 Sibirdə, ovçsü bilgakutilə, uçsuz müzaxsı sözlə hevam məsliyən bir qazaq. Urmisi yaxılığında bir kəttə əkinci ilə İstanbullı bir tüccar. Bir Hun savaşcisi ilə 7. əsirdə Mongolozdanda bir karvansı, 15. əsirdə Azərbaycan'da olan bir husufi hürufi ilə 16. əsirdə Avropa təsə başan bir Osmanlı paşası. Saqdaş, 6 aylardakı bir Şamanla, Kaminist Şahid Nazvi İkmət arasındaki bağın adın nəli görəsən? 2000-lildən soqsa zaman içinde qopup tükenməyən bu bağın Şaman dolarına bürüdüyüm bircə adı var. Turan, turan ruhu sözlərimdə sırf pınan bir ölkə, turan kilisimi biz ilə asılacaq bir ölkə. Qoş gördüğü dəyəli izləyicilər 2022-ci ilin son anlarını yaşayırıq. Günlər qaldı 2022-ci ilin sonuna, nə ilə yada qaldı? Ümumiyyətlə 2022-ci il millətimizin talihində uğurlu sahilə bilər mi? Biz bugün çox geniş bir aspektə dəələndiririk. Millətimizi də dövlətimizi də qazandanız uğurlar da. Bugün həm də bizi əhat ediyən dünyanın, bizim Türk dünyasının uğurlarını də eləndirəcik. Bugün çox dəyəli bir insanın qonalıyıq. Bizimlo olun, bizim də davam eliyin, bizdən ayrılmayın. Çünki siz çox maraqlı bir vəliş gözləyir. Millət şəhərimiz Rüstən Bəhüruddin'in qonalıyıq. Rüstən Bəhüruddin, qoş gördük. Qoş gördük. Yəni, Bəhrebaşdan 2023-ci ilin uğurlu olması dilə ilə bu hünki vəlişimizi eləyirik. Ötən ilər ən milletimizin talihində, təkçə Azərbaycan və Azərbaycan olun deyil, həm də bütün Türk dünyasının talihində, önəmli olaylarla yada qaldı. Bu olaylarda baş verən hər bir addımda, İreliyə doğru addımda ziyalların da özlə məxsus rolu var. Hər ziyalıya aid etməzdim və əslində hər yazan da ziyalı hesab etmək olmaz. Sözü və qələmi ilə millətin ziyasında, millətin şıqlanmasında əməyə olan bir insansız. Və 2022-ci ilin son ayında sizinlə, son əftələrin dəsində görüşməkdə, geri şeydən bizim bəxdımıza düştü. Üslən bəyq, mən istəyərdim ki, bir ötən aylara bir nəzər salaq qısa olsa, millətimizin və Türk dünyasının talihində nəyə yada qaldı? Bunu dəyələndirək, sonra sizə özə suallarım olacaq. Olsun, siz bir netivir bunların əvvəki hadisələri dəyələndiriniz. Çox maraqlıdır ki, əslində, məsələn, bizim nəslimiz çox qeyr adibir nəslidir. Biz bir milliyyi yolda boyudur, önü keçti, bir güzeli adladır, bir qəlidən keçti, bir İmperiyanın sikutunu gördük, və Azərbaycan dövlətinin bəlpasını gördük. Yəni, bu hər adamın talihini yazılan bir şey deyir. Və kəni güzildi yüzlərlə, millələrlə nə adlı, atsız qəhrəmanlar, bu günü cözlüklər, onu qunda zangoyubları, anca bu, bizə nəsi bulduk, biz onları gördük. Qaldı ki, tüş haqlarının talihində ki, bu gəlişmələr, bu böyük hadisələr, məsələ deyim ki, təkdə Azərbaycan üçün dəyərinli bir şey deyir, yəni. Biz siz çileşin, milli istriqlağı savaşından, türkçiləki milli istriqlağı savaşından sonra, türk, his bir yerdə, deməri, köyüşlə qələbə salmamışdır. Sədəcə, türk kəni gəlişmələsi üçün, yeşafsın çalışmışlar, yəni böyük bilma, bircə ortada kipri dəki hadisələr, türkçünə qədə böyük bir etnos olduğunu göstərdik. Bütün üyə qarşı bilənin ezəvid dəyandı və kipri, yəni ayrılardır dövlət halını getirmək istərdik. Azərbaycan da baş verən bu qələbə, bu qıq dört günün müharibə, əslində təhsə bizim talihimizi dəyişmərdir, tüş haqlarında talihini dəyişdir. Mənmətən, üzü stilən bütün türk dünyasını gəzmişəm, mongolusundandan tutmuş, ondan sonra tağrı dağlarından tutmuş, nə bilim, qədim Türk yazıtları, abdələri, ulan yerləri, altağa gəzmişəm, altayda şamanlarına yaşamışam, elə bir şeydə, çox qəribəydə bir susqulluq vardı, tüş dünyasında, çox qəribə bir şey vardı. Hamı içində bir şırqəzdir idi, anca o ışırın ziyası, bu adamın ziyası, o bir sədəmə düşmirdi. Yəni elə bil ki, hamı öz içində səkirmişdi. Ham, tam o dür demək istəmirəm ki, yəni bir susmuşdur. Anca heç kimi ziyası, o bir sədəmə düşmirdi. Məsələ, altayda bir şaman nə deyirdi, deyirdi ki, atatürkün haqqında bir söz deyən olsa, gəlib mən buradan dağrıdan altayda müşriqəmə ummaşın kezədən. Bu dür sevgi var idi, anca ortada heç nə yoxuydu, səndəsə söz üydü. Anca birdən birə özlüz gördüzdə, bu Qarabox mağarbəsi bütün bu keçmiş-türk, əsləri ərasında, türk-çəslubuqalarında ki, milli o yanaşə səbəb oldu. Məsələ, haqqı bir şey deyəm, biz 30 yildi, məsələn, mən indi məziyyaləsə beləyəsiz, eləməsiz, özlüz bilərsiz, mən dünyanı gəzdim, hər yeri de oldu. Bak, şeydən tutmuş, vəetlən tutmuş Qubyəqədə, əfrikədən tutmuş nə bilim, Avropyaqədə hərdət bir tuş varsa ondan görüştüm. Uzun yildə, bu 40 yildən ərzində. Bu Qarabox mağarbəsindən sonra biz elə bil ki, təhqir olamışdıq, alçaldırmışdıq. Öncə? əh, təbii ki, əhət. Bu mağarbədən əvvələ, ben 30 yildən ərzində, mən deyim ki, məsəl, səsinə maraqlı bir fakt deyim, çin də çinə gitmişdim şanxaya. Böyük bir tədbir var idi. Hərdəsə bir min nəfər yıxışmışdım. Böyük bir, mən deyim ki, gəcə kətirirdilər. Yəni, mən deyim ki, görüşüyüdü vədə bir görüşüyüdü. Təbii ki, mən tanışdığım əsvarları verirlər, və birdən bilən, mən kiləşdim ki, burada türk dünyasından hər yerdən gələn adamlar var da, başladım turan aklına danışma, bu türk müləklərinin gələzə taliyyindən danışmaqıq. Yirdən bir adam ərin qaldırdı, mən elə də istəyək çıdı. Dedik ki, sayın üstən belə idi. Siz valaca əl boyda bir torpaqı düşməndə geri alabilir misiniz? Gələb çin də şanxayda turan, turan deyə bağırırsınız. Bu çox azı bir şeydir, alçalcızı bir şeydir. Və o adamı cahaf elə bilmərim ən. Təbii ki, mən ona cahaf elə verə bilərdim. Subud deyilə bilərdim ki, niyə bu cilə gəldik işte? Soq alçalcızı bir şeydir. Mən o cəndə gəttim və bir de o adamlardan görüşmədim. Təbii ki, sonradan övrəndim ki, o adam kimi də bizə düşməm. Türk etnosuna, türk haldına düşmə olan bir adı. Milləti nümayəndəsi idi, o sualı verib. Yəni, bizə aşaqlamalı istəyedi. Yəni, bu qıxt dört gün ümaribət. Türk haqlarının taliyyində elə bil ki, türk şat. Türk türklərinin taliyyində nə oynuyorsa, yəni ki, onu açıqlanan əhtiyyət çoxdur, sizin okuzuları türk şat nə bilir. Yəni, tövb bir Çin imparator ordusuna qarşı təkdir. Dayanan bir əskərid bilir. Türk şatı bilir. Əgər ki, türk şat, o Çin sədində imparator ordusundan dövüşük ölsə də köy tüşlər üçün, ümumiyyətlə tüşlər üçün hansı böyük bir gələcəyəq vurdursa, fikirləşin ki, bu muharibə bizim taliyyimizdə onu oynadəsinizdir. Amin, amin, yəni, çox qəribə də də, mən bir verişə bakdım, Fransadan bir verişə bakırdım, bir elmən əsildi və fransız, yəni bu Qarabağ muharibəsini iştirak eləmişdir. Rüfət be, yəngirsən siz də baxmışsınız onu. O, Azərbaycan əskərini bir türk əsiyyətini, deyir, adı mistik bir müvəkmə təkdim eləyirdi okuzuları, baxamlara. Yəni ki, biz məsələn, onları plamiotuna vururduq və çüp qalqırdılar, və üstümüzə gələdilər. Və deyirətdə silahları olub yəndə belə qurs kimi, özə bu ifadə məhvü qədə ləzət verir ki, Fransız televiziyası də diriq, qurs kimi, əri onda belə bizim əskərlərin, bu elmən əskərlərin buğazını üzürdülər, qurs kimi üzürdülər. Yəni, əslində biz, məsələn, bu Azərbaycan türkləri daha düz yüzildi, təbii ki, bu Rus İmperiyasının təsirini, altına düşəmdən sonra baş vermişdir. Biz ancaq mədiniyyətin şafilətdirə bildik. Çünki biz dövüş müəyyəti arada dövüşəcə edici dövüşün yüzümüzdə göstərə bilək. Azərbaycan mədiniyyəti, inzə, sənəti, şiiri yədə bir hatı, hansı məhərdən edə gəlir ki, bütün tüş haqlarının çox var, dədə. Mən onlar görmüşəm və ətta şahiddə olmuşam ki, Azərbaycan hədə bir hatı, inzə, sənəti, mədiniyyəti çox sürətlə inşafilətdir. Unə vəzə biz nə etirdik, dövüş cəmlimizi etirmişdir. Bəl. İləsiz özüz keçi daldır, hürmətlə, rüstenbək, ədəbiyyətə və şiirəm. Təbii ki, bizim qəddaşımızda səviyyət dönəmdə yaşamışıq. Təbii ki, səviyyət dönəmində ikinci dünya savaşının, o zaman böyvətən marves adlandırılırdı, ikinci dünya savaşının bir ideoloji savaş yönü də varədir. Şahidlər yazışlar, bizim nə qəddaşımız o dönəmin vəz vələmişdilər. Təbii ki, öz- özüz istəyəm, Azərbaycanda tanınmış şahidlər yazışlar, maharibədə, ikinci maharibəsdə. Hər bir kamisi var, ideoloji rəhbəçdir, cəpədə edirlər. Rəs, suruza, səmət, vurgun, vəmək, ikisi nədə mügulə bilirəm. Soxudu bu adamlar, ikisi yadımdadır ki, olan siyasi rəhbəç kimi ordu da işlə çelək edirlər. Qazıq bırakırdılar, cəp şeyini xurdular, iskələr rurlandırırları. Və bu bizim yanlış işlərimizdən biridir, o idi ki, bizdə ədəbiyyat xalqın taliyyəndən soxuzağa düştü. Bəq birinci qarabaq savaşında artıq Azərbaycanda ziyanlısı yoxuydu. Bir de nəyə sevirilmişdi Azərbaycanda? Bu millətin yüz qarasıda sevirilmişdi. Məbda, yalta, küzdü bir zümriyyə sevirilmişdi və xalqını qəbul eləmərdir. Artıq bu ikinci savaşda Azərbaycanda ən bir şehir yazandı. Sıradan bir şairdə bir yazsıda artıq həmin əskərdə bir yerdə idi. Bə, izəzəmirim, bən sualı biraz fəqdi şəkildə sizdən soruşum. Şairdə və yazar və millətin problemlərini əksettirəndə milley problemləri ortaya qoyanda mən düşünürəm ki, daha çox insanların yəni daşında qalır. Mən bildiğim qədər ilk sə Türkləyə yazan Afrin Şortigindən bu günə qədər millərlə şair olub türkünün yasında, doğru mu? Sə Azərbaycanda gəldim, həsanoğlu təbii ki, bizim Azərbaycanda şək... Bak, görürsünüz, hamsını tanıyabilmirik. Təbii, təbii, təbii. Bak, mən istəyərdim ki, bu insanların yəni daşında qalan şairdilər və şairdilər nə yazmalıdır ki, insanlar onları yaşatsınlar, tariq onları yaşatsın və gələcək nəsirlərək etsin? Məsəl, xalq onun dilində yazmağına tezonudur. Mən size bir şey deyim. Biz nə qədər çəhd eləsəkdə? Onla sonra yüzlərlə mana grafilar yasdaqda... Biz, Nizami Cənzəvinin Azərbaycanda olduğunu, təbii ki, Nizami Cənzəv Azərbaycanda şairdilər, Cənzədə doğulub, Azərbaycanda üçün dərlərinə əsərlər əsir edibdir. Biz, dünyada, onu su bitirilməyə, nə qədər çəhd eləyirsə, hərdəni uğursla güsər olurur. Niyə, səbəb nədir? Nizami Cənzəvət tuşsa şehr yazmadı, o ana dilində yazmadı. Həddə mən bir vaxtlar əsəbləşi belə bir şeyli yazmışdım, bir payam yazmışdım, orada Nizami Cənzəvini xatırlır bir yazmışdım. Çünki bu dövdə çox bir hadisi olmuşdum. Mən taciklər mənə kitab bağışlamışdı, bir festivalə getmişdim. Kitablar bağışlamışdı, çox ağır, bəli çox samballı kitablar bağışlamışdı. Nəzəndə üçünki olan azərbaycanda yətirimi, sonra akşam otelə baxdım o kitablarına mısır? Gördün, Nizami Cənzəvinin sesini bir şəsərləridir. Ondan sonra birinci səhvəsində nə yazıblar? Fars Taci şairi Nizami Cənzəvini mən o kitablarla otelə də bıraqdım, kətir bədim. Qayettim, Nizami Cənzəvini haqqında nə yazdım? Növbəti gəlişdə, pədər suxtanın, dahim də düşmənin dilində dindir. Mənim şəkər dilim, sənlən dinməyən, dahinin özü də özcələrindir. Biz nə qəni cəhdi eləyəmləri, bütün ömrünüzü həsləmələk ki, bizim zamini türk şairi olduğunu suxtaləməyə səhvələməliyik. Təbii ki, şair birinci özana dilindəyiz malı. Məsəl, fras kafqa kimi, bəşəri və beynəmlər bir yasınə deyir ki, bir ədebiyat məsub olduğu xaldın dilindən, dilindən. Bəri, unum zaxtsa bütün yonu hisfax qəbriləməyəcək. Gün yonu qəbriləməyəcək. Çünki müddəq oradan bəhləməli, başa və səhək yox. Məsələn, siz orda da sadaladınız ki, adını səhdiyimiz o şairlərinin sildə çox böyük şairlərdən, həlavı, yüzlə, bizim fizülinin dövündə fizüliyə bərabər, bərabər dolması onun kimi yazan, təbii ki, fizüli deyildirə olun. Yüzlərlə binlərlə şair olurdu. Məsələn, nəsiminin dövündə xət, ayrın dövündə elə deyə, yox. Bunlar hiç bir yadda qalməyətdir. Məsələn, nəsimin yadda qaldı. Biz nizamini zorladın. Məhdəplərdə ölətdir çeydələrə, Azərbaycan xalqına. Türkən özündə belə onu anca akademiyasi senlər bilir ki, fizülin nizami şairdir, istərikli Azərbaycan şairdir. Ancaq nəsimini hiç müəllətmək lazım deyibdir. Amma o tendensiyaya bugün də devam edir. Mən bəzləri yenidə anadilində yazılır. Rusya yazanlar var. Künya Azərbaycan da façca yazanlar var. Mən azə bir şeyini xoxudur. Mənim şəkərdilim. Sənlən, dimyərin, dahilin özün özücələrindir. Bunlar mizə dəxli yoxdur. Məsələn, məsələn, Mən izin təhəndiriliriz, böyö yazılardan biri Azərbaycanda yaşayan və Rusya yazan adamlar haqdı diyeli ki, ula da böyö şairlərdi, böyö yazılardı, ahı olsun. Ular nəsimin filmində, isə mubanlarının bir sözü vələ filmi deyək ki, yəkəyə ki, yəngisən Azərbaycana gələsən, deyir yox, mən Azərbaycana yox, bütün bəşəliyətə gələyəm. O bəşəliyətə gələyə olabilər. Biz, Azərbaycana xalbıçın maraqsızdur. Mən cəb bəşəriyyətə gələk gələkir. Bəşəriyyətə gələrin birinci öz xalqına gələyə olmalıdır. Mən, Üsləm Bəyi, burada bir siripliqam. Bakın, mən düşünmürəm ki, öz milli deyərlərindən imtiləyələyəni insan bəşəriyyətə gələyə olsun. Təbii ki, o cürdə, o cürdə, o cürdə. Çox maraalı bir məsəliyə toxunduruz ki, şair və yaxudu yəzisi xalqın dilini və ruhunu yaşatmaldır. Mutləyərdə. Bakın, bu günün şairi... Bakın, disiz şairsiz ona görəsü al verirəm. Bu günün şairi necə olmalıdır? Bu gün ədəbiyyət necə olmalıdır. Mən, bən, sizə bir şey deyəm. Bu günün şairi, baxməni, Üsləm Bəyi rədi kim olmalıdır? Kimdir Müsləm Bəyi vurudur? Özə özün necə tanıyır? Mən... Üstündə qara həriflərinə Müsləm Bəyi rədi yazılan çıtapların məlifiyəm yəni. Bütün çıtaplarının üstündə qara zilidik çıtapların üstündə ağ hərifindən Müsləm Bəyi rədi yazılırdı. Ümum bütün həyatımı mənə bu qırhilinin hamsını bu millətə nə gələtsə, nəyə anlatmaq lazımsa, nə bilmişsə demirəm. Xalq her şey bilir. Sadece ona təcdən xatırlatmaq lazımdır. Mən onları xatırlattım ona. Məsələ, mən nəyi xatırlattım onlara? Unutmuşdular onlar, məsələ, tüş olduqları unutmuşdular. Mən, məsələ, bir kitab yazdım. Salamdar Aqadı. 30 yıl bundan əvvəl. Və üzül istəyirəm bu sual elə qoydus, kün müəziburamın deyim ki, məsələn, təş şehirdik ki, bütün küş niyasında 250 milyonu, 300 yağlısı sıradan adamı ona əzbəl bilir. Əcəb, məni bir şeyi yazıb bu millə hamının ortak bir dəyəmət sevirirsəz hə. Yəni, mələ, mən öz mühətfəsrə borcunu yerinə yətirmişəm. Və ya da çamanizm unundurup getmişdir. Şamanizmün dinləyirsiz bilirsiniz, o dezə edəyirək. Şamanizm, bizim əski inansalarda durmuşdur. Və gündən birinci də bir kitab yazdın. Şaman duaları. Yələ bir kitab yazdım, təbii ki, Azabacan'da onun yasaxladılar. Və bir əktiddən sonra türkədə çıxdı. O 20 dəfə mənkəli 30 dəfə, təkirət, təkirət nəşrə olundur kitab. Sesmələr bünyanı bütün dirlərində çaburundur. Şahilək bilirsən nədir? Şahilək. Əslində, əvvələn, nədir şiirəşidim şahiləklədi? Mə elə gələdi ki, Şahilək, məsələn, fiziyonunu düşündüm, şiirəşidim ki, Şahil doğaq umaktı. Fizülam ki, doğaq uyurdu. O da gündən bir gün mən nəsmini də başladım, okudum. Nəsmini də doğaq yoxdur. Nəsmini də ehtiraz var, hüsyan var, qiyam var. Demələ, təhsə, doğaq deyil. Bir dün təttən sonra mən qət haini okudum. Baxdım, gördüm ki, burada artıq doğa ilə hüsyanın qiyamın qarışı var. Demələ, bulaq nəsmini deyilmiş, əslində, böyük şeyin. Sonra da nəf kiləşdim ki, və s. ədəbiya, əh, sonra mən nələr okudum, əh, savcidə okudum. Sonra gəldim, masir ədəbiya tədə bir şeyləri okudum. Gördü, bulaq mən qoyduvum tərəfi o deyilmiş, yəni. Sonra kiləşdim ki, əslində, şeir nədə, əh, ədəbiyət nədə, insanın ölüm, əbədiyyət vallahla arasında olan anlaşmanın ifadəsində. Ancaq səndəmə bu da deyilmiş. Günləm bir günü yazdım, bir cəvan şəhərin kitabına ön səcəldim. Onda qatırladım ki, şəhərik nədə. Şəhərik bütün ömrü boyu özünə bənzər adam axtar maxtı və sonunda da onu tapma maxtı. Adamlar özünə bənzər adam axtarılırlar, rahatlığı üçün. Özvurulanın sakinlə üçün. Onun ən bir ifadəsi şeirdir. Yəni deyilmiş. Şəhəri əsində oda. Və qaldır, ədəbiyyət nədə bağlı. Mənəsələn, rüfətbə bilirsizdə biz haraz boyu bələ gedib kəlmişik paçdan, ordubada gedik, əslində qatırın, gedik ki, həmişə o şeyləri görmüşəmdə. Zəni bəzərbaycana bakmışı oradan, adamlarla söhbət eləmişik, nəmin eləmişik. Təbii ki, o də məhməyatımda bir rol oynayırdı belə. Söyleməyən, babam, də məhələ, babam qoca bir kişi idi, mən onun saxqalı, mən kəlirdin də düzəldə dim eləyidim. Mən onun həmişə saxqalı düzəldən, saksanı düzəldə uçsaq, qəribə uzun bir, deyil adam ahlar okuyordu belə. Mən onun saxqalarının düzəldəndə. Sövədə anladım ki, sən demək bu, gədimdən yadaşında qalmış uzun türkülərdir. İslində illər ki, səndən sonra gördün, bunlar uzun türkülərdir. Yə, o da babam... Həsrətlər var, həsrətlər var, həsrətlər var, həsrətlər var, həsrətlər var. Ben sə deyiyim, məsələn, millət haqqında, etməni etməni ətməsi haqqında danışandı. Müddəq, anlamaq lazım ki, o millətin tarixini öyləmək lazımdır, nəminədir? Vətən Allah-ı Şəyh, haqqanda görə də yaşır. Millətin tarixi də haqqanda görə də yaşır. Bak, Fransızları da, məsələn, bir millətin tarixi deyəndən nə anlayırlar? Məsələn, tüçlər orada içsinadır. Fransızlar millət və haqq, millətin taliyi denəndə, Fransada yaşayan millətlərin toplum üçün müvaqlılarına. Millətləri orada yaşayan millətlərin toplum üçün müvaqlılarına. Vətən Allah-ı Şəyh deyə, zaman Allah-ı Şəyh deyələdi, onlar üçün müdə millətin tarixi deyələdir. Məsələn, əraplar. Dünyanın tarixində çox buyrulu oynanmış. Əraplar da buyrulu oynanmış. Dizdimən olarak bir pislik müvaqrın. Məsələn, və şəriyyətlə nə veriblərsə, onunda çox o qodi alıplar olunur. Məsələn, əraplar. Zaman-zaman dövlətləri olub, sonra dövlətlər məhvulub. Yəni, bir zaman kəsi olub, yüz illər olub ki, dövlətləri dövlətləri olub. Ancaq özlərin bir millət ki, qurupsaqlı yüklər. Bunların da tarixi vətən Allah-ı Şəyhbələti ki, har da bir şey yaşırsa, dövlətsini iləri, mədəniyyətlərin qurupsaqlı yüklər. Dövlətləri olub məhvulub, ancaq xələtlər olublar. İngilizlər. İngilizlərdə dövlət anlayışı dövlət kanunları ilə parlamentini, məsələn parlamentini bağladı. Orada onlar, o vətən anlayışında, onası millətin tarixi anlayışında, dövlət qurupsaqlı yüklər, türkçülər tamam fərqlətlər. Nə də fərqi türk tələrin olab? Türkçülərin vətən anlayışı ruhunun səhrəddə bu idadır. Türkün ruh haraqədə işləyirsə, dərkəyirsə, atı haraqədə cədirsə, onun için oradan vətəndir. Və fərq buradır. Vətənin səhrəddəli, vətən anlayışıdır, bizim ruhumuzun səhrəddələri bu idadır. Bak, ədə payıc yanızda da, Rüstən bəy, türk millətini böy millət kimi təqdim eləyirsək. Yə, və təqdim eləyirsək, türklət böyük tələrin, onu mən təqdim eləyirsək. Mən istəyərdim ki, bu bir ziyallıqdır ki, türkçülü düşüncəsiniyim, payetik anlamda yaşadan bir insansız, və bugünə getirib çıxarım asıl da payetik anlamda böyük zəhmətiniz var. Amma təbii ki, bu sual oğuzunu düşündürəcək. Hər millet özünə görə əzizdir. Amma biz, Rüstən Bəhrudu gərazılığında böyük türk millətə obrazını görür, payetik. Bu, bu kriteriyalar nədir? Yədə, siz özünüz şare ediniz, mən istəyərdik, bu kriteriyalar sindirinizdən eşidək. Bak, mən size bir şey deyim, türk milləti, bizdə bir başqa ölkələr xaqlar kimi bizdə impüroda yaratmışlar, elə deyə yox. Dövlətdər qurmuşuq. Bakın, Osmanlı impüroda, Osmanlıdən əvvəlməsən qöyt üç dövlətdər olub, Hun impə, Şərgi, qərbə Hun impüroda... Nə, 16 impüroda olub? Bunlar hara gedib məsəl, hara gedib məsəl. Avropot haraqsılar yazabilər. Mən burada bir kürizət eləyimsəl. Məsələn, bize müəzələn, türkslərin bəlsəli bir şeydə Qınaylılar ki, türkün tüşləri dəyiklək ki, Türkün tüşləri başka dost ya xodu. Bunlar boş şey deyik ki, niyə belə olubdur? Niyə biz sonda o qanatə gəlim ki, türkün tüşcərin dostu ya xodu? Məsələn, dünyada məsələn 5-3 Dənya aslan biri, Buchtoguada. İlə deyə, yox. Vüqtör Hugo'nun, bunu mən demirəm, bunu bir Fransız tarqisi yazdır, kəsdən tanıdırım, və Fransanın ən böyük tarqisilərdən biridir, çitabın bağışlı yıkləyip mənə uç çıtaqda yazıbdır. 3.520 Türk tarqı, bələ bir çitabı yazıbdır. Çıtaq mən də var, onun hafta grafi ilə. Uç çıtaqıqında nəyə rəs kəldəm? Vüqtör Hugo ömrü boyu türklərinən hisfax bir ara gəlməyirtdir. Və Vüqtör Hugo'nun yaşadığı dövrdə Türkçilərinən Fransızları hisfrabəmi doğurma yıktı. Yəni, biz düşmən olmamış qurlarından da, həyə. Anca Fransız xalqını yetiştikdə, o boyda bəşətə bir vüqtör Hugo yazır ki, nifrət nəyə yazır özdə? Yazır ki, har da bir Türk varsa, orda cinayət var, orda ölüm var, orda qam var. Aqır bu adamdan soruşmaq lazımdır, bu vüqtör Hugo'dan. Yə, sən bir dənə Türkçiləyən üzə gəlməmsən. Sənə yaşadığı dövdə Türkçilərinən Fransızları mağarbə iləmi yırdı, ilə deyə yox. Bu, nifrət har dandı sənə qarşı, sən də Türkçə qarşı. Soruşmaq lazımdır bu adamda. Mən məsələ, soff kirləşdim ki, bu har da gəlirdi, hətta bir yedinə nəyə yazır? Yazır ki, Türk atların keştiyi yirdə ancaq ölüm, qan, qırğım, fəryat, öz sözləri iləndirəm, belə bir şeylər var. Bunla soruşmaq lazımdır, çox sən Fransızları, sən bir dənə Türk görmədin həyatında. Bir dəfə Türkçiləmi qarşılaşmadın. Fransızları yenə elə bilirəm, Fransızları həməsənin yaşadığı dövrdə Türkçilərin üzə gəlmədir, gəlmədir, gəlmədir, gəlmədir. Sən har dın, bu nifrət har dandı. Bu, Türkün mühdəşəmliyələ paxılıq hissidir, bundan başqa bir şey deyir. Bak, Avropa da bələ bir şeydir deyilək ki, Avropaların kralları Atilla'nın sərçərdələriydi. Şeydən yenindirildi, hakimətdən yenindirildi, taxtan salırdı, öznə əsçəl eləyirdi. Bir böləyə Qamandilq vururdu. Bunla bilə Atilla təslimi olan heç bir adama, Türkçiləsində bilirsəm nə var? O Türkçiləsini Atilla olduğu üçün bir yerini ətirdi. Məsələ, silahsız adama üzümsək mi? İki adam bir adamın üstünə üzüm eləyə bilməz. Atilla bütün ordulara Avropa'nın bu dürşü qalilədi. Və bu dün böyük bir köyəsi olan millətə, məsələ, o adamla düşmən keməz, hajüktörü və uçma düşmən baxıq. Kəndirsiz gərəzdir? Gərəz. Təkə gərəz deyildi. Paxılıqsızı. Niyə fransız qalqı Türkçin vaxtıq o ucalıq da deyilir? Və paxılıq oradandır. Nə de ucalıq? Ucalıq bunların yaratdığı impiriyolar və onların yaratdığı mədəniyyət. Siz səməlqətdə olmusunuz? Çox təsir ki, çox urayım istərik etmək. Bütün Avropa'nın yaratdığı böyük mədəniyyətin, mədəniyyət bir qerdə səməlqətdə olan regislələ dəyilməz. İki dəş biləni. Yəni, mən ura, həmişəməl elə bir dəfə gedərəm. Baxın, oradanda məsələn, Farabi'nin, Farabi'nin ibnisiniya təs dediyi hüzlə durur. O hüzlən özündə bir mistiqə var. Orada güləndə bütün üyə səlitsin, nə olur? Yəni, məsələn, səm məsələn, minirlik bir tariq yaşayıb keşməsəm, o belə. Hətta orda ibnisini, Farabi'nin səsini verəşirə bilirsiniz. Bu, o dün böyük bir mədəniyyət yaradın. Təhsə, mədəniyyət yarattıq abidələrinə deyil, siz bilirsiniz, yəni. Bu, dünya Farabi kimi, ibnisina kimi, həvəl burada bir şey dediydim. Yəni, ibnisina farz və tacıqədlə indirəmək, boş bir şey yəni. O Farabi'nin ən böyük tələbələrinə büyüdür və türküyüdür. Anlayasam mı? Yəni, orta həsirlərə qədər, yəni, bu tuşların böyük bir mədəniyyət yaratmışlardır. Yəni, bu dün böyük mədəniyyət ispavrışlanışlıdır. Yəni, türkün böyükləyələ ordaydı. Yəni, bəxən, türk nəylədir? Cətti, məsələn, Hindistan'da İmfəri yarattı, məsəl, Babrşə. Yəni, nəylədir? O Babrşədə nə qalıb? Hindistan'da həmin zamandan ində nə qalıb? Bütün yine ona böyük bir abidə kim bağır? Təhsə, təhsə, təhsə, təhsə, təhsə, təhsə. O dür böyük bir abdəni görməmsək. O çox doğrudan da bir müdüzə edədir. Yəni, biz məqan var burada. Məsələn, uzun illər İran'da yaşadığım üçün Uran'ın coğrafiyasına, İtnəpsqaluyyasına Bələ dolduqun üçün bunu soruşuram ki. Məsələn, bir şeydir soruşum. Bu, muassiz bir dövrən bağlı. Məsələn, analoji yaparaqda. Məsələn, ki, bizim kürsçülər 60-ci ilə bir Osmanlı İmprisi kurdular növə. Və Ərəp tarısı nəyizdir ki, bu altı əsirdə, altı əsirdə. Ərəplər, Türk hüçümdərlərin sultanlar hakimatın altında O qədə firavan, o qədə sakin bir... Eləməndə onu soruşmazdır. Yenə bir sakin bir həyəl. Bunu bəndi yemin əmcəyi? Bunu ərəp tarısı ləndir. Eləməndə Hüstəm Bəyşisə. Nə vaxt ki, Osmanlı şeydən səkildi? Ərəp dünyasından səkildi, başladı bütün... Ərəplər birbirlərinə yığmağa başladılar. Bax, mən onu sizdən soruşmaq istəyirəm. Əkilət savaşları, tayfa savaşları bu şeydən ancaq... Bəd, başqa bir şeydir deyim. Fransızlar, Kongu, Rwanda-yə geləndə 1 milyon adam öldürüklər. Əlcaz, hayırdır? Ancaq his bir tarisi yazmır ki, Osmanlı İmprisi növəndə kimisi haxsız öldürük tutuşlar. Bunlar qahiliye girdilər, Osmanlılar. Hələbə girdilər. Bunlar istəsə edilər, Dili Qadaqan ilə yerdilər, də diğer dilə tüçlədə anışın. Bakanı, Üstəm Bəyşisə. Hətta quranı bilə, o əzanı bilə, kütmələri bilə, Ərəplə öz dillərinə okuydular. İlə deyə yox. Bu tüçkün bir ölüyüdü. Minillik, İran taxtacında Türklər oldu. Həs bir qalqas simdiyəsi olur. Bir hakiməti dövdür. 30 milyon istiyirki, məsələn, 1-40 milyonluğa həli asımcası iləsinə. Bak, buna görə demək, et varmı ki, Türkün tarixində başqa bir qalqların haqqına girsin? Siz o bütübədə, eləb sərkərdəsi. Tüçlistanı gələndə müqavilə bağlıqdırlar ki, silahları yerə qorsuz, dizyə verirsiniz, həni verici verirsiniz, Sizinə işimiz olmayacaq. Silahları tüçlə yerə qoyundan sonra 150 milyon adama bir hətdən isində gürdüler. Tarixində yazır ki, özbəştəni bir şəhər var. Qivə. Qivədən. Tüçlistanı, ahri, Uyghuristanı qədər. Yüz ənli kilometri bir yerdə, hər metri də bir türk asılmışdı. Silahsız qalmışdılar və ələblər asılıçlığı var. Bunun ancaq tüçləri hissi vaq eləmədi. Yəni, tüçlərisində qana var. Tüçlərisində böyük törenə ilə başlayır. Dəyir ki, iki adama baskin yapmaz. Dəyir ki, silahı olan adam silahsız adam uzun eləyə bilməz. Bu bizim tören. Yəni, tüçlərisində böyük bir şəhər var. Qayda qanun var. Tüçbünnyasını qətirdiyində də həhə. Bu, aləm nasibətlərinə baxın. Tüçlərisində deyir ki, anladır qadının çişiəm nasibətini. Deyir ki, bir qılınca, bir qına, iki qılınc yerləşməli içimi, bir çişi də anılınca bir qadına baxabilər. Görünəzdir? Döyüşsü olduğundan qılınc zəlidir, zəhirlidir. Bir qına, iki qılınc yerləşmir ki, bir çişi də bir qanın yetər. Ancaq Şehidlə deyir, eləp nə deyir? Deyir ki, eləm, əcəl, sən. Bir qadına yetinməsək üçüncüsü sənaval oldu. Əcəl, üçüncüsü sənaval oldu. Üsüncüsü sənaval oldu. Buranda nəyədir deyirəm? Deyir eləcəl, üçüncüsü sənaval oldu. Döyüşdə əsraldıqın, sərkərdələrin, əskərlərin, qızları və qanunları sənaval oldu. Yəni yetinməsək, evdəciq arabaşı məkənizin sənaval oldu. Fərqimiz türkün dünyada ki, adamlardan fərq oldu. Yəsi edin, grüverizi məqandı. Mənim bildiğim qədər Ustam Behruldi, biz yarım əsrə yakındı, türk deyir. Türkçülük deyir. Yəni deyir. Olur biz, qırxildən artıq, olur. Bu türkçülük akında, şamanizm akında və türk nəsə akında olan ufakları heç bir şeydə yoxdur. Mənmələrdə yoxdur. Hətta Dastanlar da belə yoxdur. Ancaq Ustam bu kitabı nədir yazıbdı? Nəyəsəsə? Nəyəsəsəyə yazıb? Hərdən deyir, onların kitablarını okudur. Nəssiyelirəm ki, gürüz. Beş minir bundan əvvəl Ustam Behruldi, bir türk haqanın sadırında üzböz tutup sövpət edilir. Sıradan azıq növbətik kitabı yoxsizləzində nə yazdı o adam? Yazdı ki, bu bir millətin şuuraltısını. Kimdə sövyanmalı idi, bu adamla alın, gəlib yazıbdı. Və özündən soruşsana o izcəhirləyə bilməz bunları. Mən o Rüstam Behruldi'nin şaman dualar haqqında istirəm ayrıca sövpət ediyək. Çünki, o çox önəm bir mövzudur. Günümüzdə rəq dualarını daha da artıran bir mövzudur. Amma mənim içimdən kəsəlində bir sual yarandı ki, Rüstam Behruldi 40 həllildi türkçülüyü deyirdi. Və bugün də deyir. Amma 30 ild bundan qəbaq Rüstam Behruldi, əbül fəzi elçibəy, Qudu məmədov və Azərbaycanın çox tanıq bəxtliyər vağabzadə və digərləri ki, türkçülüyü dedilər, xəlırıza ulu türk, məmədə raz, onların adlarını qeyd etməyəz. Onlar türkçülüyü deyəndə və uzun vədən siz. Ağız müzənlər bugün türkçülük, türk birliyi turan adıla önə keçiblər. Bakın, mən istəyərim, dəyişən, nədir? Mən iz istəyərim, bu içəlifət. Mən düzdür və anaram, önəsi və bilmən alı qeyddə. Ananda suq böyük bir ziyalıdır. Ziyalı bən deyirəm ona. Və ağırladım deyərinim. Sen dedin, o şeylərin o qəddər real ifadəsi deyik ki, onun gözəl bir əsər var. Otel otava. Filmin də səkibdir. Filmin də səkibdir. Anar və orda nəyi zəhirli iftəsində. Sizin dediniz şeyi. Məsəlb daha maraq bir faktiyin. Məsələ, mənim o şamanda çitabının ləvi olun masinin bağlı. Moskviya yazıda məhqip mən dədindir. Danos mən dədir. Və mənim o çitabını, o günə qoyan adamın imzaları var üstündədə. Həmin çitabı mən ki, Tafqışam. Rəhməti Yəvri Fəzəlisi və prezident olun da onun çitaf qanasından götürdün. Baxdım ki, mənim o Azərbayc'da səpolun yəni çitabı prezidentiz çitaf qanasındadır. Göttüm və baxdım ki, indi Qaqşah, həmin adamı. Moskviya danos yazı. Və həmin danosu da onun içində qoyuplar təzdən tərbirli görülməssin prezidenti kəyə gözəldir. Həyatladı. Bu dəqədə həmin Qaqşah ali doğum. Və həmin məktubdə mən dədi, evdə o saydə sənə göstərəcərdim onu. Məktubdə mən dədi, həmin çitabın nədir qaralı bir oda mən dədi. O çitabda Rəhməti Yəvvə Fəzəlisi və prezident olun, təsəlfən gördüm orda, götürdüm orda mənim çitabı. Yə demək istəyəm ki, anar onu qədə gözəl ifadə edib ki, yəni tüşçülüyün əliyyinə tanışan mən türkəm deyənləri cüdazə verən ondan sonra, bu müdətə filmətiyyələn adamları cüdazə verən adamlar, bu səhrətdən aslan kimi, hamsi böyük tüşçülər oldular. Dəklilət-kürkəni alimi etiblərin də basladılar, tüşçülü iddəm, turansıqlıdən dəstəmir. Çox qəribə dili. Məzum məhəm özümü, məhəm özümü məsəl, səhzımı yazıb, məzəl səhzımı yazıb, verən adam indi bilir görürsən ki, onda mən də bir dört həftə ilə qəqibədə qaldım. Mən aparda yatırdı. Səhzımı, o adam indi, televizyalar, tüşçülü turansıqla haqqında şehrə oldu. Dəyişən nədir marağladı? Olar məhəm özəndə, nədir səhə, bir var, səhəm bir şey deyimi, bir var, sırax yandırasanı, bir sırax yandırasanı, bunun ziyası az adama düşür vaxtında. Bir də var, Çinlən gələn bir fikəncə nasıl yandırıb ötürəsən, gələn adamlar ona bənzir. Öz də ola çox ziyan adamlardılar. Olar ilə bil adamları deyirəm. Nə və həm şey deyirəm? Bu, türkçülü turansıq haqqında danışan minlərin boş boğazlar var. İndi də məhələrdə dəriadırlar nədirlər. Ola namısın tanəyirəm həm? Bu, zinlərərzin namısın tanəyirəm? Olar bu işə daha çox ziyamələn adamlarıdır. Ola danışmasana daha yaşlı. Nə problemlər görürsün? Türks bir deyilən gələn yolda? Birinci problem deyimlərdə. Biz ömrünüzdə bir şey yaratı bitrəndən sonra danışmadı. Hələ hiç nə yoxdur ortada? Biz bunu reqlam edirik, türk dövlətlər birinin reqlamı edirik. Bunu reqlamı əhdiyazı yoxdur. Reqlamı əhdiyazı yoxdur. Bu tanrının qoyduru bir yoldur, müdlək gələp edə olmalı idi. Müdlək olmalı. Biz hələ hiç nəməmiş turan ordusundan danışıq. Ola qurmaq lazım idi, sonra danışmaq lazım idi. Həşəl üçsənə yox. Dövlətlər birinin konstitusiyasının ana yasasını yazmaq lazım idi. O turan ordusundan qurmaq lazım idi. Sonra ondan daha. Təbii ki, bizim düşmənlər ona imkan verməz dər ki, biz onlar bilirlər ki, məsələ, biz dövlətləri bir turan ordusu yaratmaz idi. Bunu danışma olmazdı. Məsələ, bizi, bax, mən size bir şey deyim, bizim milli-anzat qərekatımızın gələb ocağı düşməsində bəzi səbəbləri var. Mənəmişə, Nəhəmək Dəhəbi Fəzəlisi bəyələm, biz, bir Yahudilər nəyəmişə qələbət səvalları, onlar 5 minildi bir yor qədirlər. Tövətlə nə yazılır? Dəyir ki, bir gün gələzək, bütün Yahudilər Siyondağı atıraqında yığışıb, öz dövlətlərin bərpəyi yəzəlir. Eləni yox, çıtaplarında yəzəlir. İndə qədər görmüsən, harada sə bir Yahudi halki üsalsın, nəmin elə, gizlində her şəhirliklər. Orta, yəni bu allanda orta əskalıblar. Biz nəyindir, hə? Biz yığışırıq bir yerə başlıdır şuanı xoxmalıb. Son günlərdə, güney Azərbaycandan bağlıda sanki bu əhval rəyanın şahidi olduk. Yaxsa mən düşünürəm ki, güneydəki soydaşlarımıza, əvvəl dəstək verək, sonra onu sözlə deyək. Nizdə düşünürsünüz? Analoji vəziyyəti sezdi mi şahid? Əslində bax, güneydəki bu Azərbaycan ədibiyatının suqbüyü yardım olubdur. Siz bilirsinizdə, birin məşhuritə englavı dövründə, Mola Nəsarcı nücranda bir maqaləvi yazdır ki, Sabrin şehirləri, məşhuritə englavına bir ordudan artıqıqmətirlər. Təbii ki, baxma, nəm orduyduq? Bax, bu son vaçxan bir, iki, üç, dört, beş tehranda çapurla çapları var. Yəzə, yazırlar ki, ən çox, ən çox, ən çox okunan şahiddir istəm bir ordana. O şehirlər, oları o yattı. Məsələ, hansı bir azacıq təsmi almış şeidən soruşsan, Yəzə, ən bu Azərbaycan tüçdən soruşsan, O Şaman dağısına əzməl deyəcək, Pozga'da əzməl deyəcək, Bu yaxınada nəyi baxdım? Yığışmışlar bir dağa, savalan dağına yığışmışlar, Gecə məşhirləri dəhimi şehirlər okurdular. Yəni, 80-lər üçün də YouTube uymuşlar, yəni. Yəni, bizim dəbiyyət orda Çingilabərə çətə çox yardım elədi. Təhsə, mən əvvən özümü demirəm, baxdər mələmin günstamp uyuması. Qəlizlanın yer görü uynadan şehirlərə, elə deyək. Mən mədə azıh şehirlərə, şehirlər çox çəmə elədi. Yəni, o mənə də, bir de, Üfət, artıq qıq haqsıncın deyək ki, məsələ, şahavəri kanıçsində buxunlar, aldatsınlar, buxsunlar. Yəni, 18-li deyəsətlər khanı, şeyq qəbanını. Bu, biraz ayıb bir şey, anca tiyyəcəmdə, İran da ki, ahali çox çaxil idi da, çaxil. Elə deyək, çaxil. Biz, məsələn, Rusiya qoşmağına bir şeylər qazanmışıq, əli təslə almışıq. Ümübə etsəri məqan var. Yəni, və elə bir şeylər var. Artıq, bu 30-40 milyon, 40-50 binlən əvvət şey deyil. Məsələn, Türki deyil, Zərbazar bəcəndir ki. Bunlar artıq tədbi alıpları, təslə alıpları. Və onlar da ki, bu 40-40 milyon muharbədə, onlar da sevicisində mən gördüm, onlar. Bu, İran'la, İran'la, Ermenistan'a gədən, o maşınları yandırmaqları, ulan qabanın çəsməkləri, yəni, orada bu, millətsinin şüxavizmində qədə yüksər olduğunu biləsək, onun qarşısında, yəni, onlar elədi. Yəni, həni, qalq də işi vardır. Mübariz qalq, mən düşünürüm ki, o sakın alan qalq və o cahilət zəndirini qırıb. Müdlə gəliyəcəkdir, məsələn bir şeydir, müdlə. Mən bu yaxınlarda bir yazı yazmışdım, yazınışdım ki, bu bizim son zəhidimizdir. Bu dəfə alınması bitəcək. Bu son zəhidinizdir. Məhərə, yəni ki, bu son zəhiddir. Bak, bu dəfədə, bu İran'ın boynuruğundan qutarmasaq, sonra Avropa başqa bir kelək ortaya atacaq, başqa bir dülələləyəcəyik bunu. Həralda, ağırlı davranmalıyıq. Təbii, təbii. Bəxt yer bu hapzada qəlırıza, mən mədəraf, o dönəmdə mən çox okullarımız bular edin. Təbii, yahu. Amma bayaq qeyd ettik ki, həmin dönəmdə xalq, etməli öz şaribəyi açılardan içiçə olmamışdı. İkinci, quzara vaxt savaşından sonra oldu. Mən burada cazəbərin etirazıq bilirim, nəye etirazıq bilirim. Mən düşdürəm, o zaman milli problemlərdən yazanlar daha çox edin, ənki indi. Təbii, təbii. Yerə deyim mi? Niye indi milli problemlərdən şairəri yazmır? Mən bayaq səbəki edirdim. Bizim Azərbaycan tiyalısı son bir 10-15 ildə nəyə təvildim? Dedimdə, Azərbaycan qaldın, yüz qarasına təvildim. Hiz bir tiyalı, hamsi içinə səkir, nəsə istiyir. Nə istiyir? Yaxşı dolanşıq istiyir, ha? Orden mədal istiyir, ha? Bu şeylər istiyirlər. Azəb, bunlar, məsələ edirəm. Bunlar bir yerdə olmur kiye. Bir yerdə olmur. Bizim Azərbaycan yazsılarının iki adlarının, mən qəddəşim, yaxşı yəddəşim yoxdur, ancaq deyəcəm, bir dün əfərə orden veriblər, mədal veriblər, dəlzin qıranda qarşılaşırlar deyəcəməs, üç senarifinə bağlı olun bir məsələrdir deyəcəməs, səni orden məd participation veriblər, dedik ki, açqiyi şah ambition damdə yatır, şahil darə jakoq, bu mədal da, asifiable toacında? No, doğrudan belədəda. Biz Azərbaycan numunələr gördükdür tə. numunələlər gördüyü O mədal najasa da ədebiyat, ölçüsü olay deslidir, ölçüsü olabilmək. Mevux dostu al-kərəların mələst sprükseadir Azərbaycan dövlətinə bürtün mədalarda olmuşlar, orden gidils knitil. Istiqlar ordenini tutmuş, şərəf, şöhrət, Hər şeyı almışdı, prezident həqayıdı, hər şeyı almışdı da deyək, bir gün üçün də ulanam səlindən ısıtır. Demələ, bu ədəbiyyət ölçüsü deyil, ədəbiyyət ölçüsü deyil. Qazabacınınla bir əkiləm əlistin imunəsi var, verilən şey sənihəlini alabilələrlər, islələnələr. O şey səni özün qızanmalısın, özün qızanmalı şey, hez kim alabilməsələn? Məm oradan mədə alam yoxdur, var e, azərbaycanda yoxdur, azərbaycanda verilmək ilə işləmələr. Yə verilmirlər? Məm bilmirəm, yə verilmirlər, məm istəyəm deyoxdur, mənə dədim də, o şeylərə ədəbiyyət ölçüsü üçün baxrə. Mən başım üstün də çox böyük Avropa da aldım, çox böyük mükəfətləri var. Yəni, böyük səni göstərdim. O də nə, də məsələn, bu yaxınlızı yöndələklərimə nə? Mantərçilən bir də, gəndilər orada. Kürk dünyası haşdırmaları, akademiyasının fəxri profesyoru. Fəxri akademik, nəm bu kələrim var? Adı bu nə də birə türküsü deyil, ahirifəl? Başınızın üstün də, atatürk var, milli liderimiz Məhəmədəmi Resulzada var. Ələbə üç senzada var? Ələbə üç senzada var, türküsü deyil. Əmifəc elçibə? Və onlar hamsına yıxarda da qurt var. Oda da bozduq. Bəki, buna görəsizsə, adı vermədik. Olsun da, o adı bəlməl səvi şey deyil. Şəyə nəad vermişdilər fizüliyə. Yəni, nəsiminin nəadı var idi. Zafidin nəadı var idi. Zafid, ədəbiyat bizim ədəbiyat üçün bir şeydir. Bretti, simbul var. İtilun, hiç nə yoxdansın, ədəbiyat. Birlədiyə yox. Mən mədəras xaq şahili olmamış dən əvvəl daha məşhur edin. İlədiyə yox. Və bəxdiyə ki, müşahələ bir xaq şahili verməsəkdir nə olacağın ki. Sonda bu şehrin zoxuyub və bu şehrin cavabını sizdən eşdimə istirəm. Bu ömür deyilən şeyin sonu təklilikdən halıdır. Ruhun bax, sənin hiç nəyin, mənimsə eskimin bir yoxdur. Niyə eski? Və mənim kim adamların, əslində o bir ədəbiyat düşüncəsdir, şahı düşüncəsdir. Mənim düşüncəmdə olan adamların yanında sonu da hiç kim olmur. O dür də gördüm. Tək ki, dünya deyilən bir adam var. Bir yerdə olman istəyir. Mən başqa bir şehrin və yazmışam ki, biz dua xoduq, dua, dərdə səlinci bir odun. Mələşlərin xorunda, mən təhbaşını xodun. Mən 40-li məsələ, nə yazdın, nə bozdumsa, o da təhbaşını xodun. Bir dədə darıqmışam gezələrin birində, şehr yazandı, mən o şehrləri divaraq yəram. Adamları xoqmalam. O da gezələrin birində darıqdın, bir adam var idi, təsə tanışqurmuşdur bu adamı. Mən gördüm ki, bu çox ağırlı bir adamdı, ağırlı düşüncəsi yerində olan bir adamdı. Azərbaycan çox tanımış adamlarından bir idi. Ülə irədim ki, əsə təzə tanışqurmuşdur, bir şay qeyildi. İki üç dəvə yeme yemişti bir yerdi. Təbii ki, o da mən sevən bir adamı idi. Yəni, ilk görüşdən hissirədim bu adam. Gezə saat birin yarısında o adamı zəhvırdım, şehri yazmışdım. Azərbaycan bu şehrinə bir şey idi ki, mən onu kiməsə okumasaydım, ölərdin mü? Ülə empatiyadada, hə? Və tanışmadan da telefonu söndürdün. Söyle adam indi, mən mən böyük dostlarımdan biri idi. Mən də mən dostlarım yoxdur, mən size deyir. Mən öyle bir dostun da yoxdur. Mən ələbiyyətə, təşbaşın adamın işini, baxramı. Təşbaşın alıq ki, baxram. Bir yerdə olan adamlar, dostları eləyəni adamlar böyədə bəyiz adamı olabilməzdir. Hizmə olabilməzdir, niyə? Məsə, mən rağmızı nə dostlanmıyor, rağmızı rüşəməni. O, başqışı şey yazır, mən başqışı şey yazıram. Aydəl də bir dəfə görüşülür, yemək yeri. Azıq mən elə gəlir ki, biz bir yerdə olsak, biz düşüncələrimizi birbirmizə tanışacaq, onları yazmayacaq. Nə qədə uzaxtı olsam, bir o yerdə. Mən əlmliyin istirəcək elə. Həbən adamı səni asıqlamasın elə. Mən o şeiri, ilk dəfəli ki, zəhvur ökməsi şeiri huydum, o Rafiq Aliyeva adında bir alim var. Çok böyük bir alim. Lütfizadənin, mən təsir edin, o tanesində. Mən düniyyət görətlə aləməkiz, cansı aləməkiz. Dəfkünləyə və Kamala Dulların adı günündə onu xatırlattı mənə. Mən dəlim ki, mən təkbaşın adamımdır, dədə şeiri huydum, dədə mən şeiri huydum, səri huyumasın eləmizdə. Aa, dədə yandıq, yadında səmənə, gecə saat, bini yandıq, zəhvurdun, səmənə şeiri huydun. Dedim, həvələ, o elə bir an uğruq döndü. Elə bir şeylər doğrudur, həvələ. Bir de görürsən ki, adam, elə qələbsi icdi, məsələ, mən şu şöyə gətmişdim, həvələ, şöyədə nəyə göründüm, həvələ. Gəttim adamlara gətmək, dövdə təlbirlədi, şöyə gəttim elə, mən adamlara otunmadım bir elə. Təhbaşına gəttim, zıdır düzün gəzdiyim, bu qayrardan, məsələ, işəddiyim, məkinində silinik gelip, rüfətləməli, o Azərbaycan əskəri ki, eləndə tək automatın, o qayrları qaqıp gelip, orda böyüştə gedib aqıyı, vurulanda, öləndi olub. Bunların qanlarında tökürü bu qayrları. Bunlar geddim, hələ. İki ildalmadan Azərbaycanda quraxlı oldu, yaxış dayamadı. Uqandururdu orada, mən gəttim onu gördüm. Və o şeylər göründən sonra, həvələ gördüm ki, şəhirləzə sılırdı qeybcidə, təbii ki, mən, ulan adam değilim, yəni, ulanam yəni oturmak məmsin ağırdı, yəni. Yəmirəm ki, sədəmlə, dolayı məkədə mən nə yaxış adam? Mənlik deyildə. Ruh məsələsidir. Mənlik deyildi bu adamlar. Gəldim, bir avaca sürkəndim. Şehir deyazmışdım onu. Və orda nəif kirləşdim onu. Kirləşdim ki, adamlar gəlip, şuşa da nəzir, bu umqanı görəndən sonra gəlip, nəzir, şuşa da xoşmaq dolayıb, bir az ağacın altında oturm qeybcə bilərlər. Mən onu qəbriləyə bilmədim. Məkədə normal bir şeycimi qəbriləyə bilmədim. Mən qəbriləyə bilmədim. Şəhirləyə, fərq oradadır, mənim adamlardan fərqim oradadır. Yə qurd olacaqsan, yə də başqa bir şey. Yə ufacı xilasan, yə də başı dumanlı tanrı dağı. Yə ötkən, yə məkcə. Yə qöydən gəldi, nə yunancaqsan, yə də adam qəbvan ağılına. Bu ikilin arasında səsim eləyə bilməyən adam Türk deyil. Tanrı Türkçə kitab göndərmədi. Biz tanrının kitabı yıq. Türkçülük özü bir dindir. Çox təşəkkürləs, Hüstenbək. Hüstenbək. Hüstenbək. Hüstenbək. Hüstenbək. Hüstenbək. Hüstenbək. Hüstenbək. Hüstenbək. Hüstenbək. Ona can sabır biləyək. Hürmək. Bu yüksəklərimizi burada sona çatdırıq. Hürmək. Sa olun, sağ olun. Şair yüxsuna gülsək irər. Yenər yüxsuna göydən mələklər. Yıxumda nə gördüm, onun yüzündən nə çəkdim? İla-i. İla-i. Bilməyəcəhlər. Hər gecə yıxularımda sadır dağılımış, ucaq sömmüş. Tanrı qarı şeyinən taleyi dömmüş. Taleyi döndən qəm səhrəddinin. Birisi cümbətan, biri gündogan. Dağınlan, daşınlan, adamlarınlan. Hətta utunlan nə qələpliyəlan. Qara torpağına nə toxumək sen? Yenə də bağırda ayrılıq bətən. Bölünə-bölünə yıxuru bir tən sevgili bir yurt. Sevgili bir yurt hər gecə yıxularımda. Hər gecə yıxularımda. Hənaşı bu yurt boyunca ulaşa ulaşa dolaşıf gezən. O bu yenisəyi ikini kəsip, altay, təyağrı təkdə başıf gezən. Yüzü mavi, gözü köydən daha mavi. Ağzı ateşcimi bir yurt və sevgili bir yurt hər gecə. Hər gecə yıxularımda. Üstümə qəm gələ rəcdağlar tək. Yıxumda bir ağız qurdular, kesər. Yıxularımdan önündə qurt gələn ordular kesər. İndi gizli gəlir, yıxuma bir vaxt ulaşa ulaşa ordular basan. Uluslar, bəgürlər göysələr səni məndən sürüşürlər. Bozgurt, harlasan. Kəl mavi şiqdə kələn başımdan. Kəl çıx uğruma qaba ağaç tək. Məni bu yıxudan alıb, gitməyə qaraqı şoylu bozatlar gələyək. Məni bu yıxudan alıb, gitməyə qaraqı şoylu bozatlar istə. Gözündən od yağın əvlatlar gələyək. Eşidirsinizmi? Qara qazılı qatların kişin ərtisi gələrim ismələrimdəm. Nə olsun səsimə yoxqul qasam? Arxamda getməyə hazırdırmışam. Səni səsləyiləm. Bozgurt, harlasan. Hər gecə, hər gecə yıxularımda. Üzü bavi. Gözü göydən daha mavi. Ağzı ateş gibi bir qurt. Və sevgili bir yurt. Hər gecə, hər gecə yıxularımda. Şahir yıxusuna yüz səhkilər. Yenər yıxusuna göydən mərəşlər. Yıxumda nə gördüm? Onun uzundan nə cəhdim? İlahi bilmiyəcələr.