaście lat, w zależności od tego, na jakim etapie zaawansowania jesteśmy, i wiekowo i doświadczenie. I chodzi mi o to, że mało kto z nas myśli o inwestycjach na zasadzie takiej, że będę przez miesiąc czasu po prostu inwestował i to mi starczy i więcej nie będę, bardzo mało osób jest takich, bardzo mało. Dlatego powinniśmy przyłożyć bardzo dużo energii do tego, żeby stworzyć swoją strategię. Bo ta strategia będzie z nami przez lata raz włożona praca i później tylko nadzór i rozwój powoduje, że staniemy się inwestorami efektywnymi i z pełnym wachlarzem możliwości. Dlatego potrzebujemy celu, żeby wiedzieć do czego dążymy i jakie narzędzia musimy wybrać, żeby do tego co dojść. Planu, oczywiście, które związane jest bezpośrednio ze strategią oraz wytrwałości, żeby ją realizować. Ale trzeba koniecznie pamiętać o tym, że to wszystko wymaga czasu. To wszystko wymaga czasu. Natomiast kluczową rzeczą przy wyborze strategii i narzędzi przede wszystkim jest wcześniejsza odpowiedź na pytanie jakie są moje możliwości i ograniczenia. Ja Wam na wstępie dzisiejszego spotkania powiedziałem czym się aktualnie zajmuje na co dzień. Prowadzę firmę, piszę doktorat i inwestuję. To wszystkie trzy rzeczy robię naraz. To ma swoje konsekwencje. Nie jestem w stanie być na rynku cały czas. Nie jestem w stanie być inwestorem bardzo krótkoterminowym. Dlatego, że mogę wybrać sobie jednostki czasu i czasami tak robię, że po prostu ok. Czuję, że tutaj w okolicach sesji amerykańskiej będzie coś ciekawego do rozegrania. Więc wyciągam swój warsztat day tradera, gospodaruję sobie czas i czekam na okazję. Natomiast z perspektywy doświadczenia mogę Wam powiedzieć, że to jest możliwe wtedy kiedy już mamy strategię, która w konkretnych godzinach działa i wiemy o tym jak się zachowywać w takich godzinach. Jeżeli takiego warsztatu nie mamy, nie wiemy, nie znamy rynku, to wtedy wydzielając sobie pewne godziny na handel powodujemy, że w tych godzinach mamy bardzo wysokie oczekiwania, że coś zarobimy. Czyli krótko mówiąc na psychikę oddziałuję to tak, że to jest czas, kiedy masz zarobić i na siłę szukasz okazji. To jest bardzo zła droga, bo na siłę to można przybić gwoździa młotkiem. Natomiast na rynku finansowym trzeba działać wtedy, kiedy jest okazja. Pieniąc czy inaczej mówiąc, brak pozycji też jest pozycją, często najcemniejszą, bo po prostu ogranicza straty. I tutaj właśnie dochodzimy do momentu, kiedy niski, a kiedy wysoki interwał czasowy. Kiedy masz mało czasu i na przykład tak jak ja teraz handluję, to dużo częściej mam pozycje swingowe. Pozycje, na przykład dach się akurat niestety nie mam, nad czym ubolewam, bo były ku temu okazję, ale niestety nie wykorzystałem. Ja w sensie nie dostrzegłem ich w tym momencie, kiedy były. Z tą perspektywą, taką swingową. Ale jak byłbym na miejscu wtedy, kiedy trzeba i wszystko bym zrobił odpowiednio, miałbym pozycję krótką na dach się i ta pozycja powinna być aktualnie po prostu prowadzona. Na wysokim interwale czasowym. Wykrez H4. Może wykrez H1, ale to już jest w gęary niski. H4D1. Na takich interwałach czasowych, kiedy mamy mało czasu, mamy możliwość w pełni kontrolowania tego, co robimy. Tego, co robi rynek. Weryfikacji, bo nic nam nie umknie. Ponieważ, co tylko kilka godzin coś się zmienia z naszej perspektywy. Jesteśmy w stanie do przygotować, jeżeli za kilka chwil, to znaczy za godzinę, za dwie, za trzy, rynek może dojść do mojego poziomu, więc popatrzcie sobie, będę przeglądał, poczekam. Natomiast, kiedy mamy dużo czasu możemy korzystać z niskiego interwału czasowego, bo cały czas jesteśmy, możemy być skupieni. Jeżeli nawet pracujecie w taki sposób, że macie dostęp do monitora, gdzie oglądacie sobie rynki finansowe i uważacie, że to umożliwia Wam handel krótkoterminowy, to jesteście w błędzie. Tu nie chodzi o to, że ja mogę włączyć platformę, bo ja mogę mieć 10 monitorów włączonych u siebie w firmie, bo to jest moja firma i jednocześnie zajmuje się rynkami finansowymi. Mogę mieć wszystkie notowania i jest świata puszczone sobie na komputerze, na monitorach, na ścianie, mogę je oglądać cały czas. Problem jest w tym, czy ja mogę być skupiony na tym i to jest problem. Czy możesz być skupiony, jeżeli masz czas i możesz, to wtedy handlujesz na niskich interwałach, możesz zwiększyć częstotliwość, ćwiczyć i handlować. Natomiast, jeżeli tego czasu nie masz, to nie walcz. Dlatego, że dojdzie takiego momentu, że czy dwa bardzo negatywne czynniki będą determinowały twoje poczucie własnej wartości później. Pierwsza rzecz, wiesz, nieustannie uważał, że coś cię ominęło. Jeżeli będziesz chciał handlować na niskim interwala, a jednocześnie nie możesz się skupić. Czyli akurat będzie godzina 8.30 ciekawy moment, bo rynek się waha w swoim handlu partyzanckim, zawsze to pokazuje najlepsze godziny do handlu. To jest godzina właśnie między 7.30 a 9.30. Tam się zawsze coś dzieje i zawsze można coś wykorzystać. I w tym momencie dzwonić telefon, dzwonić klient i zaczyna z tobą rozmowę. Odbierasz, bo musisz nie wiem, bo tak i niestety umykać te okazje i później rzucasz tym telefonu i już kurde zaś mi uciekło. Spróbuję może jeszcze teraz włączę się do ruchu. I wejdziesz na samym szczycie na przykład longiem i zostaniesz z pozycją później na dłużej. Musisz się skupić na pozycji, żeby ją wyciągnąć. Totalnie nie tak to powinno działać. Mój znajomy, który gdzieś tam na rynek finansowy mnie wprowadzał troszeczkę zawsze mówił, że Forex musi być pierwszy. I ja to troszeczkę skonkretyzowałem. Forex musi być na pierwszym miejscu, jak otwierasz lub szukasz pozycji. Nie może być nic innego. Nie może być telefonu, nie może być kolegi, szefa, żony, męża, kogokolwiek. Nie, jest tylko Forex. To jest twoja wtedy praca, twój obowiązek. Jeżeli pozwolisz na to, żeby zamiast skupienia na tym, co się dzieje, na rynku pojawiły się telefony, mail, lecokolwiek to stracisz albo okazje, albo pieniądze. Dlatego ten Forex musi być pierwszy, parafrozując mojego znajomego. Natomiast jeżeli nie możesz postawić tego rynku na pierwszym miejscu, to znaczy, że musisz przesunąć interwał czasowy na wyższy i wtedy masz więcej czasu na to, żeby analizować, podejmować decyzję i tworzyć strategię. I teraz właśnie day trading czy swing trading. To jest powiązane ze sobą, bo jeżeli mamy wysoki interwał czasowy, no to day trading jest trochę spalony, bo tutaj jednak musimy zwracać większą uwagę na swing trading. Natomiast jeżeli masz dużo czasu i generalnie masz też ten kapitał, który pozwala ci na inwestycję, to możesz day tradingowo się z tego utrzymywać. Troszeczkę od kapitału zależy też na jakim interwale tutaj chcesz handlować, bo im więcej masz kapitału tym mniejszą częstotliwość handlu musisz mieć. Oczywiście możesz. To nie jest nic zabronione, ale aby zdrowego punktu widzenia jeżeli masz wysoki kapitał, dużo dostępnych środków, to tak naprawdę wystarczy jedna okazja, dobra w tygodniu aby wystarczyło, tak? Oczywiście to zależy od tego jakie masz oczekiwania i chęci, bo są osoby, które uwielbiają być na rynku i dla nich to jest pasja realizowania swoich marzeń umieją to robić, zarabiają pieniądze i super. Ale są osoby, które lubią, cenią sobie wolny czas, możliwość wyjeżdżania, gdziekolwiek robienia wszystkiego, tak jak sobie zaplanowali wcześniej, bez ciągłego patrzenia się w monitor. I wtedy ten wyższy interwał jest tutaj odpowiedzią od czego oni oczekują. Natomiast day trading jest często odpowiedzią na to, że nie mamy kapitału, że na przykład, nie wiem, mamy 1000 zł wolnych środków, bo tutaj też bardzo ważne jakieś środki przeznaczamy na inwestycje, ale dajmy na to, możemy przeznaczyć 1000 zł bez uszczerbku na, że tak powiem, swojej jakości życia no i chcielibyśmy coś robić. Oczywiście tutaj bardzo uogólniam i to nie jest by dobra droga mówiąc sobie coś robić. Natomiast budując strategię odpowiadamy sobie od razu na pytanie, czy mam dużo, czy mało kapitały, jeżeli mam mało i chciałbym go zwiększać przez rynek finansowy w miarę szybko, to muszę inwestować krótkoterminowo, bo ta częstotliwość powoduje, że jakby ta możliwość zarabiania jest większa, tak? No bo szybciej obracamy pieniądzem, po prostu krótko mówiąc. To rodzi ryzyko z drugiej strony, więc wymaga większego skupienia, to wszystko jest ze sobą powiązane, dlatego pierwsza rzecz, taka jak łączała sobie odpowiedzieć, to ile masz czasu teraz, możliwego do poświęcenia na rynek oraz ile masz kapitału. Im więcej czasu tym niższy interwał jest możliwy do wykorzystania, nie że musisz, możliwy do wykorzystania. Im więcej kapitału, albo inaczej im mniej kapitału, tym znowu niższy interwał, aby budować ten kapitał. Ale to nie jest tak, że musisz to robić, bo nawet z niewielkim kapitałem możesz handlować swingowo, na przykład budując strategię i zaufanie swoje do niej. Myśląc o tym, że ja będę dokładał do rynku nawet zewnętrznych źródeł, w postaci będę sobie co miesiąc odkładał tysiąc złotych, tak żeby zbudować porfel na przykład 20-30 tysięcy złotych i pozwolić sobie handlować wtedy swingowo. I tutaj odpowiadam od razu, jaki kapitał jest potrzebny aby inwestować długoterminowo. Tutaj jeszcze wyjaśnijmy, co jest swing tradingiem, a co jest długitermin. Długitermin dla mnie to jest powyżej roku. Kupuję coś, to leży interesuje się tym, czy się nie zmieniło nic kluczowego, ale jakby mój cel inwestycyjny to jest kilka lat. Takie było na przykład moje kupowanie srebra w 2016 roku, w 2017. Tam kupowałem z myślą, kupuję srebro fizyczne wtedy akurat po prostu, bo chcę się zabezpieczyć przed potencjalną inflacją, którą dostrzegam, nie interesuje mnie, co się tam będzie działo w trakcie, dopóki cena srebra nie zacznie spadać poniżej tam gdzieś 12 dolarów, to mnie tak naprawdę to w ogóle rybka, ale to dziwne, żeby tak się stało, więc po prostu kupuję fizyczne złoto. I tutaj nie ma odpowiedzi na to jaki kapitał jest potrzebny. To jest kwestia, jaki chcemy przeznaczyć, bo na przykład srebro to warto kupić nawet za 100 złotych, tak? Zawsze to 100 złotych zabezpieczone. Natomiast jeżeli myślimy o inwestycjach w celach zarobkowych to tutaj myślę o tym, żeby jakby zawsze oczekiwania mamy, tak? Więc jeżeli chcemy coś z tego rynku wyciągnąć to musimy sobie przeliczyć, tak? Jakie nasza strategia marentowność, ile kapitału potrzebujemy, aby móc nią bezpiecznie inwestować. I znowu, nieważne czy day tradingowo, czy swing tradingowo handlujemy, zawsze się musimy odnieść do naszych oczekiwań. Jeżeli tylko buduje swój kapitał, buduje z myślą kryminową, czy nawet 1000 złotych wystarczy, żeby handlować swingowo, pod warunkiem, że broker dostarcza możliwość handlu na mikrolotach, tak? No bo musimy mieć bardzo małe depozy... czy w sensie bardzo małe pozycje, aby stop loss był racjonalny względem tej kwoty. Ja osobiście uważam, że jeżeli ktoś zaczyna na rynkach finansowych, to jakakolwiek kwota wpłacona na rynek z myślą o tym, że nie ma być z tego kokosów tylko po prostu nauka jest ok. Jak najmniejsza, aby się nauczyć. Natomiast, żeby utrzymywać się z tradingu, no to, nie wiem, jaka dla was kwota jest odpowiednia, żeby się utrzymywać z tradingu, tak? Ale myślę, że taka średnia krajowa, typu 5000 złotych na rękę, nie wiem czy to jest średnia krajowa, ale niech będzie, że 5000 złotych na rękę to jest taka kwota, którą można by było się zadowolić. I teraz bardzo prosta rzecz. Jeżeli zobacz, 5000 złotych z 20 000 złotych, to jest 25%. To nie jest mało. Ja wiem, że oczekiwania względem rynku walutowego i generalnie inwestowania z dźwignią są takie, że to nawet miliony procent można zrobić w miesiąc. Ja się z tym zgadzam. Mój najlepszy wynik, jak je osiągnąłem ever, jeżeli chodzi o krótki czas i najwyższą stopę zwrotu to było 1214% w ciągu 2 godzin. Na dolarze do Kanadyjczyka, kilka lat temu, tam sputowałem taką bardzo ciastą piramidę, pozycji na dźwignię 1 do 500 i po prostu wchodziły pozycje, już nawet reinwestowałem kapitał bez zamykania pozycji. No i to się da zrobić, oczywiście, że tak. Płacicie 1000 złotych po 2 godzinach macie odpowiednio więcej i jest super, tak? Tam te kilkanaście tysięcy byłoby na rachunku, super. Ale to nie jest coś, co zrobicie codziennie, nie wiem, wręcz przeciwnie tego się nie da robić codziennie, bo nie codziennie są pod to okazje. Ponadto przy takim inwestowaniu ryzykuje się wszystko, bo zazwyczaj depozyt jest zabezpieczeniem pod takie pozycje, więc znowu nie możemy zainwestować tam wszystkiego, co mamy, tylko musimy wydzielić pewną część. Jak bym to zracjonalizował do swojego kapitału inwestycyjnego, który posiadałem w tamtym czasie, to ten zarobek 1214% zmniejszył by się do 12%. Czyli tak jest dobrym wynikiem, jak na 1 na 2 godziny, ale to już nie jest 1214%, tak? Więc skupiając o tym, skupiajcie się na tym, jaka kwota was interesuje i ściągnijcie do racjonalnych wyników. Ja uważam, że jeżeli się jest dobrym traderem i nie ryzykuje się zbyt dużo, czyli ryzykuje się 1 do 2% kapitału depozytu u brokera na pozycję, to kilkanaście procent miesięcznie jest spokojnie do wyciągnięcia. Więc przy depozycie rzędu 20 tysięcy złotych, myślę, że te 2 tysiące do 3 tysięcy złotych jesteście w stanie wyciąć pod warunkiem, że już macie swoją strategię, zarabiacie i jesteście opanowanymi inwestorami. To nie jest problem. No więc tutaj jest mniej więcej odpowiedź, tak, jak i depozy, żeby handować swich tradingowo. Tylko tutaj od razu takie zastrzeżenie, że to jest naprawdę mega indywidualne. Trading jest najbardziej indywidualnym zawodem na świecie. Jest połączeniem lekarza z prawnikiem dlatego, że zarówno lekarz, jak i prawnik muszą się odnaleźć w danej bieżącej sytuacji, która zawsze jest indywidualna, ale objęta pewnymi ramami. I jednocześnie zarówno prawnik, jak i lekarz podejmują decyzje autonomicznie, na bazie swojej najlepszej wiedzy i bardzo rzadko jest decyzja 100% od razu w podejmowaniu tej decyzji zawsze jest pewne ryzyko, pewna niepewność, pewne ryzyko lub niepewność w tym podejmowaniu. Spróbujcie o tym myśleć w ramach handlu jak idziecie do prawnika, oczekujecie od niego prady, że ona jest 100%, że w ramach tej wykładnie prawa powinno się zrobić tak. Natomiast prawnik tak naprawdę przedstawia Wam tylko, jak według niego prawo można zinterpretować, wielu przypadkach albo oczywiście nie wszystkich. Do lekarza, jak idziecie, od każdego lekarza się może dowiedzieć czegoś innego, bo ciało ludzkie i organizm ludzki jest po pierwsze zmienny, po drugie indywidualny, czy zmienny w tym kontekście, że macie dwóch ludzi obok siebie tak i oni nie są identyczni. Ale pewne schematy są i je powtarzają na rynku jest identycznie. Trading to jest taki mechanizm który trzeba poznać, doskonalić i to jest takie połączenie sztuki i rzemiosła wypracować narzędzia rzemieślnicze żeby tę sztukę uprawiać. Czyli znaleźć najlepsze dłuto najlepszy pędzel stworzyć własne pędze tak żeby malować ten rynek już we własnym zakresie. To myślę, że to jest takie najlepsze uwidecznienie tego czym jest rynek. Dlatego też nie próbujcie siebie sami wrzucać w szymel pewien tak, szymel czyli wzór. Jeżeli będziecie próbowali zawsze traktować tak, że jeżeli ktoś coś powie to to jest święte to tak nie działa, powinniście wszystko kwestionować. Jeżeli ja wam dzisiaj mówię że mając dużo kapitału powinniście, czyli lepiej jest krótkoterminowo to od razu spróbujcie to podważyć. Czy może czasem tak nie jest, może lepiej zrobić to krótkoterminowo przecież możecie wydzielić sobie czas macie więcej możliwości itd. Wszystko należy kwestionować i dochodzić do własnych wniosków. Natomiast na wadzie mojego doświadczenia, żebyście nie marnowali kilku lat, bo przeważnie się do tego dochodzi po trzech, czterech latach strad, bez tych trzech rzeczy nie osiągniesz sukcesu. Pierwsza rzecz zarządzania kapitałem. Dzisiaj tak jak wam mówię stratny dzień na rynku i gdybym nie zarządzał kapitałem, to znaczy nie wyłączał pozycji stratnych zgodnie z zasadami swoimi nie był konsekwentny, to miałbym ogromne straty dzisiaj. Ponieważ pomyliłem się, jakby nie interpretowałem rynku tak jak on się zachowywał. Ale znam też swoje własne słabości i znam swoje silne strony. I za pomocą znajomości swojej własnej słabości moja strategia odpowiada na nie. I wiem kiedy muszę zrobić konkretne rzeczy, czyli na przykład odejść od komputera po pierwsze zamknąć pozycję, nie dokładać już więcej lub odciągnąć część ryzyka lub w ogóle nie interesować się rynkiem, bo wiem, że mogę popełnić błąd. Natomiast swoją silną stronę również znam, że ja bardzo szybko jestem w stanie dojść z powrotem do jasnego, klarownego umysłu i przede wszystkim jestem w stanie krótkoterminowo fajnie, efektywnie zapytać, więc jeżeli rynek się zmieni, ja mogę bardzo szybko wrócić na rynek i odrobić stratę, gdzie na przykład tak było zarządzanie kapitałem jest odpowiedzią na nasze słabości oraz silne strony. Jeżeli jesteście w stanie bardzo precyzyjnie wchodzić w rynek, bo macie taką zdolność do bardzo precyzyjnych analiz to wykorzystujcie dźwignie finansową, bo w krótkim terminie możecie złapać kilka, kilkanaście punktów w cudzysłowie pewnych, pod warunkiem oczywiście posiadania odpowiedniego stoplosa. Natomiast jeżeli na przykład czujecie, że nie jest to dla was, aby być skupionym przez kilka minut na bardzo wysokiej dźwigni, bo się stresuje, bo was to męczy, bo nie jesteście w stanie podjąć szybko decyzji to zmiencie interwał, wyjdźcie na wyższy interwał, poczekajcie na swingi. Zawsze strategię jest odpowiedzią na to kim wy jesteście, jakie wy macie problemy, jakie wy macie silne strony i oczywiście na początku tradingu większość z was będzie miało problemy niż rozwiązania, to jest normalne, ale trzeba je definiować i adresować. Natomiast silne strony przeważnie wychodzą same z siebie, to są wasze cechy charakterów, podobnie słabości również, ale trading u wypukla jakby obie te strony i bardzo szybko rynek pokazuje wam w czym jesteście dobrze, w czym jesteście słabiej, ale możecie też przyjść z pewnym bagażem swoich przekonań, bo na przykład jeżeli ja przez całe swoje życie byłem sprinterem, uwielbiałem sporty, w których był to sprint, tak? Nie lubiłem maratonów, uwielbiałem dystanse krótkie, jednocześnie lubiłem projekty, a nie plany długoterminowe, czyli lubiłem projektować, lubiłem rzeczy robić, na zasadzie robię coś przez tydzień dwa i mam efekt, niż robię coś przez 10 lat i mam efekt. W związku z tym nawet jeżeli chce coś zrobić za 10 lat, to dzielę sobie tą drogę na bardzo dużo małych kawałków, aby co chwilę widzieć efekt, bo tak działa mój mózg, to jest akurat większości ludzi tak działa, że takie małe nagrody działają ok, ale dla mnie to jest bardzo ważne, ja to wiem i na rynku robię tak samo, ja na przykład jeżeli nawet chcę pozycję swingową złapać, to robię w ten sposób, że dokonuję transakcji, a następnie jedną trzecią pozycję zamykam na pierwszym opożo, żeby zaksięgować mały zysk, zabezpieczyć się, że już na tej pozycji nie stracę i dopiero dalszą część prowadzę dalej, bo to była odpowiedź na mój problem zamykania zbyt szybko. Jeżeli chodzi o silne strony, jedną z moich silnych stron jest to, że potrafię się naprawdę mocno zmobilizować i skupić w bardzo krótkim czasie i podejmować decyzje na bazie tylko i wyłącznie ceny, bo tą cenę dobrze czuję, więc jeżeli chcę podjąć ryzykowną transakcję, to po prostu wyłączam wszystko, patrzę w monitor i nie ma nic innego i to ma być klikanie w kilka minut. To nie jest handel, że ja kupuję i za pół godziny patrzę, tylko że ja przez pół godziny patrzę cały czas na każdy tick, na każdą zmianę ceny, analizuję każdą sytuację, ale wiem też, że taki handel jest możliwy przez pół godziny niedłużej, bo później mój mózg już się wyłącza, więc albo to wyjdzie tu i teraz, albo nie, tylko że jeżeli to zrobię dobrze, to ja mogę włożyć transakcję nawet z dźwignią 1 do 500, bo wiem, jakie jest moje ryzyko, te ryzyko jest punktowe, mam kilka punktów ryzyka. Dlatego poznanie swoich słabości i mocnych stron pozwala wam lepiej dopasować strategię do własnych możliwości i właśnie ograniczeń. Marcin napisał, że ma najgorzej z konsekwencją stosowania strategii, czyli jak wywali wejście na stop losie i potem pojawia się kolejny sygnał, to boi się powtórki. No, pewną radą jest oczywiście zatystyka to, czy tutaj bojaźń przez otwarciem kolejnej pozycji wynika z tego, że nie wierzysz, po prostu jakby nie wierzysz w to, że kolejna może być zyskowna. Generalnie jakbym miał podpowiedzieć, jak sobie z tym radzić, to ja bym na twoim miejscu zmniejszył pozycję, tak żeby cię straty nie bolały w żaden sposób, ale był do bólu konsekwentne, czyli po prostu każdą okazję, którą widzisz, po prostu wykorzystywał. Wykorzystywał i notował statystyki, tak żebyś poczuł to, że masz rację albo nie, ale jeżeli nie poczujesz, to na małych pieniądzach, więc nie stracisz tego, ale z każdym razem, kiedy poczujesz, tak powiem, tą swoją konsekwencję, tą wytrwałość w stosowaniu tego, zaczniesz budować wiarę w siebie jako trader. Bardzo ważną rzeczą bardzo ważną rzeczą w tradingu jest podtrzymywanie wiary w siebie samego. Wiecie, jakby ludzie często wychowywani są przez środowisko szkolne, przez środowisko na ulicy, nazwijmy to tak, czyli środowisko dookoła waszego miejsca zamieszkania i przez rodziców. Jeżeli mieliście to szczęście ogromne, że wasi rodzice was wspierali mentalnie, pokazywali waszą wartość, dbali o to, żebyście się czuli wartościowymi ludźmi, to wchodzicie w te środowisko i szkołę już z pewnym przeczuciem, pewnym poczuciem własnej wartości. Natomiast nawet tak zbudowana wartość wewnętrzna może być słamszona przez to, że nauczyciel cię będzie gnojuł, tak, że ktoś z innym autorytetem będzie uważał, że jesteś beznadziejny, albo że spotkasz niefortunnie osobę, która będzie twoją miłością i ta osoba będzie martretowała cię psychicznie. To wszystko podkopuje wartość ciebie jako człowieka nie w oczach innych ludzi, w oczach siebie samego i niestety brutalna prawda jest taka, że nie możesz dać nikomu tego czego sam nie posiadasz. Jeżeli nie wierzysz w siebie nie dasz wiary w siebie nikomu innemu, jeżeli nie masz pieniędzy w tak bardzo materialny sposób nie dasz nikomu innemu pieniędzy. To jest taka bardzo prosta analogia, ale dąża do tego, że tak jak na ludzi na zewnątrz nie macie za bardzo wpływo, macie możliwość tylko i wyłącznie ignorowania tych ludzi, tak macie niestety wpływ na siebie samych i w tradingu podkopywania własnej wiary polega na tym, że nie realizujemy swojego planu, nie realizujemy swoich oczekiwań, ale gdybamy o kurde, gdybym kupił to by było super gdybym zamknął to by było bardzo dobrze. Gdybym zrobił to, gdybym zrobił tamto a mogłem zrobić lepiej, a to przecież jestem głupie, bo trzeba było to zamknąć jak byli na szczycie. To są najgorsze słowa, jakie możesz do siebie kierować jako inwestor, ponieważ ty nie miałeś pojęcia, co się wydarzy. Jedynie mogłeś prawdopodobieństwo wydarzeń estimować. W związku z tym ja zacząłem do siebie mówić, bo też pewne takie myśli mi przychodziły i stwierdziłem, że to jest bez sensu, jak zacząłem się teraz z psychologią, to znałem, że to jest jakby bardzo duży, negatywny czynnik dla każdego tradera. Ja zacząłem sobie sam na głos powtarzać. Podjąłem najlepszą decyzję, jaką wtedy mogłem podjąć, a zapisuję sobie w dzienniku wnioski, że wydarzyło się to i to skutkiem było to. W związku z tym następnym razem warto zwrócić uwagę na to i tamto. Ale nigdy nie wolno do siebie powiedzieć, że byłem głupiem, że zrobiłem coś źle, że podjąłem głupią decyzję. Podjąłeś decyzję taką, jaką uważałeś w danym momencie za najlepszą. Była błędna, trudno trzeba wyciągnąć wnioski i iść dalej. Ale to nie znaczy, że jesteś zły, głupi czy głupia czy cokolwiek. I tak jak tutaj Marcin napisał, żeby zapalać innych trzeba samemu płonąć. Tak samo jest uśmiechem, tak samo jest z radością, tak samo jest z wszystkim. Po prostu, jeżeli chcecie komuś coś dać, musicie sami w sobie to pielęgnować. Padło też pytanie od Artura, na jakiej platformie można takie dźwignie stosować? Wydaje mi się, że TickMill też daje możliwość dźwigni 1 do 500 pod warunkiem, że się jest klientem profesjonalnym. Bo taka dźwignia w Europie na ten moment jest dostępna tylko dla klientów profesjonalnych. Macie aktualnie trzy poziomy klientów. Klient detaliczny, niedoświadczony. To jest klient, który każdy z ulicy nazwijmy to, tak? Klient doświadczony, to jest klient detaliczny, który ma pewne doświadczenie, które wykazuje w postaci historii transakcji, czyli wypełnionego obrotu oraz wiedzy, którą posiada za pomocą zdobytej, czy zdobytej za pomocą pewnego kursu 50-godzinnego plus przeprowadzonego testu, czy zdanego testu. Natomiast klient profesjonalny, to jest klient, czy też rachunek profesjonalny, to jest rachunek, który posiadają osoby, które spełniają odpowiednie warunki. Warunek w postaci właśnie posianego albo kapitału, albo obrotu wygenerowanego przez ostatni czas oraz tam jest jeszcze jeden warunek posiadania jakiegoś doświadczenia w branży, tak? Ja na przykład pracuję w branży finansowej, więc takie doświadczenie też posiadam. Natomiast generalnie dwa warunki z trzech trzeba spełnić żeby takim klientem profesjonalnym być. Jeżeli Was to interesuje, zapraszam do kontaktu już bezpośrednio z brokerem, my w inwestie, jeżeli byłaby taka potrzeba, dajemy możliwość przejścia takiego kursu, żeby mieć sertyfikat tyle tylko, że tu już zależy brokera czy sertyfikat zaakceptuje. Więc warto zapytać, czy taki sertyfikat z inwestią ktoś zaakceptuje. Jeżeli tak, to my możemy dać tutaj materiały i później taki sertyfikat wystawić, że tą wiedzę odpowiednią się zdobyło, ale to do klienta doświadczonego, nie profesjonalnego, bo profesjonalny no to tam są konkretne warunki wystosowane przez europejski nadzór. Idąc dalej, tutaj się rozgadałem, chciałem Wam powiedzieć taki schemat w jaki sposób budować swoją strategię. Bo najczęstszy sposób, jaki niestety są budowane strategie, to jest łańcuch takich błędów. Po pierwsze nie mamy ani celu, ani nie traktujemy tego czasu, który musimy mieć do tradingu jako istotnego, tylko po prostu chcemy tu i teraz. Mamy do tego jeszcze nieprzetestowaną strategię, tylko po prostu podchodzimy do tradingu na zasadzie, że biorę to, co usłyszałem np. nie wiem, stowastyczny z RSI i zacznę stosować na rynku. Po prostu będę kupował, jak będzie wyprzedany RSI. No lepszej drogi do bankructwa nie mam, bo dzisiaj RSI to na DAX-ie to był wyprzedany pewnie od samego rana, zresztą zaraz sobie spojrzymy. Klikniemy sobie tutaj wskaźniki, wsadzimy sobie RSI 14 standardowy i damy sobie interwał H1. Wyprzedany rynek był no tutaj wczoraj, było godzinie 20 i później, tutaj był jeszcze nie, ale okazja do kupna była według RSI pod 11 880, no to za dużej okazji tutaj nie było, kiedy rynek jest zdecydowanie niżej. I niestety, żeby handlować pod coś, trzeba to zrozumieć, a żeby zrozumieć trzeba to przetestować, więc jeżeli jakąkolwiek strategii usłyszycie, to pierwszą rzeczą, jaką powinniście zrobić, to ją po prostu przetestować. I następnie jakby większość ludzi próbuje coś i mówiła, to nie działa. I idziemy dalej, szukamy nowego narzędzia, szukamy kolejnego narzędzia. A do tego jeszcze wszystkiego dodamy tą dźwignię finansową. I teraz to zostało troszeczkę ukrócone, bo teraz każdy, kto zaczyna dopiero handel, ma tą dźwignię podstawową 1 do 30 3 na walutach, czy tam 1 do 30, więc ona już pozwala na trochę więcej błędów, ale dalej to jest dźwignia finansowa, więc dalej jest ryzyko tego, że stracimy zbyt dużo. Natomiast podstawowym błędem było to kiedyś, że każdy handlował od razu na dźwignię 1 do 100 do 500, bez znajomości zupełnie psychologii, swojego poczucia, czy swojej psychologii oraz poczucia rynku i to prowadziło do porażki, zawsze. Czyli krótko mówiąc, przechodzimy bez przygotowania cały czas, skaczemy z kwiatka na kwiatek. Nie poznajemy żadnej strategii, do tego dodajemy dźwignię finansową, to jest gwarantowana porażka. Zazwyczaj ludzie uczą się na błędach w taki trochę głupi sposób na rynku. Przeważnie wyjściem do analizy jest strata pieniędzy. Straciłem pieniądze, więc muszę coś przeanalizować. Czemu to zrobiłem? Czemu straciłem te pieniądze? Natomiast to zazwyczaj dochodzi do takiego prostego wniosku, że to stoplos zostało źle ustawiony, skoro wybiło mi, a później najgorzej jest, jak wybiło mi stoplosa i poszło dalej w moją stronę. To jest najgorszy z możliwych scenariuszy, bo to znaczy, że ten stoplos był za wąski i trzeba ten stoplos dawać dalej. Tyle tylko, że na pewno zdarzy się sytuacja na rynku, jeżeli będziecie mieli wystarczająco dużo pozycji, że i znowu ten przesunięty dalej stoplos także zostanie wybity przez przypadkową jakąś sytuację na rynku i będzie was stopchało do tego, że w pewnym momencie stwierdzicie, że stoplos jest niepotrzebny, że powinniście handlować bez stoplosa. Jak to jeden ktoś kiedyś powiedział, stoplos jest dla małych dziewczynek. Ok. Dla ludzi, dla małych dziewczynek, które chcą mieć pieniądze, może tak bym powiedział. Ja nie zawsze stawiam stoplosa na rynku, ale nie stawiam go tylko wtedy, kiedy nadzuruję pozycję sam, będąc patrząc i widząc, co się dzieje. Natomiast zawsze się może wydarzyć coś nadzwyczajnego w postaci braku internetu, w postaci, nie wiem, jakiejś nadzwyczajnej sytuacji, że tak szybko rynek spada, że nie jesteśmy w stanie zareagować, wtedy stoplos nadzwybije po prostu. Natomiast ważne jest to, żeby go dobrze stawiać. I tu nie chodzi o to, w jakim miejscu on się znajduje, per se, tak? Czyli w sensie czy to jest jeden punkt w te, czy we w te. Stoplos powinien być w takim miejscu, że jak zostanie wybity, to wy się cieszycie, że już tej pozycji nie macie. I nie chodzi o kwotę, tylko chodzi o to, że zmienił się wasz pogląd na rynek. Ja zamykając pozycję dzisiaj rano, kiedy kupowałem DAX, zamykając ze stratą, stwierdziłem, że OK. Dobrze to zrobiłem, bo ten rynek nie wygląda dobrze, jakbym tego nie zrobił, to za chwilę będę miał dwa razy większą stratę. I nie kusiło mi nawet, żeby kupować znowu, bo wiedziałem, że się pomyliłem, popełniłem błąd w analizie, gdzieś popełniłem błąd i straciłem pieniądze, więc teraz trzeba odejść od rynku, poczekać, aż się rynek zmieni, w moim przypadku, bo ja tak mam, że potrzebuję, żeby rynek się znalazł w innym miejscu i wrócę i zobaczymy. Natomiast, jeżeli bym podchodził do tego w taki sposób, że straciłem pieniądze i to jest błąd, że straciłem, to wtedy bym wracał uwagę na to, jak nie stracić pieniędzy, a to jest niestety droga donikon, bo na giełdzie, na rynkach finansowych, strata pieniędzy jest takim biletem na kseans, to jest taki koszt pozyskania pieniądza, koszt pozyskania przychodu, rzecz, bez której się nie da operować, nawet w głowie powinniście robić w ten sposób, że jeżeli otwieracie pozycję, to stop loss, który macie w bity, jest pewną rzeczą, którą księgujecie, że już jej nie macie. Te pieniądze już poszły w rynek. Ewentualnie, jak rynek pójdzie w Waszą stronę, to je odzyskacie. Fenomenalnie działa premia opcyjna w tym przypadku i wiele osób, które przychodzi z rynku opcyjnego na rynek spotowy, dużo łatwiej im się inwestuje, ponieważ na rynku opcyjnym premia płaci się z góry. I to jest Was całkowity koszt na tym, na opcjach. Jeżeli kupujecie opcję, bo tutaj po drugiej stronie jest jeszcze wystawca, ale nie o opcjach mówimy, więc tylko bardzo króciutko. I jeżeli kupicie opcję, zapłacicie premię, to z góry ta premia jest zapłacona, z góry wykładacie pieniądze i z góry wiecie, ile stracicie maksymalnie, bo więcej się nie da. Po prostu stracicie premię. Natomiast jeżeli rynek pójdzie w Waszą stronę, to pomału zaczniecie odrabiać i tu jakby możecie zrealizować opcję w dowolnym momencie, w sensie jeżeli to opcja europejska, to w dowolnym momencie i to pozwoli Wam aby na przykład zamiast 200 zł w praconej premii opcyjnej wyciągnąć z rynku, czyli inaczej zapłacić ostatecznie 180 zł, bo wtedy Wam się będzie opłacało tą opcję wykorzystać, bo daje Wam 20 zł zysku względem tego, co zapocziliście. I tak powinni się patrzeć na stoplosa. I jednocześnie wiedzieć o tym, że jak Waszego stoplosa wybiję, to Wam scenariusz się zmienia. To jest inny rynek. Pomyliłem się, cieszę się, że mi już nie ma i teraz poczekam na nową okazję. Dlatego też poprawny proces nauki na błędach powinien wyglądać w ten sposób, że straciłem pieniądze, to zadajemy sobie pytanie, nie dlaczego straciłem, tylko czy zrobiłem coś niezgodnie ze swoimi założeniami, że straciłem te pieniądze. Może być albo tak, że zrobiłem błąd, tak jak ja na przykład dzisiaj rano popełniłem błąd analityczny, albo nie, to po prostu rynek nie zrealizował swojego scenariusza. I te wnioski powinniśmy zapisać sobie w dzienniku. Dziennik inwestycyjny jest miejscem świętym dla Was, gdzie powinniśmy zapisywać wnioski, które dają Wam możliwość rozwoju, bo po jednorazowej sytuacji powinniście wyciągać żadnych pochobnych wniosków. Powinniście pójść dalej. I następnym razem, jeżeli ponowne taka sytuacja wydarzy, to wtedy zadać sobie pytanie, oho, coś jest nie tak, albo ze mną, albo ze strategią. Jeżeli ze mną, to znaczy, że muszę dopracować strategię tak, żeby odpowiadała na ten problem, lub siebie samego zmienić, to jest trudniejsze i wymaga więcej czasu. Jeżeli to jest sytuacja zwana ze strategią, to znaczy, że może rynek się zmienił, może rynek się rozchwiał, może jest większa zmienność, może mniejsza, a może po prostu jest jakieś niepewność na rynku dodatkowo, której nie antycypujemy aktualnie i tym samym mamy problem z znalezieniem dobrego momentu do wejścia, bo rynek po prostu jest zbyt nerwowy. Każda sytuacja, rynek się zmienia w cyklach, ja pamiętam, jak w 2000 roku, teraz nie rzuca, ale chyba to był 16 rok, euro do dolara szedł w stronę 1,40. I ten rynek był przez tak długi czas fenomenalny, że jak patrzy z perspektywy czasu, to była to maszynka do zarabiania pieniędzy. Niestety ja wtedy dopiero łapałem niektóre rzeczy i nie wykorzystałem tego czasu, chyba to był wcześniej niż 2016, już nie ważne. Zresztą możemy sprawdzić sobie na spokojnie. I tam rynek się zachowywał w pewien taki bardzo specyficzny sposób na euro dolarze. To był 2014 rok. Tutaj sobie zmniejszymy, tak? Kiedy szliśmy do 1,40, tam 1,39 dokładnie rynek dobił. Natomiast ten rynek przez długi, długi czas, to jest wykres tygodniowy. On działał w ten sposób, że następowało silne jakieś obsunięcie kapitał, czyli silne obsunięcie rynku i później wyciąganie. Obsunięcie wyciąganie. To obsunięcie było dynamiczne zazwyczaj, a wyciąganie po mało, po mało, po mało. I ten czas, ten 2013-14 rok, to był czas, gdzie można naprawdę było duże pieniądze wyciągnąć, bo rynek był bardzo charakterystyczny. Natomiast ten spadek później, to był totalnie inny rynek, totalnie inny rynek, niż to, co było tutaj. Dwa lata człowiek zakorzenił się w tym, że euro dolar chodził po 60, no nie więcej, po 80, po 100 pipsów dziennie. Natomiast no też możemy sobie to sprawić, jak stawimy sobie ATR. Wstawimy go taki tam 9 okresowy i damy na wykres dzienny. Powinno też to być widać. Oto ja tu mówię z pamięci, a to nie chciałbym kłamać, więc sprawdźmy. Tutaj no 80 pipsów, to jest taki ATR, który był zwykle w tym okresie. No 60, 60, 60 tutaj 80 pipsów. Ale zobaczcie, co się działo na tym spadku tutaj, do momentu, kiedy pojawiły się te odbicia tutaj. Cały ten spadek dział się na zmienności rzędu 50, 40 pipsów i nie było odbić. Ten rynek szedł w jedną stronę. To był po prostu dzień w dzień spadek. Dzień w dzień podbicie, czy spadek o 50 punktów podbicie o 20, po 20, a mniej 10, 15. Moja strategia, które działały w 2014, 15, 16 roku, czy w 2013, 2013, 14. Nie działały w 2014 pod koniec tutaj, kiedy rynek spadał, bo zupełnie się zmienił rynek i trzeba jak najszybciej znaleźć tą drogę i dziennik to pomoże zrobić, bo dziennik od razu ci pokazuje czarno na białym. Trzy razy pod rząd straciłeś na tym wejściu. Coś jest nie tak. Dopiero tak naprawdę tutaj rynek zaczął się robić normalny. Była większa zmienność, były odbicia, zmienność. Później mieliśmy dwa lata konsolidacji. Zobaczcie, od 2015 roku od marca to nawet więcej będzie, 3 lata. Bo tutaj rynek wybił z tej konsolidacji dopiero w 2017, ale tak naprawdę do tego miejsca rynek zachowywał się w takiej dużej konsolidacji. Później już rozpoczął trend. Te dwa lata to były też zupełnie kosmos. Zobaczcie, zmienność, to jest rzędu 130, nawet do 200 pipsów dochodziła dzienna zmienność. Abstrakcja, ktoś się uczył handlować na rynku, który miał 50 pipsów zmienności i szedł w jedną stronę przez rok czasu no to później w takim okresie zmienności totalnie był wykoszony. Dlatego tak ważne jest, żeby bardzo szybko poznawać rynek i umieć się w nim odnaleźć. Tak? I umieć się w nim odnaleźć. I to pomoże tylko i wyłącznie dziennik i analiza. Analiza strat. I teraz moje 10 złotych rad na koniec tego dzisiejszego spotkania. Po pierwsze trzeba określić jak on chcesz dojść za x czasu. To nie musi być pieniądz, to nie musi być napisane, żeby będę miał milion złotych za rok czasu. To może być napisane, chcę być zyskownym traderem przez zyskowny rozumiem, że będę zarabiał nawet może być w pipsach podane, tak? Średnio miesięcznie x złotych, x pipsów. Jak do tego chcesz dojść, to określają kolejne punkty. W którym miejscu jesteś teraz? Jakim kapitałem dysponujesz? Jakie możliwości posiadasz? Jaką wiedzę posiadasz? Jaką wiedzę jeszcze musisz posiąść? Okreś, czego się musisz nauczyć, aby dojść do tego momentu, żeby móc zarabiać ten x złotych miesięcznie na przykład, tak? Określ to. Jeżeli jesteś w stanie znaleźć osobę, która dokładnie tego dokonała, co chcesz zrobić, to spróbuj ją znaleźć i się jej trzymaj. Bardzo łatwo dojść do jakiegoś sukcesu, jeżeli się ma kogoś, kto to zrobił już, bo wtedy można na nim się wzorować. Najlepiej, żeby to była jedna osoba, która zrobiła dokładnie to, co ty chcesz. Bo najgorzej jest znaleźć mentora, który ma zupełnie inne podejście, filozofię życia i filozofię podejścia do rynku, bo wtedy będziecie się męczyli ze sobą. I jeżeli te cztery pierwsze punkty określisz, to później musisz zaplanować drogę do tego miejsca, dokąd chcesz dojść, stąd, gdzie jesteś. Czyli krótko mówiąc, stworzyć mapę. Ona się będzie zmieniała. Będziecie poprawiali 30 razy tą drogę, zanim dojdziecie tam, gdzie chcecie dojść. Ale musicie ją mieć. Musicie zacząć od planowania. Najlepiej się skupić na jednej metodzie, poświęcić na przykład miesiąc dwa, na poznanie różnych technik, czy to analizy technicznej, fundamentalnej, makro, poczytać o zaletach, o wadach. Teraz jest bardzo dużo materiałów. Zapytać osoby bardziej doświadczone, zrobić research. To jest tak samo, jak w badaniach naukowych robi się trendy literatury, czyli przegląd tego, co już zostało dokonane w danej dziedzinie. Co zostało opisane. Po to, aby po pierwsze nie wymyślać koła na nowo, a po drugie określić lukę naukową, czyli miejsce, które nie zostało przez naukę określoną, nie zostało przez naukę opisaną. Może też być taką luką naukową. Może być pewne doprecyzowanie lub przetestowanie pewnych rzeczy w innym środowisku. I tutaj może być podobnie, czyli szukajcie, sprawdzajcie, co zostało już opisane, poświęcie na to miesiąc, nie handlujcie. Czytajcie, interesujcie się tym i później okreście dobra. To ja bym chciał pójść tę drogą. Chciałbym zarabiać krótkoterminowo na rękach finansowych, bo to pasuje w mój schemat psychologiczny. Jest dla mnie to wygodne. Mam na to wystarczająco dużo czasu. Kapitał też się znajdzie i chcę to robić przez resztę życia, bo to lubię. Wymyślam, oczywiście to zostanie zweryfikowane, czy tak faktycznie jest. Ale pewne założenie trzeba poczynić. Jeżeli je poczynisz, należy przetestować na historii później dopiero na demo, a dopiero na końcu na realnym rachunku mniejszym, takim o małym kapitalie. A później wdrożyć to w swój codzienny handel i weryfikować wyniki cały czas. Handel to jest jedna nieustanna weryfikacja, czy robimy wszystko dobrze. To jest nudne, męczące ale jednocześnie pasjonujące. Bo jesteście Panami swojego życia. Nikt Wam nie zabierze tego, czego się nauczycie na rynkach finansowych robić. Nikt Wam nie odbierze czytania rynku, odczytywania emocji ludzkich, skrajności w tym wszystkim. Zrozumienia, jak przepływają pieniądze, jak ten świat funkcjonuje, ten świat opiera się na finansach. Zbudowaliśmy swoje życie nie wokół rodziny, nie wokół dubr wyższych w postaci zdrowia, rodziny, domu, społeczeństwa, tylko wokół pieniądza. Tak żyje ten świat. Nawet jeżeli nie chcesz, to żyjesz w nim. Nawet jeżeli ty takich nie masz wartości, to inne ludzie dookoła mają. A poza tym w dzisiejszym świecie jakkolwiek pieniądze, szczęścia same w sobie nie dają, to naprawdę dużo łatwiej żyć szczęśliwie, kiedy się pieniądze ma. A poza tym tak jak już powiedziałem wcześniej, każdy z nas lubi się dzielić, to jest naturalna rzecz, lubimy się dzielić tym, co mamy. Więc jeżeli posiadamy pieniądze, to możemy się nie mi dzielić z innymi ludźmi. Jeżeli posiadamy wiedzę, doświadczenie, umiejętności, możemy się nie mi dzielić. Więc jeżeli chcesz coś zrobić na rynku, to kontrolujesz w siebie po to, żeby być jak najlepszym w tym. Nie musisz być najlepszy na świecie, ale najlepszy dla siebie. I później jakby jedyną rzeczą, bez której na pewno nie jesteś w stanie inwestować kapitał, dlatego dbaj o niego. Pamiętaj, że jak stracisz połowę kapitału, to musisz zarobić 100% z tego, co ci zostało. To jest trudne. I gdy osiągnieś stabilne zyski, nie zaprzestawaj cały czas się rozwijać. Cały czas handluj, próbując zdobywać nowe umiejętności lub nowe stopy zwrotu, wyższe stopy zwrotu, coś, co pozwala się tobie po prostu rozwijać. To tyle na dzisiaj. Jeżeli ktoś ma jakiekolwiek pytania, śmiało zadajcie. Zapraszam już za tydzień na ostatnie nasze spotkanie z tego cyklu zaplanowanego z TickMill. Konsolidacja czy trend? Na czym zarobisz więcej? To jest przewrotna rzecz, ale bardzo ważne rzeczy będę poruszał na tym webinarze. Powiemy sobie o tym, jak określać trend, jak jest stosować techniki w trendzie, jakie techniki stosować w konsolidacji, jak bardzo szybko wyłapywać konsolidację, tak żeby jak najszybciej móc z niej korzystać, oraz dlaczego konsolidacja jest taka ważna w inwestycjach, bo to jest okres, w którym rynek bardzo często spędza nawet 70% czasu, w zależności od instrumentu. Dlatego tak ważne jest, żeby też umieć się w nim odnaleźć. Dzięki wielkie za uwagę było mi niezmiernie miło się podzielić z wami swoimi doświadczeniami, mam nadzieję, że było to dla was wartościowe spotkanie. Dajcie zawsze znać, czy się podobało, czy nie, a teraz, że wam udanego wieczoru słyszymy się znowu za tydzień o godzinie 20. Pozdrawiam. Trzymajcie się, cześć.