 Oké, beste mensen. Allemaal heel hartelijk welkom. Vanzelfsprekend, vooral atero en familie, maar daar komen we straks nog op terug. Allemaal heel erg welkom. Er zitten de hele middag twee dames naast mij. Dat zijn tollijke gebarentaal, dat u het even weet. Nou, deze middag is heel erg bijzonder. Bijzonder eigenlijk om twee redenen. Aan de ene kant de Stolterlezing wordt uitgesproken. En aan de andere kant, en dat is gecombineerd, nemen we afscheid van atero als hoogleraar hier in Tilburg. Nou, eerste Stolterlezing, dat is gewoon een heel erg belangrijk iets. Iemand die de Stolterlezing mag uitspreken, die betekent echt wat. Het is pas de achtste Stolterlezing. Hij wordt ook echt niet elk jaar uitgesproken. Wie was Stolter? 55 jaar geleden heeft de hoogleraar Stolter. Hij gestacht met een zogenaamde cursusziekenhuisbeleid en dat was toenertijd de opleiding in het land waar, denk ik, alle ziekenhuisdirectoren die er toe doen aan hebben deel genomen. Het heeft jarenlang veel gevolgen gehad en een van de gevolgen is dat lang geleden. De zwoog is opgericht door alumnie van de stolter van de cursusziekenhuisbeleid. En de zwoog is de stichting wetenschappelijk onderwijs en onderzoek, een gezondheidszorg. Sorry. De zwoog is de stichting voor wetenschappelijk onderwijs en onderzoek in de gezondheidszorg. En er is ook gekomen een aatero bezet sinds 1992 de Stolterleerstoel. En dus is er een start gemaakt op een gegeven moment met deze Stolterlezingen. En deze arste en belichtlaatste lezing, dat weet ik niet, dat kan aat straks beter vertellen, wordt gevulde aatero. En de pakkende titel is Hoony Velig. Nou, dat is een hele mooie pakkende wijtse titel. Hij spitste straks nog wel iets toe. Zorgvraagers en zorganbieders tussen overheid, markt en zelfsturing. Maar voordat we daar aan toekomen, eerst voor de pauze twee hele beroemde ook, ik mag het woord best gebruiken, twee andere sprekers, er is een verandering in het programma. Maar je hoeft niet te schrikken, er heeft geen sprekers afgezet, alleen de praatjes zijn omgedraaid. We gaan eerst luisteren naar Diana Delnooy en de Nana Kimputters. Nou, de eerste sprekers is, moet ik zelf doorklikken? Hij ligt op tafel. Dit is dus het programma. Nou, de eerste sprekers is professor Diana Delnooy. Zij is hoogleraar bij Transo en in die functie is zij een collega van ATRO. En zij werkt ook bij het Zorginstitut Nederland en dan is ze hoofd van het Kwaliteitsinstitut. Ik moet altijd zorgen dat ik dat niet om... Zo staat het hier nog en ik vroeg me af. Bij Kim staat het ook nog fout volgens mij, maar in ieder geval. Diana is heel erg belangrijk en Diana is hoogleraar bij Transo. Nou, Diana gaat dus de eerste lezing verzorgen en de titel is Kwaliteit van Zorg en de rol van Waarden. Dank je wel. En de eerste hoorde heb ik al genomen, het trapje. Misschien weet u het nog, dat in 2015 minister Schippers er jaar van de transparantie uit riep. U ziet daar ook een foto, een screenshot van Zorgvisie. En toen ik dat las en hoorde, moet ik eerlijk zeggen dat mijn eerste gedachte was, oké. En wat hebben we dan de afgelopen tien jaar zitten doen? Want ik dacht dat we daar al een tijdje mee bezig waren. Zo was het bijvoorbeeld in 2005 dat de website Kiesbeter werd gelanceerd. Toen nog door het RIVM. In 2007 werd het projectbureau Zichtbare Zorg ondergebracht bij de inspectie om te werken aan allerlei kwaliteitsindicatoren over de Zorg. Het was ook in 2007 dat het Centrum Klantervaring Zorg werd opgericht om patiëntervaringen met de Zorg te meten en openbaar te maken. In 2008 werd ik aan deze universiteit benoemd tot hoogleraar transparantie in de Zorg. En in 2012 kreeg ik de opdracht om als toen wel, inderdaad henk hoofd van het kwaliteitsinstitut, de berksamheden van onder andere Kiesbeter en Zichtbare Zorg en het Centrum Klantervaring Zorg te integreren in wat toen nog het College voor Zorgverzekeringen was, maar wat inmiddels Zorginstitut Nederland heet. Dus ja, in 2015 werd het jaar van de transparantie uitgeroepen, maar ik had in de jaren daarvoor ook niet stil gezeten en heel veel andere mensen met mij hadden er al heel wat tropenjaren van transparantie opzitten. En toch wilde de minister een onomkeerbare beweging in gang zetten, een onomkeerbare beweging om patiënten, om burgers inzicht te geven in deze twee vragen. Wat is goede Zorg en waar vind ik goede Zorg? En het is heel belangrijk om die twee vragen ook in deze voorgorde te stellen. Want al hadden we er in 2015 al zeker tien jaar opzitten van het werken aan kwaliteitsindicatoren en het werken aan transparantie. Als ik daarop terugkijk, dan denk ik dat we dat in de jaren niet altijd op een goede manier hebben aangepakt. We hebben in die tijd namelijk heel veel tijd en energie en geld gestoken in het ontwikkelen van indicatoren en het maken van informatie die gaan over het vergelijken van Zorg-aanbieders, het vergelijken van ziekenhuizen bijvoorbeeld. Maar het vergelijken van de kwaliteit van verschillende aanbieders, dat is eigenlijk als je er over nadenkt de allerlaatste stap in het proces van kiezen die een patiënt zou kunnen zetten. Het begint helemaal niet met die vraag. Want als een patiënt klachten heeft, dan begint ik meestal met de vraag wat heb ik nou eigenlijk, wat mankeert er, wat is mijn diagnose? Veel van de kwaliteitsinformatie en de kwaliteitsindicatoren die we gemaakt hebben in Nederland, die zijn allemaal gerelateerd aan een bepaalde diagnose. Dus zolang jij als patiënt nog geen diagnose hebt, als je niet weet wat je mankeert, dan kun je met die informatie ook niet zo heel veel. Het enige waar je dan terecht kan, dat is bij meer generieke kwaliteitsinformatie, dus niet ziektespecifieke informatie over de kwaliteit van de geleverde zorg. En dan kun je bijvoorbeeld wel terecht op Zorgkaart Nederland, dan kun je kijken wat andere patiënten vinden en rapporteren over hun ervaringen met artsen en ziekenhuizen. En je kunt bijvoorbeeld ook wel zien of dan een dochter goed aan je luistert of tijd voor je uittrekt. Maar het helpt je niet zo als je op zoek bent naar iemand die goed is in het stellen van diagnose. Dus zolang je geen diagnose hebt, kun je met veel kwaliteitsinformatie die u nu hebben niet veel. Als je dan een diagnose gekregen hebt, dan stelt de patiënt, zegt de vraag van, ja, wat is nou bij deze diagnose een goede behandeling? En als er wat te kiezen valt, verschillende opties zijn tussen behandelingen, wat zijn dan de voor- en nadelen voor mij en waar zou ik ook moeten letten? En wat ik een grote opbrengst vind van het werk dat in het jaar van de transparantie is verricht, ook op initiatief van de minister, dat is dat er heel veel patiëntversies van richtlijnen zijn gemaakt. In lekentaal wordt er aan patiënten verteld wat bij hun diagnose goede zorg is, zodat niet alleen de dochter dat weet, maar de patiënt ook. En er zijn ook tientallen keuzehulpel gemaakt voor die situaties waarin er iets te kiezen valt en de patiënt wil weten wat de voor- en nadelen zijn. Dat is een belangrijke opbrengst in dat jaar, maar eigenlijk als je naar het hele traject van kiezen kijkt, dan is het pas zo dat als de patiënt en zijn arts samen een beslissing hebben genomen voor een bepaalde behandeling, dat dan pas de vraag aan de orde is, waar vind ik dan een dokter of een team of een ziekenhuis of een zorginstelling die goed is in het leveren van die behandeling? Dus eigenlijk de laatste stap in het hele verhaal gaat over eventueel het vergelijken van de kwaliteit van zorg aanbieders. En het beantwoorden van die laatste vraag, waar vind ik nou een arts of een ziekenhuis dat goed is in het uitvoeren van een behandeling, die bleek in het jaar van de transparantie even moeilijk te beantwoorden als in die 10 jaar daarvoor. En waarom is dat nou zo moeilijk, het beantwoorden van die vraag? Ik kan daar uren of praten ga ik niet doen, maar ik wil u wel meenemen in een aantal praktische problemen die daarbij komen kijken en ook een aantal conceptuele problemen. En ik begin met de praktische problemen. Een van de praktische problemen waar je tegenaan loopt als je kwaliteitsinformatie bijvoorbeeld over ziekenhuizen wilt verzamelen, dat is de gebrekkige informatie-infrastructuur in de Nederlandse zorgen en ook in Nederlandse ziekenhuizen. Het is jammer genoeg niet zo dat je bewijzerspreken met één druk op de knop die kwaliteitsinformatie uit allerlei systemen uit het EPD kunt halen. Eerder is het zo dat er dubbele boekhoudingen zijn en dat heel veel versnippende systemen zijn die naast elkaar bestaan en we hebben dus behoefte aan eenheid van taal en interoperabiliteit zoals technici dat noemen. Dat is een probleem. Wat ook een probleem bleek, met name ook in het jaar van de transparantie, was dat er sprake was van een onduidelijke verdeling van taken, verantwoordelijkheden, bevoegdheden, bijvoorbeeld onduidelijkheden tussen bestuur van een instelling en een staf, tussen managers en professionals. Wat je zag was dat heel veel informatie uit kwaliteitsregistraties komt zoals die bijvoorbeeld door DECA worden bijgehouden of een LROI, dus kwaliteitsregistraties waar artsengegevens in vastleggen. En die worden aangestuurd door wetenschappelijke commissies terwijl de verantwoordelijkheid voor het leveren van kwaliteitsinformatie berust bij het bestuur van de instelling en daar was geen goede communicatie tussen die verschillende partijen. Het derde praktische probleem waarin het jaar van de transparantie ook heel veel aandacht voor is gevraagd onder andere door de Nederlandse vereniging voor ziekenhuizen is dat er zoveel eisen aan ziekenhuizen worden gesteld en dat er zoveel indicatoren zijn. Ik heb een promovenda die ook hopelijk ooit aan deze universiteit gaat promoveren misschien wel al volgend jaar. Luise Bloemen heet zij en zij werkt op de afdeling kwaliteit en veiligheid van het Zuiderland ziekenhuis en als ze niet bezig is met zo'n promotieonderzoek dan houdt zij daar een data-bees bij voor haar eigen ziekenhuis van allerlei externe eisen waar het ziekenhuis aan moet voldoen en er zitten nu al meer dan 2000 externe eisen in die data-bees en er komen er iedere maand weer 20 bij. Dus nou ja, zomaar een greep uit de praktische problemen waar ik ook niet heel diep op in wil gaan maar ze zijn er wel en ze waren er ook in het jaar van de transparantie. En met name die laatste twee punten het feit dat er veel van ziekenhuizen wordt gevraagd en dat ook allerlei onduidelijkheden in de governance zijn die hebben aandacht gekregen, daar is aandacht voor gevraagd met name door de Nederlandse verveniging van ziekenhuizen maar ook door de NFU en die hebben er toegeleid dat er tussen de partijen die al die kwaliteitsinformatie moeten maken ook duidelijkere afspraken zijn gemaakt over wie er eigenlijk wat moet meten en wanneer en over de timing van de openbaarmaking van allerlei definities van indicator dat we dat nu eindelijk eens een keer vooraf gaan aan het verslagjaar gaan doen en niet ergens halve wegen of aan het eind er zijn afspraken gemaakt over het maximum aantal indicatoren zodat als er een nieuwe bij komt er in ieder geval ook een oude uitgaat en dergelijke en er zijn ook afspraken gemaakt over de richting waarin we met het ontwikkelen van nieuwe indicatoren zouden willen gaan en die richting die zou moeten gaan na meer uitkomst indicatoren en wat u hier ziet is dat we eigenlijk nog steeds bij de indicatoren zetten zoals we die hebben voor de ziekenhuizen in Nederland en het meerendeel daarvan nog steeds bestaat uit structuurindicatoren dit zijn indicatoren waarvan de informatie aangeleverd moet worden bij het openbaar loket van het Zorginstitut en die bedoeld zijn voor de transparantie en twee derde daarvan bestaat nog steeds uit structuurindicatoren en dat betekent dan bijvoorbeeld dat als je een borstkanker patiënt bent dat je dan kunt kijken hoeveel gezertificeerde internisten en oncologen er zijn in een ziekenhuis hoeveel radiotherapeuten of een multidisciplair overleg is welk percentage van de patiënten binnen de afgesproken tijd behandeld wordt en dergelijke maar je weet niet hoeveel patiënten na 1 of 2 of 5 jaar nog in leven zijn je weet ook niet of ze de draad van het leven weer een beetje hebben kunnen oppakken en je weet bijvoorbeeld ook niet wat ze vinden van het kosmedisch resultaat van een behandeling als ze geopereerd zijn en iedereen die de discussies over value based healthcare volgt, die zegt dat dit niet meer van deze tijd is we zouden ons toch echt moeten richten op de ontwikkeling van meer uitkomstenindicatoren nou wat is dat dan die value based healthcare dat komt zoals heel veel in de zorg over waar je uit de verenigde state komt uit de koko van Michael Porter en een hoogleraar aan de Harvard Business School dus niet aan de Harvard Medical School maar de Business School het is ook al veelzeggend vind ik en hij legt het begrip value uit als health outcomes achieved per dollar spent dus uitkomsten gedeeld door de kosten die nodig waren om die uitkomsten bereiken hij wijst heel terecht ook op het gevaar van het alleen maar kijken naar kosten in de zorg als je daar niet ook de uitkomsten bij een ooggeschouw neemt want dat leidt tot allerlei valse besparingen en niet tot effectieve zorg dus bij die value based healthcare gaat het in feite om de toegevoegde waarde van de zorg voor de patiënt en een belangrijke vraag vind ik dan ook in dit verband wat vinden wij dan van value wat vinden wij van waarde wat voegt iets toe en Porter die is daar heel helder over die zegt alleen maar om het resultaat van de behandeling resultaat in termen van betere gezondheid of behoud van goede gezondheid en dat moet dan ook zo gepraat gaan met een zo kort mogelijk herstel proces dus hoe sneller je beter bent en er moet er zo min mogelijk bijwerkingen zijn de zorg moet ook veilig zijn en Porter ziet geen heil in het meter van allerlei proceskenwerken van de zorg het zegt hij ook heel duidelijk de value is not measured by the process of care used en natuurlijk zijn de resultaten dat je er beter van wordt is dat belangrijk in de zorg en met name als het om curatieve zorg gaat de zorg die bijvoorbeeld verleend wordt in het ziekenhuis maar ook het proces van zorgverleening doet het toe want niet voor niet onderscheidt de wereldgezondheidsorganisatie zes verschillende dimensies van kwaliteit van zorg de eerste drie daarvan effectiviteit, veiligheid en dormatigheid dat gaat over de dingen die Porter ook wil meten in value based healthcare maar de wereldgezondheidsorganisatie heeft ook nog die andere dimensies bijvoorbeeld de patiëntgerichtheid van de zorg dat de zorg afgestemd wordt op de behoefte van de patiënt dat er goed geluisterd wordt gekeken wordt naar de patiënt om er achter te komen wat die behoefte zijn, wat de wensen zijn en dat de zorg ook rekening houdt bijvoorbeeld met culturele verschillen de wereldgezondheidsorganisatie vindt ook de toegankelijkheid van de zorg, een dimensie van kwaliteit en zelfs een moeilijk begrip als eerlijkheid zodat je dus bij het leveren van de zorg dat er dan geen ongelijkheid bestaat tussen verschillende bevolkingsgroepen of tussen mensen van verschillende afkomst seks, woonplaats, inkomen en dergelijke en als we nog even terugdenken die eerste vraag van de Jaar van de Transparencie wat is goede zorg dan zie ik dat we bij beantwoorden van die vraag eigenlijk deze zes dimensies steeds tegen elkaar moeten afwegen je kunt bijna niet al deze zes dimensies tegelijkertijd optimaliseren, je kunt bijvoorbeeld als je kijkt naar een spoedzorg dan kun je door concentratie van het spoedzorg misschien wel komen tot betere effectiviteit en veiligheid van de zorg maar je kunt niet eindeloos concentreren want je moet ook op tijd in het ziekenhuis kunnen zijn dus toegankelijkheid is ook iets wat je in oogeschaan moet nemen en misschien is het ook wel zo dat als je de zorg decentraliseert bijvoorbeeld overheeft, taken overheeft naar gemeenten en dat zo'n gemeente dan kan zorgen voor een betere afstemming op de lokale cultuur, patiëntgerichtheid bijvoorbeeld maar vinden we het ook helemaal eerlijk afhand welke zorg dat je krijgt en hoeveel ik wil in het verloop van mijn verhaal eigenlijk vooral focussen op de dimensie patiëntgerichtheid en de vraag is of daar voor zo'n meer softewaarde eigenlijk nog waar ruimte is in het hele gerationaliseerde debat wat we voeren over de zorg en in een begrip als value based healthcare dus is patiëntgericht dat eigenlijk wel belangrijk of doet het er alleen maar toe als het leidt tot betere uitkomsten van zorg laten we maar eens met die laatste vraag beginnen is het eigenlijk zo dat patiëntgerichtheid überhaupt samenhangt met betere uitkomsten in de zorg daar is onderzoek nagedaan met mensen met heel goede oog kunnen lezen in welk artikel dat verschijnen is door in mevrouw Doil en collega's en wat zij hebben gedaan is dat ze al het onderzoek bij elkaar hebben gehaald waarin gekeken werd naar de relatie tussen patiëntgerichtheid en uitkomsten van zorg en bij patiëntgerichtheid gaat het dan bijvoorbeeld om beëgening van de patiënt maar ook om communicatie, om samen beslissen om openheid en dergelijke en die onderzoekers hebben dus gekeken naar alle gevallen waarin de relatie tussen die patiëntgerichtheid en de uitkomsten onderzocht is en wat ze vonden was dat eigenlijk er meer een deel van de gevallen die relatie positief was en in de minderheid van de gevallen was er geen relatie en dus zo ging patiëntgerichtheid samen met een betere objectief gemeten gezondheid in de meeste gevallen zo ging patiëntgerichtheid samen met een betere ervarengezondheid door de patiënt gerapporteerd en patiëntgerichtheid hangt samen met een betere therapietrouw met verminderen van complicaties dus hoe patiëntgerichter de zorg hoe veiliger en met een betere technische kwaliteit van zorg dus voor zoveel je er iets over kan zeggen zou de korte conclusie kunnen zijn patiëntgerichtheid is een middel om te komen tot betere uitkomsten maar ja is dat dan het enige wat er toe doet is patiëntgerichtheid alleen maar belangrijk als een middel om te beter uitkomsten te komen of is het misschien ook een doel op zich nou volgens Porter niet ik heb hem een keer al gesprek in 2013 op een symposium en hij was daar heel duidelijk over hij zei prima als ziekenhuizen allemaal dingen mee dus als bejegening van patiënten en zo maar het is geen uitkomst dus in die zin heeft het geen plaats in value based healthcare en ik ben dat niet met hem eens omdat ik weet dat ook in de ziekenhuiszorg ook in de curatieve zorg patiëntgerichtheid voor patiënten heel belangrijk is eigenlijk een doel of een waarde op zich en er is allerlei onderzoek gedaan waaruit dat blijkt bijvoorbeeld er zijn mensen die zijn in de eerste onderzoek wat hier gemeld heeft plaatsgevonden in Washington DC er zijn mensen de straat opgegaan die hebben aan gewone de man in de straat gevraagd wat verwacht u nou eigenlijk van de gezondheidszorg en 85% van de mensen zei dat ze verwachten, dat bij goede kwaliteit van de zorg denken aan een art die naar hen luistert en van al die mensen die geïnterviewd waren was er helemaal niemand die over de technische kwaliteit van de zorg ook niemand zei van nou, ik verwacht dat ik er beter van word dat vinden mensen vanzelfsprekend maar ze vinden het vooral belangrijk dat de dokter goed naar hen luistert dan kan je nog denken van ja, dat zijn Amerika daar is alles anders maar we vinden dit ook in Nederland bijvoorbeeld onderzoek gedaan door de Radboud Universiteit onder Nederlandse vrouwen die in behandeling zijn voor IVF en blijkt dat die vrouwen genoegen nemen met een 10% lagere kans op zwangerschap die kans is al niet zo hoog in ruil voor een vriendelijke dokter en ook als je kijkt naar allerlei onderzoek dat gedaan is naar ervaringen van patiënten en de tevredenheid die ze rapporteren dan blijkt keer op keer ook bij Nederlandse patiënten dat het rapportcijfer dat zij geven aan het ziekenhuis of aan de zorg in het algemeen dat dat wordt bepaald door de ervaringen die ze hebben met bejegening en communicatie en niet of nauwelijks die ze rapporteren over het resultaat van de behandeling dus bejegening, communicatie waardigheid, autonomie al dat soort meer soft te begrippen die we samenvatten in dat begrip patiëntgericht dat is belangrijk ook in de ziekenhuiszorg en als het daar al belangrijk is hoe zit het dan in de langdure in de verpleeghuiszorg bijvoorbeeld goede ouderenzorg zegt Hugo Borstier heeft het zelf ook wel ergens gelezen en gehoord, het is een kwestie van vaatsoen en Borstier refereert daarmee eigenlijk aan een van de onderliggende waarde die op het eerste gezicht weinig te maken lijkt te hebben met value based healthcare want daar lees je het algemeen niet over, vaatsoen lijkt heel ver af te staan van die bedrijfskundige benadering van value based healthcare en toch zou dat wel eens mee kunnen vallen want om die value based healthcare is in 2012 het zogen heet international consortium for health outcome measurement kort gezegd ITEM opgericht en dat is een internationaal consortium een non-profit organisatie van mensen die in allerlei werkgroepen met experts van over de hele wereld en ook patiënten van over de hele wereld werken aan de ontwikkeling van uitkomstindicatoren of zoals het zelf zeggen outcomes that matter to patients en ze hebben met elkaar zo'n 20 set uitkomstmatig gemaakt voor allerlei diagnose en allerlei aandoeningen en ingeepen en ze hebben er ook in gemaakt die gaat over de oudere mens en ik denk niet dat het heel goed te zien is maar hier heb ik daar een afbeelding van gemaakt van wat daar dan in zit in die set uitkomstmatig voor de oudere mens en als je dat in detail gaat bekijken dan valt op dat hoewel die Harvard Business School ook Michael Porter zelf een van de grondleggers is van Aidschum daar toch allerlei indicatoren in zitten die misschien wel met patiëntgerichtheid hebben te maken want ze willen daar niet alleen gezondheiduitkomsten meten en veiligheiduitkomsten dingen als vallen pijn of levingen dergelijke maar ook kwaliteit van leven participatie, zelfredzaamheid de patiëntgerichtheid van de zorg en zelfs maar bovenaan staat het indicator voor de kwaliteit van het sterven namelijk de plaats van het sterven dus die patiëntgerichtheid van de zorg en de kwaliteit van de relatie tussen de zorgverlener en de clientie zijn heel erg belangrijk in het ziekenhuis maar vooral ook in de langdurige zorg en ik denk dat het goed is dat we ons dat realiseren en dat we daar ook dat we dat ook in kaart brengen dat we dat meten met wat mij betreft een combinatie van kwalitatieve en kwalitatieve methode want het is de kern zou je kunnen zeggen waar het in de zorg omgaat die relatie, zorgverlener en client wordt ook met name in de langdurige zorg steeds naar voren gehaald dit is de basis, daar gebeurt het als je wil werken aan de kwaliteit dan moet het in die relatie gebeuren en dat klopt maar tegelijkertijd denk ik dat we er ook voor moeten oppassen dat er dan geen afleidingsmaneuver wordt als we alleen maar steeds praten over de kwaliteit van de relatie tussen de zorgverlener en de client want als dat zo belangrijk is dan moet er natuurlijk wel een zorgverlener zijn met wie je als client een relatie kunt opbouwen en het is best wel lastig om dat te doen als er steeds andere verpleegende verzorgenden aan je bed van je huisduur staan gaat hem als een relatie opbouwen en ze moeten ook tijd hebben zorgverleners om dat te kunnen doen en daar ontbreekt het aan de verpleeghuisbewoners geeft aan dat verzorgende niet genoeg tijd voor hem hebben dus dan is het ook niet makkelijk om een relatie op te bouwen dus ongeacht wat de Harvard Business School daarvan vindt en denk ik dat het relevant is om zo iets als beschikbaarheid van goed opgelijk personeel en de continuiteit van zorg in kaart te brengen als het kan, objectief, vergelijkbaar en openbaar niet omdat ik van bedrijfskundige trucjes houden met dat meter maar omdat het belangrijk is omdat namelijk beschikbaarheid van personeel en de mate waarin zij voldoende tijd hebben voor de patiënt raakt aan de oudste en de meest basale waarde waarop ons gezondheidszorgsysteem gebouwd is als we een heel eind terug gaan in de tijd naar de middeleeuwen, naar de gasthuizen die kloosters in die tijd runden daar was daar geen plaats voor value based helft keer ook eigenlijk barweinig te gelezen als je geluk had, dan gebeurde er af en toe eens een wonder maar dan had je het ook wel gehad en toch was het verzorgen van de zieken en het begraven van die doden in die tijd iets wat men belangrijk vond er was 1 van de 7 werken van barmatigheid die hier afgebeeld zijn we zouden nu zeggen een kwestie van fatsoen het was toen iets wat je hoorde te doen naast het voeden van de hongerige, het laven van de dorstige het kleden van de naakte en het onderdak bieden aan vreemdelingen bed, bad en brood, zou je kunnen zeggen dus die religieuze en die lekenzusters en broeders die daar werkten in die gasthuizen die konden helemaal niet zo heel veel meer doen voor de zieken dan nog gewoon te zijn eigenlijk was patiëntgerichtheid het enige wat je toen kon leveren aan de mens het jaar van de transparantie is afgelopen het jaar van de barmatigheid de patiëntgerichtheid aanraakt sinds afgelopen zondag ook afgelopen maar dat wil niet zeggen dat het meter van uitkomst en transparantie en barmatigheid niet blijven het blijven natuurlijk heel belangrijke concepten in de manier waarop we naar de zorg en de kwaliteit van de zorg zouden moeten kijken dus ik hoop dat we met een beetje inspiratie van Porter en een beetje van de pause de zorg blijvend beter kunnen maken zowel voor die mensen die willen en kunnen kiezen maar vooral ook voor die hele grote groep die dat niet kan of niet wil en die voor kwaliteit van zorg vertrouwt op een goede zorgverlener dank je wel weet je een enkele vraag we hebben tijd voor een enkele vraag, ik wil Diana heel hartelijk bedanken voor deze zeer informatieve lezing over de rol van Waarde van Hugo Borst tot de pauze en Breugel heel mooi, we hebben tijd voor een enkele vraag als die er is anders gaan we gewoon door er zitten hier zoveel ex-studenten van Stolten, dus je moet er zeker mensen met vragen zijn was achterin een vraag oh daar is een vraag is er een loopmikrofoon, ja ik kan moeilijk zo met deze en anders zal ik het herhalen ja ik de vraag is in welk onderzoek gebleken is dat een kwart tot een derde van de verpleeghuisbewoners zei dat er niet genoeg tijd voor was dat is een cijfers die ik heb gehaald uit metingen met de cq index die aan verpleeghuisbewoners uit voorgelegd wordt inmiddels niet meer afgenomen maar dit was wel een terugkeren in de uitkomst ja, nog eentje ja de vraag is of nieuwe definities van gezondheid van machteld huber en het denken daaromheen in mijn denken wordt meegenomen als ik spreek voor mijn denken zoals dat bij het zorginstitut Nederland zich afspeelt dan kijken we met heel veel interesse naar die nieuwe definities van gezondheid met name ook als we nadenken over kwaliteit van zorg, kwaliteit van leven in de langdurige zorg er zit ook best veel overlap tussen kwaliteit van leven definities en haar definitie dus dat trein is nog heel erg in beweging maar we vroegen dat met interesse ik denk dat het een goede ontwikkeling is ja, dankjewel Diana daar gaan wij nu weer verder met het begrip waarde we gaan nu naar de maatschappelijke waarde van zorgorganisaties en het is mij genoeg en natuurlijk om professor Kim Putters aan te kondigen directeur van het sociaal cultureel planbureau van de aandachtverdeling ik ga hier staan goed, goede middag dames en heren en ook aard ontzettend eervol om hier vanmiddag op deze bijzondere middag te mogen spreken en na het mooie inhoudelijke verhaal van Diana ga ik u wat meer van buiten naar binnen meenemen en ik heb het wel onderzoekt op heel veel verschillende manieren hoe het met Nederland en de Nederlanders gaat dus ik begin wat breder omdat er toch wel iets aan de hand is in Nederland in termen van onzekerheid, onbarhaag hoe voelen wij ons eigenlijk en ik ga dat toewerken naar wat betekent dat nu eigenlijk voor de gezondheidszorg en voor zorginstellingen en wat hebben zorgorganisaties daar nu eigenlijk mee te maken aan waar Diana het over had maar laat ik beginnen met de vraag hoe gaat het nu eigenlijk met Nederland je ziet een paar kaften van onze SCP-rapporten links boven verschil in Nederland dat gaat heel erg over de scheidslijnen in de samenleving hoog, laag, opgeleid, gezond en minder gezond en wie doet er nu mee en wie niet zorg en onbarhaag, we hebben ook eens gekeken waar komt nu ook het gemopper op de gezondheidszorg vandaan is het nou zo slecht of zit hem dat in andere dingen en om echt van buiten naar binnen te gaan begin ik even heel breed met een ingewikkeld plaatje over Europa en u ziet Nederland in de gele stip staan wat wij met heel veel Europese landen gezamenlijk doen is eigenlijk ook peilen onderzoeken hoe het de gemoedstoestand van de Europese volkeren ervoor staat en u ziet hier twee stellingen tegenover elkaar staan daar vragen wij ook op door dus ik heb er even iets uitgelicht en u ziet op de horizontale as het gaat goed met de maatschappij dus daar liggen een aantal vragen onder waarmee wij vragen aan mensen hoe vindt u eigenlijk dat u het vandaag hebt hebt u een goede kwaliteit van leven vindt u dat u goed onderwijs krijgt gewoon hoe gaat het vandaag te dag op de verticale as ziet u de stelling de toekomst zal beter worden de verwachting dat het met onderwijs zorgt, banen, welvaart eigenlijk de komende decennia wel wat beter zal gaan en wat u hier ziet ten opzichte van een aantal andere Europese landen is dat wij in Nederland eigenlijk heel tevreden zijn over vandaag maar buiten gewoon somber en pessimistisch over de toekomst dat is eigenlijk één van de conclusies die ik hier uithaal u ziet dat wij in de buurt zitten van de Engelsen en de Duitsers nou bij de Engelsen hebben we brexit gezien wij hebben ook zo iets meegemaakt bij de Duitsers, ja zou u zeggen dat valt een beetje op maar ik denk eerlijk gezegd dat gevoelen van onzekerheid over de toekomst heel sterk aanwezig is dat het wat langer onder de oppervlakte heeft gezeten de Duitsers hebben ook een beetje geleerde emoties wat onder de oppervlakte te houden maar je ziet langzaam maar zeker dat ook daar steeds meer onvreden naar boven komt en het heeft ook alles te maken met natuurlijk veiligheidsvraagstukken immigratiestromen kortom, ik maak het even heel breed u ziet hier dat een aantal Europese landen eigenlijk veel positiever naar de toekomst kijken ook nog het gevoel hebben bij de Europese Unie iets te winnen die we kunnen krijgen maar dat we in Nederland wel in wat sombere hoek zitten als ik het nu even wat kleiner maak naar de gezondheidszorg we hebben voor de Raad voor de Volksgezondheid een samenleving onderzoek gedaan naar dat gevoel van onbehagen over de zorg daar kwam iets heel interessant uit als je gaat kijken naar het aantal Nederlanders dat echt slechte zorg krijgt of de zorg niet krijgt die die wel gehad zou moeten hebben dan is die groep eigenlijk heel erg klein uiteindelijk krijgen heel veel Nederlanders over de gezondheidszorg maar er is een deel die dat niet krijgt dan is er ook een groep die buiten gewoon negatief is over de zorgverzekeraars, de bureaucratie de structuren, de bestuurdersbonissen misschien wel zoals wij hier zitten worden we niet vertrouwd maar het overgroot deel van de Nederlanders en dan heb ik het echt over de meerheid van de Nederlanders geeft ons terug we maken ons zorgen over de vraag is de zorg er nog als ik het nodig heb voor mijn familie en voor mijn buren moet gaan voor zorgen zullen mijn ouders de zorg nog krijgen als zij het nodig hebben en daar zie je dus hetzelfde terug eigenlijk is het sentiment ten aanzien van de gezondheidszorg in hoge maat gericht op de vraag zal het er in de toekomst nog zijn nou dat is wel een belangrijke boodschap zou ik zeggen in een verkiezingsjaar want politici in Den Haag hebben nog de neiging om vooral te mopperen op wat er verkeerd gaat met de gezondheidszorg heen gaat nou dat even als aftrap want tegen die achtergrond wil ik u een beetje meenemen met wat is er in gezondheidszorg dan gaande ik wil u eerst even laten zien hoe wij eigenlijk naar de populatie kijken de populatie Nederlanders en dit kan ook een heel handige manier zijn om eens te kijken naar je adherentie gebied naar de populatie patiënten in je omgeving de mantelzorg in je omgeving wat weten we eigenlijk van deze mensen voor de term hulpberonnen het wordt kapitaal, dus dat is meer dan geld want wat u hier ziet staan is eigenlijk dat om je positie in de maatschappij in te nemen om mee te kunnen doen om eigenlijk deel te nemen aan de samenleving heb je niet alleen economisch kapitaal nodig dus inkomen, vermogen vaak gekoppeld aan een beroep aan een opleiding allemaal heel belangrijk gaat vaak heel veel aandacht naar uit in alle discussies in Nederland maar het eerste, het persoonlijke kapitaal mentaal, fysiek kun je jezelf presenteren ben je voorkomend, het is heel belangrijk om uiteindelijk mee te kunnen komen de derde variant is wat wij het culturele kapitaal noemen spreek je eigenlijk de taal heb je de digitale vaardigheden inderdaad in alle indexen etc. die Diana noemde je weg te vinden worden je in of uit gesloten worden je gediscrimineerd op de arbeidsmarkt bijvoorbeeld, allemaal hele belangrijke culturele factoren die ook bepalen of je mee kunt komen en tenslotte, het sociaal kapitaal heb jij de netwerken om op terug te vallen, bijvoorbeeld in termen van mantelzorg als je het zelf moet doen of de netwerken om verder te komen in het leven, de kruiwagens bijvoorbeeld geïntroduceerd te worden bij een stageplek, een andere werkgever maar als eenzame ouderen, misschien eens een keer meegenomen te worden naar een kookring als je dit bij elkaar optelt is dit eigenlijk allemaal van belang om je positie in de samenleving in te nemen maar eigenlijk ook in toenemende mate patiënt, klient, je leven te ordenen want als we in de beleidsteeorie aangeven dat mensen meer zelf moeten organiseren eigen verantwoordelijkheid moeten nemen, worden die sociale netwerken bijvoorbeeld ook heel belangrijke en we weten één ding uit heel veel onderzoeken de meest kwetsbare mensen hebben de kleinste netwerken dus ja, decentralisatie in gemeente kan heel veel doen om de sociale netwerken te activeren van mensen maar als je daar al je beleidsinzet op richt weet je ook één ding zeker dat je de meest kwetsbare mensen niet meer automatisch bereikt omdat die veel al die netwerken helemaal niet hebben dus dat is wel heel belangrijk dus sociaal kapitaal, cultureel, economisch en persoonlijk kapitaal en hoe ziet Nederland er dan uit en dan wordt het interessant van hoe ziet dat bij uw zorginstellingen uit wij hebben geprobeerd, en hier zit een ingewikkelder model achter dan ik nu doe voorkomen, met weging van factoren dat laat ik even achterwegen maar als je dit als meedlat zou gebruiken ziet Nederland er zo uit wij hebben geen tweedeling durf ik hier te zeggen er zijn heel veel discussies over scheidslijnen en designen die ga ik ook zo laten zien het is hoge laagopgeleid, etnisch maar Nederland is niet vergelijkbaar met de Verenigde Staten waar een bovenlaag is en een groep achterblijvers is die veel groter is de omvang van de bolletjes staat eigenlijk voor de omvang van de groep in Nederland dus wij herkennen een bovenlaag van ongeveer 15% van de bevolking die heel veel van alles heeft wat ik net zei inkomen, vermogen, opleiding, netwerken gezondheid en als de gezondheid het wat laat afweten ook de wegen weet te vinden om de zorg te krijgen die nodig is dat is de bovenlaag daar helemaal onderaan hebben we een groep achterblijvers die eigenlijk heel weinig van dat alles heeft waar de problemen zich stapelen dan moet u denken aan bijstandsmoeders, vaak eerste generatie migranten, een ouder gezinnen groepen, over vertegenwoordiging van vrouwen, van alleenstaande vrouwen groepen mensen waar problemen met inkomen, gezondheid beperkte netwerken, stapelen en die moeite hebben om hun hoofd boven water te houden maar die twee groepen die zijn eigenlijk ongeveer even groot 15%, daartussen in situstaan zitten nog meer groepen die in meer of mindere mate soms van het inkomen iets meer hebben en wat minder van de netwerken of andersom de jongeren kansrijken hebben nog niet zoveel inkomen en netwerken maar zijn gezond kijken positief naar het leven en kunnen nog heel veel bereiken in de Nederlandse samenleving zijn ook gelukkig, doen we ook onderzoek naar de werkende middengroep is het grootst bijna 30% van de bevolking 829% daar begint de onzekerheid toe te nemen niet die bovenlaag, niet de jongeren kansrijken de jongeren kansrijken zijn ook de ZZP jongeren die er zelf voor kiezen merk ik ook bij mij in de collegezaal het is overigens fascinerend, studenten van tegenwoordig ik heb er eerlijk gezegd veel respect voor als je naar hun cv kijkt zijn ze niet alleen maar ze zijn ook weer bezig met studeren en doen van een studentassistentschap maar zo runnen in de pauze ook hun bv of hun ZZP schap het is geeft het je te doen maar kijken positief naar de wereld die werken in de middengroep daar moet je bedenken en dat is belangrijk ook voor zorginstellingen die veel van mantelzorg verwachten hier zitten de twee verdieners en u kent zijn, we zijn het misschien deel zelf, de twee verdieners hypotheekschuld kinderen moeten naar de kinderopvang moeten misschien ook klusjes voor de buren gedaan worden daar moeten vele ballen tegelijkertijd in de lucht gehouden worden en die groep kijkt niet pessimistisch naar Nederland maar is wel steeds onzekerder over de vraag krijg ik dat allemaal nog voor elkaar en dat geldt ook voor de vierde groep het zal wel tot wat gegrijdsleidig comfortabel gepensioneerde leiden want ouderen zijn ook niet één groep politiek gezien wordt het allemaal wel eens even zo mooi tegen over elkaar gezet of weggezet in de slag zitten sommige ouderen die hebben het heel goed in de groep achterblijfers zitten arme ouderen die bij de crisis echt klappen hebben gekregen en echt heel veel problemen kennen op dit moment maar we kennen ook een groep daartussen in die eigenlijk een redelijk positieve financiële economische situatie in Nederland heeft weten op te bouwen maar natuurlijk wel gebrekenkent ongezonder wordt, kwetsbaden wordt en de sociale netwerken worden kleiner dat wil niet zeggen dat deze mensen hebben wel hulp nodig en dat is die vierde groep en heb ik nog eentje niet gehad de onzekere werkende staan onder de streep zoals u gezien hebt dat is de groep die een deel van het jaar werk heeft en een deel niet een deel van het jaar inkomen heeft en een deel niet en dus echt problemen heeft om het hoofd boven water te houden en als u die twee laatste groepenbaker optelt dat is een groeiende groep van bijna 30% dan zitten daar de problemen en is daar ook de groep die eigenlijk het vertrouwen in de politiek verloren heeft niet meer neig te gaan stemmen maar ook de instituties zoals ziekenhuizen niet meer vertrouwd, bedrijven het gevoel heeft van ja, er zijn allerlei groepen die het beter krijgen maar wij delen niet in de welvaart en eigenlijk zich aan het afkeeren is en dat is eigenlijk het beeld van de scheidslijn die wij uit ons onderzoek naar voren krijgen en die heeft denk ik heel veel invloed op hoe mensen in de sprekkamer zitten hoe mensen het ziekenhuis binnenkomen wat ze van u verwachten wat ze van elkaar verwachten en ik zal u daar ook een paar illustraties van geven want dit beeld geeft eigenlijk aan dat er ook in de gezondheidszorg een paar belangrijke scheidslijnen leven als je redeneert vanuit mensen vanuit bevolkingsgroepen ik redeneer dus even niet vanuit het aanbod van zorg of vanuit de organisaties maar echt vanuit hoe ziet de samenleving eruit de eerste is levensverwachting en kwaliteit van leven nou wij weten denk ik hier allemaal ik ga ze alle vier met een korte illustratie langs dus ik klik gelijk door ik heb u daar een trend van meegegeven wat ziet u hier hier ziet u de groei van het aantal 65 plusses in ons land nou wat u ziet is dat het aantal 65 plusses van nu ongeveer 2,8 miljoen zal groeien naar ongeveer 4,7 miljoen als u zo de decennia volgt dat is dus ongeveer een plus 2 miljoen op een na 2035 denken wij crimpende bevolking dat is wat afhankelijk ook van migratiestromen maar het aandeel ouder in onze samenleving zal groeien groeiengezondheidszorg, goed onderwijs sterke economie zijn een garantie voor een gezonde bevolking en groeiende levensverwachting dat is niet alleen een wijsheid hier in Europa maar ook in Afrika dus dat geldt hier ook dus het is een verworvenheid wat u hier ziet tegelijkertijd ziet u aan die laatste staafdiagram een kleurverschil de helft van de groep zal boven de 75 zijn dat is dus in 2040 even veel mensen als er nu boven de 65 zijn zal dan boven de 75 zijn nou, dat is niet de groep die ook alleen nog kan werken, die gezond is, die te maken heeft met slechts één kwaal dus die nu al dat de komabiliteit sterk toeneemt onder 65 plus, dus de periode over het leven waarin je met meerdere aandoeningen te maken hebt, wordt ook groter en nu komt de scheidslijn hoger opgeleiden, leven in ons land 7 jaar langer dan lager opgeleiden als het gaat om het leven in jaren goede gezondheid is het verschil zelfs 15 tot 20 jaar en daar ziet u dat opleiding dus niet alleen je positie op de arbeidsmarkt de invloed, maar ook je levensverwachting en je kwaliteit van leven nu ziet dat hier ook terug, dus die groep ouderen die zal er heel wisselend uitzien daar zullen mensen tussen zitten en dat ziet u in dit plaatje de blauwe lijn is exact wat u net zag kan ik het aanwijzen, ja ziet u de groei van 2,5 miljoen 65 plus dus richting die 4 miljoen en die onderste lijn is het aantal kwetsbare ouderen dat wij ramen, dus de ouderen met problemen in inkomen, netwerken en eigenlijk deelname aan de samenleving en u ziet daar 2 lijntjes de gele lijn is de demografische trend dat loopt dus op richting 2030 naar zo'n 1 miljoen kwetsbare ouderen dat roept dus veel vragen voor u instellingen op de lijn daaronder is een correctie want we zien ook dat ouderen meer sporten gezondere leven anders gaan eten en dan kun je dus ook stellen van nou het zou ook nog mee kunnen vallen en dan corrigeren wij voor ongeveer 200.000 ouderen minder die kwetsbaar zouden zijn maar laten we het in het midden houden het groeit toch door naar zo ongeveer 1 miljoen kwetsbare ouderen in Nederland en daar loopt die scheidslein in opleidingsniveau dus doorheen we hadden het net heel even of kwaliteit van leven kwaliteit van zorg het gaat hier natuurlijk niet alleen over goede medische zorg maar ook het kappersbezoek want dat is denk heel belangrijk voor de organisatie van de gezondheidszorg de tweede scheidslein is die van opleiding en die heb ik eigenlijk al even behandeld want opleiding en beroep raakt ook je inkomen wat u hier ziet en deze laat ik eigenlijk ook even zien omdat sommigen van u ook zorgpersoneel in huis hebben u ziet hier dat lager en middelbaar opgeleiden in Nederland en dit loopt gewoon door richting 2015-2016 tot drie keer zo vaak in flexwerk, tijdelijkwerk met zZP-schappen zitten hoge opgeleiden veel minder en die hoge opgeleiden die tijdelijk werk zitten kies je er vaak zelf voor kies je zelf voor het ZZP-schap en diegenen die in de wat lager en middelbare opleidingen zitten niet daar zit ook veel zorgpersoneel tussen daar zit ook veel ongenoegen bij verpleegkundigen tussen en dit speelt dus direct in zorginstellingen dit bepaalt ook heel erg de arbeidsvreugde van een deel van deze groep maar de verschillen zijn er dus ook werkloosheid te schoten onder de groep de aantal mensen in tijdelijk werk is groter maar ook die uitdaging zou ik u voor een instelling mee willen geven bij wie komen de opleidingen terecht van werkgevers wij zien over de hele line het bedrijven in Nederland dat heel veel van de opleidingen uit de opleidingsfondsen terechtkomen aan de bovenkant waarom, omdat juist die midden en lagere opgeleiden beroepen veel meer coaching om het job nodig hebben want de opleidingen zijn nog op gericht om in de schoolbankjes te gaan zitten en ik denk dat we dus ook heel erg moeten nadenken hoe je dat verandert dus de tweede scheidslijn de gezondheid, opleiding, etniciteit speelt ook steeds meer in de populatie die u in uw artillerentie gebied hebt wij zien, ik heb hier gewoon een paar indruk gegeven wat u hier ziet staan is dat er in toenemende mate een scheidslijn tussen moslim-nederlanders en niet moslim-nederlanders is en dat zie je niet alleen terug werken of in het afname van gemengde huwelijke of in arbeidsmarktdiscriminatie maar je ziet het ook terug in de verwachtingen ten aanzien van de gezondheidszorg ik denk dat dit een hele belangrijke en explosive scheidslijn is hij heeft misschien iets minder met het thema van vanmiddag te maken maar ik wil hem toch even laten zien omdat ik denk dat die culturele diversiteit in de gezondheidszorg de herkenbaarheid voor mensen, de toestappen op een arts die je vertrouwt Diana noemde net vertrouwtheid omgeving heel belangrijk is maar mag ik er toch één illustratie uithalen juist bij ouderen in verpleeg en verzorgingshuizen wordt de moedertaal een beetje affiniteit met de oude omgeving zo belangrijk voor een beetje kwaliteit van leven en juist bij de oudere Turkse en Marokkaanse mensen is dat een heel belangrijk gegeven dus ook dit speelt wel degelijk in uw instelling nou dan ten slotte de vierde scheidslijn die is dat vertrouwen in instituties en dan kom ik langzaam maar zeker dus wel bij die zorginstelling terecht we zien is dat al deze factoren opleiding, verschil in gezondheid hoe mensen zich voelen langzaamaan ook is gaan doorcypelen naar in hoeverre en wie eigenlijk bestuurders vertrouwd instellingen vertrouwd politici vertrouwd en ook daar zie je hetzelfde terug lager en middelbaar opgeleiden hebben veel minder vertrouwen in de politiek dan hoger opgeleiden we zien dat juist daar bijvoorbeeld ook een verschil is in het steun naar referenda dus die twee groepen die ik daar noemde daar zien we dat mensen sterk denijging hebben om te zeggen we willen eigenlijk zelf meer beslissen zelf meer in eigen handen nemen en minder overlaten aan bestuurders wat doen die eigenlijk voor ons ik verliees mijn baan maar krijg je niets voor terug heb ik nog toegang tot gezondheidszorg of regelen anderen het eigenlijk wel voor zichzelf en dat onbehage raakt dus ook de zorginstellingen en ik heb daar eigenlijk als vraag neergezet hoe zit het eigenlijk met die maatschappelijke gezondheidszorg ik heb veel geleerd van Herman Tjenk Willink ook van de kind zoals hij hier zit omdat die daar veel over geschreven hebben de democratie in Nederland of de zeggenschap in Nederland is niet iets wat alleen van de politiek is van ouds her komen wij uit een systeem waarin wij ook maatschappelijke democratie hadden waar mensen ook iets te zeggen hadden in ziekenhuizen, corporatiescholen waar je wist als je ook nog een dokter in een ziekenhuis bestuurde of een dominee aan zijn jasdrok het waren allemaal achterkamertjes en het was helemaal niet transparant maar ergens trokte hij dan wel weer een politicus aan zijn jas en er was ook veel gemopper over dat systeem maar het waren wel communicerende vaten dat wat je in de maatschappelijke systeemen te zeggen had en dat wat je in de politiek te zeggen had wat er met de ontsuiling maar ook de privatisering van heel veel publieke voorzieningen is gebeurd is dat die zeggenschap verdwenen is een contract maar we voelen ons allemaal niet meer zo eigenaar van een trein of eigenaar van een woningcorporatie of eigenaar van een ziekenhuis we krijgen een dienst verleend en als er een probleem is een plaskontract dan is het de schuld van Martin Van Rijn dus wat er gebeurt in Nederland is dat eigenlijk elk vraagstuk trechtert naar de politiek we hebben er wel last van in zorginstellingen maar bijna alles is een politieke vraag en waar hebben we last van de verwachtingen zijn veel te hoog aan het adres van de politiek ik denk dus dat één van de problemen waar wij mee zitten is dat we zeggenschap in de samenleving ook anders voor moeten geven en dat je het dus ook niet oplost met het invoeren van referenda in de politiek alleen maar dat het dus ook op andere manieren zal moeten nou dat brengt mij slag je eentje over eigenlijk naar wat kan je daar als zorginstelling voor doen ik heb een viertal keuzes die ik eigenlijk de zorginstellingen mee zou willen geven hoe je met al deze maatschappelijke trends nu enigszins zou kunnen omgaan want we kunnen het probleem van de politiek hier ook niet met vallen oplossen dus ik maak het nu wat kleiner de allereerste plaats en daar sluit het verhaal van Diana en mij denk ik elkaar aan positie kiezen kwaliteit van zorg, kwaliteit van leven ik zei het al zeker in de care die steeds complexer wordt en steeds gespecialiseerder wordt is het mengen van het medische en het sociale model zo belangrijk en er gebeurt ook al heel veel wie die sociale aandacht kan organiseren is wel belangrijk op het moment dat je ouders in een verpleeghuis gaan en de verwachting aan het adres van de professionals en de bestuurders toren hoog zijn dat daarnaast de medische zorg ook alle sociale zorgen verleend moet worden die, zei ik net, over een langere periode van het leven alleen maar toeneemt en met hoge opgeleide mensen de ijzen en wensen ook zullen toenemen levert dat hele grote vragen op dus ik denk dat je kwaliteit van leven moet definiëren maar ook kwaliteit van zorg en dat moet de discussie aan moet gaan wie doet wat, familie, mantelzorg, professionals en dat kan vele varianten kennen dat is iets anders dan het opleggen dat iemand iets moet doen ik had in het verpleeghuis van mijn eigen oma dat leef nu niet meer maar vond ik prachtig, daar hadden ze de technologie soms kan technologie helpen van de app gebruikt en de app heette Jenny misschien kennen sommigen want meerdere huizen hebben hem toegepast en Jenny was een app voor de familie die en de directeur zelf overgunst die altijd aanspreekbaar was die zaten met elkaar op de app en dat werd een gewet gebruikt om ook aan te geven, bijvoorbeeld we maakten een afspraak wanneer de kleinkinderen en de kinderen naar oma konden gaan maar we hadden altijd een terugvaloptie het zorginstelling zei als je tijdig op de app laat weten dat het toch niet lukt zorgen wij ervoor dat een van onze professionals wel langs gaat bij oma ik kan nu vertellen dat ik zou tot een afschuifmechanisme kunnen leiden maar in tegendeel die deden ze bij heel veel mensen dat het zelf tot een toename van bezoeken van familie leiden waarom, omdat je iedere keer ook weer moet uitleggen in de familie dat je weer niet komt dus je houdt de rekening mee maar je hebt een terugvaloptie ik denk dat voor de sociale kant van de gezondheidszorg het organiseren van terugvalopties ontzettend belangrijk is in een drukke, gehaasde samenleving denk maar na bij jezelf kan ik nu al zeggen dat ik donderdagmiddag bij oma langs ga ik kan niet eens morgen en overmorgen overzien als ik die terugvaloptie heb geef dat rust en dat werkt er daar wel en dat gaat over kwaliteit van leven dus niet alles is op losbaar met medische zorg dat raakt de tweede denk na over de bindingen van mensen de binding van een bewoner maar ook iemand die thuiszorg krijgt is niet alleen de zorg maar is ook vaak heel cultureel kan iemand nog naar de bibliotheek kan iemand naar de jaarlijkse braderie het is soms ook kan ik nog naar de hoek, dat is een meer functionele binding ik denk dat als je als instelling ook die maatschappelijke waarde soms dus functioneel, de kerk, een winkel een kapper, soms cultureel, een evenement als je die kunt bedienen en aan je kunt binden dan ben je waarde aan het creëren voor je cliënten dus ik denk dat je ook daar keuzes hebt als zorginstelling en er gebeurt al heel veel dus laat ik je niet te indrukwekken dat het niet gebeurt de derde en die puzzelt me wel heel erg ook naar aanleiding natuurlijk naar het verhaal van Dainette maar ik, naarmate we praten meer praten over meer eigen verantwoordelijkheid en dat kan ook he u zag die hulpbronnen, we zijn hoog opgeleid en dat zal alleen maar toenemen we hebben meer technologie tot onze beschikking neemt de personalisering van de zorg toe de eigen regie neemt toe maar niet iedereen kan dat dat zei Diana dan ook dat leidt tot twee constateringen de eerste, als je meer personaliseert en dichter bij de patiënt legt dan gaat het dus meer botsen met de uniformen regels en protocolen die we hebben het is linksom of rechtsom dus daar zul je een beetje lef moeten hebben als zorginstelling om het gesprek met de inspectie proactief aan te gaan en niet achteraf en ik weet hoe moeilijk het is maar hier is het zoeken naar de ongehoorzaamheid in de mazen van de wet absoluut noodzakelijk want ik deel heel erg wat daar net gezegd wordt het kan niet allemaal tegelijk en een keuze voor meer personalisering is dus ook een keuze voor het uitleggen wanneer je protocolen niet kunt volgen en de laatste is ja als je meer inzet op familie en mantelzorg dan vraagt dat ook twee bewegingen namelijk een stukje professionalisering aan de ene kant soms van verpleegkundigen die specialistische dingen gaan doen misschien ook wel van mantelzorgers die toch zich ook aan bepaalden dingen moeten houden om het goed te kunnen doen dus de overdracht ook en de relatie de dialoog tussen mantelzorgen en professionalis heel erg belangrijk is de oefenaren natuurlijk niet makkelijk ook deprofessionalisering want je moet dingen uithanden geven misschien is dan het woord deprofessionalisering ook niet altijd goed om even duidelijk te maken wat ik bedoel Bas Bloem heeft het zo ook in zijn oratie destijds genoemd professionalisering van de patiënt en deprofessionalisering van de dokter dit is een ingewikkelde en hier denk ik ligt een grote opgave voor de opleidingen in de gezondheidszorg Marco Bosch heeft natuurlijk gelijk tenminste ik denk ja weet je daar waar noodzakelijke investeringen nodig zijn kunnen ze niet wachten maar Martin van Rijn heeft ook gelijk als hij zegt dat dit tijd kost opleiden van mensen kost tijd nadenken over wat dit betekent en dit kan grote consequenties hebben voor zowel de organisatie van de zorg als de verantwoordelijkheid die je verdeelt in de verschillende steekholders in de zorg ik denk dat dus op deze vier punten zorginstellingen veel nadrukkelijker dan vroeger positie moet de kies en gelukkig doen ze dat ook al nou dan kom ik tot een paar conclusies kan dat nog ja he wat betekent dat nu ik heb even gezocht naar woorden en ik vat een paar dingen samen die ik heb gezegd ik heb het even coördinate genoemd kijk want u moet even weten ik hou nu een verhaal van buiten naar binnen vanuit de maatschap ontwikkelingen ik kom natuurlijk eigenlijk vanuit het management en de organisatie van de zorg vanuit mijn leerstoel die ik hiervoor aan de Erasmus Universiteit had ik heb het nu andersom gedaan en ben ik gaan nadenken wat betekent dit verhaal nu ook ook indachtig wat aardontstraks gaat vertellen volgens mij hebben we dringend behoefte aan het nadenken over wat de coördinaten van organiseren zijn ik denk niet dat de organisaties van nu nog de organisaties over 10, 15 jaar zijn met de bewegingen naar meer thuiszorg netwerken van zorg mensen komen af en toe in een zorginstelling maar ze zijn ook niet alleen maar ziek dus ook iets belangrijks wat wij ons in de gezondheidszorg moeten realiseren je kunt mooie digitale platforms maken een van mijn promovenda Femke Vennik heeft ParkinsonNet in Nijmegen onderzocht prachtig initiatief een nieuwe organisatie vorm van de zorg digitaal, online, patiënten komen samen dokters komen samen weet u waarom patiënten ook afhaken omdat je gewoon ook niet de hele dag patiënten wil zijn dus je wilt ook vooral opgaan als je een vraag hebt als je iets wilt delen maar vooral ook weer af omdat je ook gewoon naar school moet of je kinderen moet halen of met je klein kinderen naar de kinderboer draaien niet iedere keer een piepje wil horen dat er weer een goede tip van een andere mantelzorger of patiënten gekomen is ik schageer nu een beetje een soort van soort van soort dus ik denk dat de modaliteiten die wij kennen online en offline organisaties gaan veranderen nou langs welke coördinaten dan ik heb dus niet ik ga u geen organisatiemodel geven dat vind ik ook helemaal niet mijn rol om dat nu te doen maar ik denk wel dat ik probeer om even 4 tal coördinaten mee te geven waar langs we misschien denken over organiseren in de zorg mee kunnen ordenen de eerste heb ik net al genoemd als hulpverlener of als bestuurder van een instelling nu precies aan doen en wat niet dat bepaalt namelijk welke allianties je sluit met een woningcorporatie met vrijwilligers of niet moet ik heel veel vrijwilligers aan mijn binden als ik dus beperktere eisen aan mijn hulpverleners stel en hoe ga ik die dan motiveren en erbij houden dat is een heel ander model dan wanneer je dat wat minder doet dus kwaliteit van leven kwaliteit van zorg bepaalt ook hoe je staat in reparatiesorg, voorzorg, positieve gezondheid zoals hier net gezegd wordt positieve gezondheid gaat er van uit dat de zorginstelling het niet allemaal meer zelf kan oplossen denk dat het een heel belangrijk eikpunt of een heel belangrijk nieuw coördinatie punt voor de zorgorganisatie is de tweede kijk de nadruk op eigen verantwoordelijkheid en personalisering van zorg roept ook onherroepelijk de komende jaren nieuwe normatieve vragen op niet alleen in deze zaal de groep namelijk nieuwe solidariteitsvragen op want niet iedereen de jarenzijdel niet iedereen kan daar in mee en wij weten nu misschien nog helemaal niet zo goed wie precies die groep is over 10 jaar deels zullen het kwetsbare ouderen zijn deels zullen mensen ook met een wat lagere IQ zijn mensen met beperkingen zijn dat weten we zeker maar er gaan ook mensen buiten de boot vallen die de complexiteit van de technologie van de ICT van de zoektocht in zorginstellingen niet meemaken wij komen in ons onderzoek heel veel mensen tegen die niet alleen hun zorgverzekering moeten kiezen en het gesprek met hun dokter moeten voeren maar ook gewoon nog moeten zien dat ze bij de Albert Heijn boodschappen kunnen doen waar alleen nog een scan is hun treinkaartje moeten zien te kopen waar niemand ze meer aan spreekt en eigenlijk bij de gemeente een loket digitaal moeten vinden en die groep is niet klein die bij deze stapling vandaagelijkse bezigheden een probleem heeft dus ik denk dat je dat niet alleen aan de politiek over kunt laten maar afgaande op je adherentiegebied van wie is deze groep als zorginstelling ook een verplichting hebt om positie te kiezen wat is inclusief in deze regio en hoe kunnen wij die groep ook de hand reiken om voor ons goede zorg goed te verlenen voor hen wat is goed is voor die groep iets anders dan degenen die het zelf kunnen uitzoeken dus dat is de tweede eikpunt voor organiseren welke mate van inclusiviteit regionaal lokaal wil je organiseren en dan de laatste twee zeggenschap en invloed ja ik zei het al we kunnen en willen in algemene zin meer zelf beslissen dus empowerment nou ja u kent al die termen wel andere rolverdeling experience based co-design in ziekenhuizen allemaal prachtige termen we doen het samen voor wie dat kan en voor wie dat wil het betekent dus ook dat het niet zo kan zijn denk ik dan zei u anders over de collectiviteit van het werken van een collectieve voorziening maar het is natuurlijk niet per definitie zo dat die groep zijn wil dan zou moeten opleggen aan de groep die het even niet kan of even niet wil daar zou je zelf als instelling een visie op moeten hebben hoe wil je dan mensen die het wat minder kunnen ook wat meer invloed en zeggenschap geven via familie of dingen die heel dicht bij mensen wel georganiseerd kunnen worden dus het verdelen van zeggenschap en invloed niet alleen in het bestuurlijke proces maar juist ook in het zorgproces is een denk ik een derde belangrijke eikpunt en tenslotte welke principes hanteren dan en ik hoop dat ik daarmee ook een klein bruggetje naar de rest van de middag sla ja ik ga niet mijn persoonlijke voorkeur geven want het is veel interessanter om het objectiever te bekijken we hebben nu tal van type organisaties in de zorg eigenlijk jeuken me handen om ze te gaan bestuderen we hebben meer marktgerichte organisaties daar zou je van willen weten hoe zit dat nou met de zeggenschap van patiënten met die van de professionals wat gaat daar nou goed en wat gaat daar nou niet goed waarom worden er alsmaar meer cooperatieve verbanden opgericht toch ook weer uit ontevredenheid met die marktgerichte organisaties of misschien wel uit ontevredenheid met die zorginstellingen die in dominantes in door overheidsregulering gemangeld zijn dus er ontstaan weer tussen varianten net als die er vroeger waren die we cooperatieve noemen ook als de transo en andere instituten daar nog weer eens in zouden duiken omdat ik denk dat je daar nieuwe principes uit kunt halen van wat is dan goed wat is een goede organisatie dus ik heb hier maar een paar punten neergezet en daar wil ik heel graag mee afsluiten daar kan je vooruit kijken en nu zien wat er allemaal aan nieuwe initiatieven ontstaat maar de geschiedenis is eigenlijk minstens zo interessant en als je zou kijken naar de pat afhankelijkheid van het organiseren in de gezondheidszorg dan zou het wel eens zo kunnen zijn dat we neer bij 50, 60 jaar terug gaan kijken dat we eigenlijk aan het heruit vinden zijn wat een aantal belangrijke organisatie-principes in die tijd waren en ze zullen in een nieuw jasje gestoken moeten worden wel licht, maar ik denk dat we nog meer kunnen leren uit ons verleden dan vanuit de onzekerheid die de toekomst ons brengt dank u wel dank u wel kim, een heel helder betoog en aard we hebben de indeling gezien van Nederland in zes groepen van achterblijver tot de gevestigde bovenlaag en het zal je deugd doen dat de comfortabel gepensioneerden net boven de streepen maar we hebben nog ruimte voor een enkele vraag ja, er is een loopmicrofoon heb ik gezien, hij komt eraan professor Lepre hier naar deze kant kim, je hebt net een mooie plaatje laten zien met die zesdeeling dit werd ook al net aangerefreerd de trends daarin durf je het aan om iets te zeggen wat dat betekent voor de politiek keuze van mensen want we hebben gezien dat er steeds meer vragen is naar beleid van overheid, als er iets niet klopt dan willen we daar gaan buurten en dat kan natuurlijk niet maar het doet wel iets met de keuze van mensen en sommige mensen vragen dat wel die willen één kant van de overheid af van de andere kant die de overheid juist meer erbij betrekken, durf je het aan want het wordt natuurlijk goh politiek nou ja, we hebben voor die zesdeeling maar dat zijn natuurlijk het kiezersgedrag is heel wisselend weten we, maar we hebben dat ook toen we die studiededen ook in kaart gebracht en dan zie je heel wisselende beelden eigenlijk in de top 3 van al die zes die groepen komen eigenlijk behalve de VVD komt eigenlijk geen van de klassieke middenpartijen en zie je dat aan de onderkant van die lijn PVV, 50 plus en SP heel veel voorkomt en daarboven meer GroenLinks in D66 maar bijvoorbeeld CDA en partij van de arbeid komen eigenlijk nergens in de top 3 van die groepen voor maar dat was een moment opname als ik even iets van een voorspelling moet doen het zit volgens mij in mijn allereerste plaatje uiteindelijk ja er zijn in een deel van deze groepen mensen boos over het verliezen van rechten op gezondheidszorg, over het verliezen van banen of over een gevoel van onveiligheid en immigratiestromen maar wat nog veel dieper zit en ik denk dat daar de politiek heel vaak een plank mislaat is dat nog groter deel van de samenleving behoefte heeft aan een toekomstperspectief voor Nederland en mijn stelling zou zijn dat op dit moment vaak de politieke partijen winnen die het hartst mopperen maar staat er iemand op zou kunnen schetsen waar het heen gaat dan denk ik dat die daar tegenop kan boxen en in feite wat u er met z'n allen ook van vindt is dat wel een klein beetje wat er in Amerika gebeurd is want je kunt vinden wat je vindt van wat Donald Trump heeft voorgesteld maar make America great again daar en met een aantal concrete plannen schetste die voor een deel van de samenleving ook een perspectief daar kunnen wij van vinden wat we ervan vinden maar het was niet alleen een stem van de mopperaars en ik denk dat dat meganisme ook in Nederland speelt ja, nog een vraag en gezondheidszorg speelt u dus wel echt een hele belangrijke rol in want ook in de gezondheidszorg is veel gemopper maar dat zei ik al juist ook veel behoefte aan een schets maar hoe ziet die zorgen dan over een paar jaar uit als ik het nodig heb Harry Kemp het recht geven en de spanning aan tussen kwalitatieve zorg en kwaliteit van leven impliceert dat niet dat er heel sterk is tussen de zorgorganisaties en organisaties die meer het leven mee positief beïnvloeden dat die kloof moet worden opgeven dus dat de verbinding van het klassieke zorgdomijn en de overige domijn wonen en het sociale domijn dat daar meer verbindingen tussen moeten komen ik merk het ik ben wat actief in de zorg voor te dementeren dan zie je dat een hele apart circuit een zorghond in de professioneel circuit zich ontstaat en dat er nu in de informele zorg en de samenleving zich weer circuit ontstaan en die twee hebben vaak helemaal geen verbinding is dat wat aan te doen vanuit je ik geef er op twee manieren een antwoord op ja ik zie ook dat er nog steeds heel veel in kokers gewerkt en gedacht wordt en niet in de laatste plaats komt dat ook weer door de Rijks overhand want weet je het SCP is een interdepartementaal instituut nou hoeveel moeite wij wel niet hebben om de departementen ambtenen met elkaar in gesprek te laten gaan en duidelijk te maken dat als je het sociaal domijn nu wilt bestuderen dat je tegelijkertijd door die kokers moet kijken zie je dat ook daar de directies weer terugvallen op waar hun staatssecretaris dan voor verantwoordelijk lijkt te zijn dus daar begint het al en dat zie je in gemeentenhuizen terug en het blijkt toch nog heel lastig en daar hebt u dan in de praktijk last van om financieel organisatorisch doorheen te reken waar ik een keerzijde plaats is dat ik denk dat wij in Nederland moeten oppassen met het praten over grote kloven afstand ik vind zelfs dat we moeten oppassen met die elite en vol die is eigenlijk helemaal niet zo groot ik kom eerlijk gezegd alleen maar bestuurders en professionals tegen die hier heel erg over nadenken die hier ook deels opgeleid worden dus ik durf hier al niet anders te zeggen maar het is ook echt zo en we creëren dus ook wel een afstand die er niet is en het is iets anders dan dat we soms handelingsverlegen zijn dat we even niet weten hoe en dan zou ik zeggen experimenteren met zijn instellingen ik vond dat prachtig en misschien doen anderen het ook heeft veel mensen met dementie zitten hij heeft een deel van zijn huis heeft hij helemaal omgebouwd letterlijk met voorwerpen en beelden en zijn ouderen die dement zijn die komen die worden 50 jaar teruggeworpen in de ruimte waar zij zitten veel doen dat met voorwerpen maar hij heeft dat ver doorgevoerd en wat gebeurt daar ineens ze konden helemaal niets meer in een keer praten ze weer met elkaar en wat hij heeft gedaan is hij heeft niet zitten wachten of de inspectie het goed vond dat al die rommel daar mocht liggen want ik hoor heel veel verhalen van verzorgingshuizen die de rommel weer weghalen omdat er een inspecteur komt die het niet hygienisch genoeg vindt hij is het gewoon gaan doen en ja, ik weet dat dat soms consequenties kan hebben maar daar hebben we dus wel nodig dat soort gedrag heb je vertrouwen dat de gemeente die eigenlijk geen last hebben van die historische verkokering en zullen slagen wat meer verbindingen te maken want hier en daar zie je het positief maar je ziet af en toe dat het helemaal niet opziet het is nog heel lastig ik denk dat heel veel gemeenten hebben de afgelopen 2 jaar vooral gefocust op hoe krijgen we dit allemaal vreselijke term geregeld je ziet in de WMO meer variatie wat meer eigen keus maar je ziet bijvoorbeeld voor de jeugdzorg en voor de participatiewet dat ze eigenlijk ingezet hebben op continuiteit van wat al was ik denk wel ik zie ook al andere tendensen en ze zijn zuinig op het geld geweest vanuit angst dat het allemaal niet betaalbaar was en nu blijft er weer geld over wat ik wel zie en laat ik daar dan een hoopvol signaal geven ik zie ook gemeenten die bijvoorbeeld nu zeggen de oplossing voor dit gezin voor deze ouder is eigenlijk de schuldhulpverlening deze mensen hebben zoveel last van een stapling van schulden maar die schuldhulpverlening die zit niet in die 3D-centralisatiewetten en wat gaan we nu doen als Rijksoverheid eigenlijk vinden we dat een hele goede zaak want als je daarmee de kwaliteit van leven van mensen verbeterd waardoor ze ook minder hulp nodig hebben dan mag je eigenlijk een groot applaus geven aan die gemeenten die dat wij bij weten betrekken alleen ja dan zie je meteen de discussie gaat het dan naar het goede ik denk dat als je daar dan als Rijksoverheid niet op mee beweegt dan heb je eigenlijk de verkeerde beslissing genomen met decentralisatie want decentralisatie roept dit nu juist op de gemeenten daar hun keuzes in gaan maken de goede maar ook de slechte keuzes dat is de consequentie van het systeem en ik zie nu het nu bij maar ik heb er wel zorgen om want we zien heel veel keukentafelgesprek en wijkteams ook nog niet optimaal functioneren om het zacht uit te drukken we hebben niet tijd voor de koffiegesprekken ik zie je graag over een half uur terug en ik wil Diana en Kim heel hartelijk danken oké nou het is zo ver de 8e stolte lezing gaat uitgesproken worden door professor Adero en die behoeft verder geen enkele introductie ooyy ooyy ja zoals ik hier sta heb ik de nervositie van een première terwijl het toch een slotse optreden is dat is heel rijn en bovendien laat ik even de eerste twee sprekers voor voor de pauze bedanken we halen uit mijn hart gegeten we hebben natuurlijk wat gespart lichtelijk van tevoren dat is precies uitgekomen wat ik hoopte wat ik eigenlijk niet had verwacht maar wat ik ook wel blij om ben is je wilt altijd graag dat de mensen die na jou nog aan het werk zijn dat die jou overtreffen het zal voor mij ook niet zo zijn dat ik hier iets kan neerzetten wat jullie presentatie overtreft dat gaat niet gebeuren zeggen mensen tegen elkaar het was een leuk verhaal het is toch wel goed dat die weg gaat ik zoek nu zo'n knippertje waarmee ik de dia's kom ja nu gaat er even iets fout want we gaan eens even kijken oh ja dat ligt hier ja hoe duurverd dat is natuurlijk gewoon een vraag aan mij zelf dat begreept iedereen wel de stolte is al geïntroduceerd er is ook nog een boek over de zwoog en daar staat stolte nog veel uitgebreider in echt een heel kleurrijk figuur daar ga ik het nou niet verder over hebben maar ja, hij heeft wel als eerste zijn cursusziekenhuisbeleid in de markt gezet dat was uniek Henk heeft het eigenlijk al aangegeven als je die cursus had gevolgd dat was het ticket voor je carrière in de gezondheidszorg en zo is dat eigenlijk tot halfwege die jaren 90 ook zo gebleven en ik ben zeer vereerd dat ik hier mocht komen om die cursusziekenhuisbeleid voor je er te brengen en nog andere dingen te doen maar als je er ook terugkijkt dan zie je dat stolte eigenlijk wel zijn stempel heeft gedrukt in zijn denken in zijn poging tot verwetenschappelijking van het management in de gezondheidszorg zijn stempel heeft gedrukt op nou toch wel twee generaties in de gezondheidszorg dat is nog al wat als je terugkijkt naar die periode heeft vanaf begin van de jaren 60 tot eigenlijk wel halfwege de jaren 90 dan zie je dat de gezondheidszorg echt getransformeerd is de uitgangspunten van de manier waarop wij zorg leverden zijn in die tijd op zijn kop gegaan zijn helemaal veranderd ik zal een voorbeeldje geven er ligt straks een boekje ik heb een tekst uitgeschreven en toen ik die had klaar gemaakt wacht ik van ja, dit kan ik niet gaan vertellen want dan zijn we de hele middag bezig daar staan nog allerlei andere dingen in ik pak er wat stokpijtjes van mezelf uit daar ga ik het nu over hebben maar dat boekje ligt straks buiten daarin staat die transformatie beschreven één illustratie in de handicapenzorg die is nog niet zoveel in beeld geweest vandaag we handen een zorgvisie in de tijd van Stolten waarbij mensen met een handicap concentreerden in een soort subcultuur zover mogelijk weg van de reguliere samenleving exclusie en als je daarvoor kiest dan verandert het meteen de hele manier waarop je je zorg aan moet moeten organiseren dat doen we met transformatie dat zag je in de handicapenzorg dat zag je in de psychiatrie vermaatschappelijking je zag het eigenlijk ook in ziekenhuizen die zijn de richting uitgegaan van klinische implementiescentra je zag het in de verpleeghuiswereld waar je het niet meer kunt veranderen en je zag het in de verpleeghuiswereld waar je het niet meer kunt veranderen in de verpleeghuiswereld waar je het medisch model geleidelijk aan werd afgeschaft en veel meer werd ingeweld voor een model waar in de kwaliteit van leven waar Kim het zo over gehad heeft werd ingevoerd nou die transformatie met Kim heeft dat ook al laten zien grote opbrengst, we leven langer we leven ook langer gezond Kim heeft daar nuwanties in aangebracht niet iedereen leeft langer gezond het is toch gewoon een geweldige prestatie het is een geweldige prestatie ook internationaal herkend wordt ik heb veel met studentengroepen in het buitenland gezeten en eigenlijk was hij altijd de boodschap van wat kom je hier doen want jullie doen zulke spectaculair dingen in Nederland geweldig veel internationale herkending zelfs in al die rangordes in al die leesjes die gemaakt worden internationaal wij ik verder niet zo erg aan de hecht en over de Minderlandse waardering we zijn eigenlijk best wel trots als Nederlandse burgers wat in de gezondheidszorg wordt geboten maar we maken ons inderdaad behoorlijk ongerust als de toekomst het stokpaartje wat ik hierbij heb is dat als je kijkt hoe die transformatie zich vol trokken heeft zit daar een gemeenschappelijk stramien in overal in die gehen is met dezelfde richting uitgegaan allemaal de inclusie de omarm overal in de psychiatrie wat je ook kijkt het is allemaal hetzelfde patroon en als krantenlezer als kijken naar de televisie denkt u misschien van ja dat is wel zelfsprekend want er is in Hagen een soort commando centrum van daaruit vertellen ze hoe de wereld goed veranderen en er zijn managers in de zorg en die pakken dat op en die gaan vervolgens daarmee aan de slag en zo werkt het natuurlijk niet zo is het niet we hebben in Nederland een maatschappelijke organisatie waarin zorginstellingen de vervoerlijkheid hebben je kan je eigen strategies de keuzes maken en als je je dat realiseert dan is het alleen maar verbazingwekkend dat kennelijk in die 30-40 jaar al die instellingen hun eigen keuzes hebben gemaakt op dezelfde manier hoe kan dat dan wat is daar de verklaring voor en de verklaring is dat er zeer hecht is naar bestuurlijke netwerken waarden en eigenlijk nog wel een beetje zijn maar je broggen wat af en met elkaar een gemeenschappelijke bestuurlijke cultuur droegen en vanuit die bestuurlijke cultuur en de ambities die daarin wij er vastgelegd ontwikkelde die zorg zich om een bepaalde meer die bestuurlijke cultuur die stuurde in feite die ontwikkelingen aan en werd natuurlijk wel geïnspireerd door wat in een haal gebeurde maar dat wij in termen van randvoorwijders net zoals banken opgeven met druk uit oefenen en randvoorwijders stellen voor zorginstellingen ook een zekere mate van richting geven aan de ontwikkeling maar het is de eigen verantwoordelijkheid van die managers om een gegeven te zeggen dit zijn randvoorwijders, dit zijn de condities wij maken deze keuze er is altijd een keuze en nogmaals die keuze die gemaakt is in die afgelopen jaren in die decennia ging steeds dezelfde richting uit waarom? omdat er gemeenschappelijke waarden en waar er gemeenschappelijke waarden in de eerste plaats en saluzeer bekend voorkomen een gelijke toegang en gelijke behandeling solidariteit wij organiseren de zaak zo de zorg organiseren wij op zo'n manier dat al onze burgers in feite op hetzelfde moment dat ze behoefte hebben aan zorg als de nood aan de man is dat ze er ook bij kunnen en dat ze ook de best denkbare zorg krijgen ook zo'n waarde de best denkbare zorg dat is wat de burger verwacht maar dat is ook wat de professional probeert te realiseren in zijn werk een andere waarde is de vertrouwensrelatie en Diana heeft het op een wat andere manier ingevuld maar ik vertaal het me even terug in de oude termen van die bestuurde cultuur de vertrouwensrelatie tussen de professional en de zorgvragen want het is een soort symbiotische relatie je geeft je eigenlijk aan elkaar over als het niet goed afloopt is dat een nederlaag voor de professional het is een relatie en dat is in feite wat ik weet Diana zo goed heb teruggehoord maar het is een centraal de waarde geweest en nog steeds misschien in die bestuurde cultuur een andere waarde was geen winstoogmerk gezondheidsoor is niet iets waar je geld aan verdient professionals mogen er goed inkomen aan ontlenen dat wel, soms kan je erover zeuren of het niet te veel is of te weinig maar als professional mag je het doen maar als organisatie ga je het niet zo organiseren dat daar winst uit moet komen waarbij aandeelhouders een zeker mate voor rendement in hun zak kunnen steken dat als kernwijde in de gezondheidszorg dat was wat er in die bestuurde cultuur zat en dan staat er ook een bepaalde gedragsregels in en draggedragsregels in die bestuurde cultuur waren in feite en zijn nog steeds heel rendans van de aard dat betekent je praat met elkaar in zoveel mogelijk in netwerken je trekt op met elkaar in bestuurde netwerken en als er bots en de belangen zijn dan ga je met elkaar om de tafel noem het maar polderen wederzijdse aanpassingen uitruiden verdelen de rechtvaardigheid zo doen we dat zo oordelen wij onze samenleving en u voelt al aan dat staat natuurlijk een beetje opgespannen voet met het idee dat je elkaar zou moeten concurreren dat zat zeker niet in die bestuurde cultuur wat er in die bestuurde cultuur ook al zat ook al op de moment dat Stolte aan het werk ging was een, wat ik noem een handelingsrepertory je bent verantwoordelijk voor je organisatie en je moet keuzes maken over waar moet het naartoe met die organisatie en dan val je terug op bepaalde regels en bepaalde inzichten gedeelde regels en gedeelde inzichten een strategisch handelingsrepertory en dat handelingsrepertory in de tijd van Stolte was niet iets uit boekjes was niet iets met de wetenschappelijke fundering dat was een soort ervaringdeskundigheid die door de jaren heen was gegroeid die zijn waarde in de praktijk had bewezen dat wel maar waarvan we niet wist of het toekomst bestendig was en Stolte heeft dus zeg maar vanuit de organisatieweterschappen vanuit planningsteorie en dat soort zaken heeft hij wetenschappelijk gevalideerde kennis toegevoegd aan dat handelingsrepertory dat was denk ik een belangrijk element in zijn of een belangrijke element in de betekenis die hij gehad heeft in de ontwikkeling van de gezondheidswerk dat is wat ik zie als de bestuurdijke cultuur en waar ik mij dus zorgen over maak of een allergelijke natuur als we het wel hebben is dat die sturing van die cultuur verloren gaat misschien is dat helemaal niet erg de samenleving wordt er heterogeen door maar het is in elk geval een verschijnsel wat je kan constateren in de ontwikkelingen van pakweg de afgelopen 10 jaar en als ik probeer te begrijpen waarom dat gebeurt en als die sturing wegvalt betekent dat die sturing ergens anders weer vandaan moet komen of dat hij helemaal verschuift naar afzonderlijke instellingen hij gaat in elk geval verloren door drie dingen de woordstelling met het macro-budget dat wil ik met u even doorspreken het feit dat bestuurders op verschillende manieren gebruik zijn gaan maken van een bedrijfskundig denkkader en in de derde plaats zijn door de maartwerking allerlei nieuwe aanbieders in de maart gekomen die hele eigen waarde zetten hebben die onder zijn aan dat glorieuze verleden van die bestuurlijke cultuur kan je zou je kunnen zeggen eerst maar eens even over dat macro-budget wij kennen in Nederland het geld wat wij gebruiken voor de gezondheidszorg komt uit de zorgverzekeringen de WMO is even wat anders maar dat we het even op de zorgverzekeringen houden en u weet wat de essentie van de verzekering is als er schade is moet er uitgekeerd worden u zou toch heel raar staan te kijken als aan het eind van het jaar uw huis afbrandt en de verzekering zegt ja maar ik heb een budget en dat is eigenlijk al op dit jaar dus komt u volgend jaar maar terug zo weet dat niet in een verzekering zo kan het eigenlijk dus ook niet werken in een zorgverzekering toch hebben wij in de jaren 70 als overheid als samenleving eigenlijk het soort macro-budget gecreëerd voor de gezondheidszorg voor de onderreiksbegroting en er waren goede redenen voor er zitten hier een aantal macroeconomen in de zaal die kunnen veel beter dan ik uitleggen waarom dat goede redenen werden maar je voelt er aan het vringt het vringt het verzekeringscharacter de ene kant en een limitering van het geld wat beschikbaar is voor die verzekeringen de andere kant en dat was misschien ook wel denk ik de essentie van de reden waarom al die zorgaanbieders die keur georganiseerd waren in landelijke verbanden en landelijke organisaties nou ik denk vanaf de jaren 70 tot voorkort eigenlijk in Den Haag altijd weer als lobby waren en zeiden dat kan niet zo, het moet anders nu is het een beetje afgelopen en in elk geval op landelijke niveau er zijn bestuurlijke akkoorden waarin de sector in feite zegt wij vinden dat macro-budget een legitief iets en wij laten ons daar min of meer in opsluiten maar daarvoor proberen we er altijd onder uit te komen er is natuurlijk een hele goede reden waarom dat verzet er was de gezondheidszorg is een geweld dynamische markt is echt een groeimarkt en als je wordt gewonden aan een budget dan betekent dat je die groei niet meer één op één kan vertalen in meer geld naar je toe in een hogere premie in feite maar dat je met het beschikbare geld moet proberen ook die groei op te vangen en dat kan, dat begrijpt iedereen wel dan moet je efficiënt te gaan werken met het beschikbare geld moet je op een of andere manier beter gebruiken en dat is ook precies wat de overheid en de politiek altijd zei als wij op landelijke niveau aanklopten wij de overheid dan zei dat het niet geld genoeg er is geld genoeg je moet het gewoon beter gebruiken ik ben daar ervaringstijdskundig in ik ben een tijdje lang branchevoorzitter geweest aan het eind van de Nederlandse Zorg Federatie eind jaren 90 en wij brachten elk jaar een rapport uit gezondheidszorg in Tel en toen was het wel heel mooi geobjectieveerd en dan kwam je daar weer in Den Haag en dan zei die politie ik ga nou eerst maar eens doelmatig werken twee verschillende werelden die helemaal langs elkaar heen schoven en dat was misschien wel een eilig spel wat we hadden op landelijke niveau maar ja, ondertussen was er wel een budgetering ingevoerd en daar moest je dus aan houden dus op instellingen niveau, op organisatiediveau moest je hier gewoon aanpassen er was maar zo veel geld en de vraag die na je toe kwam die mensen hadden steeds hogere verwachtingen ja, dan moet je wat dus wat moet je dan doen nou, in de eerste plaats ik heb het nu over de periode in de jaren 80 als zo'n financiële opgave naar je komt dan kijkt je rond in je organisaties wie daar verstand van heeft dat waren niet de mensen die op dat moment echt in controle waren, dat waren de professionals dus je ziet in de jaren 80 dat in de bestuurlijke sleutelposities veel professionals worden vervangen door financials dat is logisch want, waarom je had in dat handelingsrepertory had je een kostenstratigie nodig je moest wat aan je kosten gaan doen want anders kwam je niet uit dan was het eind van het jaar kon de kast niet kloppen nou, dus wat we zien is dat vanaf de jaren 80 in de gezondheidszorg een kostenstratigie komt maar wel een primitieve wat ik zag, in de jaren 80 dat is eigenlijk in de jaren 90 dat was een soort besmetting van uit het Haagse politieke jargon die zei, er moet bezuinigd worden als je ging graven, dan ging het helemaal niet over bezuinigingen maar over het afrennen van de groei maar ik bedoel me dat bezuiniging het slagwoord was, er moet bezuinigd worden ja, je moest elke keer maar weer bezuinigd worden want anders kwam je straks niet uit met ons geld en hoe bezuinig je dan en daarom was het primitief zeker in het begin nou, dat doen we met de kaasgaaf iedereen moet gewoon 10% indever in de eigen organisatie in het beleidsmatige jargon een beleidsarme oplossing daar zit er geen keuzes in dan is zo'n bezuiniging niet gekoppeld aan het toekomstbeeld dat toekomstbeeld is fucking putters waar woont het naartoe nee, we moeten bezuinigen het is pompo of verzuipen, zoiets onderdeel van die primitieve kostenstratigie was het uitstellen van investeringen maar als je dat doet en het doet dat het systematisch dan won je in feite je infrastructuur uit dan zit je met dingen die al 10 jaar lang zijn afgeschreven of zo en steeds, weet dat fouten gevoelige worden, dat soort zaken dus dat is misschien voor 1 of 2 jaar wel aardig om te doen maar niet als een systematische strategie en dus ook gaan fuseren want wat in de boekjes gelezen dat schaalvoordelen oplevert nou, ik denk dat ik wel zo'n stapel literatuur heb van mensen die geprobeerd hebben om uit te rekenen wat er allemaal opgeleverd heeft en dat gaat alle kanten om want het is zo complex en zo ingewikkeld en ik ben er nog steeds niet van dat die fusies die schaalvoordelen hebben opgeleverd die in theorie zo beloofd worden in een geval werd gezagd in de praktijk als die jaarrekening moest worden opgemaakt dan leveren we het allemaal niet zoveel op en dat betekende omdat die financiële druk zo groot was en eigenlijk nog steeds is dat er een proces opgang kan van afwentelen van kosten van zo'n primitieve strategie we wenden het af op personeel dus we geven ons personeel geen salarisverhoging meer dat was in de jaren 80 aan de orde toen zijn de salarissen van de verpleging, verzorging, zijn we verwoorden en dat heeft onder geweldige explosie genijd in 1990, toen is nu 91 is er opgericht en toen kon dat dus niet meer sindsdien is er van die afwenteling als strategie geeft mogelijkheid meer aanwezig maar je kan ook afwentelen op zorgvrager dat is heel simpel, wachtlijster toen we begonnen in de jaren 80 in de jaren 90 liep dat verder op toen had een aantal mensen inderdaad schrijven nee, maar het is toch een verzekering die zijn naar de rechtbank gelopen en hebben gezegd ik vind het dat er geleverd moet worden geen wachtlijster en dat is toen opgeloft door te zeggen van wat zijn acceptabele wachtlijsteren dus een paar dagen of een paar weken de treknormen en zo is dat dan weer politiek allemaal ingebed maar vanmorgen reed ik hier naartoe en toen hoorde ik op de radio alweer dat een ziekenhuis in het zuiden van het land alweer had gezegd ja, het raakt bij ons allemaal verstopt wij kunnen onze patiënten uit de ziekenhuizen niet meer kwijt naar de verpleeghuizen want hij zei wachtlijster en dan betekent dat de mensen de ziekenhuizen in moeten dan komen we ook op de wachtlijst dus het begint alweer te groeien we moeten maar eens opletten dat de afwenteling begint weer te komen wat een alarmierend verschijnsel is je kan ook afwentelen op het zorgproces en dat is iets wat ik begin van de jaren tacht heb je gezien gebeuren en dat groeit nog steeds door eigenlijk en tegenwoordig is daar veel aandacht voor de verarming van het zorgproces in het zorgproces zitten elementen die kan je niet goed meten we hebben daar wel woorden voor we noemen het warme zorg aandacht, zei Diana niet zo goed meten bij dat is de eerste wat wegbezuinigd wordt als je dus de werkdruk opvoert in de gezondheidszorg dan wing je de mensen om zich te concentreren op de technologische kant van de handelingen van die relatie waar ik het net over had en de rest laat je dan maar lopen want die technologische ingrepen die zijn vitaal om het leven en de gezondheid verder te kunnen doorzetten maar het zegt niks over de kwaliteit van het leven afwenteling dus dus je ziet in zo'n primitieve kostenstrategie allerlei ongewenste effecten afwentelingseffecten en wat daarbij in feite het meest zorgwekkende is is dat die verschijnselen die maken inbreuk op die kernwijders want wachtlijsten zei het natuurlijk niet overal ze zijn hier en ze zijn daar maar niet op alle plekken dat leidt tot ongelijke toegang in de zorg lijken de leiders ons zelf tot ongelijke behandeling denk ik in de zorg het leidt er ook toe de zorgprofessionals dit is een verlies van mijn beroepsheer hier kan ik niet meer achter staan zeker als die warme zorg verdwijnt dan gaat er dus iets weg wat wel een inbreuk maakt of er is een verlies van die prachtige waarde van de best denkbare zorg die zowel door professionals als door zorgvraagers traditioneel verwacht wordt die hele hoge waarde van het gaat om de kwaliteit van het leven Bram de Svan heeft daar mooie dingen over gezegd de zorg is toch wel echt iets anders het is iets excertieels het gaat om de kwaliteit van het leven de best denkbare zorg dat is wat je graag wilt bieden als professional dat is graag wat je wilt hebben als zorgvraag maar als de zorg verarmt is dat niet meer de best denkbare kwaliteit van de zorg dus een inbreuk op de kernwijders dat is natuurlijk niet houtbaar en je ziet dan dat ergens in de jaren 90 het verder gaat maar dit repertoire is niet goed we hebben een ander denkkade nodig en dan wordt de bedrijfskunde omarmd en daar heb ik dus zelf ook aan meegedaan dus als ik hier nere dingen over zeg dan kunt u dat meteen ook op mijn eigen rekening zetten dat is in ieder geval een handelisrepertoire wat helpt omdat je dat niet meer denkt in termen van bezuinigen maar je denkt in termen van verhogen van productiviteit en dan ga je dus bijvoorbeeld fordio management doen je gaat uitbesteden je gaat je zorgprocesen ga je herontwerpen nou dat levert echt wel wat op dat geeft geweldige efficiëntie verbeteren pro shoenregelen ik heb er nog steeds geen mooie Hollandse woord voor maar het is het zelf tanken in de zorg we schaarven een deel van de zorgprocesen naar de zorgvraagers en als ze genoeg intelligent zijn ze hebben enig denkvermogen dan zijn ze in staat omgeving de productiviteit en de efficiëntie te verhogen en die verwachtingen van die politici te honoreren maar ja het is toch niet het definitieve woord en dat zie je omdat we ook nu nog steeds in de zorg ik had het net al over die wachtleesten hij wordt geklaagd over het verlies aan kwaliteit van zorg en namens de service kwaliteit in het bedrijfskundig jaargrond en daar wordt over geklaagd dus het is nog steeds niet zo dat we weer terug zijn bij die best denkbare zorg met die goede toegankelijkheid we hebben die oude waardes als het waarde wel verloren voor een deel maar niet kunnen herstellen er is geen weg terug en dat heeft te maken met de feit dat ook die bedrijfskunde te bepaalde tekortkormingen heeft een tekort iets meer dan 100 jaar geleden is begonnen in de industriele omgeving massa productie en dat betekent dat als je dat soort processen kijkt dan heeft een bedrijfskunde ontzettend veel te vertellen daar kan je heel veel van leren en als je dan in de zorggrond kijkt dan denk je van ja laboratoria zou daar een mooi voorbeeld van zijn daar kom je dus een heel end mee maar de zorg is natuurlijk niet alleen maar het is een dienstverlenend proces zorgen aan wie er zijn dienstverlenende organisaties maar de bedrijfskundige theorie op het gebied van dienstverlenende organisaties is eigenlijk pas in de jaren 50 op gang gekomen en als je dan ziet wat ze bestudeerd hebben wat zeg maar de grondslag is van het denken over hoe je dit soort organisaties moet functioneren dan gaat het over accountriciëcantoren dan gaat het over banken dan gaat het over recreatiebedrijven maar het gaat niet over gezondheidszorg dat element van die dienstverlening waarbij die symbiotische relatie aanwezig is en die vertrouwensrelatie tussen die professional en die zorgvrager ja dat vind je natuurlijk niet banken doen wel net als of maar goed dan moet je juist luiden dat ik nog maar een keer te lezen oké en de bedrijfskunde is dus wat zwak ten opzichte van dienstverlenende organisaties als het over professionele organisaties gaat met professionele autonomie daar is eigenlijk de theorie voorweiding pas in de jaren 90 weet je van op gang gekomen Nederland is daar een frontrunner in wij hebben Wecherman met zijn boekers en publicaties over het manager van professionals en ja dat is heerlijk maar als je naar Amerikaanse literatuur kijkt dan zijn professionals mensen ja daar moet je zo snel mogelijk dat zijn onwilliger die willen zich niet in laten ordenen in mooie gestammerdiseerde processen daar kom je niet zo heel ver mee er zit een geweldige spanning tussen bedrijfskundigdenken en het denken over professionele organisaties en te slotten ja zorg aanbieders in elk geval in Nederland zijn publiek private hybrides het zijn private rechtelijke organisaties die publieke taken vervullen nou daar vind je in de bedrijfskunde heel erg weinig over dat geeft dat betekent als ik het probeer samen te vatten en nu praat ik Frans van de Bosna hoogleraar bedrijfskunde aan de RSM en die ging twee jaar geleden met pensioen misschien zitten we zelfs wel in de zaal en die heeft heel nadrukkelijk aangegeven dat er schort in die bedrijfskunde dat is namelijk er is geen goed focus op maatschappelijk rendement gaat en niet om het rendement van ouderhouders met andere woorden die theorie vorming daar zit er als wij een gat in en dan zit er ook een gat in als het gaat om de logica van de haastse politiek aan de ene kant en de logica van de bedrijfskunde aan de andere kant die publiek private hybride dat zijn twee logica's die op elkaar botsen en nu kunt je dat bijvoorbeeld zien bevrouw Schippers is totaal tegenstander van de politicaal integratie tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars terwijl mijn collega's schud in de jaren tachtig prachtige publicaties hebben geschreven over hoe mooi dat kan worden als je juist dat soort organisaties met elkaar integreert maar dat heeft te maken met ideologische cursus met politieke cursus die staan dan haaks in een concrete situatie op de bedrijfskunde logica om te zorgen dat je goede constatiatie hebt ja, dat lukt dus niet dat is allemaal helemaal niks en daar blijft het niet bij die bedrijfskunde als je gaat graven heeft een wilde set die niet zo zonder meer de vereniging is met de wilde set uit die bestuurlijke cultuur die ik er net voor u heb beschreven om maar iets te noemen het is, bedrijfskunde is het heel erg goed om in bepaalde situaties activiteiten te concentreren banken hebben dat goed begrepen die hebben al hun bankfiliaan in kleine dorpen hier in Brabant hebben ze weggehaald want dat kost natuurlijk verhoudersfeest heel veel om die in de lucht te houden op een gegeven moment heeft iemand gedacht dat dat bij de geboortezorg ook zo is en dat is natuurlijk zo je kan het ook uitrekenen en dan is het de oplossing en dat is de oplossing die nu ook hier gekozen is de economie is allemaal heel erg juist zijn goed verdedigbaar en zelfs macroeconomisch misschien maar u zult maar een zwangere vrouw zijn ergens invereren en dan naar goes moeten voor de bevalling en dat is al onderweg maar een extra complicatie met andere woorden het is een leuk idee dus de concentratie het is een mooi bedrijfskundig concept maar het staat haks op zaken als kwaliteit van zorg toegankelijkheid van zorg portfolio management ook zo is portfolio management is de essentie is dat je zegt ja wat doe ik allemaal ik heb een aantal activiteiten en sommige zijn verlieslatend de bestuurlijke traditie hier was dat als je profitcenters had als je activiteiten had waar je geld aan verdiende dan hevelde je het overschot die loscenters waar je geld bij moest portfolio management zegt ja dat moet je niet als systeem doen je moet gewoon activiteiten waar je steeds geld bij moet structureel geld bij moet je moet je gewoon sluiten maar als je dat allemaal gaat doen en ik zie het in de zorg gebeuren dat het focus van zorgorganisaties versmalt maar krijg je dus doelgroepen in de zorg die zijn van weest die kunnen nergens meer terecht omdat de organisatie in feite het voor zichzelf gekozen heeft en niet voor de zorgvraag die in het veld aanwezig was en als je dus een kostenintensiever patiënt bent waar de NZA geen goed tarief tegen over heeft gesteld dan ben je behoorlijk in de aap geloceerd in Nederland we moeten gaan kijken bij Omega in de Eiberg daar zit een complexe dubbel gehandicapte kinderen die weet niet wat je ziet maar wat interessant is is kijken van hoe wordt dat dan gefinancierd je wilt niet weten wat daarvoor lobby traject aan de grondslag heeft gelegen om te zorgen dat daar in elk geval net voldoende geld binnenkwamen om deze kinderen een menswaardig bestaan te bieden ze zijn zeer kostenintensief behandeling is zeer intensief ja en dan val je buiten de normale paden dan moet je je uitzonderingsprocedie bevechten en dat is een hele lastige en dan loop je dus het risico dat er voor jouw categorie onvoldoende geld beschikbaar is maar in segmentatie op het moment dat we in Nederland de situatie creëren daar komt er straks op terug dat zegt wat echt feeding is de bestemingspartij ik kan het misschien wel via een u-weg-constructie maar dat betekent dat als dat zicht bij wordt dat de zorg niet met de bestenkbaar zorg is dan kan je de mart gaan segmenteren dat is bedrijfskundig is je hebt bij je korfzorg en zeman-zorg waarom niet bedrijfselkundig helemaal verantwoord maar vanuit die oude bestuurlijke cultuur die ik net aangehaald zei Je wilt geen maatsegmentatie in de zorg hebben. Je wilt voor iedereen de beste denkbare zorg hebben. Nou, die bestuurlijke cultuur, die valt uit één. Dat had ik al gezegd. Wat je ziet, is dat de gevestigde aanbieders, omdat dat bedrijfskundige kader toch niet één op één op de gezondheidszorg past. Het zijn al die bestuurders, die zijn op een eigen manier maar een beetje gaan winkelen in die bedrijfskunde, zou ik kunnen zeggen. De een gaat pakten. Dit eruit en de ander pakten. Dat eruit. Het vringt hier en daar. En iedereen heeft daar zijn eigen oplossing voor. Er is geen gemeenschappelijkheid meer in de richtingen die je inslaat. Iedereen in het eigen hieren nu voor zijn eigen organisatie past het bedrijfskundige handelingsrepertoire aan. En dat geeft een soort puriformiteit sinds een jaar of tien die we daarvoor eigenlijk helemaal niet kenden. En dan hebben we ook nog een stel nieuwkomers die zijn helemaal onbelast. Die komen van buiten. Die hebben een eigen waardemix. En de eigen bedrijfsmodellen daarbij. En die trekken zich sowieso al niks aan van wat er in het verleden gebeurd is. Wij door de puriformiteit nog verder toe neemt. We hebben bijna aan het eind. Ja, wat zie je nou gebeuren op dit moment in de praktijk? Wat zie ik gebeuren in de praktijk? Er is een categorie gevestigd aanbieders. Ik denk dat de meeste, zoals we hier zitten, dat, zeg maar, uit die context komen. Jullie organisaties vertonden waarschijnlijk 30 jaar geleden al. We staan nu ook nog steeds. We staan waarschijnlijk over 30 jaar ook. Dat zijn de gevestigde aanbieders. Dat zijn, in de bestuurlijke cultuur, als ik daarnaar kijk, de bestuurders die nog steeds goyaal zijn aan dat beleidskaderzorg, die proberen hun tenten te runnen op een manier waardoor ze uit kunnen komen met het geld, wat landelijk is afgesproken. Dan heb je dus een kostenstratigie nodig die heel krachtig is, omdat je anders die geweldige groeipotentieel in die markt zit, die wildheid zou je kunnen zeggen, de wildgroei misschien zelfs van de zorgmaart, die kan je anders niet opvangen. Je moet geweldig aan je kostenstructuur werken. En wat je ziet, is dat de een kan het wel, de ander kan het niet. Sommige zakken door de ondergrens heen. En in Den Haag zijn ze dan snel klaar. Dan zeggen ze, ja, we hebben zo'n paradepaartjes, maar daar doen ze het heel erg goed. Ja, maar dan zouden ze nog eens eventjes naar de bedrijfskundig moeten kijken, want dan is er ook nog zoiets als locatie voordelen. Als ik bouw in Oostroeningen, dan kost me wat minder dan als ik bouw in de centrum van Amsterdam. En dan heb je een structurele kostenverschil, dat werkt nog jaren door. Dat soort zaken. Daar wordt niet over gepraat in de politiek. Dus dat is maar een snel klaar. Bovendien zie ik, ik zit zelf in een directiegroep, dat ook de mensen die als paradepaartjes worden aangepreezen, dat die zeggen, ja, maar dit houden we niet vol. Dat kader is, dat wordt zo knellend, wij gaan op een gegeven moment ook onderuit met onze kwaliteit. Maar sommige zaken al door de ondergrond heen. Voor de pauze is er over het plascontact gesproken, heel even kort, dat is dan weer zo'n signaal, heel spectaculair. Dat is toch ergens weer een partij door de ondergrond heen gezakt. De politieke reactie is dan om kwaliteitseisen te normeren en zichtbaar te maken. Op dit moment loopt er dus een discussie van hoeveel begeleiders moeten er op een groep de mensen. Ja, dat is allemaal wel leuk. Maar als je zo normeert, dat breng je dan in kaart. In wezen, bedrijfskundig zien, de ondergrens. De bodemkwaliteit, als je normeert, dan normeer je niet de top, als je normeert zegt iedereen, oh, dat is wat ik minimaal moet doen. Dus je lokt uit, als het ware, dat er een marktsegnatatie over staat. Dat is een onbedoeld effect, hoor, van wat er gebeurt. Niemand wil dat natuurlijk. De discussie wil er zeker geen marktsegmentatie. Maar op het moment dat je kwaliteitseisen zichtbaar maakt, op zo'n manier als het nu gebeurt, zet je de deuren open voor marktsegmentatie. Dan zijn er aanbieders die zeggen van, hey, ik hoef er dus alleen maar dat en dat te doen. Zoals scholieren opgelaten zeggen, ja, als ik het zes heb voldoende, dan ga ik wel over. Dat is wat ik zie gebeuren. Dat ik zie gebeuren bij de gevestigde aanbieders. En het gaat iets verder. Dat zijn die andere soortige aanbieders. Er zijn gewoon ondernemingen. Er zijn ondernemingen, of ondernemers, die hebben geld, die hebben kapitaal en die zoeken rendement. En dat deden ze vorige buiten te zorgen. En nu denken ze, nou, er zijn ook wel marktkantse in te zorgen. Als we daarin stappen, dan is er ook rendement te halen. En soms doet ze dat heel mooi. In de ouderzorg heb je de Martaflora-huizen. Topkwaliteit. Echt topkwaliteit. Als je daar naar binnen gaat zegt, ja, zo wil ik het graag hebben. Zoveel rust, zoveel aandacht, zoveel luxe, zoveel komen voor. Zoveel van die mooie dingen die Diana in feite in beeld bracht. Je herken je meteen, want je ziet het, je voelt het. Er is de atmosfeer voor de organisatie. Je hebt ook organisaties, die zetten in het bodemkwaliteit. Dat zie je in de thuiszorg, zie ik het heel duidelijk. Ik zie dat ook in de ouderzorg gebeuren. Dat zijn partijen, die komen gewoon binnen als ondernemers. En die zetten het in de markt. Dat is de marktsegmentatie. Als het gaat om de bodemkwaliteit, in de tijd dat ik brandjevoorzitter was, mocht je wel eens op ministerie komen, dan zat er ergens in de gang. Op een houten bankje zaten er een paar mensen. En dan zei John Bergst tegen mij, John Bergst op mijn directeur. We zeiden, ja, dat zijn de mensen van BtN en van de neefheb. We zeiden, wat is dat dan? Dat zijn de commerciële. Ze bestonden altijd al. Pure commerciële ondernemers. Maar ze zaten in de krochten van de gezondheidszorg. Ze werden eigenlijk niet getolereerd. Ze moesten in het riool en daar moesten ze voor blijven. Want ze hadden een winst-oogmerk. En dat wilden we niet. Maar ze zijn nu door de marktwerking, zijn ze salonveeg geworden. Ze moeten mij eens op de website kijken. Ze praten gewoon even mee aan zijn blazerhoog van de toorden. Maar sommigen van deze aanbieders, die zetten heel bewust in op bodemkwaliteit. Die hebben gezien dat de markt segmenteren valt aan die bevorderen dat. Twee delingen in de zorg. Wat we ook zien, dat zijn heel andere soort aanbieders, dat zijn professionals. Die in die grote gevestigde organisaties hebben gewerkt en zeggen, nou, dat willen we niet meer. Want wij verliezen daar te veel beroepser in. En wij zien mogelijkheden om met focus factories, klein schalige organisaties, om daar iets moois mee neer te zetten en die kernwaarden weer te herstellen. Om weer als professional te werken zoals wij dat willen. Om die beste kwaliteit te realiseren zoals dat voor ons professioneel ook zou moeten kunnen zijn. Je ziet het in de ziekenhuiswereld bij zelfstandige behandelscentra. Dat zijn specialisten. Dat zijn niet de mensen met kapitaal die zorgen, die kijken of ze marktkansen in de zorg vinden. Nee, dat zijn mensen die vaak uit hun familieomgeving, of uit hun eigen erfenis, of wat ook, of soms door een ening bij de bank, maar dat gaat tegenwoordig heel slecht. Geld bij elkaar halen en een ZBC beginnen, een zelfstandige behandelscentrum beginnen. Daar zit, behalve ondernemerschap, ook een stuk, professioneel idealisme in. En je ziet, je hoeft maar een ZBC binnen te lopen. Het is een wereld van verschil. Ik denk dat dat er ook ervaringsterskundigen, ik zou daar mooie verhalen over kunnen vertellen, dan komen dan Jan de Borrel toe. Ik heb een ander voorbeeld erbij gestaan, dat is een van mijn art-cursisten, dat is een psychotherapeut, en die heeft op een gegeven moment gezegd, ik breek uit mijn organisatie, ik begin voor mezelf, met een heel ander model, ik begin telefoontherapie, want wij zouden die mensen naar mijn toek moeten komen. Eén keer een intake, face-to-face, en daarna kunnen we het zij, met internet, met beeldschermen, het zij gewoon over de telefoon, kunnen we gewoon met elkaar praten, en zo kunnen we het ook afhandelen. Dat is ook zo'n mooi voorbeeld van een professioneel, die op de oogblik trouwens bezig is met crowdfunding, want het staat zo geweldig aan, het wordt zo herkend, als een terugkeer naar de oude, de oude waardes in de zorg, het wordt zo goed herkend dat de huisartsen nu graag naar hun verwijzen, de drie of vier verschillende locaties gaan openen, dan heb je ongeveer een ton nodig om dat te doen, en ze zijn ook geladelijk op de helft via crowdfunding om dat te doen. Het is een heel leuke modellen, dat geeft toch wel in de gehoop, en het is ook wel een uitdaging voor de gevestigde aanbieders, je hebt ook burgerinitieven, en Kim heeft het er al over gehad, er zijn op dit moment, alleen al in Oost-Brabant, 140 van die zorgcooperaties, die zitten vooral op het gebied van zorg en welzijn, die ondersteunen burgers in de thuis-situatie, maar je daar begint het te bewegen. Daar zit een stuk bewustwording in, en ik weet het ook wel, het heeft ook met een klein schalige dorpskerne te maken, daar gaat het natuurlijk makkelijker dan in de stad, maar ook hier liggen wel allerlei perspectieven. En daar gaat het niet om geld, en als er geld nodig is, dan wordt het ook eventueel wel uit eigen zak, wordt dat erbij gehaald. Verwendenzorg is een heel speciaal iets, dat zijn middenincidenten, dat is iemand die eigenlijk voor zichzelf, Joke Leenders, initiatief en neemt, sponsor geld haalt, en daarmee heeft het benaam in de gren, ik heb de zorg, en in de psychiatrie mensen een top ervaring geeft. Dat kan je alleen maar doen, als er niet altijd optimale zorg wordt geduiferd, top ervaringen. Met de verwendzorg, moet ik mij eens in de kant lezen. En dan, en dat is heel interessant, en dat geeft veel hoop voor de toekomst, dat zijn de aanbieders die eigenlijk uit dat micro-budgets voor de zorg breken. Dat zijn de mensen die zeggen van, ja luister eens, wat die zorg verzekeraars bieden, is voor ons niet genoeg, om die waarders, die verwacht worden in de zorg, om die te realiseren, om het zorg aanbod op een dus daar nog niet foto brengen, dat we aan alle verwachtingen voldoen. Dus wat doen we dan, we gaan, dat die zorg inkomsten gaan me aanvullen, dat deed sommigen van die ondernemingen ook, dat had ik eigenlijk even moeten zeggen, die Martaflora-huizen, daar kom je natuurlijk alleen maar binnen, als je heel veel geld hebt. Want het is niet de bekostige wat ze daar doen, uit het BKZ, dus je moet er ook geld bijbrengen, en dat gaat dus heel eilig, maar er zijn ook aanbieders die doen dat anders. De hospices, de zelfstandige hospices in Nederland, hebben een speciale voorgeschiedenis, en die kregen alleen maar de thuisvorg vergoed, terwijl je daar werd opgenomen. En wat er dan gebeurt, nog steeds, in dezelfstandige hospices, wordt gezegd van, kunt u zelf uw verblijf betalen? En het is verbaaselijk, hoeveel mensen dat kunnen, en als het niet zelf kunnen kan, de familie eromheen, zeker in de hospicesfeer, dus dat wordt betaald, maar ja, er zijn ook mensen die kunnen het niet betalen. En wat je dan ziet, is dat die hospices, die zijn geweldig verankerd in hun lokale samenleving, en zijn in staat om daardoor geld uit die samenleving te trekken, van mensen die het waardevol vinden, dat dit zorg aanbod er is. Dus die hospice worden gedragen door de lokale sociale infrastructuur, zou je kunnen zeggen, daar komt geld uit, dat geld in de aanvulling, op datgene wat er, zeg maar, macrobudget die er kan worden geneverd. En het is fantastisch in dit soort huizen. Het ziet er echt prachtig uit. De Thomashuizen, gaan zelfs nog een stapje verder. Thomashuizen is voor verstandelijke handicapten, dat is een familie die is kleinschalig, daar zijn dan professionals, ik heb het verhaal helemaal gehoord van enige van mijn oude studenten, echtpaarden, die daar in feite de tent runnen, maar het zijn wel professionals die dat doen, die vervullen alle functies voor deze mensen, voor deze handicapten mensen. En ja, dan krijgen dus geld uit de langtuur gezorgverzekering, dat is één, maar deze mensen zijn, deze formule, ze zitten ook zo in elkaar, wat er ook geld, uit andere sociale regelingen wordt gehaald. Dus er worden als weinig subsidieregelingen, die in Nederland bestaan, sociale wetgeving regelingen, die worden gestapeld met elkaar en die worden gebruikt om daar de woon- en leefsituatie te realiseren. Dus er wordt gegogeld, nou, gegogeld is, die zo net wordt in dit geval. Er wordt een verbinding gemaakt tussen zorggeld en wajongeld bijvoorbeeld. Ik zie jou zitten. Jacques Wachtmans is iemand, ik zie hem knikken. Heel creatief. Er wordt dus op die manier met geld omgegaan. En omdat er ook nog een huurcomponent in zit, wordt er ook nog wat huurgelden gegoogeld en dat wordt zo creatief gedaan, dat men er op instellingstniveau, en ik denk dat dat belangrijk is, dat er op instellingstniveau een soort micro-solidariteit ontstaat. Dus niet het solidariteit zoals wij die nu nationaal georganiseerd hebben in onze sociale regelingen. Nee, je doet dat dus in het hier en nu van het micro-niveau. Je haalt overal geld bij elkaar en je zorgt dat de mensen die het geld niet hebben, dat die gecompenseerd worden door de mensen die het wel hebben. Solidariteit, maar op micro-niveau. De Thomas-huizen zijn een succes. Het gebeurt nu, de familie wordt nu gekopieerd voor de menten mensen. Dat heet de herbergia, als ik het goed heb. En als je, dat is dan de derde variant, die ik zie, als je naar Amsterdam gaat en naar het centrum van Amsterdam, zeg maar, rondom de Nieuwmaart, werkt de Regenburggroep. En de Regenburggroep is ook zo'n soort formule. Je kunt het voorstellen in het centrum van Amsterdam. Daar zitten echt, voor een deel zitten daar de mensen die aan de onderkant van de samenleving zitten. De Regenburg-booggroep zorgt voor deze mensen. Dat doet ze ook weer met collectieve middelen. Maar die middelen worden ook weer aangevuld met nauwelijks door geldstromen die uit de kerk komen. Sociale geldstromen. En je ziet dat al deze partijen, hospices, Thomas' huizen en die Regenburggroep, die zijn goed in het genereren van sociale geldstromen in aanvulling op onze collectieve financiering. En daardoor zijn ze in staat om professionals meer mogelijkheden te geven dan, zeg maar, in het reguliere aanbod vaak kan en een hogere kwaliteit te bereiken, waardoor ook de zorgvagers ontzettend blij zijn. Nou, dan het laatste is dat er ook nog nieuwe toetreden zijn die bedoeld of onbedoeld een puur private markt ontwikkelen. Dan hebben we het weer over segmentatie en over twee delingen in de zorg. Nijgeertien, dat zijn ook een paar autocosisten voor mij, die zijn op een gegeven moment een fertilisatiekliniek begonnen en die trekken eigenlijk een soort zelfstandige behandelscentrum. Je trekt de fertilisatieactiviteiten in de ziekenhuis en je zet ze in een aparte kliniek neer. En wat gebeurt er dan? Dan zeggen de verzekeraars en dat is helemaal begrijpelijk. Je kan wel leuk met iets nieuws beginnen maar je krijgt geen contract van ons. Dus ik heb met de jongens gesproken en zei, hoe ging dat dan? We moesten in het begin gewoon de private markt op en we konden achter mensen aan die een restitutiepolis hadden. Maar we hadden geen contract. We hadden geen contract. En als je dan toch je ambities hebt en je wilt overleven, dan ga je dus op de private markt zitten. Nou, in de fertilisatie is dat niet zo moeilijk want er zijn grote koopkrachtige doelgroepen, dus dat loopt als een trein. Ze hebben nu al drie van dit soort centra. En nu gaat het nog steeds harder lopen om dan nu de verzekeraars te zeggen voor God. Dat is toch wel mooi wat jullie doen hier, daar hebben we bewezen. Dus nu krijg je een contract. Maar ondertussen hebben ze onbedoeld wel een private markt gestibuleerd en mensen daar aan gewend, dat als je maar betaalt, dat je dus ook wat kan krijgen. En in Den Haag zit een club. Goldcare. Occidenten. Dat zijn professionals. Dat zijn medici. En die hebben daar een orthopedische kliniek, het Goldcare. En die hebben helemaal geen contracten. Met wie dan ook? Die beginnen er niet eens aan. Dat is echt een private markt natuurlijk. En dan denkt je, ja, hoe kan het dan? Wat is dat dan voor een businessmodel? Nou, het is heel simpel. In Den Haag zit natuurlijk veel experts. En die hebben gewoon verzekeringen in de brand. Buitenlandse verzekeren is betalen gewoon. Zo simpel is dat. Mensen die op het patente-offer zitten in Den Haag, die hebben gewoon een internationale verzekering. En je stuurt de rekening in, dan wordt gewoon betaald. Zoals de brandverzekering betaalt, zal ik maar zeggen. En ze krijgen ook mensen langs met een restitutie-polis. En ze zeggen, nou ja, het zal niet genoeg zijn, dus je moet wel bijbetalen. Nou, maar als je echt helemaal in de watten gelegd wil worden, dan gebeurt dat. Dus die hebben een goede business ook. En als je dus naar dat patroon kijkt, en nu kom ik echt tot het allerlaatste, van ja, hoe doe je verder? Ik denk dat zowel de burgers, zoals wij hier zitten, en ook die andere groepen die Kim heeft aangegeven, burgers en professionals, die willen allemaal de best denkbare zorg. Het zit niet in ons denksysteem dat de zorgbaard gecegmenteerd kan worden naar kwaliteit. Wij willen allemaal de best denkbare zorg. Nogmaals, Bram de Zwaan heeft uitgelegd waarom. Het gaat over onze existentie. Het gaat over ons leven, over de kwaliteit van het leven. En we weten allemaal wat eindig is, maar in de tussentijd willen we wel heel goed leven. Niet in het hiernaalmaals, maar in het hierneumaals. Dus dat is één. In de tweede plaats, dat macrobudget, als je dat goed bestudeert, dan moet je erkennen dat dat in feiten, de begrotingstechnisch, binnen de Rijksuitgave, aan een soort plafond zit. Als het groeit, ja, dan groeit het. Niet harder dan het Brutowinlandse product, dan de economie groeit. Maar de zorgvraag groeit veel harder. Dat weten we allemaal wel. En die kosten strategieën, die beschikbaar zijn, die hebben uitgeprobeerd in de afgelopen jaren, daarvan zie je, dat ze zijn uitgeput. Dat ze nog steeds allemaal negatieve effecten hebben dat de weg terug naar het herstel van die oude waarde is gelijk het toegang, gelijke behandeling, solidariteit. Die weg hebben we daar net niet mee kunnen terugvinden. De oude kosten strategieën waren klimatief. De nieuwe kosten strategieën zijn veel beter, maar hebben ook onbedoelde neven effecten. Waardoor die waarders, die we zo hoog zouden willen houden in feiten op de terugtocht zijn, al jarenlang. En wat je ziet, is dat die nieuwe aanbieders waar ik het net over had, niet allemaal, maar sommige tonen eruit weg. En dan even, ja, Gron, niet alleen maar, kosten strategieën, maar ook inkomsten strategieën ontwikkelen. Je moet zorgen dat je dus geld van buitenaf, voorbij die qualitative financiering, dat je daar nog aanvullend geld voor krijgt. Dus je moet ook naar het inkomsten management gaan kijken. En dat kan je dus doen door te segmenteren. Ik richt mij alleen maar op de kroopkrachtige groepen. En daar steek ik het geld van in mijn zaken. En die gegeven ik dus alles wat ze willen. En dat gebeurt op de ogenblik. Maar je kan het ook doen, zoals je andere groepen die ik heb laten zien, die op ingenieuze wijzen, op micro-niveau de solidariteit herstellen. Omdat ze een goede verbinding hebben met de lokale sociale structuur, daar geldt uitwezig te trekken, via kerken of via sponsoring of wat dan ook. En op die manier ook, zowel voor professionals als voor de burgers. Dat is geen wetter te realiseren wat we eigenlijk allemaal zouden willen. Maar ondertussen, in de huidige situatie, is er wel die 2-deling in die zorg. En wijn hoop is dus, dat de ideeën van die micro-solidariteit, die wat ik zich voorzichtig zie ontwikkelen, dat dat snel gaat doorzetten. Dat dat dus ook door de gevestigde aanbieders op een of andere manier wordt overgenomen. En als we dat doen, dan gaat de 2-deling op de terugweg. En dan gaan die partijen die ik eerst heb genoemd, die neef-web en die beter je dan weer terug in het riool. Dank je wel. Mag ik nog even iets zeggen? Ja, want ik ben aan het eind van mijn reis. Die reis is hier in 19... ...zij zei wanneer ben je hier begonnen? Mijn eind 1991 zei ik, toen was ik nog net te bouwen voor een hele mooie... ...en Piet Verheijen. En het is een reis geweest sinds 1991. En ik had een paar reisgenoten. In de eerstplaats Marjan. Mijn muze en mijn vangnet. Wij reisten al met jou voordat ik hier kwam. Wij reisen ook nog door. Maar ik had hier ook nooit kunnen staan... ...als de zwoog er niet geweest was. En als het bestuur van de zwoog... ...om redenen die ik nog steeds niet voor 100% doorgrond... ...een eindeloos vertrouwen heeft gehad in mei. Ook wel in Jan Moen. Dus Joss, Harry, Tom, Guus, Henny, Rob... ...we zitten hier allemaal ongelovelijk. Je moet hem toch nog eens een keer op een avond uitleggen... ...tijdens al die netjes die we hebben gehad. Tijdens die netjes die we nog moeten komen. Hoe dat nou precies zat. Want ja, ik heb het altijd als een warm wat ervijden. Er is heel veel steun geweest. Maar ik heb het nooit echt begrepen. Ik had ook een reisgenote die er ook al was... ...vooral ik hier kwam als Jan Moen. Die is ook hier met mij meegereist. Wij reizen samen door in een onzekere toekomst, zal ik me zeggen. En ik heb in veerde jaren hier een reisgenote gehad. Het is Emily, de meeste secretarissen. En ik zie haar nu eventjes niet. Oh daar, die staat achterin. Emily is wijd. Maar Emily is de gele die geregeld heeft... ...dat u hier bent zoals u hier nu bent. Dank je wel. En dat wou ik toch even zeggen. Heel erg goed aat. Maar voordat we er een eind aan maken... ...is het mij een eer om het woord te geven aan de heer Werner. Jos Werner is voorzitter van de Svoog. En die stichting is al enkele keren aan bot gekomen. Vele van u zullen beter kennen omdat Jos... ...van de vele dingen die hij gedaan heeft onder andere. Voorzitter was van de eerste Kamerfractie van CDA. En die was voorzitter van de Raad van de Stuur... ...van het UMC van Drabboud en Nijmegen. Jos. Dank je wel. Aat, wat een heerlijk verhaal. Laat ik daar even mee beginnen. En het weer spiegelt ook zo ontzettend goed... ...wat ik altijd een beetje genoemd heb. De Tilburgse school. En de school van Stolten. Ik heb nog les gehad van Stolten. Hier in de Zalne van Meer Gijshaard zitten... ...die wel ligt van deze zeer autoritair... ...en eigen gereide persoon koleesje gehad hebben. Opdat hij toch een boodschap had... ...die ik zelf in mijn werk in de gezondheidshoer... ...altijd heb onthouden en meegewerkt. Stolten was een meester... ...om de partijk van de dag... ...van het analyseren van hoe werkt het nu... ...in het ziekenhuis, hoe werkt het nu in verpleeghuizen... ...wat is er nodig in de relatie tot de patiënt... ...met behulp van wetenschap... ...wis te vertalen in een microvisie op de gezondheidshoer... ...ontleent aan de praktijk van alle dag. En daar hoort de bron ook te liggen... ...van waarop we beleid moeten maken. En dat heb ik me hele leven lang. Dat heb ik bij me gedragen... ...en dat heeft er ook toegeleid... ...dat ik eigenlijk nooit zo heel erg naar de overheid... ...heb geluisterd. Als ze wat deden, dan toetstik ik het eerst... ...kan ik het gebruiken... ...en betekent het wat voor de praktijk... ...en jouw verhaal was ook een mooie compromis... ...van een wisselwerking tussen praktijk en beleid... ...en alles wat er tussen zit. En ik ben daarom zo... ...onder de indruk van jouw verhaal... ...omdat dat zo heel erg ook de sfeer van stolte weergeeft. En de school van Tilburg is nog steeds gebaseerd... ...besideren van de realiteiten... ...van de echte zorg die gegeven wordt... ...en van daaruit verbetering aanbrengen. En complimenten daarvoor... ...ik heb met plezier naar je verhaal geluisterd. Je bent net precies van... ...ja, de zwoog bedankt... ...maar wij moeten jou danken. Want wij hebben niks gedaan. Wij waren maar een invoudige steunstichting. Wij maakte het mogelijk dat het er was... ...maar jullie voerden het uit. En toen jij in 1992... ...de leerstoel stolte weer betreden... ...naar dat er 10 jaar lang gedonden was geweest... ...over hoe we het nog verder moesten... ...met een laterschap van stolte... ...met de stichting SOZ... ...Stichting Opleidingen Bezontheidszorg... ...daar was de keuze stolt in ondergebracht. De universiteit had de leerstoel... ...stolte geschrapt in de bezuinigingsronde... ...en het veld van de gezondheidszorg... ...Zorgverzekeraar, Zorgaanbieders... ...die hadden weer de zwoog opgericht... ...om te zorgen dat die leerstoel... ...niet verloren zou gaan... ...en een bijzondere leerstoel op de universiteit gevestigd. En daar was een ongelooflijk bestuurlijk gedoe... ... rondomheen... ...dat ik hier niet zal herhalen... ...maar dat heeft tien jaar lang geduurd... ...voordat er eindelijk overeenstemming weggebreikt... ...van hoe het verder moest eind van jouw verhaal. En hoe het moest het verder en moest een hoogleraar komen... ...en die werd gezocht... ...die naast zijn leerstoel... ...Strategisch Management voor de Gezondheidszorg... ...nog een andere opdracht kreeg... ...de laterschap van stolte... ...hier in de Tilburgse universiteit... ...die weer op te bouwen... ...en dan ben jij geworden... ...en je vroeg net... ...ik weet niet precies waarom jullie zoveel vertrouwen in me hadden... ...dat zal ik je nu gaan vertellen. Ik had die vraag wel een beetje verwacht... ...want we hebben elkaar al zoveel gezien... ...maar ik zal het er toch nog eens herhalen... ...ik wil het ook aan u alle overbraken... ...want naast zijn normale oogleraarschap... ...moest hij bestuurlijk en organisatorisch... ...de weg daarbij in een hele bijzondere positie gebracht... ...de oplossing was bestuurlijk... ...om met elkaar samen één organisatie te maken... ...voor de ergernis van stolte... ...was op bestuurlijk niveau niet bereikbaar... ...daarvoor waren we al tien jaar lang weg erover gepraat... ...en allerlei discussies en ingewikkeldheden... ...enzo wordt meer... ...maar wij dachten... ...als we nou... ...aard een beetje paus maken... ...en hem zowel... ...de universiteit een hoog leraarstoel heeft... ...en tegelijkertijd directeur maken... ...van de SOZ... ...en ook directeur maken van de Zwoog... ...dan hebben we de drieenheid in één persoon verenigd... ...dat was voor menig bestuurder in het SOZ... ...een te paapse oplossing... ...wij hebben toen gezegd... ...het zal ook niet in Tiara op zijn hoofd krijgen... ...maar wij zullen allen ons best doen... ...om het in de praktijk weer goed te laten functioneren... ...wat we bestuurlijk niet voor elkaar krijgen... ...en jij hebt die rol... ...heb je op je genomen... ...en als directeur... ...van universiteit en van twee stichtingen... ...bij je aan de slag gegaan... ...het is jou gelukt... ...om het hele boeltje toch... ...in goede banen te gaan leiden... ...en ik noem... ...dat heb je gedaan omdat je zo bescheiden bent... ...niet jezelf op de voorgrond zetten... ...maar het belang van wat er moest gebeuren... ...en omdat je vast houdend was... ...en die combinatie maakt het mogelijk... ...dat jij beschikte over de veiligheid... ...die waarschijnlijk jouw maartje Jan Moens... ...nog beter kan beschrijven... ...want hij doet niks anders... ...dan typeren wat een goede directeur... ...hoe die eruit ziet... ...en ben jij daarin geslaagd... ...om in 1996... ...in eerste hoogtepunt neer te zetten... ...dat de SOZ en de Zwoog... ...fuseerden... ...en dat het onderwijs... ...en de leerstoelen van de Zwoog... ...in één organisatie... ...werden ondergebracht... ...de uitvoering werd nog toevertrout... ...en de Tias... ...maar ook dat jasje... ...paste niet meer... ...op wat wij wilden... ...en er bracht een conflict uit... ...in 1997 tussen Tias... ...en de Zwoog... ...over de verdere voortzetting... ...en is de boel ontvlogte... ...ook uit de Tias... ...en is het ook daar... ...de complicatie... ...van weer een figuur erbij... ...werd heb je vereenvoudigd... ...dat is geen eenvoudige zaak geweest... ...daar is heel wat gepraat... ...en de grondslag geweest... ...maar dankzij jou... ...bescheiden... ...als maar... ...kleine stapjes... ...en een beetje praten... ...en een beetje meedoen... ...had jij een soort... ...bedriegelijke meegaandheid... ...waarmee je toch... ...iets kon doorzetten... ...en dat is... ...je moet bij hem ontzettend uitkijken... ...want als je denkt... ...dat die met je meegaand... ...pas op... ...de volgende dag... ...merk je toch... ...dat er nog een draai aangegeven wordt... ...in een andere richting... ...en dat heb je... ...op een meer dan vertreffelijke wijze... ...heb je dat gedaan... ...we... ...gingen weg bij de Tias... ...en toen... ...is de eerste freeaarsje begonnen... ...met de sociale faculteit... ...want die had toch wel belangstelling... ...om deze activiteit weer te integreren... ...en dat eerste universiteit... ...het had afgestoten... ...zij... ...wij hebben geen belangstelling meer... ...die belangstelling kwam weer op... ...en vanaf dat moment... ...zijn we gaan praten... ...met... ...sociale faculteit... ...om te kijken... ...of hij niet... ...een departement... ...konden opbouwen... ...in de faculteit... ...gegeven... ...hoe die structuren binnen de universiteit... ...in elkaar zitten... ...maar het schijnt wel te werken... ...heb hebben wij in 1999... ...met... ...heel braband... ...een enorm bedrag... ...bij elkaar... ...weet de fietsen... ...om... ...aan de faculteit... ...voor 5 miljoen... ...transo te gaan starten... ...zorgversikkers... ...maar ik daar zitten... ...die hebt... ...dat innovatiegeld... ...van de... ...van de... ...met Wiegel daar... ...geloof ik een miljoen weg... ...gepeuterd... ...voor... ...de provincie... ...Harry... ...jij bent daar... ...met de collectebus rondgegaan... ...en je hebt ook wat in het potje gedaan... ...we hadden zelf nog wat geld over... ...van de cursussen... ...en alles bij elkaar... ...heb hebben we toen 5 miljoen... ...bij elkaar gehaald... ...om transo te starten... ...dat was een enorm feestelijke... ...aangelegenheid... ...heer met Yvonne Verrouille... ...en Wiegel erbij... ...braband... ...gloreren er weer... ...eh... ...zo was het... ...alleen een braband kunnen... ...dat... ...zo makkelijk schaken... ...om even iets bij elkaar te krijgen... ...het klesen voor bestuur... ...toonde ook weer belangstelling... ...en in 2000... ...was er weer een nieuw hoogtepunt... ...toen trapt Henk Gertsen aan... ...als voorzitter... ...van het departement transo... ...en ook Henk heeft... ...een geweldig bijdrage geleverd... ...inhoudelijk... ...en bestuurlijk... ...om dat departement... ...groot te maken... ...wij kregen als zwoog... ...gleidelijk aan... ...steeds meer vertrouwen... ...in de wijze waarop... ...binnen de universiteit... ...vormgegeven wecht... ...en in de periode 2004... ...2007... ...hebben we alle leerstoelen... ...die we hadden... ...in de zwoog... ...overgedragen... ...aan de universiteit... ...en die ging... ...zegnog betalen... ...ook... ...er... ...beste aat... ...je hebt in dat hele proces... ...wat ik me even kort... ...schilderd heb je... ...een cruciale rol vervuld... ...bij je afscheid... ...kun je met voldoening... ...er terugzien... ...op wat je... ...je hebt je missie... ...voltood... ...en er wat er nu staat... ...en departement Transo... ...wat in het hele land... ...bekend is... ...wat geweldige mooie cijfers... ...kijkt... ...van alle acreditatie... ...instanties voor onderzoek... ...ik weet niet wie dat allemaal zijn... ...maar... ...zijn ook belangrijk heen... ...die waren allemaal fantastisch... ...de... ...publicatiestroom... ...houdt niet op... ...en als je het nu... ...het jaarverslag ziet... ...dat er twee honderd medewerkers... ...die er allemaal aan de slag zijn... ...dan zeggen wij... ...we zijn... ...we hebben onze missie verbracht... ...het is ook een periode... ...van afscheid nemen... ...Jan hebben we... ...afgelopen periode... ...afgelopen jaren... ...of dit jaar nog afscheid genomen... ...aat je vertrekt nu... ...en Henk... ...in het voorjaar... ...in maart... ...dan is een hele generatie... ...vounding vader... ...zal ik me zeggen... ...van Transo... ...die zijn... ...dan vertrokken... ...en gaan we weer... ...met nieuwe mensen... ...en nieuwe generatie werken... ...we hebben met... ...buiten gewoon veel plezier... ...kennis gemaakt... ...met dieken van meen... ...die het gaat overnemen... ...en binnenkort geloof ik... ...officieel benoemd... ...gaat worden... ...en we zijn... ...nog blijer met het feit... ...dat zij... ...ook in haar... ...aanstelling... ...mee heeft gekregen... ...de master... ...die wij zo graag... ...hadden... ...gerheeliseerd gezien... ...aat... ...we hebben samen... ...nog al wat... ...in haar grond gescareld... ...om te proberen... ...dat voor elkaar te krijgen... ...is helaas... ...nog niet gelukt... ...maar... ...dat laatste stukje... ...hopen wij... ...dat dieken... ...dat gaat... ...realiseren... ...en Transo... ...master... ...want het is van de gekken... ...dat er enorm... ...hoeveel... ...het kennis... ...die via... ...transe onderzoek wordt verkregen... ...niet kan worden gestructureerd... ...en overgedragen... ...aan jonge mensen... ...want die hele zorg sector... ...kijk de kant... ...kijk naar de televisie... ...die smeekt... ...om jonge mensen... ...die de transformatie... ...van de zorg... ...kunnen... ...realiseren... ...en de praktijk... ...en daar is hier... ...allet kennis voor aanwezig... ...we hebben er ook... ...alle vertrouwen in... ...dat... ...met dieken... ...Transo... ...een goede toekomst... ...verder tegemoet gaat... ...en we hebben als bestuurder... ...nog besloten... ...om ook als vroeg... ...als steunzichting... ...nu de missie... ...bijna vertooid is... ...om daar... ...ook als vroeg... ...onzelf op te hebben... ...dus jouw takers directeur... ...van de vroeg... ...is nog niet helemaal afgelopen... ...misschien wel als... ...hoog leraar... ...want jij gaat ook... ...nog de deur... ...ding doen... ...van vroeg... ...en dan... ...als die transoen is... ...de... ...de transoenmaster er is... ...dan is de cirkel weer rond... ...en zijn we weer terug... ...bij wat stolte... ...der steeds had... ...initieel onderwijs... ...in de... ...academische opleiding... ...met gekoppeld aan onderzoek... ...en zijn we weer terug... ...daar waar het hier op Tilburg heurt te zijn... ...de Tilburgse school... ...vanuit de praktijk leren... ...en dan haag laten zien... ...hoe het moet... ...en niet omgekeerd... ...ik heb zelf ervaren... ...ik heb lang in de eerste kamer gezeten... ...dat... ...hoezeer... ...de wereld is veranderd... ...in de burelen van... ...centraalplantbureau... ...financiën... ...worden allemaal dingen bedacht... ...voor de gezondheidszorg... ...marktwerking... ...maar je kunt niet... ...marktwerking zomaar proclameren... ...door allerlei woorden te veranderen... ...als je de beleidsnoten... ...as van het ministerielas... ...verdweent het woord patiënt... ...dat wecht vervangen... ...de zorgconsument... ...siekenhuizen waren zorg aanbieders... ...siekenfondsen werden zorgverzekerijs... ...affair... ...het hele jaar gewoon veranderde... ...maar als ik in muziekenhuis terugkwam... ...naar dat ik uit een haag... ...weers... ...mijn hechsel gesproeld was... ...met al deze begrippen... ...en ik vroeg aan de verpleegkundigen... ...op de afdeling... ...heb je hier nog een zelfbewuste... ...zorgconsument liggen... ...dan keek ze... ...bij schaapwacht... ...gaan... ...en zei... ...waar heb je het over? ...tot op de dag van... ...dan nam ze me mee naar de afdeling... ...wees op... ...een oud vrouwtje van 83 jaar... ...die zat te worstelen met de vraag... ...moet ik mijn schereld nog laten lichten... ...om een herstentumor te behandelen... ...of moet ik me overgeven... ...in de handen van de heer... ...zelfbewuste zorgconsumenten... ...aat... ...jouw werkwijze... ...heeft veelgoed gebracht hier... ...wij als wook... ...en eigenlijk iedereen... ...zijn jouw zeer dankbaar wil je inzet... ...die vaak ging... ...boven datgene... ...ver uit ging... ...boven datgene... ...wat je normaal mag verwachten... ...we willen je daarvoor heel erg danken... ...en een cadeau aanbieden... ...om samen met Marianne... ...is een mooi reisje te gaan maken... ...en dat wil ik jullie hier aanbieden... ...bedriegelijke meegaandheid... ...had je dat een 2000 niet kunnen zeggen... ...dat... ...had me ver geholpen... ...ik hoop dat u nog een paar minuten heeft... ...mot we willen aard ook even... ...achtelijk danken namens Transo... ...aard slikt al... ...aard... ...naar aard is gewoon... ...hij kan niet voldoende geprezen worden... ...veel is aard gezegd... ...hij was directeur van de Svoog... ...ook leraar hier in Tilburg... ...hij heeft een hele carrière gehad... ...en Rotterdam bij de Erasmus... ...en hij heeft in het verleden... ...meerdere... ...hele belangrijke... ...functies in het land vervuld... ...en top nog eigenlijk... ...nog geleden was hij bijvoorbeeld president... ...van de European Health Management Association... ...en... ...voor ons... ...vanzelfsprekend... ...het belangrijkste... ...in de Godvader van Transo... ...nou gezien de tijd... ...ga ik hier snel erheen... ...want gelukkig heeft Jossa Herve... ...verteld over de ontstaansgeschiedenis... ...over de toevoeging... ...van de opleidingen van Svoog aan Transo... ...en in 2004... ...hij vond een eerste... ...van de visitatiesplaats... ...waar Jossa het over had... ...en zijn wij een departement... ...van de Facultijd Sociaale Wetenschappen geworden... ...dit... ...is aard voor Transo... ...grens verlegend... ...hij kent geen grenzen... ...ook geen ruimtelijke grenzen... ...hij heeft zelf ook iets met ruimtevaart... ...en wat de meeste van u in ieder geval... ...niet zullen weten... ...in 2009... ...tijdens de jarelijkse Transo... ...hij dagen was hij de... ...glorieuze... ...winnaar van de... ...Michael Jackson Moonwalk... ...wedstrijd... ...maar Jan kijkt heel verbaasd... ...hij vertelt dus niet alles thuis... ...in 2002... ...zijn we begonnen... ...met de eerste werkplaatsen... ...van bij Transo... ...en toen was de fabeltjeskrant... ...bij iedereen nog heel bekend... ...en zeker de werkplaats... ...van Ed en Willem Bever... ...en de vergelijking... ...met de werkplaatsen... ...van de fabeltjeskrant... ...was snel gemaakt... ...en Aat en Nik zijn jarenlang... ...de gebroeders Bever genoemd... ...het is nu wat weggenapt... ...maar dat heeft toch heel lang geduurd... ...ik zie dat jouw nageslag... ...ook dat al niet weet... ...jij bent toch wel heel erg... ...zuinig met de informatie thuis... ...nou... ...de Aat zelf... ...is al gewezen... ...op de hele... ...centrale... ...rol... ...van Jan Moon... ...in zijn... ...leven... ...nou Aat en Jan zijn ook jong geweest... ...voor al diegenen die dat vergeten... ...even dit plaatje... ...maar Aat en Jan hebben die relatie... ...echt... ...heel... ...erg... ...gekoesterd... ...en uitgebouwd... ...en dat heeft er zelfs... ...toegeleid... ...en dit is geen fake foto... ...dat ze één jaar geleden... ...in het huurlijk zijn... ...getreden... ...en nogmaals... ...geen fake foto... ...echt gebeurd... ...een onafscheidelijk duo... ...maar hebben ze heel veel... ...samen gezien... ...en de vraag is natuurlijk... ...hoe dat duo... ...in de toekomst... ...toen nu verdergaat... ...bijde hebben altijd... ...een hele... ...duidelijke eigen mening... ...en beide zijn echt geen persoon... ...om vanaf de zijlijn... ...en zeker niet achteraf mee te gaan praten... ...maar... ...deswel niet... ...en ben... ...heerst een klein beetje de vraag... ...of wij hiermee... ...geconfronteerd... ...gaan worden... ...nou... ...samen uit... ...samen thuis... ...Jost noemde het al even... ...herkort... ...29 maart... ...was het afscheid... ...symposium... ...van Jan... ...nu van aard... ...16 maart... ...mijn afscheidsymposium... ...als voorzitter... ...samen uit... ...samen thuis... ...we vertrekken allemaal... ...en nou ja... ...het is duidelijk... ...dat het hier gaat... ...over... ...Tante... ...wie noemen we... ...Tante... ...wie noemen we... ...Joddy... ...laten we zeggen... ...Aad Jordaan... ...en Tante Jan... ...nou... ...de tijd hier... ...was bijna altijd leuk... ...een aardje... ...heb je bijna nooit verveld... ...het was echt... ...een schitterende... ...periode... ...maar... ...toch... ...meest een tijd... ...was aard... ...echt... ...bizonder goed lachs... ...altijd vrolijk... ...zo kennen we aard... ...en er is natuurlijk... ...een... ...heel... ...lange rijke... ...reden... ...daarvoor... ...en dat is... ...Emily... ...Emily staat er achter... ...dat was toch gewoon... ...de constante factor... ...bij aard... ...in Tilburg... ...en zonder... ...Emily had aard... ...nooit... ...zover gebracht... ...als je wil... ...dingen... ...nou... ...van hij trans... ...wensen we natuurlijk... ...jou al het goed... ...de vraag... ...die iedereen heeft... ...moet het niet verder... ...zonder aard... ...nou... ...het antwoord is ook... ...verrijkt is simpel... ...dan doen we niet... ...blijf bedrokken... ...heeft daar weer... ...enkele kleine toezegging... ...gedaan... ...maar we hebben me Jan beloofd... ...we houden binnen de perken... ...ze kijken nu al weer... ...heel boos naar links... ...dus... ...we nemen gewoon... ...geen afscheid van aard... ...maar we wensen... ...natuurlijk aard... ...en me Jan... ...alle... ...goeds... ...maar... ...dan zullen jullie denken... ...we horen niet veel... ...over onderwijs... ...nu wordt nog even... ...heel kort jouw rol... ...jouw bijdragen... ...in het onderwijs... ...de aanzicht van dat onderwijs... ...belicht... ...door jouw maat... ...Jan Moen... ...microfoon... ...hab jij loopt... ...microfoon... ...Emily... ...komt er al aan... ...aard ja... ...fantastisch... ...afscheid vandaag... ...hoewel... ...het wordt afscheid... ...mogen we eigenlijk niet gebruiken... ...dat u heeft in de uitdaging... ...dat het wordt afscheid stond... ...in de laatste zin... ...maar aard... ...ik heb vandaag... ...en het woordenboek weer opgezocht... ...het betekent gewoon... ...gedag zeg... ...dur je zegt... ...deze mensen vandaag... ...en alle dingen die je gedaan hebt... ...ik wil toch even stil blijven staan... ...ik wil jou ook bedanken... ...en ik zal het doen... ...aan de hand van... ...van het plaatje... ...over het feit... ...dat je... ...behoorlijk verantwoordelijk bent geweest... ...voor een aantal transoleergangen... ...en die transoleergangen... ...die... ...daar heb je... ...of je bent een kartrekkig geweest... ...of een belangdocent... ...nemen je even de management... ...voormedici... ...die we 21 jaar geleden opgezet hebben... ...de stootleergang... ...voor de... ...voorleidinggevende... ...die geloof ik... ...50 jaar... ...gefucineerd... ...niet onder jouw leiding... ...maar wel... ...doen 35 jaar... ...stoot-advance-programma... ...21 jaar... ...masterclass... ...erste lijstbestuurders... ...die je... ...op de rol heb gezet... ...en ook... ...programma Zorg en Bedrijfsleven... ...die heb je allemaal... ...onder de... ...onder de vlag van trans zo gedaan... ...en aard... ...ik denk dat... ...ik namens iedereen spreek... ...alle cursisten... ...die hier zitten... ...out-cursisten... ...dat ik enorm wil danken... ...voor alle bijdragen... ...die je de afgelopen... ...20, 50 jaar geleverd heb... ...maar meegemaakt hebben... ...we hebben heel veel lief... ...en leedsel... ...maar gedeeld... ...op allerlei... ...op allerlei fronten... ...ik geloof dat Josse nog... ...vlink aan de auto's... ...over kan vertellen... ...maar ik laat natuurlijk... ...ammer nu buiten beschouwing... ...en ik wil jou natuurlijk... ...ook bedanken... ...voor de... ...voor de hele prettige samenwerking... ...we werken al... ...41 jaar samen... ...en ik moet je nog zeggen... ...ik heb... ...met aard... ...nog nooit ruzie gekregen... ...misschien... ...gaat ik je misschien volgende week gebeuren... ...dat kan... ...dat kan... ...heel goed vol terug... ...op de mooie tijd... ...die je op deze universiteit... ...hebben doorgebracht... ...en ik denk... ...dat we de svoog... ...maar ook de universiteerbestuur... ...transo... ...dankbaar mogen zijn... ...voor de wijzer op wijs... ...samen... ...in het onderwijs... ...aan de slag zijn geweest... ...ja aard... ...je bent natuurlijk... ...een hele serieuze man... ...en wil hij alleen maar... ...het serieuze gehoord... ...maar nu komt het natuurlijk... ...ook wel... ...we willen wat anders... ...van jou vertellen... ...en met name... ...willen we iets van jou laten zien... ...en ik heb er zelfs... ...toestemming gekregen van Henk... ...dat zeg wel wat... ...nee niet van jou... ...maar wel van Henk... ...ik heb van Henk toestemming gekregen... ...want... ...we zijn... ...ik denk dat je wel... ...heel veel keer... ...op studerijs bent geweest... ...en... ...bij die studerijs... ...die waren ook natuurlijk... ...heel serieuze... ...en die gaven veel toegevoeten waarde... ...en... ...maar... ...op die studerijs... ...en een aantal cursisten... ...kunnen dat ook beamen... ...hebben ook een aard... ...van een andere kant kunnen zien... ...en ik heb vier plaatjes... ...van vier studerijzen... ...en die moet je je niet doorgeven... ...die is ja niet... ...ververkrijgbaar... ...en ik zal beginnen... ...met het eerste plaatje... ...en het eerste plaatje... ...dat is ook de grote vraag... ...met wie ligt aard in bed? Lichten in de bed... ...met een conjectie... ...met een collega... ...of met een medekursist? Ja, hij zegt het zelf al... ...dat is dus de hooglede lapree... ...die daar ligt... ...en... ...dat was in de tijd... ...dat was... ...in 1982 een studerij van Boston... ...en we hadden toen geen geld... ...om het hotel te betalen... ...voor twee kamers... ...dus we lagen met z'n drie op één kamer... ...en je ziet het al... ...de jongens hadden ook... ...hele leuke pyjamas aan... ...en ja... ...Ruth, waar of niet? Ja, ja, ja... ...dit was de eerste studerij... ...dat was dan een studerij in Boston... ...die we... ...die we met elkaar hebben gedaan... ...en we nog een studerijs... ...ja, dit is een studerijs... ...en naar Finland... ...twintig jaar geleden... ...als je goed kijkt... ...is daar links... ...de hooglede marzer ligt daar... ...ik lig in het midden... ...en Aad... ...je was je tijdverver uit... ...want let hij vooral op het strakke... ...Italiaanse zwembroekje... ...ja, Aad had je deze al een keer gezien? Nee, ik ook niet... ...die is... ...die is plotseling... ...naar onze correspondent in Finland... ...heeft die opgestuurd vorige week... ...dus het is heel, heel erg mooi... ...dan hebben we nog een studerijs... ...die studerijs is twintig jaar geleden... ...die vond plat in Israel... ...dat was ik niet bij... ...maar het was in Bethlehem, geloof ik... ...en het is dit... ...en u had allemaal leren kennen... ...als een hele serieuze man... ...en die... ...maar de andere kant van me daar... ...je ziet het toch terug... ...in deze studerijs... ...Aad is er nog één... ...dus een andere studerijs, studerijs... ...die je gemaakt in een eisland... ...en wat je toen daar gedaan hebt... ...werkt niet... ...maar je ging om een paard zitten... ...ja, ik kan u vertellen... ...ik moest het van één keer... ...heel kort houden... ...dus ik had nog zes andere foto's... ...maar we houden... ...we houden... ...we houden heel de cent verder... ...Aad, ik wil je enorm bedanken... ...en we maken er verder natuurlijk... ...zo een hele... ...hele prettige tijd van... ...en een hele goede borrel... ...en ik wil graag het woord teruggeven... ...aan Henk. Alle PowerPoints van vanmiddag... ...zijn te vinden... ...op de website van Tranzo... ...behalve de laatste... ...heel aas... ...als verdaal ik naar buiten gaan... ...bij de borrel... ...je kunt aan de ene kant vinden... ...en krijgen... ...het boek van de zwoog... ...aan de andere kant... ...het boek van Aad zelf... ...waar hij al... ...naverwees. Nou, we zijn aan het eind gekomen... ...we gaan naar de borrel... ...maar even een hartelijk woord... ...van dank... ...natuurlijk weer... ...aan Emily... ...voor gaag... ...hele uvaren de laatste... ...decenia... ...maar verder ook... ...aan Gita, Ria, Bart... ...Els en Fleurg... ...hachtelijk dank. De borrel wacht...