 Basically, pag pinagusapan yung wika at pasisbo, ang dalawang concept na naisip natin palagay ay wika of course, at saka ang kapangirihan. So meron na kung tatlo, tatlo nabaw, apat na mga tanong nasasagotin ngayong hapon, meron ang wikang nakahihigit siya siya pang wika. Meron ang wika ba ay malaya, at panghule ang wika ba ay mapagpalaya. Liberative or ang English ng mapagpalaya, emancipatory, usually ang pagkatinanong natin ang pinagusapan ay meron bang wika na nakahihigit sa isap, ang pangapasok sa agot dyan ay ang English, ay definitely better than any other language, being the worldwide language of the market. Dater yan ay French, kaya meron tayong nilatag na lingua Franka, na iban naman yung ibig sabihin sa kasaluku yan. Yung iban naman ginagamit ang Inuit, I don't know if you know this. Yung salita na mga Inuit para sa snow, na sabihin nila 42 words daw yan, at napaparticularize ang Inuit dahil doon na, dahil doon maram silang salita para sa snow ay dominante yung wika nila pagdating sa mga kalaman tunggu sa snow. And then we have this na, na ilamais kutun na rinig nung undergrad ako yan na, yung daw at least Filipino or Tagalog term natin para sa I Love You ay very distinct to us and it says so many things about us. Ano ba yung ating translation sa Tagalog ng I Love You? Depende yan palagit. May iba-ibat ayong salita, ayahan mahal kita, may iba-ibat ayong termino na equivalent sa Love yan, inibig kita, mahal kita, inihirog kita, sinisinta kita. Pero pag sinubukan mong inararota ka sa Pangasinan. Nako yung marunong mamarot sa Pangasinan sa Tagalog na muna. Doon sa Tagalog, may i-categorize mo, inihibig, isa pa minamahal. And you can do this by trying to use those terms of endearment to somebody na. Limbawa pag kasasawa ay usyuly ang ginagamit mahal kita. Pero you cannot use the same sentence sa limbawa kapatid, nokaya sa alagang aso. Pwede pala yung mahal kita na, mahal kita, bantay, mahal kita. Pero may mga specific na paralang sa asawa o kaya sa kasintahan, limbawa sinisinta o inihibig siguro na yung pinakam na. Yan na yung isa pang mga usual na sagot yan. Naging two words na lang, two words sentence yung originally three words. Bongo to the 30, I love him na. At yung baka inihibig kita yung gagamiti ni ano na di Bongo. So yung two words na yan, so barami nagusabi na we have a specific word naginagamit for UNI. Hindi magkahiwala yung UNI sa at least sa Tagalog. Well sa ibang language ganoon din na, takah sa ibang wika ta, sa ibang wika na, sa Pilipinas na. So na uwi sa ganyan usually. And later on siguro, I'll try to explain bakit naging ganun yung ending natin sa usapin ng wika na pupunta sa ganun yung medyo trivial kasi para sa akin yung ganoong mga discussion. Very interesting ya, but that's what really makes it very trivial. Pagka na pupunta sa ganun yung discussion. Pagka ang pinagusapan yung domination, kapangyarihan ng wika so on and so forth. I'm not really into it na. Gusto ko lang na din ni discussed then just to show people na merong ganung level ng understanding. Sa pagsaklas ang pinagusapan ay kapangyarihan, usually ang ginagamit ko na lang instead of those, mga inyuit, mga mahal kita, inihibig kita, although ginagamit ko rin yan just to give an example. Ay mga jokes. Hindi ko alam kung usually mga dad jokes kasi yung alam na natin ngayon. Naging dad joke na siya na nung 80's kasi even during martial law period ay mga patok na patok na mga jokes. Ibanerin kasi yung idea natin ang jokes ngayon. So basically, you can classify. So think of the jokes that you know right now. And I'm sure merong kayong repertoire niyan sa utak ninyon. And you can actually classify them into just a few categories yung mga jokes natin sa Pilipinas. Offhand, karamihan's mga jokes natin ay pastos, or at least nung time ko. May mga jokes din na maybe satirikal. It talks about authority figures. And even mga religious leaders. And then you have jokes that are racist. When we say racist, naging may racist past na matay sa Pilipinas. Nung panahon ng particular nung panahon ng panang nakup ng Spaniola tsaka ng Amerikan. And even the Japanese period. So it talks about different races and color of the skin. And then lastly, merong nukong kinaklasify ng language-based jokes. I'll explain more about this. I'll give you some examples of the four categories na. Na-isip ko. Merong pang iba, of course. Pero again, ang pinagusapan ko dito ay wika at kapangyarihan. Kasi feeling nyaluhala yun ako. This is one joke I got from jokespinoy.com. Hindi na tinapos yung... Wala yung punchline ay siguro dahil medyo mag-alit yung mga simbahan. Sa CR yung pare, sabi niya sister ikaw ba ang nariyan. Madre, oh pa, father, pare, kukuningin ko lang yung tuwalia ko. Sabi na Madre, wait lang po kasi nakapanti lang ako. Pare, oh siya. Yung punchline nito, I think... Yung Madre would say... Pwede na po kayong pumasok na tanggal ko na yung panty. Now, kung natawa kayo, o hindi, it would matter kung ane yung pagkakintindi niyo dun sa joke. But this is an example of... yung authority figure na jokes. Marami tayo. Nung lumaki ako, damig mga jokes na puro mga pari yung Madre yung pinagusapan. In terms of authority figures then, I'm not sure if you're familiar with this sa mga nagtuturo ng P100 na ato yung painting ni... ang pangalan nito, Leonardo Cruciata, yun na sa National Museum. This is one chapter of Nolima Tangere, yung may buwaya. The reason why I'm pointing this out is sa El Filibusterismo. Tapos, a joke ni Cabezang Thales sa Chacanong Tataselo sa chapter na Cabezang Thales na. Kasi di ba si Cabezang Thales siya yung magiging tulisan later on. Tapos, na puno na yan ang... na indis na yan sa mga prily. Tawag dito, tumataas ng tumataas yung single nila mula. Sa piso nagiging P20, nagiging P50. And then si Tataselo yung medyo conservative. Ang sabay niya kay Cabezang Thales. Okay lang yan, isipin mo na lang kinain ng buwaya yung P20 mo. Tapos nung lumaki, naging P50 isipin mo na lang, dumating yung mag-anak ng buwaya. So gumaganon lang si Tataselo kay Cabezang Thales. Pero eventually naging tulisan din si Cabezang Thales. The reason why I remembered this, yun nga ginagamit natin ang una, yung metaphor ng buwaya to really classify the authority figures natin sa Pilipinas. At usually, jokingly, natin ginagamit. Halimbawa sa, may picture ako na ito sa Facebook, yung feeding frenzy ng buwaya, pero yung tagline nyo sa ilalim, meeting sa Congress. Puro buwaya daw sila sa Congress. So again, a joke yun na making nalaman sa authority figure. And then you have some jokes that are kind of racist. Pre-tandaan mo, di ka may team, brown-cam-brown. And then you have jokes like na alalan yun ang tumakbo si Binay for president. Marami nags-nag-joke na na our first black president daw, si Binay pagkananalo siya. And then so on, so forth. May isa patoyata na. Ah, chaka yung, alam yung mga jokes na may tatlong tao, isang, usually isang Amerikan, isang Hapon, isang Pilipino. And usually nananalo yung mga Pilipino. Yung mga jokes na yan, I'll try to explain in a while. Ano naman yung sinasabi kong language-based jokes? And Arab jokes, when I say language-based jokes na, di ko alam ko ito talaga yung tawag dito na, nag-work lang yung joke. Number one, of course, if you know the language that's being used dun sa joke na yun, and you know the history. So Arab jokes yung isa sa mga alam kong pwede yung language-based jokes yung na sa airport, si Arab, tapos nakasakit siya sa kong siya, nagpang magali sila. Bilisan mo, bilisan mo yung pag-drive. Tapos may nakita siyang sign, nakasulat, airport, left. Tapos nagalit siya sa Arab, sayang, gita mo na, gita mo na, naiwan tayo ng airport. Yung ay mga ganoon. So bakit siya naging language-based, you'd need to know the grammar of two languages para mo siya maintindihan. And of course, subpart ng joke na yun. Yung idea ng stupidity ni Arab. And then all the knock-knock jokes are language-based. Hindi mag-work yun, kundi mo alam yung language, and usually, dalawang languages, English yung tagalog yung invoke yun. For example, knock-knock. Kulas ma, may pasasakit, Karlo yung gawal na lang. Kailabi sumasagot, knock-knock. Who's there? Who's there? Ako mabah. Ako mabahoo. Yon. Ako mabahoo. So it's a combination of tagalog and English. Kung hindi ka marunong mag-English, or you don't know yung inner-workings ng knock-knock jokes, it won't work. And then you'd have also language-based jokes na yung mga anong tawa. Gali paawa na, probably you can look at my screen. If you stop ko yun na yung share. Anong tawag dito? Nabi. Nabi. E dito. Nuso? Bal kuni, or second floor. Kasi nasa-tasha. Hindi na. Bal kuni dahat yung naalala nyo yung mga sinihanda. Diba, deluxe pa ngayon tawag doon na. Dito. Nabi dito, deluxe. Kasi deluxe, guys yung mga kaibad na kami ninyak. Ano yung deluxe yung tawag doon sa sinihan pag kayo mas patahas na. Anong tawag? Hindi kasi ang mga tayo kaya anong tawag dito? So human figure na. Anong tawag dito? Sa tagalog? Kita. Okay, dito. Bindi. Okay. Dito. Dyan na chaka dyan. Dyan? Alakan. Ah, ande alakan-alakan dito. Ito yung alakan-alakan. Pero ito. Masil yun eh. Oh, 40 na 40. 40. Dawa si Sir Boyan. Ay, to make it a joke. The answer would be 40. 40. Alright, so. Di ko alam kung. Ay, ande ayas yun. Di ko na ikita ko na tatawa kayo and then it won't work kung hindi yun. So tagali, baliklao dito sa guide ko. Now, all of those jokes. Tagalog at terms I can't get it. Well, if you notice na yung mga jokes na yun. Are all jokes. Pero kasi pagsinabi mong jokes. Nakakatawa siya, pero hindi lang doon nagtatapos ang jokes. Merong power play almost always na sa jokes. At paginaral mo yung mga jokes na yun. And you'd realize na 20 plus 20 is 40. Pag inanalyz nyo yung mga jokes. Mag-realize mo yung mga power play behind it. So anong pinagkai ba alimbawa na ng opinion sa conclusion. As I go tinggoy na para mag-belize. Conclusion, Eddie hindi opinion. Pero if you look into all those jokes, man kikita mo yung mga, of course all of those couldn't be conveyed without the aid of language. Kasi ang wala lang talaga yung language yun. Yung mga slap sticks, mga toilet jokes. Pero ito all are being conveyed with the use of language. And languages actually, several languages. One language, two up to several languages. At ang magandang kasing matandahan dito, kaya gusto kong laging yun yung ginagamit. Hindi siya nakakatawa kung hindi base sa kasaisaya natin yung mga power play. Alimbawa, bakit nakakatawa yung ano yung tawag dood sa dalawong bente ng Quarinta? Kaya siya nakakatawa, dahil in our history, we've always looked down on those people na ang mother tongue ay Visaya. At hindi makapagpronounce ng maayos na Tagalog. Basically yun, kaya nga meron joke na sinong nagsabing Visaya ko, wala naman kayong ibedin siya. Hindi ko alam bakit nakakatawa yun. Pero apparently nakakatawa siya. Batay nga dito sa, next sa sabihin ko, produkto palagi ang perception ng wika ng ating kasaisaya. Na yung Tagalog na nandito sa area na ito, ay yung pinaka-dominantin ating wika sa Pilipinas. When I say dominante, may kasama na dyan yung political center natin, na dyan yung ating economic center. Kaya siya among all the languages Pilipinas, yun historically, economically, and politically, ang pinaka-dominantin wika sa Pilipinas. Pero dahil napakakolonial na kasaisaya natin, mauna-mauna palagi ang English dyan. Kaya, of course, andami na siguro ninyong nabasa, na mga papers, na palaging nagiging prime language ang English, tapos, if you rank them down, I think English would be number one, tapos, Tagalog, o yung Pilipino na minsan, yung Pilipino natin, inardu panatin na Tagalog, pa rin naman talaga siya. And then, actually, sa ibang mga languages, particularly dito sa area ng Bicol, minsan kasi, lalo na yung mga sa southern parts, medyo tunog bisaya na sila, na rinign ako ng ganyan, bakit sinasabi ninyong bisaya ako, ebikulan ako? So, within those other languages natin sa Pilipinas, meron pa rin pala ang power play na nangyayari, and all those will be very apparent when you look at our jokes. So, meron bang wikang nakakahigit sa isa pang wika, innately wala, of course, lahat yan ay pudukto ng kasaisayan, ng ekonomiya, siya kandang politika. And I'm sure, lahat naman kayo ay very aware about this. Ang wika ba ay malaya? Ito isapasap mga laging tinatanong ito sa akin, lalo na nung pagkinakilekturo ko tukul sa wika at pasismo. We have a picture here of, I'm sure kilala nyo to, dahil meron siya ang rooster siya ka aso, si Yilam Ang, kaya ako lang niligay yan. Taka ba ako yung, pagpinakahul nga yung aso, magigibay ang alimawa, yung isang building, tapos pagpinatilaok nyo yung manuk na buwulit, parang ganyan yan na, yung epic. Pero kaya ako lang niligay yan siyan, kasi di ba si Yilam Ang yung pinanganak na nagsasalitan na? Siya yung epitomiya nung idea ni John Ski ng, ng formative grammar, nakakapagsalitan nakagad, without the aid of the society. Okay. Nang wika ba yung malaya, no? In on one hand, lahat tayo ka, pwede magsalita na magsalita, kahit nagsustun natin. Pero meron mga panahon, may mga lugar, may mga setting, meron environment, na narerealize natin na hindi talaga napakalaya ng wika, no? Yung kaya, meron akong picture jana, yung isa, dalawang mayaman na meron pang, nag-enjoy nang ang alashampay at meron pang waiter, yung isa, pamilya, na typical na, salamayo yan na pamilya natin, no? Kung imasadlak tayo, sa bawat isang lugar na yan, meri-realize natin, of course, na nag-iiba, yung pananalita natin, no? Okay lang, ako okay na, okay ako kasi, ako hindi, hindi ko na, sinuso bukong kung wag maging masyadong conscious sa pananalita, kasi difende ko saan sine yung kausap, no? At hangga ako sa mga taon na ganan, no? Tayo sa Pilipinas, na yan, I'm sure na re-realize din nyo, no? Pag lalo na yung, pag narinig ninyo sa paligid ninyo yung, meron isang faculty sa, sa Cal, na, sa College of Arts on Letters namin, sa Delivan, na nagalit, nagalit, pag ka nakakarinig siya ng mga nagsasilita, ng is, yung is, yung pinapalitan yung, ay, ako ay Pilipino, ako is Pilipino, nila, makaya yung na, papalitan ng which is, na, narinig ko tuminsan sa SM, na, um, um, kung, may nagbibenta sakin ng, para sa, sa sakyan, kung ako sa inyo, sir, is, ito yung bilin ninyo, which is, murang mura pa, nagwaga na. So narinig ko yan, nikilala o faculty, nagalit, nagalit, sa ganyan, pero kasi, kung iintindihin natin yung, power play, sa wika, no? Um, of course, na doon yung pagdanasan ng mga Pilipino, na, makapagsalita ng English, kahit na sa, isang salitalang, na, papalitan lang yung ay, at syaka yung, na, lang leyo, pabawa ako dito, na, may isa kong example, favorite na favorite na example ko tuminsi, kilala nyo to na, si Gretchen, Gretchen ho, Gretchen ho, datin valuable player ng, um, atin ay nyo, na, na naging host ng, anong atong TV show, sa ABS-CBS-Uvaga, umagang kayganda ba? Naalala ko yan, kasi pinapanood ko yan, magvalible datin, tapos dahil nga sumikat, di naman kagalingan, sumikat siya, kinuhan ng ABS-CBS. Kahilang problema, na napakaano niya, konyo talaga, konyo talaga, ay ang umagang kayganda, napaka masa, papular na TV show, ay ang segment niya, yung magi-interview siya ng Man on the Street, yung upunta ay, lalagay siya sa Islam area, tapos magi-interview siya ang, um, merong isa siyang tinanong datin, um, anong ato, it's an episode on Palier, na, yung gumagawa ng mga coche. Tapos, uh, panuhubah niyo gagawin ito, tinatanong niyo yung mecanigo. Tapos, ang sabi nung mecanigo sa kanya, ay, yan po ma'am, kinarabit lang namin ito, made in Italy. Tapos, hindi niya maintindihan, hindi niya maintindihan yun, um, tumatawa siya, ito ito sa muka niya, hindi niya maintindihan. Ang ibig sabihin kasi nung made in Italy, sa, sa street terms, na, kahit na anong isasalpak, basta itatali lang, nila, tatawagin na na made in Italy yun. So, it took a while, na, ako naman happy ako dito ay, Christian, it took a while for her to, to develop yung, yung weekend niya, na masa, no, and now, pagpinapanod yung siya, wala na IBS, IBS, sa kanya, medyo nag-improve na yung, yung weekend niya, na, um, she's always my example, pagpina-guusapan yung, malaya ba ang weekend o hindi, na. Lala yung po ba tayo? Eh, siguro, karamihan natin dito, nung nag-aaral tayo sa elementaria, merong English only zone. Actually, wala ang English only zone sa school ko dati, pero, nalala kung may, sinisingil ka may benching ko, ba what English word na gamitin. I'm sure, marami sa inyo dito, um, sabi na mga estudianti ko, patidaw sila, ngayon na, estudianti ko ngayon, patidaw sila, dumaan sa ganyang English only zone. And may penalty, yung, um, pagsasalita ng, ng non-English pala, no, kailahan English lahat, no, magkamali ka, magtagalog ka ng isang salita, may penalty ka, no, and my time, it's 25 cents, no. All right, so yung yung, yung yung, ating, um, um, um, um, limitations natin, pagdating sa, pag-pag-usap ng, wika, at syaka ng kapangyarihan, no. Kung gayon, um, we can deduce, no, right now, na hindi malaya talaga, wika, hindi ganoon, kalaya, like, we would want to imagine, no, to realize, no. Hindi naman kailangan, lumayo pa, kasi wika itself, is, very restrictive, no. Tanda natin na wika ay, binubo ng isang sistema, no. May grammar yan, hindi tayo magkakintindihan, kung walang system ang wika, kung wala yung grammar, hindi tayo magkakintindihan, no. Kailangan susun din at susun din yan. So, what I'm saying is, um, innately, hindi naman talaga, ganoon din, kalaya ang wika, and we can talk about that, siguro, a bit more later, no. Ano naman ng kaugnayan, ng wika sa pasismo, hindi ito yung sinasabi ko, nga nga nga may al-tentin na talag na, language Nazi, tiba, usually sa English yan, no. Um, it's your, with apostrophe re, no. Not your y-y-y-o-u-r, no. May isang episode, si Seinfeld na, na, ng Nazi sa me. It's very similar to this, hindi ito yung, papatunguhan ko dito, na. Hindi tayo, Grammar Nazi pala, so, thank you Mamrina, Grammar Nazi, no. And usually, si Almarie nagsasabi niya na, na, bakit pag English na pakastricto natin, pag Filipino, hindi tayo astricto, no. Um, pero hindi yung patatunguhan natin, ibang pasismo yung, tinutukuy ko dito, hindi yung grammar Nazi, no. Ang pasismo, as we all know, no, comes from the term, na, fases, na, na, merong acts, na, sa dulo. And it really becomes a symbol of power, no. At usually, tinagamit ito, na, nang mga nagpasimulaan ang pasismo, sa bong mundo, na, particular si, Hitler, at si Mussolini, sa Italia, si Franco, sa Spain, na, at tatig na ninyo, nandito rin sa, nandito rin sa, picture na ito, yung fases na tinatawag, no. Ang categories, at definition ng pasismo, or na tanog dito. Ang aspects of fascism, na, ano yung mga characteristics ng pasismo, usually anti-liberal, no. Against ito, sa mga, kahit na mga basic, na idea, ng kalayaan. No. At, siguro, habang babang kitigo ito, may isyap na yung mga example, na, making alaman sa current government natin, na, na, anti-rational, na, kahit na proven na ng shensya, ang napakaraming bagay, hindi pa rin paniniwalaan, na, ibang, ibang agenda yung sinusulong. Higit pa dyan, napakatotalitario, na, inagamit, ang lahat nakapangyarihan, na mgaaring gamitin, para ma-sukub ang sambayanan. And at the same time, charismatic, na, and very populist, na, nakapagta kaya na, anti-liberal, anti-rational, pero at the same time, charismatic, ang ganyan, ang, ang characteristics ng Pasistang leader, na, and again, sino ba yung may pinakamaraming boto, natin, na Presidente, sino ba yung nagtagal na Presidente, di ba? So di naman mengayarihan, kung hindi rin, charismatic ko, at populista, and at the same time, kaya rin populista, kasi ang usual na, ang gawa ng Pasistang pamahalaan. Ay, nag-ahanaplang yan, na ang common nakaaway. Ang, ang German nationalism, nagsimula yan, bilang ang reaction lang sa komunismo, sa Alemania. Tapos, nung magsisimula na yung World War II, hindi na lang komunista, kasi kaya, they needed then, yung Russia to be on their side, nagsimulaan naman ang gera, kakampi ng, ng Pasistang Germany, ang Russia. So pinalitan nila yung common nakaaway. Kaya common, nag-ahanaplang yan ng something that would unite the whole nation against something, laging nag-ahanaplang yan. So later on, pinalit nirevise dila, yung common nakaaway. Ito na yung mga hudyo, mga Jew. Well, very similar din yan naman sa, um, martial law governments natin. By the way, marami tayong martial law sa Pilipinas, panahon ng Castila, may martial law, yung, yung mga sinag ng araw sa flag natin. Hindi naman talaga yung, originaly hata, ano hutam, yung pagkakatanda ko, hindi naman yung mga provincia na nag-a-clash, laban sa España. Hindi yung mga provincia na dineklarahan ng martial law. At, um, sa panahon ni Marcos, mga komunista yung tinukoy, sa panahon ng kasaluhuy ang Duterte Regime, ano, unang adik, mga adik lang, tapos naging, ano na, naging komunista narein, kaya pinagbabawal datin, nakaya tayong narered dag dito sa PS21, ano. At, at pinakahule, no, marahash, no. Kung hindi man marahash, hindi outright na marahash, ay merong amba ng karasan, merong pantakot ng karasan. Um, sa isang lipunan, sino may pinakamatinding kursah ng karasan, eh, estado lang naman, na, hindi naman, wala naman tayong, eh, antihiro, na, sa Marvel Universe lang, nagkakarohan ng, ganun kasamang tao, na may supernatural powers, no. Pero sa isang lipunan, kung tatanungin ninyo, sino yung merong pinakamatinding kursah ng karasan, siyempre ang estado palagi yan, no. Sa kanila, na, sa state, um, nakakoncentrate yung mga pangunahing kapangyarihan, no. Ito yung malakan niya, halimbaho, sa kontexto ng Pilipinas, no. At yung mga gumagawa ng batas, nagpapatupad ng batas, at siya kayong nag, may, merong, um, merong paraan, para magbarusa, no, sa pamagita ng mga korte. Sa, suggestion lang ito, na, if you will talk about yung um, state oppression, um, one suggested reading would always be L2, sir, no. Si L2, si Louis L2, sir, would talk about um, state apparatus, no. Kaya yung origin, repressive yung tawag yan, no. Pero ang tawag talaga ni L2, sir, is state apparatus, gali sa, sabi ni L2, sir, hindi naman, lahat ng state apparatus repressive, mainly because of the following, no, the military and the police, the courts at siya kayong prison system, na. Kaya rin na papasunod ng lahat ng tao dahil sa mga ito. Pero meron ni siyang tinatawag na ideological state apparatus, no, ang examples yan, school, church, and of course, mass media, nandiyon pa yung ABS, CBN. Babalik naman daw, sabi ni, sabi ni Isco, no. Pungapaloob ang wika sa apparatus ng ideological state, na ito, a very argumentative pa ito, na, dahil na sa ibang realm, ang wika, hindi rin mag-work ang repressive state apparatus, kung wala rin ang wika. Pero right now, pwede siguro ipasok mo na sa ideological state apparatus. Pagkatinawag natin, ideologikal ang wika. Siguro isa sa mga itatanang dinyo, nakakasakit pa ang wika. Dapat hindi, hindi. Kasi wala siyang physical manifestation. Voices lang, narididig lang, nababasa. Meron tayo dahil na taong masakit sa mata. Yung mga grammar natin, sakit sa mata. Di, naintindihan yung, yung ibag very sensitive sa N, A, NG, sakit sa mata. Sakit pa yung gan. Yung iba pang close sa example ko dito. Yan, yung mga term na gan yan. Masakit sa tega. Masakit sa mata, pagkanakita. O kaya yung Presidente na gumaganyan. Masakit hindi. Hindi na siya wika, pero visual ano na siya, visual communication. A chaka yung masabiyan ka ng ganyan. It's not you, it's me, na sinabi din di Elias, kaya ano, kaysalome, by the way. O kaya yung mga ganito. Sa ano to, sa Pasig ito, malapit sa syudad da grande village. Bawal ang mga kupal dito, sabi ni Captain Obit. Kumaitanong ka, tawag ka sa 9835212. Di ko alam ko, alam ninyo yung kupal na sa, actually, di ko alam ko, tagalob ba yung kupal na term, research nalang natin. Kupal sa pagkatanda ko ay, pagtinulika, yun yung four skin na tinatanggal. So pagkanasabiyan ka na, yun ba yun yung smeg ma? Pagkanasabiyan ka yung kupal ka, napakasakit dapat ng sayo. Kung alam mo yung, yung urinal. Pero dito, sa kontextong ito, yung kupal, merong pang ibang, ibig sabihin. Kawatan, ususero, pasaway, adic, achakalasengero. Now, yung point ko dito, these are words, na dapat, hindi nakakasakit. Pero sa kontextong ito, mari na siyang makasakit. Kasi mayroong kapitan, na nagsabi, nabawal, ito mga taong ito dito. At dahil sa kapitan siya, meron siyang maaring gawin, sa mga taong, sa mga kawatan, na ma-discovery, sa mga pasaway, at naka sa mga adic, na ma-discovery. Alam natin lahat yan. Kasi, siwala nung nag-impresidente si Duterte, kaya 20,000 yung namatay, dahil lang sa pag-tag, na adic sila. Kip, siguro yung mga, ako kasi, oh, diba, at siya nasabi niya, nak, sa screen miss, sa kanyang mga interview, sa TV miss mo, na patayin, ang mga adic na yan. Dibaw sa time, na sinabi yun ako ng nanaiko, yung tunay na nanaiko, hindi si Lualahati Abrayo na. Namin niya, paputul ka na ng buhok, siya ahitin mo na yung, yung balbas mo baka, ikay ma, pagkama lang adic, nang mayroong gangan, na panahon, well up to now, no? So ito yung mga panahon, lang mga salita, isang termino lang, ay, nagmam-matter na, no? Lalo na kung presidente, yung nagbabanggit. Kaya, talagang delegado si Duterte, sa ICC, di ba? Yung naman yung, alam na nating lahat, kaya siya tatak po ng vice-presidente. Then you have senators, no? At that time, ano pa lang, chief of police pa lang si, ano, si Bato, na, mispo mga UP students, di ba, nirerentad niya on-air, no? And then you have the, NTFL CAC, no? Si Parlade, na tinanggal na yan, kasi sa matinding pressure, na din tarin ng, maraming tao, at syaka ng ilang mga senator, nilipat sa ibang opisina, eh, still have there, itong si Lurin, no? And then Esperon, all of them, were tagging people, hindi na, as addicts, no? Nag-yantoy na yung second level na nilito, yung mga komunista. Na alam naman natin, oh, yah, hindi, hindi naman, labagsabatas ang komunismo, dahil tinanggal naman yan, dung 1986, no? Pero with all the pronouncements of the president, no? Antaming na mamatay, dahil lang, sa pag-tag nila, sa mga tao, at ito yung pinabanggit na natin kanina, na tunay na naman nakakasyakit, no? Ang, ang, ang, ang diyong wika, no? Ang concepto na nilalabas nila, no? Ang mga science, ang senyas na nilalabas nila, matag ka lang na kumilis na, ay delicado ka na. No? Okay. So ang wika ba ay malaya, anak ta, as we wanted to be, na. Ang concepto natin ang wika, laging paglaya niya, we can say whatever we want, but apparently in the real world, hindi siya ganun, kalaya na. Ang wika ba ay mapagpalaya? Ito na yung guling-guling tanong ko na. So kasi isaya natin, meron tayong, ano, meron tayong marker na, ginamit talaga ang wika, bilang bihikulo ng, ng paglaya, ang katipunan yung number one diyan, no? Very aware sila, na gamiten ang tagalog, para bilang bihikulo ng pagpapalaya, ng, ng, at that time, ng katagalugan, na. Kahit na si na, di ba si Nabonifacio, hindi naman talaga learned sa Espanol yun, ang tawag diyan, Espanol detienda yung alam nila, no? Kasi nga nag, nagbebenta ng abadigo chaka ng bastun si Nabonifacio. So, kuy valenti ano, ano, nung yung English natin sa kasaluku yun, na, na nakakapag-kumunika naman, pero hindi yung, hindi nakakapag-diskurso, hindi nakakapag-argue, using Spanish, no, no, si Nabonifacio. Pero very aware sila, na ang gagamiten natin, ay, tagalog, no? Kaya, may basehan, no? Kahit ng panahon ng martial, no? Ay, para, mas tagalog, no? Parin yung ginagamit natin, at, during this time, it would be, na, Pilipino, Pilipino yung tawag. Bakit kailangan gamitin na wikang mapagpalaya? Kasi, all the powers ng, pag-convey, ng, napagiging Presidente ng Estado, ay nasa Estado, no? Sila yung, pinakamalaking airtime sa lahat ng channels, pati sa, sa mga Facebook, no? Ang, ginagamit nila yung pagkalaking, makinariya at pera, para, isulong, kung anuman yung gusto nila yung isulong, no? Kaya, ito, I think this was two or three years ago, no? Yung, binibenta nila yung Duterte Legacy, Duterte Vision of 2020, um, through, particularly, mga build-build, no? Na, as we all know, yung build-build-build, di rin naman talaga, um, karamihan sa mga build-build-build, ay nakasentro pa rin sa, Metro Manila, hindi naman, tutuuhi siya, sabi niyang para ito sa, sa lahat ng bayan, lalo na yung mga may hirap, at kung iisa-isahin ninyo yun, andaling, baklasin ano, nung mga, nung lengguahin nila, um, of course, it isan paman gagaling yung idea na yun, kundi sa idol niya, no? Si Marcos, nung, tubak mo siya ng 1969, kasi mananalo siya ng 1965, 1965 was easy for Marcos, kaya siya nanalo, just like any other president, dahil sa kapalpakan ng previous administration, si Duterte, pinaka nag-enjoy yun dahil, nakita ang palpak na palpak, po-muno ni Pinoe, nag-anap ng totally different alternative, pinaka, malapit sa definition ay yung si Duterte. Nung 1965, nung first win ni Marcos, ganun din, si Makapagal yung Contrabida na, by 1965, kund, makaalam ni nyo yung, yung pinaka malaking issue kayong Makapagal doon, yung Stonehill, yung Kehari Stonehill, na tubako, ano yun eh, tubako magnet yun, na nag, nagano pala, na, ganunuhol, na mga official, at siyempre, dawit si, ano, si Makapagal yun, tatay ni GMA, no? Actually, pati si Marcos kasama doon, di lang nasilip na maraming tao, no? So, napakadali, namanalo siya nung 1965. By 1969, kasi 4 years lang yung President, yung, yung termina ng Presidente, eto na yung, ano niya, eto na yung, yung advertisement niya, no? Usually, lalabas siya sa mga picture niyan, pinapalibutan na napakaramin tao, no? May picture pa yan na, parang si Magsaisa yung, yung nagsasaka, no? Tapos, ang number one na, na, tagline niyan on rice roads and school buildings. Rice, ito yung, yung, yung de-develop niya yung eri, di ba? Roads, meron niyang, dilabas na, leaflet noon, na, pag pinagsama-sama yung 300 years ng Spain, 37 years ng US at siyaka, 5 years ng, ng Japanese occupation, mas mara, mas mahaba pa, in kilometers, yung napagawa, di, yung Marcos, na mga kalsada. Which pa siya, actually true, no? At, hanggang ngayon, buhay na buhay yung, yung mito na yung, na, na, baspa unlad ng Pilipinas dahil do, no? So, ganun ka effective, yung, yung sinimulan niyang propaganda, nung, as early as 1969, no? and school buildings. At siyaka ito mga to, na, CCP, nagbukas yan, September 1969, no? So, San Juanico Bridge, yung, sinimulan nang uslaksyon niya, 1969 din, no? Pero later on, after 4-5 years pa yata yan, mabubo, tapos papahabain pa yung, yung, yung mythology ng San Juanico Bridge, dahil kay, ano, sino tong, Dante Barona, kilay na alala niyo ba si Dante Barona, yung tumalun siya diyan, sa movie na stuntman niya, na, ah, tapos nagkasakit siya, na, kaya naging, humabapan, extend pa yung, yung kasaysa yan, yung bridge of love, bali, yung San Juanico, kasi kinokonek yung, kung saan, yung bayan talaga di, di e-mailed to Marcos, and then yung sababa, the Magaddam, no? Later on pa naman yan, na, hindi yung ginamit talaga, nung, nang 1969, pero this would be part of the, the, the myth that was Marcos, kaya, gang ngayon niya, pati siya anak niya, pinapasa yung, kaun daran, puno, na. Um, and then you'd have, itong mga real numbers, na lumalabas na, lalo ngayon lumalabas, ulit itong mga real numbers na ito, ito yung sinasabi ko na, weekang, mapagbalaya, na, kailangan pa rin, after all these years, kailangan pa rin natin, ngang reminders, na, um, of course, there are so many reasons, kung bakit, yung, yung martial law, no. And then, one of the biggest na na nadescubri namin, ay, yung edukasyon natin sa Pilipinas, na. Wala talaga tayong, wala kasi PS21, no. Dapat, mula elementari ang PS21 na tayo, no. For the longest time, wala talagang, ah, araling pandipunan mismo, ay hindi, ina-analisa, ang nangyari, no, martial law, na. And, ah, okay, so that's the end of it. Ilawang po, madam, may salamat.