 Hoofstuk 29 van Eline Veren. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van orteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karole Jansen, Eline Veren van de Wico Pérez, Hoofstuk 29. 1. Fine, een toverheks met een zuur gezicht die mevrouw Verstraat als meid alleen voor Lily gehuurd had, sloeg ten huizen uit Jeestraat over de ronde tafel in de eetkamer een fonkelnieuw tafelkleed uit. Emily stak het gas in de salon aan en Marie was zingend bezig in de gelosse bloemen in fase te schrikken. De tuinduren stonden open en buiten was de avond nog licht en parelgrijs. Voor vanavond mag het schitterende verlichting zijn, riep Emily vrolijk, nadat zij de drie kranen van de gaskron had geopend en het gas met een geplof ontvlampt was. Morgenpas begint de zuinigheid, fluisterde zij zachtig op dat Finaar niet zou horen. Vreulen kan ik terecht in de porcelijnkast, vroeg Finaar met iets dreigends, als was zij van het plan de kast open te breken wanneer mijn haar niet toeglied. Zeker Finaar, hier is de sleutel, wat moet je hebben? Wel vreulen van alles, borderen en schalen in de soepterrie en vork en messen zie ik ook niet, maar eigenlijk zou ik goed doen met naar mijn cotelet te gaan kijken. O, best Finaar, dan zullen wij de tafel wel dekken. Ziet u, ik weet nog niet zo precies waar alles staat. Goed, best Finaar, ga maar. Finaar keerde terug naar de coteletten en Emilie maakte de muurkast open waarin het servis stond. Marie helpt me dan toch in plaats van met die bloemen te stanzuren. Zorg jij me voor het praktische, dan zorg ik voor de poëzie, riep Marie, en verweerde zich zingend met reuzachtige takkense ringen. Ach nee, toen laat dat nu tot strak, ze zal zien ze komen en de tafel is nog niet gedekt. Marie verliet haar bloemen en trat op een danspas nadag. Breng die schalen naar de keuken, dan breng ik de terrie, maar breng ze niet met je dolleid. In de keuken waar de potten en pannen in het gas als zonne en sterren aan de wand schitterde, vroeg Finaar nog om een sauskom en om nog een schaal. Marie pracht haar alles, terwijl Emilie nu de tafel dekte met twee couverts en de servetten in de glazen ploiden. He, dat is niet chic, dat doen ze in de restauratie, riep Marie en wilde de servetten wegtrekken. Marie blijf af, riep Emilie en greep haar bij de armen. Blijf van mij servetten af, zeg ik je. Ze vervochten met elkaar om de servetten in een stijgende vrolijkheid, toen Fina even aan deur keek. De lachende gezichten van Emilie en Marie werden als met een toverslag ernstig. Juffrouw, nog een goede schaal als u wilt. Fina verdween en Marie trok een gezicht achter haar rug en zocht de schaal die zij bracht. Emilie had wel de tafel gedekt en trokte ze haar knie de wijn open. Marie kwam terug. Schenk de wijn toch in hun mooie karaffen, riep Marie. Ik vind het bespotelijk als je mooie dingen gekregen hebt en je gebruikt ze niet. Dat is een idee, riep Emilie terug. Haal zins mis, ze zijn boven in de kast van Georges Kamer. Marie vloog de trappen op en af en de wijn werd overgegoten in twee cristallen amvoren met zilveren kettingen. Zie je, dat verzilverde tafel wat, spakt Marie bevonderend. Wacht, nu twee boeketten, één voor meneer, één voor m'n vrouw. Eén voor beide is genoeg, twee zeg ik je, ik zeg je, twee. De boeketten werden geschikt en de tafel was allerliefst als gedekt voor een klein soepé met cristal, zilver en bloemen. Emilie rende naar de keuken. Fina, heb je alles wat je nodig hebt? Ik geloof het wel vreulen, ja ja, het zal wel gaan. Marie, ik ga naar boven. Ik kom straks, eerst mijn andere boeketten. Emilie vond boven alle deuren open en het gas overal door Marie aangestoken. Het was wel overdaad voor een zuinig huishouden, die gloed van gas, Maramfe. Ze kwamen toch maar eens voor de eerste keer in huis, die kinderen. Het ledicant was opgemaakt, kleine benodigdheden lagen op de wasstafel en op het toilet. Het leven begon er reeds te komen. Morgen, morgen zou alles leven in het kleine huisje, als door trilt van de adem van een jonge liefde. Emilie wijde over alles en laatste blik, verschikte een stoel, schoof een kleedje recht. Het is klaar, alles is klaar, dacht ze effe genoegd. Inderdaad was alles klaar, zo goed in de slaapkamer als in het kantoor, waarin de antieke boekenkast nu alle boeken gereid en het boedwaartje waar de stoeltjes om het baby tafeltje stonden, als had men er twee minuten te voren opgezet. Daar stormde Marie de trapp op, de kamer in. Emilie, het is bij Tine, we mogen wel maken dat we wegkomen. En ons rijtuig is er nog niet. Hoe laat heb je het besteld? Om tien uur, ze komen over Tine, je hoeft niet bang te zijn. Heus, ik heb het nagezien. Hey, ik zou graag eens om een hoekje willen kijken als ze kwamen. Dan willen we ons verstoppen. Ach, wel nee, een verbeeldje. Nee, ik wil niet hoor. Ben je bang voor wat je zal zien? Ze keken elkaar eens aan en proest het uit bij de gedachte bij de medere scene tussen George en Lily die verrukt zouden zijn over een bijzuteriek kistje van een huis. Weet je wat, riep Emilie, als met een invallende gedachte, heb je nog bloemen? Nog een beetje die ik niet kan gebruiken, met korte stelen, waarom? We zullen hun nachtlampje aansteken en naar bloemen omheen schikken. Dat zal toochal zijn. Gauw, haal je bloemen. Marie schaterde het uit en vlogerende de trappen af. Toen ze buiten adem terugkwam, had Emilie het lampje aangestoken. Marie schikte de bloemen, verschikte ze en verschikte ze weer. Het wilde niet gelukken. Toen het dan toch kalm is, staat maar de gieramaan de Emilie aan. En haast je, dat slaat het tien uur. Toen het kalm aan, haast je, alles tegelijk zeker. Oh, zo wordt het lief, kijk eens. En hield een rijtuig voor de deur stil en er werd gebeld. Daar heb je ons rijtuig al, kom nu Marie. We zullen het gas hieruit doen, dan komt het lampje beter uit. Kom nu. Ach, grote goedheid, wat voel je nu uit? Marie had al de bloemen voor de vierde maal uit de rand van het lampje genomen, daar zij ontevreden over haar werk was. Emilie was onrustig en zette haar hoed op. Waarom heb je het nu niet gelaten klaag te zeggen, het is al zo laat, we zullen nooit wegkomen op die manier. Marie's vingers toverde opnieuw met de bloemen en zij slaagden dit maal. Emilie bevende van zenuwachtigheid. Netjes, klaar, riep zij voortrijvend. Allon, zet je hoed nu op, het gas uit. Zij duwde Marie de hoed op het hoofd, en vlaap draaide de kraam dicht en sloot de portbrizee tussen de slaapkamer en het kantoor. In de duiseren is blonk het lichtje tussen de bloemen als een lamp der veeën in de nacht, terwijl een zachte koelte door de open vents als binnen vloot. Vooruit nu, teutie je bent, tref Emilie voort, en zij verliette het vertrek en wilde de trap afstormen. Maar zij hoorde buiten eens klaps een raadlend gerammel van wielen. Ze hoorde stemmen als van twee kutsiers deelkare in stoer riepen en zij stuute ontstelt hun vaart. Ach, zie je, daar heb je het nu, kreet Emilie en wanhoop. Ik heb het wel gezet, als ze zullen ze al zijn. Daar zijn ze al. Dat komt van je teuten. Er werd gebeld. Ze bleven dralen boven aan de trap en zagen elkaar verschrikt aan. En ons rijt uig, dat ze natuurlijk zien, Riep-Marie. Hoe vervelend, wat moeten we doen? Roep vindt toen nog niet open te maken. Ach nee, het is toch te laat. Ja maar, laat ons dan maar verstoppen, Riep-Marie, als met een kreet van verdwijfeling. Ach nee, Marie, heuzen, dat is te gek. Ja ja, ik verstop Marie-Marie en zij storten Lillies bloedwaarin. Emilie, bang verlaten te worden in het hachelijk ogenblik, vloog Marie na en zij sloten de deur achter zich, draaien het gas uit een kroop en samen achter de meubelgordijnen die dichthingen. Daar stonden zij, stil proestende als twee verscholen misdadigsters, terwijl die dikke Emilie al haar best deed het gordijn niet te doen uitpuilen. Zij hoorde fine open doen, zij hoorde dat George en Lillie binnenkwamen en zij hoorde de twee kutsiers die de koffers binnen brachten. En zij hoorde dus stemmen van George en Lillie door elkaar roepen. Dank je, fine, dank je wel. Fine had zeker een soort welkomstgoed geuit. En van wie is dat rijtuig, fine? Dat rijtuig dat voorstaat? Zij hoorde niet wat fine antwoorden, want fine sprak altijd gedemd op een deftige toon. Maar Emilie's en Marie's verdwijfeling was geweken en zij gierde nog slechts in stilte over haar komieke vlucht achter het gordijn. Marie kitelde Emilie en Emilie verweerde zich smeken terwijl het gordijn heen en weer zwijde. Plotsling werden zij weer stil en luisterden. Emilie, Marie, riep George en Lillie beneden. Shhh, hou je stil, luisterde Emilie. Die vervelende fine bromde Marie dat ze toch niet uit zichzelf begrepen heeft dat ze moest jokken. Marie, Emilie! Zij hielde zich beide stil proestende achter haar gordijn. Laten we uit het raam vluchten, lachtte Marie. En in de armen van onze kutsierspringen dank je hartelijk hoor. Zij luisterde weer en zij vername duidelijk het opgetogen stemmetje van Lillie die door de salon en de eetkamer en de keuken scheen te dwalen. George, neem maar, zie eens hoe liever alles uitziet. De tafel gedekt en bloemen, overal bloemen. Er bleef beneden een ogenblik stil. George en Lillie waren zeker een en al bewondering, maar Weldra klonk weer het geroep. Emilie, Marie! Emilie en Marie hielden zich stil. Wacht, we zullen ze gaan zoeken, riep George eens klaps uit. En Weldra stormde hij met zijn vrouwtje als een wervelwintertrap op. O, Marie, daar komen ze boven, steunde Emilie. En nu, sinds het nachtlampje veel te vroeg, klaakte Marie. Waarom heb je dan toch zo getuud? Zo, ik heb het eerst zich gezegd voor te maken. George en Lillie waren luid terug tot de kamer binnengevlogen. Opnieuw die bewonderende stilte. Een zacht gevluister, een fijn lachje, een kus, Marie proest het uit. Ik hoor lachen, ik hoor lachen, gilde Lillie. Ze zitten hier ergens verscholen, toe Marie. Emilie, kom nu toch tevoorschijn. Maar Emilie en Marie hielden zich weer als muizen en zij hoorde hoe George en Lillie door het kantoor, het kleedkamertje draven, daarin eindelijk in het boedwaartje kwamen. O, hier zitten ze, als ze niet in de slaapkamer zitten. Het is alleen donker. Wacht, waar zijn mijn lucifers? Lillie meende echt dat ze onder het bed waren gekropen en ging daar even zien. Had het gas van het boedwaartje reeds aangestoken en hij bespeurde aanstons die uitpuilende gordijnen. Lillie, Lillie riep je, kom dan toch. Lillie snelde toe. Kijk eens die gordijnen. Gewonden, gewonden, juichte Lillie. O, die tolle schepsels. De gordijnen werden open gerukt en zij om helsde Emilie en Marie die gierende met wangen als vuur tevoorschijn kwamen. Er viel een stort vloed van woorden en ieders sprak tegelijk. Maar hoe aaklig nu toch dat jullie ons moesten overvallen, creed Emilie. Jullie zijn te vroeg aangekomen. Wat prachtig ziet alles eruit, Riepschors. Wat hebben jullie ons bedorven? We waren zo gaar en als weldoende veeën wegesweefd, klaagde Marie, en Lillie lachte en weende bijne en om een helsder man en haar zuster zoveel zijn maar kon. Jullie zijn schatten, twee schatten, geelde zij. Slechts langzamerhand bedaarde zij nadat Schors prozoi zat opgemerkt dat hij honger kreeg. Goed, dan gaan jullie eten en dan vliegen wij weg. Niet waar, Marie, sprak Emilie. Nee, nee, riepen George en Lillie tegelijk. Niet zoveel, jullie eten mee. Samen, samen. Emilie en Marie verweerden zich en geelde van discreetie, maar het hield niet. George en Lillie troonden haar naar beneden. Beneden was Fine verbouwereerd geweest van het ondeftige lawaïde boven, maar George merkte haar zuurgezicht niet op. Fine zette nog twee boorden op tafel, allon, gauw. Lillie zelf zette twee stoelen bij. George duwde Emilie en Marie erop en maakte zich meester van haar beide hoeden die hij op de kanapé gooide. Emilie en Marie verweerden zich nog als wanhopige, maar het hield niet en George bond haar bij de servet onder de kin. Fine zocht, zo goed als zij kon, haar weg in de porstelijnkast en zette twee couverts voor elk der gevangenen. Haar zuurgezicht keek met iets als een verwondende glimlach naar de vier vrolijke mensen. Ze had nooit geweten dat de mensen zo vrolijk onder zijn op de wereld. Nee, waarachtig niet. Maar kijk, Fine wat zuur, ze kreeg toch een pluimpje van George. De pastijtjes waren heerlijk, de kotoletten heerlijk, de chocoladepudding heerlijk. Fine kon het hoor. En Fine verdween, gestreeld naar haar plinkende keuken. Dat jonge paardje beviel haar wel. En de keuken was klein, maar heel net. Aan tafel werd het viertaal een weinig calmer en Emilie en Marie luisterden naar de verhalen uit Parijs. Maar al was Parijs nog zo amusant, toch waren George en Lillie blij dat ze in hun neisje waren. In Brussel waren zij nog even meerens die de Parijs zo lief voor hen geweest waren gaan opzoeken. En het gesprek kwam op Eline. En hoe vind je haar, vroeg Lillie? Oh, Lillie, sprak Marie, ik vind dat ze eruit ziet, verschrikkelijk om medelijden mee te hebben. Ja, vreselijk beaamde Emilie. Ik wist niet wat ik zag. Dat heeft ons in Parijs toch niet zo gefrappeerd wel, George, vroeg Lillie. Niet zo bijzonder, maar wij zagen er haast altijd op haar moois gekleed voor hun diner of voor de opera. Arme meid, ik vind het zo een verlaten schepsel, hernam Emilie. Er zonk even een zachte meemoed over en neer bij de gedachte aan Eline. Maar George vroeg nog een tweede portie van de punning en ze werden weer vrolijk. Het liep naar twaalfen toe. En onze rijdtag, dat maar staat te wachten. Ik zal je de rekening sturen oor, dreigde Emilie. Ze maakte zich nu met Marie gereed om te vertrekken. Nochmal zijn stort vloed van Zoenen. En George bracht de zusjes naar het rijdtag. Eerst Princesse gracht, dan Noordeinde, riep hij. Wuiwde ze toe en sloot de deur. In de eetkamer vond hij zijn vrouwtje. Zij sloeg een gelukkige blik over haar lieve kamers, over haar ontrederde eettafel, met de serringen en de rozen in de vase en met de wijn, tintelend in het zilver en kristal. De herinnering aan een avondmaal vol gezelligheid en sympathie. Maar toch, nu waren zij alleen. Zij sloeg haar armen om zijn hals en drukte hem vast aan haar tengere gestalten. M'n wijfje, m'n engel, vluisterde hij in een kus en zijn ogen lachten in de haren. Zie je, sprak zij, overvloeiende van geluk en zijn wees in het rond. Dat is nu van ons, dat is ons eigendom. En wij, wij zijn ook elk anders eigendom. Wij behoren aan niemand anders dan aan elkaar, aan elkaar. Hij antwoorde niet, maar sloot haar geheel en al aan zich vast. En de avond lucht die steeds door de open tuinderen vloot, scheen een belofte van liefde, die koele wikken boven hun hoofden wuiven deed. Twee. Georges en Lili waren sedert een maand in hun huisje en wanneer Georges des morgens naar buitenlandse zaken ging, wanneer het eerst ontbijt was opgeruimd, scheen het Lili toe dat zij nooit klaar zou komen met haar huishouden. Tenminste, zij verbeelde het zich en zij gevoelde zich gelukkig met die illusie en sprak ernstig over haar drukte wanneer Marie haar plaagde met haar poppenhuis en met fine haar oude zure keukenprinses. Maar Lili liet haar plaag en bewijverde zich dat poppenhuis steeds liever te maken op dat haar Georges er zich behaagelijk zou gevoelen. Haar bezigheden hadden al de bekoring van het nieuwe en zij verwondelden zich er zelf over hoe zij van een dromerig meisje weer grootstig not geweest was bij het vlammende vuur of onder de kastanjes in het tuin te zitten mijmeren tot een werkzaam vrouwtje herschapen was, dat altijd wat te doen had. Zij was wel wat bang voor de oude meid die mama haar gehuurd had, maar zij oefende zich met zulke diplomatische tact in haar beraadslagingen over het eten en het huiswerk dat zij haar vrees geheel wist te verbergen zonder in aanmatigende bedeelzucht te vervallen. Zij streelde fine's eidelheid door telkens haar raad te vragen en aandachtig naar haar uitweidingen te luisteren zodat na enkele weken de zuure uitdrukking van fine's boos gerempeld gezicht reedsvervangen werd door een wel tevreden trekje alsof het jongeme vrouwtje haar zeer was meegevallen. Het was toch een vriendelijk verstandig kind die het heel aardig vond als het kind in de keuken kwam en haar vroeg hoe zij vleesbraden en groenten stoofden en of ze alles had wat ze behoefde en of zij nog een bijzondere pot of pan moest hebben. Des middags wanneer Lili haar moeder bezocht of deze met Marie tot haar kwam vroeg zijn mama raad over talloze huishoudelijke onderwerpen tot grote wanhoop van Marie wie het niets interesseerde hoeveel mama voor de eieren betaalde en hoeveel boter ze in de week verbruikte. Mijn vrouw verstraat de prijs Lili echter en beweerde dat het wel gaan zou, al was Lili nog een kind. En waarlijk, het ging ook. Lili debuteerde als jeugdige vrouwtje met groot succes. Zij gevoelde zich weldrage heel en al thuis in haar kleine wereld waarin zij zich, bij de liefde voor haar man, koesterde als in een zacht egoïsme. Hij, George, voelde dat egoïsme ook al meer en meer zijn gemoetvullen voelde dat er voor hen spoedig niet veel meer bestaan zou buiten de kleine kring van hun eigen dagelijks leven. Zij gingen weinig uit op de invitaties hunig kennissen, vreesende dat zij hierdoor tot een levenswijze werden verlockt die niet aan hun middelen zou passen. Zij bleven dus avond zeer veel thuis en dronken thee in hun kleine tuintje dat er nog kaal uit zag, maar waarvan zij zich de illusies schrippen dat het de volgende zomer groen en geurig zou wezen. Kwamen zij een zeer enkele keer te schrevening aan het koerhuis, dan groeten hun kennissen hem met een verbaas knikje. He, dan had je de wouden met zijn wijfje. Waar zaten die mensen toch de gehele dag? Ze vertoonden zich nergens. Enfin, ze waren zeker nog verliefd. Je zag dat meer bij die heel jonge paardjes. Maar ze vormden zich een aardig spannetje. Beiden zo tenger en fijn als men het niet wist zou men nooit gezegd hebben dat ze getrouwd waren. En zij gingen tenger en fijn geheel onbewust dat men hen een aardig spannetje noemde door het leven tevreden met hun invoudige, iets wat minime gedachten en illusies een weinig oppervlakkig en klein van ziel verloren in hun eigen wispen voor elk kander, maar gelukkig als twee jonge vogels die elkaar in de lente gevonden hebben en niets anders verlangen dan elkaars liefde welke hun nechje geheel en al vult. Einde van hoofdstuk 29 opgenomen door Karola Jansen op 17 oktober 2008 tot Rotterdam voor LibriVox.org www.karolajansen.nl Hoogstuk 30 van Eline Veren. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnames zijn vrij van oorteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen Eline Veren van Louis Coupérez, Hoogstuk 30. 1. Mevrouw van Raad had Dr. Rijer geschreven en Rijer was Eline komen opzoeken. Zij had elkaar als oude kennisbegoed en over verschillende onderwerpen aangename gecozeerd. Daarbij was het gedurende de eerste visie te gebleven want Rijers had aanstond bespeurd dat Eline hem in zijn kwaliteit van geneesheer zo min mogelijk zou dulden. Mevrouw van Raad, die bij dat bezoek tegenwoordig was geweest, had geen grote indruk ontvangen van de degelijkheid van het nette doktertje dat over Spanje en Parijs sprak en slechts voor de conversaties geen gekomen te zijn. Toen Rijer twee dagen daarna zijn bezoek herhaalde ontving ze hem enigszins cool. Trof het haar hoe zijn vriendelijke ogen met een scherper blik een ogenblik doordringend op Eline rusten en daarna met zekere gemaakte onverschilligheid rondtuurden of tot Eline opzagen als dacht hij aan geheel iets anders dan aan haar ziekte. En mevrouw van Raad verbeelde zich dat hij zijn visie te maakten alleen voor die ene onderzoekende blik. Belicht had hij niet meer nodig voor het ogenblik en wilde hij Eline zo min mogelijk lastig vallen. Toen liet mevrouw patiënten en dokter alleen. Rijer steeg hoger in haar gunst toen Eline haar nadat hij vertrokken was verhaalde hoe Rijer haar zeer nauwkeurig had onderzocht. Hij had dan wel spoedig gezicht meester van Eline getoond, dacht mevrouw. Zij riet als het ware in Rijers vaste wilskracht onder zijn eleganten vormen en wilde nu ook graag aan zijn kennis geloven. Bij de derde visite nadat hij Eline verlaten had sprak zij hem even alleen. Zij vond hem in dat onderhoud eenvoudig en beslist. Hij zei ronduit dat hij haar niet wilde misleiden dat hij haar de waarheid wilde mededelen. Hij had bij Eline een kim van longtering ontdekt als het gevolg enig zware koude die te licht geteld was geworden na een momentele genezing. Hij zou de kim met al zijn wetenschap al zijn zorg zoeken te verdelgen. Maar verder zag hij in Eline iets wat hij het noodlot van haar familie kon noemen. Eline's vader had dat gehad, Vincent had dat. Het was een zielstorende verwarring van haar zenuwen die de verwarde snaren van een gesprongen en ontreddigd speeltuig gelijk waren. Hij wilde zichzelf niet meer wetenschap toekennen dan hij bezat. Hij vermocht die snaren niet opnieuw te spannen en te stemmen tot zij harmonieus zouden klinken. De fijne, vezelen enige bloem die Teru beroerd was vermocht hij niet frisse sap en kracht toe te voeren. Mevrouw zou dat zelf beter kunnen dan hij. Zij zou de bloem kunnen verzorgen. Zij zou Eline zo zacht in liefde rijke geneegheid kunnen aantasten dat zij snaar voor snaar voorzichtig mocht boogen te herstellen. Kante geneegheid waren geneesmiddelen die Eline nu behoefde. Verder met de winter een zachter klimaat dan Holland. En hij sprak zelfs niet over de klinadroppelen die hij Eline had voorgeschreven. Mevrouw van Raad hoorde hem met tranen in de ogen aan. Toen hij vertrok, drukte zij hem inigde hand vol sympathie. Maar de taak die hij er opgelegd had, woog zwaar op haar zwakke schouders. Ook een wilde zij zich aan Eline wijden. Zij vreesde dat rijen aan haar liefde voor het arme kind te grote kracht toeschreef. Zij vermoedde dat er andere liefde nodig zou zijn om nog melodie aan die ontstemmde ziel te onttokkelen. Eline Echter had zich weder een rijen gewend en verlangde tegenwoordig naar zijn visites. De dagen ging haar met zachte rust voorbij. Zij bleef veel thuis hoewel rijen haar steeds aanspoorden te wandelen vooral in de vooravond op dat zij beter slapen zou. Maar ze gaf er de voorke aan met mevrouw op de veranderd thee te drinken neergezonken in een grote rietentuinstoel, terwijl zij in het verbleekte blauw van de hemel de sterren één voor één zich ontluiken als helderen maar liefjes. Zij sprak niet veel, want mevrouw stuid haar altijd vriendelijk in de vaart van haar zenuachtig voortholdende verhalen en zij vond het heerlijk zo gestuid te worden en zweeg langstil haar ogen steeds naar de sterren gericht. Paul dronk soms op de balustraden gezeten even een kopje mee en hij leerde haar achterloos een paar sterrenbeelden de Grote Beer, Cassiopeia, de Lier. Hij zou haar morgen zijn sterrenglobe tonen. Wanneer hij dan vertrokken was, zocht zij die beelden opnieuw in de hemel op en het was haar als grote zij in zachte glansen in haar ziel uit. Twee. Het was na een warme juli dag een lange lichte avond en zij herinnerde zich een dergelijke avond een paar jaar geleden op de Horze. Lang zat zij met mevrouw op de veranda tot moestje die wat moe was vroeg naar bed ging. Ook Eline trok zich terug in haar kamer. Zij sloot haar wensers, ontkleden zich en legde zich te bed. De schijn van hun nachtlampje blonk zacht over de schaduwen in het vertrek heen en de valgoedijnen voor de deurwensers waren hel van het lichte reisende maan. Eline sloot de ogen om te slapen. Het schenaar echter of je geest trots die gesloten ogen in plaats van in de doofheid haar sluimering te zinken klaarder en klaarder wecht. Een bonte, onlogische dwarreling van gedachten en herinneringen nevelde in haar op. De ene seconde was zij in Spanje. De volgende scherfde zij met Elise te Brussel. De daaropvolgende omhelde zij Betsy die haar met Ben aan de hand tegemoet kwam. De melodie die zij te medrit van een liedje sangster gehoord had zuisde haar in de oren terwijl een morse ruïne tussen de oranje, heesters en citroenbomen even voor haar blik vrees. Een diner bij de moulangeres flitstaar door de geest, daarna een rijdtour in de avond in de omstreek van het kasteel de Leun, daarna een consultatie met haar doktoren te Parijs. Het gelaad van een havenloze bedelaar die haar in Niees verschikt had, zag haar plotseling dreigend aan en met iedere seconde wisselde het vision van omgeving en van personen. Zij weerp het laken dat zij over zich heen had getrokken en zich af, want een klams weet pareld op haar gelaten en op haar hals. Toffe geluiden toffen de geprikkelde zenemen van hun gehoor en verschikten haar. Haar horloge tikte haar eensklaps hel in het oor, terwijl zij het enige minuten tevoren het geheel niet vernomen had. Het hout van een kast krakte, het nagels geen zacht over het behang te krassen. En eensklaps klonk buiten als een wanhopige kreeg van een keel die gewoord wordt, zonder haar, zodat Elinus adem stokte van angst. Zij weerp zich met een zucht om, opende haar ogen en streek zich met haar hand te vochtige haren van het voorhoofd. Zij zag vlak in het glas van haar psychie en in de spiegel viel de weerkaatsing van het verlichte valgordijn als een bleke schim. Haar mailtjes die voor het bed stonden troffen haar blik en zij verbeelden zich hoe zij zou ontstellen wanneer zij eensklaps een hand van onder haar bed ze zou zien wegrijpen. Omdat de schaduwen die de schijn van het lampje niet verdreef als zwarte beesten door de kamerschijnen rond te sluipen, sloot zij opnieuw de ogen. Maar de slapen daalde niet op z'n neder en Eline gevoelde zich totst die duisternis voor haar blik klaar klaar wakker. Het werd haar zelfs of zij steeds wakkerder en wakkerder wecht. Het gekraak van het hout verminnig vuldigde zich, het gekras van de nagel werd scherper en ieder ogenblik verwachten zij de beweging van de hand te zullen horen die haar muilen wilde grijpen. Het angst weet brak haar uit toen ze de ogen weer opende en een paar onderrokken op een stoel zag hangen. Het scheen als lach over die stoel een wit lijk geworpen. Roorloos zonden zich zelfs de deur veromwende bleef zij met vergrote ogen en open mond op het lijk staren en zij meende dat het lijk bewoog. Het was haar een veradaming van rust en veiligheid toen zij in de stilte buiten haar kamer het gekrachtshoorden van een sleutel in het slot der huisdeur. Het was Paul die thuis kwam en zij volgde zijn stap die hij dempte en die de trap voorzichtig opsteeg. Zij luisterde hoe hij over het portaal sloop de knop van zijn deur omdraaien. Daarna hoorde zij hoe hij zijn laarze buiten zetten en de deur sloot. Daarna werd alles stil. Eline vat de enige moed uit de zekerheid dat Paul dichtbij sliep. Zij zag dat het lijk een hoop rocken was en zij stond ineens vlug op, nam het lampje en keek onder haar ledikant. Er was geen hand te zien. De lamp die zij weer op tafel wilde zetten deed echter de zwarte beesten, de schaduwen somber door de kamerkrieulen en zij weer op zich rillende van vrees opnieuw in de lauwe verwarden lakens. En zodra zij weer te bed lag, was de hand er weer onder het ledikant. Hoe zij zich ook dwong aan niets te denken en te slapen, zij bleef wakker. Sombere vermoedens maakte zich van haar meester. Mijn vrouw van Raad zou spoedig sterven, menen zij, en zij stelde zich voor in een verwarring van onlogische taferelen hoe het geschieden zou. Een langdurige ziekte, zoals dan te veren gehad had, met boze buien die Eline geduldig zou dragen. Of een plot slengen beroerte, of een nootlottig toevall, een spoorweg ongeluk. Belegde ook iets verschrikkelijk dramatisch een man die mevrouw in haar jeugdfraak gezoren had en die haar nu bij haar grijze haren over de grond sleepte en met messteken door stak, zijn zachte oude vrouw zich kreunend wentelen in haar bloed en zij begon langzamerhand te snikken in haar gedroomde smart over dit gewelddadige dood. En steund de zachtjes. Moesje, oh, mijn arme moesje. Zij zou buiten zichzelf zijn van smart, men zou haar van het lijk wegscheuren daar zij er zich gillend aan vast zou klemmen. Een plot sleng veranderde dat truuspel in een zacht toneel, vol liefde en geluk. Een verzoening met Otto die haar tegemoet kwam, haar aan zijn borst sloot en haar kusten. Te samen in één omstrengeling wandelde zij daarna door een Spaans landschap. Maar ze stooten hem eens klaps van zich af en hij viel aan haar voeten en weenden. Toen hief ze hem bij de hand op. Zij stond op een brug die hemelhoog hing te wiegelen over een donderende waterval en de stroom ratelde in haar oren en hij nam haar in zijn armen en zij sprongen bijden, moe van hun smart en van het geruist haar water in de afgrond. Luid krijde de haan daar buiten en Eline schikte hevig op en richtte zich overeind. Had zij geslapen? Had zij gedroomd? Zij wist het niet. Zij geloofde dat zij slechts had liggen te mijmeren. Hijigend klam van zweed doorvloeit van een doffe louten met een verschoeide keel stond zij op, verfristen zich het gelatende natte handdoek en dronk één, twee, drie glazen water achter elkaar. Zij rilde, niet tegenstaande de drukkende benauwtijd van het gesloten vertrek en hulde zich in een grijze wolde penuaar. Toen trok ze een valgordein op en zag naar buiten in de valen lichtheid van de vroege morgen. Het was half vier en de haan krijde en de andere haanen krijde terug. De dwarreling van haar fantasie bedaarde in de bleekte van die ochtenschemering. Daar hun ordeloos bed waar zij zolang zich slapeloos had omgewold haar valgde, liet zij zich neervallen op de persische divan. Door het venster bleef zij op de gekartelde toppenlijn van enige kastanjes staren. In het vertrek viel de morgen binnen en het nachtlampje knetterde, vlam de heen en weder, doofde uit en walmde. Eline sliep in, dof, moe en leeg van brein. Het valen bleek licht geen klaarder en klaarder op haar gelich wasachtig gelaten. Drie. Rijer zou de dag die op deze nacht volgde niet komen, maar Eline schreef hem dringend en hij kwam. Zij smeekte hem bijna dat hij haar iets geven zou wat haar mocht doen slapen, daar zij krankzinnig dacht te zullen worden, zo die nachtmerries van slapeloosheid zich haar haalde. Rijer antwoordde dat hij haar wel het een of ander kon voorschrijven om te slapen, maar dat het beter was indien zij zonder kunstmiddelen haar slaap terug won. Zij moest beweging nemen, wandelen. Eline haalde met een zucht van ongeduld haar schouders op. Zij was die morgen als gebroken opgestaan. Zij sleept zich gedrukt door de warmte van de ene stoel op de andere. Beweging nemen. Zij was niet toe bij machten en zij bleef thuis en haar leefde slechts een weinig in de coolheid van de avond in haar grote rietenstoel op de open verander. Mevrouw's blik bleef bezorgd op haar rusten. Paul dronk naar zijn tegenwoordige gewoonte een kop thee mede gezeten op de balustraden. Ook hij zag Eline aan en herinnerde zich hoe hij op het bal van Lilies Bruilhoft het voornemen had opgevat Eline grap. Al had zij haar vroegere frisheid verloren, toch maakte zij in haar gaseuse magerte op hem een indruk van belangwerkendheid en ongewoonheid. Hij vond haar, al was zij afgevallen, toch schoon met haar holen, donkere kijkers en haar klein treurig mondje. Maar hij vergat de honig taal van zijn burutale galanterie en het verliefde spel zijn er onbeschaamde ogen. Nu hij bespeurde hoeveel er in Eline geknakt was. Hij herinnerde zich hoe hij haar vroeger zijn gezien had, schitterend van kocketerie en levensgenod. Een parelende lach op de lippen en een groot medeleide vervulde hem bij die herinnering. Hij voelde dat zij gelijk had, zo zij zich in ruïne van binnen als van buiten noemde. Hoe gaat het Eline? Beter dan vanmiddag, vroeg hij, en in zijn stem klonk iets hartelijk zodat haar aan henke detenken. Zij antwoordde hem kwijnend en hij vroeg haar terwijl haar dat sterre die begonnen te fonkelen of zij zijn sterre globen nu wilde zien. Hij had die desmorgers uit een grote rommel opzolde voor haar opgediept. De sterre konden haar in dit ogenblik weinig schelen maar ze wilde hem niet in zijn vriendelijkheid teleurstellen. Hij haalde dus de globen, zetten zich naast haar en zij ritgen zich op in haar stoel. Mevrouw van Raad zag mijmerend toe hoe Paul met haar haakpen Eline de sterre beelde wees en de namen ervan noemde. Daarna trachten Eline in de hemel en ze wilde terug te vinden en zij glimlachten, terwijl haar vinger van ster tot ster lijnen trok. Eline glimlachten en mevrouw mijmerde op die glimlach voort. Pauls hartelijkheid voor Eline trof haar terwijl ze die sinische klank die satirieke tint in zijn stem dat luchtig minnachtende in zijn wijze van spreken miste. Vage droombeelden rezen in haar op. Vroeger had zij Eline Garner de vrouw van Henk zien worden. Dan zag zij in haar geest iets als een onbestemde tederheid tussen Eline en Paul. Verheugd bespeurden zij hoe Eline minder kwijnend sprak en opgewektere lachten, nu Paul op leke manier de astronomische les voortzetten. Eline moest zich niet vergissen zij zag op de sterren van de globen neer en naar de sterren aan de hemel zag zij op, zij moest zich dus verbeelden dat zij in de globen was. Paul bleef die avond thuis tot mevrouw en Eline om 11 uur naar bed gingen en vrouw gaf hem toen hij vertrok niet als na haar gewoonte een kort knikje zij trok hem even bij de hand tot zich toe en kusten zijn voorhoofd. Einde van hoofdstuk 30 opgenomen door Karola Jansen op 23 oktober 2008 Rotterdam voor LibriVox.org www.karolajansen.nl Eerste deel van hoofdstuk 31 van Eline Veren Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox opname zijn vrij van noteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org Voorgelezen door Karola Jansen Eline Veren van Louis Coupiers hoofdstuk 31 1 Frederik voelde zich zeer ontvreden over zichzelf Zij menen dat die ontvredenheid voortsproot uit een tweede vertrouwelijke gesprek met Paul waarin zij zich op nieuw vermeten had hem de les te lezen omdat ze ontdekte had dat hij etienne telkens geld leende. Wat dachten lied ze zich toch altijd verleid om zich in de zaken van die jongens te mengen Etienne was een groot kind en hem mocht ze als zuster we hadden ze de waarheid zeggen maar Paul zou haar langzamerhand onvertraaglijk gaan vinden met haar wijze lesen en haar boderies want zij had hem weder gebodeerd om die zaak van Etienne voordat tot een verklaring was gekomen waarom had ze Paul niet cool weg gevraagd Etienne niet meer te lenen waarom had ze eerst gebodeerd en daardoor als wensen zij het zelf explicatie uitgelokt waarom was dat nodig zij zat nu de avonds na het middagmaal met haar moeder en Martilde in de open tuinkamer terwijl Tina en Jo zich met de lange coach hoekslang van de tuinspuit beëiverde zij hieven de kopere spritz op en een waaien van druppelende stralen viel over de roze en riseda's de verbena zijn heliotrope tegen raniums en bolbegonia's neer zodat de bloemen heen een weerschudden en de grasperken glinsenden van vocht op het grindpad solde Lientje en Nico met Hector soms tijds schillend verjaagd door een dreigende beweging van Tina's spuit Tina, Tina, niet de kinderen nat maken en laat het niet zo hard over die bloemen regenen beetje zachter van maanden Martilde zeker Paul zou haar onvertraaglijk vinden dacht Frederik, terwijl ze haar boek in de schoot leggen en naar de kinderen zag hun eerste gesprek over zijn niets doen, over het gehalter zijn er kennissen over zijn hartelijk cynische wijze van praten kwam haar in haar stemming van ontevredenheid nog bespotselijker voordat dit laatste dat de minste een rezondertig had had bespotselijker vooral omdat zij de volgende dag op het bal zich heel en al had laten meederslepen door de bekooring van zijn vrolijkheid zeker zij hield van vrolijkheid, zij hield van dans en zij had prettig met hem gedansd, maar zij was naar dat bal vooral zeer ontevreden over zichzelf gehoorden toch had zij niets gedaan niet gezegd dat zij zich verwijten kon Lientje, voei, wat klag je hektor je zal zien dat hij je nog eens bijt, Riep-Matilde Frederik kon haar gedachten niet volgen afgeleid als hij werd door het geruisterd waterstraal op de brede bladen van een rabarberplant door het gierende kinderen en hektors geblaf en toch wilden zij zo gaan weten waarom zij eigenlijk ontevreden was over zichzelf zij riet iets van de waarheid maar zij wilden die uit hun zekere schaamte niet doorgronden Pals geflirt met al die meisjes had haar gehinderd hij maakte haar allen het hoofd en hij meende het met niemand was dat lauter scherts die zij alle begrepen of was dat iets fals hij was toch niet slecht zij geloofde zelfs niet eens dat hij wuft was hij was alleen wat over het paardje getild omdat hij er knap uit zag en geld had maar hij had een goed hart hij zou niemand leed hebben kunnen doen toch, wat kon haar dat alle schelen waarom hinderde het haar dat hij die nuffen zoals Anges en Leonie en dat dwaar zijn nest van een fransvase kortiseerden waarom trok zij zich dat aan meer dan zij het zich van een ander jongen mens uit haar kringen zou aangetrokken hebben omdat zij hem beter en langer kenden en omdat hij de neef van Maria Lili was dat was toch geen reden en het hinderte haar dat zij niet met haar gewone oprechtheid in zichzelf het doorzien als in een spiegel doorstreelde het haar dat hij met haar anders vrolijk was dat hij met haar anders sprak dan hij met die nuffen en nesten deed hij stelde haar dus hoger of begreep hij slechts dat zij zich zijn brutaliteiten en quasi verliefde overmoed niet zou laten wel gevallen zag hij een beetje tegen haar op omdat zij nu en dan is ernstig zich met hem onderhield allerhatelijkst werd haar die gedachte allerhatelijkst zou het haar zijn zo pal tegen haar opzag werd haar dit zekerheid ze zou zich nooit meer alleen in een gesprek met hem wagen ze zou desnoots zijn als die anderen en met hem cogeteren maar nee, dat zou ze toch nooit kunnen en daarbij waarom was het haar een allerhatelijkste gedachte dat pal tegen haar op zou zien al die vragen werden haar als een labyrinthe waarin haar gedachte rondol zonder een uitweg te kunnen vinden en des niet te min vermoeden zij wel enigszins waar de uitweg was maar zij wilden niet voor zichzelf weten dat zij dit vermoeden Freddy, wil je me straks komen helpen om mijn laatste hand aan de koffers te leggen vroeg Matilde, dan breng ik eerst de kinderen naar bed Freddy, beloofdheid je vrouw Franse was beneden gekomen en met haar hulp bracht Matilde het lastige viertal dat met veel drukte de spuit had opgeborgen naar boven morgenochtend zouden zij alleen naar de hoorzen vertrekken om haar de hele zomer door te brengen het was een zuinigheidsmaatregel die Theodor van Erlevoort zijn moeder had aangeraden want zij kon op het landgoed en ze hadden dan in het grote huis aan het voorhoud waar zij verplicht was op een voetenleven die niet meer over in komstig haar middelen was zij hadden dan ook zelf wel eens overgedacht voor goed de hoorzen te betrekken en afstand van haar geliefde woning te doen maar het had haar steeds een te zwaar overgeschenen ze zou het nu echter op de hoorzen zo lang mogelijk willen rekken misschien wel tot november toe het landelijke leven lacht haar toe te midden van het lieve troepje van Theodor ook Matilde ging garen naar de hoorzen en zij had geen bezwaar gemaakt Tina en Jo een paar maanden voor de vakantie van school te nemen zij zou ze als vroeger weer zelf kunnen leren en zij genoot met een heimelijk genoegen bij dat denkbeeld Freddy was liever in Den Haag gebleven waarom was haar niet duidelijk en deze onduidelijkheid verergerde haar stemming van ontevredenheid over zichzelf ze had er echt aan niets van laten blijken en ze was voor de anderen in huis zoals zij steeds geweest was vrolijk en vriendelijk ze hadden ze al op een afstand gehouden zowel om die geldgeschiedenis met Paul als omdat hij mopperde dat zij voor zo lang naar de hoorzen zouden gaan hij sprak er dan ook over een kamer te nemen in Leiden of Den Haag waar wist hij nog niet Otto was in de laatste tijd bij tussenpozen op de hoorzen geweest hij had dikwijls ernstig met Theodor gesproken hij wilde iets in de provincie zoeken en Den Haag verlaten hij was reeds half geslaagd door protectie van oude vrienden zijn vaders en hij werd op een dak kronoemijnen in Gelderland geplaatst te worden hoewel mevrouw van Erlevoort hem steeds afriet zich in een stille afzondering terug te trekken was hij te moe van Den Haag om niet naar een atmosfeer van nieuwe frisheid te verlangen hij hoopte op niets, hij wenste niets hij smachte alleen naar een eenzame ruimte waar hij niemand erger zou met zijn doffe melancholie hij had veel van zijn vroegere flinkheid verloren hij had zich niet kunnen opheffen onder zijn smart die hem in doffe mijmeringen verweekt had maar als Mathilde klaagde hij nooit toon hij zich nooit ongeduren gaan op tevreden en bleef hij eenvoudig en degelijk uiterlijk dezelfde van voorheen bevrouw van Erlevoort was in de stille die de kinderen achter zich hadden gelaten zachtjes ingesluimerd en Frederik verliet het vertrek toen ze in de vestibuleetjen ontmoeten die juist de trap afkwam waar ga je naartoe vroeg hij ik ga Mathilde met de koffers helpen antwoorden zij en liever met de mijnen hij nam hij gemaakt ongedwongen Mathilde heeft immers de juf en ik heb geen geduld al dat goed zo netjes te leggen heb je dan een kamer gehuurd hier of in Leiden ik heb geen kamer gehuurd ik ga mee naar de horzen dan kan ik daar goed en rustig studeren voor mijn doctoraal van Leiden is eigenlijk geen sprake in de vakantie en hier zou ik toch niet werken en zie je, het moet toch fluisterd mij verder ik kan toch maar niet zo blijven hangen als je het ziet schrijven en mama zucht dat ze niet toekomt vind je niet? ze zag hij met een lange zachter blik aan terwijl hij een beetje verlegen voor haar stond goed, spak ze ik zal je helpen ga dan even mee naar mijn kamer wil je, vroeg hij, opgewekt door haar vriendelijke toon ze gingen samen de trap op in zijn kamer stond zijn koffer open zijn kast even niets ik zal alles wat ik meenemen op een bed gooien pak jij het dan in? vond het geld, vroeg hij met de liefkozende stem van een bedorven kind nee, vergeef het pal vanavond nog terug als je hem ziet ik zal je wel aan helpen, ik heb nog geld je hebt toch niets tegen paal nee, niets, mermel zijn maar het is toch beter dat je geen verplichtingen aan hem hebt Freddy, aan mijn beste vriend ik ben niet bang hem iets verplicht te zijn oh, zeker hij is heel goed hardig maar het is toch beter dat je het hem teruggeeft hij beloofd het en zij was opnieuw zeer ontevreden over zichzelf zij zouden haar beide onuitstaanbaar vinden met haar inmenging in hun zaken maar Etienne vond haar niet onuitstaanbaar hij vond haar een engel dat zij voor zijn koffer wilde zorgen zie je, hem, de boer, de sokken nou, de rest vind je zelf wel he dan zal ik paal zien op de diepe tenminste, als je mij dat geld geven kan ze hadden er iets bij ze gestoken met het voornemen het hem aan te bieden en zij gaf het hem nu dank je, het is morgen dus vroeg opstaan oh ja, zeg wil hem even dat hem een wakker maakt, wil je? nu, adieu hij wilde vertrekken, maar zij nam zijn hoofd tussen haar handen en zoende hem je bent de beste jongen dat je naar de horse gaat wat zal mama blij zijn en Theodor vooral zijn hoort waarom je meegaat spakt zij vriendelijk hij was rechtvrolijk dat zij verzoend waren en zij hoorde hem wel eraan fluitende de treden van de trap afsprengen twee volgende avond, om een bij negen uur rammelde de oude tentwagen waarmee de Theodor van Erlevoort en Klaas zijn kutsier na het station van Elze gereden waren de hoge eikenlaan der horse binnen Marianne, die van Kostschol voorgoed thuis was gekomen kwam met het mee en de twee bb's der van Stralenburg het rijtuig in de laandrits tegemoet en de drie dreumense sprongen als jongen honden en pogerde het rijtuig bij te houden tot grote angst van Marianne dag oma, dag tante Tilly dag tante Freddy, dag om eetje de van Rijsteltjes giel de kraaienen van Bleidschap en Marianne wuiverde hem lachend met de hand en alle wuiverden en riepen terug tussen de zuilen der Veranda zagen zij trus met Susanne en haar man Arnold van Stralenburg Klaas deed na een brede ratelende dreum de vijvers een paarden stil houden van alle kanten stapte de reizigers uit en men kon er in de eerste minuten niet verstaan door de drukte van de kinderen die om helzen en zoenden waar zij maar konden terwijl de drie grote partrijshonden van Theodor luidblavend daartussen opsprongen en de kleintjes soms omverwierpen van Stralenburg had men vrouw van Eerlevoort het laatste helpen uitstijgen en ook zij werd nu bestormd door haar luchtige kleinkinderen die met de honden door de lange benen van hun oom uit Zwolle heengelipte om haar in hun armen te smoren trus Matheelde en Susanne lieten de kinderen uitrazen daarna verschenen je vrouw Franse en twee andere bonds de jongengoed werd na boterhammen gegeten te hebben, medogeloos weggevoerd Matheelde ging even eens om te zien of haar viertal het goed had in zijn nieuwe bedjes ze hadden elkaar de gehele winter niet gezien en het regende vragen mevrouw van Eerlevoort zag rond als of zij iemand miste en Jet, en die jongens, waar zijn die? Vroeg ze maar moest je, alle drie nog op school de vakantie is nog niet begonnen antwoorden trus lachende Jet maakt het heel goed in Bon ze schrijft lange brieven Cor is met zijn schip toe aan de zaaier is geweest en je vrouw Vuurmans is weg he ja, het goede mens heeft ons verlaten met tranen in haar ogen maar zoals niet meer nodig en een goed vernante voor de luxe erop na te houden dat ging niet, Theodor brompt toch al genoeg over zijn pachters Theodor, herhaalde deze die zijn naam versnomen had brompt nooit vooral niet als hij pas de familie terug ziet Freddy, Freddy, wat zie je er goed uit iedere zomer dat ik je terug zie ben je mooie geworden Trus, kijk eens wat een flinke frisse meid wou je niet dat jij zo'n zus had hij pakte haar om haar middel en toonde haar bewonderend aan zijn vrouw die vrolijk toezag ach, dwaar ze jongen lachte Frederik bloosend en duwde hem van zich af alsof ik je zuster niet was he Trus maar Theodor vat haar hand en binnen in het kleine hartje alles nog in orde, vluisterde hij schalks nog niemand voor wie het gauwer tiktik zegt Freddy schaterde het uit met een heldere gezonderlag oh nee tot nog toe voor niemand wees maar niet, bank, dat zal zo gauw niet gebeuren schrik je dan al die koermakers af ik laat me geen koermaken hou je ze zo op een afstand oh ja, heel ver op een afstand zover mogelijk lachten ze steeds ik heb nog niemand gevonden die me waard is nog niemand trots ding bedankt neuf, schertstijd terug wacht maar, ze zullen je nog laten zitten ze lachten steeds vrolijker steeds helderder om zijn bedrijving hij vond haar prachtig in die lach zijn geleken jongen Godin een spottende Diana met haar lenen gevolg gestalt en haar vier hoofd dat zij nu uitdartend in de nek weer terwijl haar glanzende oog hem dirtel en overmoedig aanzagen er was niet tegenstaan die overmoedige dirtelheid iets treffend waar zijn oprechtse in haar schoonheid iets konenpluks in haar houding iets waaruit hij opmaakte dat zij niet koketeerde maar dat zij zich als scherzen zij erover hoog stelden zo, je voelt je dus hernam hij, nu, dat mag ik zien dat bewijst dat er ras in je zit en hij nam met een tevrede blik haar nogmas op, hij vond haar een echte eerle voort, nu haar vierheid zijn ingeborgen van bliet trots gestreeld had maar wat zeg je van eentje vroeg mevrouw Verheugd die komt hier studeren de komst van meneer is mij verassing spakt Theodor met een deftige buiging vrederik begon weer te lachen ja, die goede jongen spakt ze vrolop tot van Strahleburg verbeeldje Arnold, bijna had hij vergeten zijn geleerdheid mee te nemen een uur voordat we vanochtend weg gingen kwam hij wanhopig met een stapel wetboek of ik weet niet wat voor historisch aandragen bijna in elk van onze koffer zitten nu een paar deeltjes ja, ik had onmogelijk aan alles denken, verdedige etien zich fatale druptes die je hoofd toen omlopen, spotte Arnold met zijn toegeknepen zwarte ogen ik kan me dat zo goed begrijpen bezigheden, conferenties correspondenties, consultaties hij had de gewoonte etienne voortdurend voor de gek te houden en etienne draalde nooit hem troef te geven en meermalen eindigde de woordenschermutselingen in handtastelijkheden en bokspartijen Arnold, begin u niet dadelijk met etienne te kibbelen, riep Suzanne mama, u zal zien dat ze weer gaan vechten om Arnold en etienne zijn altijd als hanen tegen elkaar zijn Marianne Arnold echter beweerde dat hun strijdlust nu versmold in de tederheid van het weerzien en hij omhelst de etienne in grote komieke omhelzingen terwijl zijn lange armen om zijn schoonbroer heen en weerzwaaiden etienne echter duwde eensklaps Arnolds hoofd naar beneden en sprong over ze rug heen als bij afspraak zonder een woord te zeggen sprong Arnold daarop over etienne en zo spronger zij beurt links voort met ernstige gezichten als ze niet als hanen zijn zijn ze als clowns, gierde Marianne als clowns 3 Frédéric en Marianne die elkaar hoewel ze tante en nicht waren, bij de naam noemden sliepen ze samen in een grote hoge kamer waar een koloksaal oude wets bed stond van zware ijkoud verborgen onder zware donkerbruine gordijnen de deuren en lambriseringen van het vertrek waren eveneens van ijkoud terwijl het plafond beschilderd was met een groot half uitgewist medaillon er kwam er nog een vaagtafereel van nymphen en cupidootjes onderscheiden vind je het niet gezellig dat we hier samenslapen vroeg Marianne terwijl de beide meisjes zich da'savonds ontkleden oh alleen zou ik voor geen geld in deze kamer slapen ik zou vreselijk bang zijn, jij ook niet ik geloof het niet, ik ben niet gauw bang antwoorden Freddy ik vind het nog zoiets romantisch zoiets antics sprak Marianne je kan je hier verbilden dat je nog in de midden leeuwen leeft met al dat donkere hout voelen boven de deuren Frederik had zich spoedig in haar nachtjapon gehuild en kroop in het grote bed ze lachte even je verdringt hierin, ik heb nog nooit geslapen in dit bed Marianne teute en liep op haar blote voeten rond ze trok het gordijn voor het venster op en de maan viel bleek naar binnen kijk Freddy, hoe geheimzinnig ben ik niet net een geest in dat licht ach Marianne, sta je zelf toch niet zo bang te maken, kom nu in bed dan kakelen we gezellig Marianne liet het gordijn neer kleden zich in de whip uit en nestelde zich naast Freddy ook zij lachte even je kan hier wel een bal geven in dit bed oh, ik zou dold zijn van angst als ik hier alleen moest slapen ik heb tot nocht u altijd in ons oude kamer geslapen waar ik met Jet was dus jij bent niet bang, jij bent nooit bang wel nee, en jij je maakt jezelf bang oh ja, dikwils, dan verbild ik me allerlei griezelige dingen van spoken en schrimmen van ril, maar jij bent ook zo prozij je maakt zeker ook nooit verhalen bij jezelf verhalen, wel nee, wat voor verhalen hele romance ik verbild me dan bijvoorbeeld een ridder jongfrouw te zijn, die jongens zijn mijn schild knapen en de kinderen mijn paasjes en dan beminne ik een ridder die me wil schaken omdat mijn vader vrede en bloeddorstig is en hem niet tot schoonzoom wil hebben complimenteus portret van je vader, schater de Frederik, en de ridder, hoe ziet die eruit? dan is zo en dan is zo, zeg Freddy ben jij nooit verliefd geweest? ah, wel nee hoe is het mogelijk? ik wil tien maal, maar het duurt altijd heel kort bij hem zo drie of vier weken zie je, bijvoorbeeld in Bonn, op een tekenmeester daar was ik dol op, en dan een jong mens blond met blauwe ogen die me altijd stilletjes Bonn-Bons bracht er volgde een lange opzoming van Marianne's minnaars, eens klaps voor Freddy, maar zeg eens Marianne hoe oud ben je toch geworden, zeventien of achttien wil achttien kind Frederik poest het uit kind, herhaalde zij je bent zelf een kind al ben je achttien jaar oh Marianne, wat ben je toch nog jong met je spook en je tekenmeesters je bent net dit jen, die blijft ook altijd in jongen die groeit nooit op, die wordt nooit ouder Marianne maakte zich boos en schudde haar heen en weer, terwijl Freddy steeds hartelijk er lachte jij, jij bent een kind omdat je nog nooit iemand gehouden hebt, doe je ze nu mogelijk dat iemand nooit van iemand houdt kom, ga maar dromen van zijn blauwe ogen lachte Freddy zij bleef nog lang wakker, hoewel zij zich hield of zes sleep, en Marianne sleep in met het hoofd en weinig tegen haar schouder aan zij glimlachten nog lang zij vond Marianne nog zo jeugde voor haar achttien jaren zij, ze was nu 23 het was waar, dat was wel een onderscheid maar ze dacht dan toch ook aan heel andere dingen dan een romantische fantasie van riddels en nedelvrouwen waar dacht ze dan toch eigenlijk tegenwoordig aan Dick was in een ontevredenheid over zichzelf, over wie dacht ze? veel over iemand van wie zij het betreurde dat hij niet anders was dan hij was maar hoe had zij hem dan willen hebben en waarom dacht ze aan hem, nu hij eenmaal niet was zoals zij hem wensen het is vreemd, zo vreemd murmelden zij hondenhorbaar ik begrijp niet waarom ik aan hem denk ik wil niet aan hem denken, en ik denk ik wil niet aan hem zij wist dat het zoet zou zijn zich aan haar gedachte zonder strijd over te geven maar een trots verdreef aanstond zulke wekenheid zij voelde zich, had Theodor gezegd er zat ras in haar hij, om wie zij dacht, was niet waar dat zij om hem dacht hij was, zij zag dat nu klaar in hij was wuft, hij was egenwist er was iemand die ieder wilde behagen Theodor's woorden hadden haar iets in zichzelf getoond, dat zij nooit zo scherp zich vermoed had, haar vierheid namelijk geen vierheid op haar geboorte en haar naam alleen, maar een vierheid die in de minste van haar zenuwen trilde als met een ingeborre aristokraaticiteit overgeerft uit een edel voorgeslag dat zich steeds hoog gesteld had zij ook, zij stelde zich hoog, en toch, ze was niet tevreden over zichzelf, in tegendeel oh, in tegendeel lang lag zij nog te staren op de verbleekte dimf en cupidoos van het plafond waarheen Marianne in de nachtelijke schemering van het grote vertrek zeker nooit had deur verturen telkens terwijl zij de regelmatige rustige adem van het kind naast zich hoorde zuizen, herhaalde zij in zichzelf die niet te beantwoorden vraag waarom dacht ze aan paal, vier Otto, die zijn aanstaande woonplaatsen was gaan bezichtigen kwam de volgende morgen op de horse om er een week te vertoeven voor hij zijn nieuwe betrekking ging aanwaarden de domein waar hij nu als rentmeester benoemd was was dicht bij Elze gelegen en hij zou vaak een uitstapje naar de horse kunnen maken mevrouw van Erlevoort trooste zich met de gedachte dat hij zich niet geheel en al zou terugtrekken in een doodse afzondering dicht bij het blije moedige leven op de horse zou hij zichzelf weder kunnen worden en geheel zijn smart van zich kunnen werpen Theodor was naar zijn boer en zijn landerij toe en Arnold van Stralenburg had hem vergezeld Truus was bezig met haar huishouden de kinderen speelden in het park of in de gymnastiekamer onder toezicht ter bonus bevrouw van Erlevoort zat met Mathilde, Susanne, Frederique en Marianne op één dag grote overdekte en omwingende Balkons terwijl Otto vertelde van zijn bezoek aan het domein en Neetjen vroeg hij bevrouw glimlachten verhuigd die is vroeg opgestaan sprak Freddy heeft met veel drukte en deftigheid zijn studeerkamer ingericht en werkt al je ziet hij profiteert van zijn goede impulsies Marianne stond eens klaps op waar ga je naartoe Marianne vroeg Susanne ik ga lezen, op mijn plekje achter in het park zei zij Freddy, er is zo een heerlijk plekje vol lelijkjes van dalen, ga mee dan zal ik je daar vertellen wat een prachtig boek dat ik bezig ben te lezen Ein Geburt van Carmen Silva zijn vertrokken beide en ook Otto en Susanne wilden een wandeling maken en lieten me vrouw en Mathilde alleen Susanne had Otto in langer tijd gezien daar hij de vorige zomer te Londen bij zijn zwager Howard vertoefd had in plaats van op de hoorzen te komen ze had haar broer niet ontmoet na de paar dagen die hij met zijn moeder en Eline te zwollen had doorgebracht en zij vond hem nu zijn weerzag nadat er zoveel voor hem veranderd was oud geworden zijn gelaad was als een masker van stille melancholie waaronder Susanne iets bitter schiet zijn nam zijn arm in de haren en zij dwaalden oogblik zwijgend in de grote lana van het park over de hoge eiken stovende in de juli ochtendsom Grote varends hieven hun lange wajerbladen op aan de boorden van de sloten die blauwend groen zich overglansden met tinte van metaal en imai en spinnen hadden van stengel tot stengel haar fijne webbe geweven als uitdrade van zilverig glas hier en daar schemerden verschild wit en fluidig van een moeckerend mos een verminkt beeld op een voetstuk een flora of een pommona een adem van vuur scheen van boven uit het geblaar teneer te zinken over de paden waar langs als onkruid de wilde kamper voelie, zoet van geur bloeide en haar verwarde stengels van heester op heester slingende terwijl uit het broeiende groen de dolle kervel hoog opschoot met tal van blanke zondenschermpjes Otto en Susanne liepen langzaam voort verderop zagen zij twee lichte figuurtjes tussen blader en twijgen verdwijnen het waren Frederique en Marianne en kijk je daar lelietjes vandalen op zochten achter hen klonken lach een kreater kinderen die stoerde op een grote zandhoop welke in het lommer dichtbij het herenhuis lag wat is het hier toch altijd mooi spak Susanne eindelijk ik vind het heerlijk dat Theodor al is het ook uit economie het park maar verwaarloosd daardoor krijgt het iets van een woud ik herinner me vroeger toen ik een kind was had papa een regiment van tuinlui een tuin zo netjes uit met koepeltjes en kijkjes en vazen en beelden en nu zijn de koepeltjes vervallen en sommigen van de beelden hebben geen armen meer oh weet je niet dat je zelf altijd op die nymph daar klon en toen haar arm hebt gebroken ja, spak Otto papa was zo boos en je moest drie dagen op je kamer eten en je kreeg alleen droogbrood met water herinner je je? ja, knik de auto glimlachend en je wilde geen vergiftnis vragen aan papa dat je gebromd had en mama vroeg je toen om het toch maar te doen herinner je je wel? hij drukte even haar arm zonderlijk, bijna tot wenenstoef verweekt door die herinnering uit zijn kinderjaren welke zich dooreen verbarrede met herinneringen van een paar zomers geleden toen hij niet met Suzanne toen hij met haar hier had rondgewandeld zeg Otto, vroeg Suzanne eens klaps zal je niet naar Den Haag verlangen als je zo alleen te Elze woont? nee, want word hij heftig nee, oh nee, ik wil van Den Haag weg ze zag hem aan verschikt over zijn toon en hij voegde er zachter bij ik hou van het buiten leven en ik verlang naar iets anders dan naar mijn bureau wil je om geen andere reden van Den Haag weg vroeg zij zacht om een andere reden nee, wel nee hij zette zich op een bank maar zij bleef staan en plukte werktuiglijk de tossen der kappen voel je boven zijn hoofd zij had op de licht een vraag die zij niet uit te kon oh, Otto, zeg me is het niet om om, staamelden ze hij zag voorzicht terwijl zij de verwarde stengels uit elkaar rukten langzaam sprak hij wat meen je toch, suzie lief dat het zou zijn om om Eline vlasterde hij terug met een stem zonder uitdrukking ja hernam zij verlegen en zette zich met een liefkozende beweging naast hem en ordende haar kappen voel eens maar suzie lief vervolgde hij steeds dof en op een wijze als uithijn in zin die hij met moeite van buiten had geleerd hoe kan je dat denken denk je dat een man altijd om een meisje blijft treuren en dat de man er niet langzamerhand over heen komt wanneer zijn meisje hem zijn woord teruggeeft natuurlijk speet het me in de eerste tijd en was ik er verdrietig om maar nu is het over nu is heus alles voorbij je ziet al kan er niet meer je denkt langzamerhand niet meer aan de kander en je vergett elkaar aan een gebroken hart is nog niemand in de werkelijkheid gestorven en daarbij het hart van een man breekt zo gauw niet je hebt immers je bezigheden en het leven gaat zo gang en laat je geen tijd veel over je verdriet na te denken al zou je dat willen bij een vrouw is dat anders die geeft zich meer aan zulke gevoel is over en zij volgde hem ja dat is wel zo sprak ze niet overtuigd dan vergeet je elkaar vervolgde hij op dezelfde toon en dan kan het best gebeuren dat je later beide iemand anders ontmoet van wie je begint te houden en met wie je gelukkig wordt zo gebeurt het honderd maal in het leven oh ja sprak zij weer en hij hij dacht aan een zin uit elinis brief dan vind je een meisje dat je waard is en dat je gelukkig kan maken je moet je dus maar niet verbeelden dat ik aan romaneske liefde smarten leid eindigde hij met iets als een scherzende glimlach zo verschrikkelijk is het heus niet met me gesteld hoor zij zweeg vol treurigheid dat hij zo sprak hij was dan even als matilde te trots om een ander in zijn leed te laten medeleiden en hij verscholst zich in een aangenomen ongevoeligheid die ze doorzacht hoewel zij het hem niet deed blijken ze liepen een poost stil voor en hij slaapt zijn opgewonde stem die een lang verhaal scheen te doen het was Marianne met Frederique tussen de ledetjes van Darle gelegerd en die haar de inhoud van Eindgebert mededeelde het is wel overdreven maar het is prachtig het is zo boeiend zie je Raul doet boete voor zijn moeder die een grote zonderes is geweest hoewel ik niet geloof dat het zo vreestelijk was wat ze gedaan had hij wordt priester en kastijd zich en geeselt zich verhuulijk inzegend van Tassilio en Edita Edita is vreestelijk zacht en lief en van Edita heeft Raul altijd gehouden Bertalda daarin tegen is hartstochtelijk oh, overdreewaartstochtelijk nu ik vertelde je dat Bertalda die host die vergiftigd heeft als Raul dus de hosten aan Edita geeft oh, voorbeeldje dan zingt ze sterven neer en in plaats dat ze Raul het hueligsfamilie na zegt spreekt zij voor het laatste zijn eigen naam uit Raul zo sterven vind je het niet vreestelijk ik heb overliggen te snikken en Bertalda doet ook boet en gaat in een klooster onder de aarde waar de zon nooit schijnt en Raul is in één nacht helemaal grijs geworden Otto en Suzanne hadden onzichtbaar achter de dikke stammer geluisterd en zij keerde nu op hun weg terug zie je Suze sprak Otto met dezelfde pijnlijk scherzen in de glimlach ik ben niet in één nacht grijs geworden als Raul zij bleef zwijgen, hangerde aan zijn arm en zwaaien er met haar kappafouli pogde zij even te lachen en neuriede zij een wijsje vijf Kalm en eenvoudig vloeid het leven op de horse voort Otto was naar Elze vertrokken Etienne steurdeerde in een onthoombare aandrift na het ontbijt verdwenen hij in zijn kamer en werkte na het koffiedrinken verdwenen hij er opnieuw en werkte eveneens hij zich een weinig in de familie kring sprong over van Stralenburg en bokste met hem en wanneer de andere te bed gingen werkte hij te derde malen tot laat in de nacht toe het was een rage er was geen spreken tegen en hoewel mevrouw van Eerlevoort hem bezorgd opnam en klaagde dat hij bleek werd liet hij zich niet van z'n stuk brengen en werkte hij door op zekerdag kreeg Etienne een brief van Paul waarin deze hem mededeelde dat hij hem wellicht spoedig met een bezoek zou komen vereren daarna wilde Paul gaan reizen in Duitsland of Italië Etienne vertelde van die brief en Theodor bromde en beweerde dat Paul hem nu zeker van zijn studie zou afhouden en hem wellicht zou meetronen op reis maar mevrouw van Eerlevoort was daarin tegen zeer verheugd en meende dat Paul's komst een goede afleiding zou zijn heus de jongen werkte nu te veel hij zou ziek worden van dat eeuwige geblok Frédéric had met een glans in de glimlach Etienne's aankondiging gehoord en gezwegen de dag van Paul's komst zag zijn met diezelfde glimlach in de spiegel roosig van gezondheid met haar bruine ogenvol donker getintel als van zwarte edelstenen met haar zwaar donkerbruin haar dat zij de achterkroeste op de meldblankheid van haar nek trof het haar zelf hoe mooi ze in haar eenvoudig roze kattoentje was krachtig van gestalte, groot en vol als van een koningin die steeds vriendelijk glimlacht omdat zij gelukkig was zo gelukkig was dat omdat de zon scheen van haar ogen en op het persik dons van haar wangen of was het omdat hij aan wie ze steeds dacht zou komen zij vergat bij de aanblik die er schoonheid haar vieren trots zij vergat dat zij Paul anders wensen dan hij was alles jubelde in haar op als met een stroom van hartstocht die zij niet meer kon beteugelen daar hij bruisend opgolft in haar ziel met krachtige brede golven zij stormde op die golven en zij liet zich erdoor wiegelen zij streed niet met ze zadelig dat zij zo zwak was hij kwam en toen zij hem de hand drukte schinn het haar dat zij hem nooit tevoren gezien had wat was hij flink gebouwd en wat zag hij er knap uit met zijn vrolijke blauwgrijze ogen zijn dikke snor en zijn mooie witte tanden wat lacht hij prettig vol en luid als schaamde hij zich niet voor zijn lach zij lacht er terug, zij schertste eveneens en zij bespeurde een heel andere blik dan met die van overmoedige onbeschaamdheid waarmee hij Fransfaz en Anger Leounia aan zag hij lag een vertrouwelijke zachtheid in die blik eventjes in zijn stem waarin hij tegenover geen cynische klank en geen flirtende brutaalheid legde was het de landelijke lucht van de horzer die hem zo innemend deed zijn zo invoudig en hartelijk Theodor tenminste beveel hij zo goed in zijn gezonde opgeruimde levenslust dat zijn gastheer had het nodig het enige dagen bij hen te blijven op voorwaarde dat hij Itjen niet van zijn wetboeken afhield Paul beloofde dit ernstig en nam dankbaar de uitnodiging aan en het trof Friederik hoe ieder terwijl hij voortpraat naar hem opzag en luisterde nu zij de avonds in de open verander zaten en lichten mij wijn dronken hij was toch niet zo wuft en eidel als zij gedacht had en zij, ze hield wel van hem ze mocht hem tenminste heel graag de lucht was helder en volsterre en zij lieten zich in het bootje op de vijverdrijven terwijl Paul en Arnold van Straal en Beurte riemen hielden Marianne en Etienne gekheid maakten en Freddy steurde zij neuriede een liedje dat zacht over het water heen klonk in de violetten klaarten van de lichte avond maar Paul overdekte eensklapps haar murmelende stem met enige frazes uit het Italiaanse duet dat hij vroeger met Eline placht te zingen vien la nuia bell vien le scelle d'azur en zij was gelukkig zo over zongen te worden door hem het was alles eenvoudig en bekend het lied dat hij zong de vijver waarover zij gleden mama, Mathilde, Susanne en Theodore in de verlichte veranda de donkere groene massas van het park en de tintelende gewel van Stara daar boven maar toch werd het haar alsof zij de poesie je van nooit had gezien en toen hij zijn parkcarol eindigde met een zacht uitgesponden hoge oet in facet scheen het haar als geurde en jasmijnen en zongen er nacht gaal om haar heen als klonker en zilvere trilling in haar hart einde van het eerste deel van hoofdstuk 31 opgenomen door Karola Jansen op 23 oktober 2008 de Rotterdam voor LibriVox.org tweede deel van hoofdstuk 31 van Eline Veren dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelezen door Karola Jansen Eline Veren van Louis Coupérez hoofdstuk 31 zes hoe zou hij zich tegenover Marianne gedragen dachten Marianne had een aardig 2-punt gezichtje en een beetje nuffige coquette gebaren maar hij schenen niet aan te denken Marianne uit hoofd te maken en het verwonderde haar bijna in hem grote kapel die hij was toch was hij na die eerste dag dat ze hem teruggezien had bij zichzelf geworden ze was, menen zij, te toegevend geweest zij zag hem zoals zij hem garen wilde zien misschien ook zoals hij in een vlaag van enemende eenvoud nuwaarlijk was maar was hij dan vergeten hoe zij hem vroeger gezien had in Den Haag behaagd ziek tegen al die meisjes onachtzaam voor zijn moeder verloren in de valse vriendschap van zijn kennis was hij dan als door een toverslag niet meer wuft en eidel egoïst en zwak misschien wel in alle geval scheen hij nu ver van die meisjes van zijn moeder van zijn kennis beter en zij beloofden zich hem geen verwijtingen te doen omdat hij haar dan zeker zou beginnen te haten maar zij moest bij zichzelf glimlachen om die geloften want hij maakte haar die tegenwoordig wel gemakkelijk er viel hem niets te verwijten voor het oogemelijk het had een paar dagen geregend en de ochtend was nu fris en de lucht als gewassen in stromen water Klaas had de twee rijpaarden gezadeld de volst met een heer de bless met een dames zadel Paul zag de zalels na en Freddy kwam uit de veranda de sleephare amazonen over de arm een hoog herenhoedje met witte vualen op het hoofd zij knoopte hun handschoenen dicht en glimlachten in orde sprak Paul en keerde zich tot haar hij hielp Freddy opstijgen terwijl zij haar voet op zijn hand zetten en uitgelaten klopte zij de bless op de glans in de hals ook Paul zat op en Klaas zag hem met genoegen langzaam wegrijden hij vond hem een flink paar beide gezond en sterk met vrolijkheid in de ogen en kleur op de wangen de vreulen zat als een kaarsorrecht en vast in het zaal en de jonker scheen hem een potige baas hij hielp van potige mensen Paul en Freddy reden het brede herenhuis om en zij scherchten met luidestem hey waar gaan jullie zo naartoe riepen stem van boven zij zagen op en bespeurde Etienne zonder jas en vest met verwarde haren Freddy schaterde om zijn verwilderd uitzicht waar gaan jullie naartoe met je bijtjes herhaalde Etienne in zijn ikwisitoriale stem een tintje van jaloezie dat weten we niet, we hebben geen doel waarom gaat Marianne niet mee Marianne wilde liever Eindgebet van Carmen Silva nog eens overlezen vertrouw je ons niet met elkaar ja wel maar konden jullie geen andere weg nemen dan onder mijn venster we dachten geen ogenblik aan je Riep Paul onmedogend natuurlijk, antwoorde Etienne jullie denken alleen aan jezelf en jullie gaan rossen terwijl ik ben je doodblok ik, ik wens je een heleboel slechtstoel Freddy en Paul lachten luid merci bien, aller christelijkste broer Riep Freddy en wuiden hem kijk er wat stoel ik hoop je vanmiddag in een zachtig humeur terug te zien adjeu veel plezier, adjeu herhaalde Paul en Etienne verdween in de kamer terwijl zij beide steeds vrolijk om zijn ergenis verder stapvoetsreden de lange ijkelaan in die naar de openweg leiden daar zette zij de paarden tot een draf aan de zon groeide van hem hoog neer en vergulde de haver in de rogen aan beide zijden van de weg laten we met een omweg door de dennenbossen de paal, vroeg Freddy goed, antwoordde Paul zij sloegen het blonden bouwland om en gingen langzaam langs de boerderij die in de schaduwdeckers stang je slag de hofhonden, vast aan de ketting herkenden hen en sprongen vrolijk plafond op rammelend met hun kluisters en de boerin verscheen in de open deur met een goed achter de woning en haar staller werd de schaduw iets dicht en zij reden veradermend van de schoeien de hitte daar zon onder de pijnbomen de heuvelachtige weg op glat van naalde hun van glans vermoeide blikken verkoelde zich als in een bad van lommer dat van het somber groene loof neerzeeg het was de eerste maal dat Freddy zei dat de tijd die Paul nu op de horse vertoefd had met hem alleen was en het werd haar of zij zich tegenover hem in de nieuwe toestand bevond een toestand waarin zij zich vroeger met hem nooit bevonden had en toch hoe vaak hadden zij niet in vorige zomers met elkaar paard gereden hoe vaak waren zij niet met elkaar alleen geweest zelfs in vertrouwelijke gesprekken waarom dorst zij dan nu bijna niet naar hem opzien als vrezen zij iets in zijn blikken te lezen dat haar zou doen ontstellen zij verzamelde haar moed zij zag hem terwijl hij voortkoude vol aan ze wilde zich niet laten medeslepen door haar neiging vol wekheid en zwakheid ze wilde hem laten blijken hoe ze nog hetzelfde meisje van vroeger was dat hem de waarheid dorst zeggen zonder noodzakelijke reden zou ze hem niet lastig vallen met haar verwijtingen maar vrees voor de flitsen van zijn blauwgrijze ogen dat nooit en haar volle blik had iets uit tartens bij die gedachten maar waarom tarten zij hem uit hij was nu nog satirisch voor de gekhoudend nog pedant hij praten zelfs met een ongewone zachtheid over mensen waarover zij hem vroeger heel anders had horen spreken die George en Lily zei en dan klonk bij het uitspreken van de twee namen zo iets vriendelijks in zijn stem dat het haar verbaasde ze maalt aardig ze met elkaar te zien ze vergeten de lui om hen heen geheel en al en ze geloven vast dat de wereld alleen voor hen bestaat dat zij met hun bijtjes het middelpunt zijn waarom het heel al draait en dat zonder de minste verwaandheid doet nee met de grootste neiviteit als je hun vertelde dat het nog andere mensen waren die van elkaar hielden en met elkaar gelukkig waren zouden ze ongelooflig een hoofd schudden zij zijn Adam en Eva en met hen begint alles Frederik lacht en zacht en verkoord door zijn woorden ik vind ze heel aardig met elkaar vervolgde Paul hoewel je me moet toegeven dat ze eigenlijk op een vlakke gemeentje zijn maar geen van beide zit veel George is een goede verstandig jongen daarmee is alles gezegd goed en verstandig dat is toch al veel sprak ze nadenkend ja maar ik meen George heeft nooit in zichzelf met iets een strijd gevoerd zijn leven is tot nu toe een vlakpaatje geweest en zo zal het wel altijd blijven maar heb jij dan zoveel in jezelf gestreden vroeg zij met iets als schert meer dan George merkte hij op ik dacht dat ik een artiest was en ik heb gemerkt dat ik me vergiste voor je je bij zo'n vergissing neerlegt strijd je wel eens met jezelf begrijp je dat niet? zeker en ook dat je energie in zo'n strijd het onderspit moet delven haar opmerking klonk wat hatelijk en ze hadden dadelijk berouw over wat behoefden zij artistiek eerst in hem op te wekken en ze hadden geen genialiteit misten maar je scheen niet vernomen te hebben wat zij geantwoord had want hij voer er voort weet je wat ik zo vreemd vind nu ik daarover nadenk George en Lily kende alkander betrekkelijk kort en ze hebben al heel goed gevoeld dat ze vooral kander in de wieg waren gelegd terwijl je soms dik was bij andere mensen vindt dat ze elkaar heel lang kennen zonder dat in te zien tot er ineens een licht voor hen op gaat zij voelde haar hart sneller kloppen bij zijn woorden terwijl hij bloed naar haar wangen steeg een hoogere bloosend hoofdje en weinig voorover en scheen zeer bezig te zijn met de krawads lichte tikjes te geven op de sleep van haar amazonen vind je ook niet vroeg hij ik vind niet ik heb daar nooit zo over nagedacht hij zweeg en zij zweegen beide in ogenblik het is hier benauwd onder die bomen meermilden zij eindelijk met een mattenstem en zachtjes knippende oogleden ik kan hier bijna niet adem halen laten we dit zijpad ingaan dan komen we op de grote weg en dan galloperen we heerlijk naar de witte kaal zij gevoeligde zich zeer verremd haar die nooit last van de warmte had werd het eens klaps of zij in onmacht zou zinken het schemende voor haar ogen en de teugels siddende in haar vingers het spannende corsage de amazonen was haar een harnas te klemden zij zag niet meer terwijl zij het nauwe bijna niet te bereiden zijpad insloeg en de blest tot een galop aanspoorden zij hoorde pal iets roepen en ze ingevoelden zij een prikkelende pein in haar haar terwijl het hoge heroeutje als afgerukt werd en neerviel schreeuw zij van smart en ze hield met een ruwe ruk haar paard in dat trillend staam bleef in haar halve zwijmeling had ze niet gezien hoe een lange dennetak de weg versperde en de scherpe twijg had haar even het voorhoofd geschamd en zich in haar kapsel verwacht uit vrees zich nog meer te verwonden hield zij zich achterover gebogen het onbeweeglijke hoofd door haar haren als vast gestrengend aan de tak zei hij steeds Paul reed haar dadelijk op zij nam haar de teugels uit de handen en bedaarde de onrustige paarden met een klopje op hun halzen ik riep je nog toe, voorzichtig met die tak te zijn sprak hij angstig hier, leun tegen mijn schouder dan zal ik je haar losmaken hij weerp zijn karwat sneer hij trok zijn handschoenen uit en weerp die eveneens op de grond en terwijl de paarden trillend zijn zij stonden Frederik zit in tegen hem aan zich en hij zich over haar heen boog de tak die hij afbrak uit het verwaarde glans en bruine haar te ontworren haar speelde vielen op de grond heb je je pijn gedaan, vroeg hij ja, steunde zij doe ik je ook pijn nee, oh nee het was een fijn werk en al deden zijn vingers het ook nog zo zorgzaam toch was het een pijnlijke behandeling die zij onderging maar zijn tederheid deed haar de pijn vergeten en toen hij ten laatste gereed was bleef zij een weinig moe nog tegen hem aanleunen zijn glimlach glans daar verblindend in de ogen als de glimlach van een jonge, mooie god en zij sloot de ogen het scheen haar als zonking alles om haar weg maar eens klaps, daar voelde zij zijn adem overheur gelaatszuchten daar voelde zij zijn lippen met een liefkozing zo gloeiend en warm zo hardstochtelijk haar lippen drukken dat zij zich als met een elektrische schok in het zaal oprichten en woedend bliksemende haar bruine ogen hem toe pow, riep zij zeer gekrenkt verder wist zij haar woorden niet meer te vinden wist zij niet meer wat te doen hij bleef haar aanzien half verlegen, half dries, smeekend en steeds glimlachend en opeens als met een plotselingen ingeving liet zij zich van de blest glijden zetten zich de afgevallen hoed op het nu los hangende haar raapt haar kawads op in een seconde zat zij weder in het zaal het paard stijgde onder haar vindige zwiep en voort vloog het over het nauwpad onder de takkerderpijnen zij zag niet naar pal om, zij rende voort als had zijn kus haar met de angle van een bijgestoken en haar razend van machteloze woorden gemaakt op de open weg gekomen, rende zij voort steeds voort, zonder naar hem om te zien zij zwiepte de bles en haar beest vloot met haar weg tussen het brandende goud van het koren en in de gouden brand van de zon hun haren golfde haar witte voalen golfde, haar amazonen golfde de boeren in het veld zag haar verbaasd achterna tussen aanplanten van hak hout en langs hij de velden eelde zij verder maar zij liet zich niet lang zo medes leren door de vaart van hun paard en de woede van haar gedachte hun hand trilde niet meer, krachtig hield zij het hollende dier in het bedaarde en rustig reed zij tant zonder om te zien het ijkerbos door tot zij aan hun zand groeven kwam daar steeg ze af, bond de bles aan haar jonge beuk en daalde haar sleep over de arm in de grote kom van zand die men op de hoorse algemeen de witte kaal noemde het zand korrelde af onder haar trit blokken zand vielen naar beneden en lieten een roodachtige kleilaag waardoor de wortels de bomen heendrongen zichtbaar beneden gekomen bleef zij staan sloot even de ogen en weer op zich toe met een betroefde zucht op het zand dat de vroege morgen in de zon roosterde met dat nu koel en overschaduwd was zij weerp haar hoed af, legde zich het hoofd in de armen, overstroomd door het lange zware haar en ze begon zagjes te snikken de witte kaal was een plek die hun alle dierbouw was, zo Marianne is goed wilde dweepen en eenzaam wilde lezen toog zij de zafels naar de witte kaal en eens had Kor die nu adelborst eerste klasse was en haar mede gedeeld dat hij verliefd was op een meisje in Den Helder de kinderen speelden het liefst in de witte kaal en wisten de bonnes niet waar ze te vinden dan zorgt mensen daar en Frederique die tans wilde uitwenen had geen ogenblik gedacht naar een andere plaats voor haar tranen te zoeken dan de witte kaal ze was zeer bedroefd dat Paul haar die zoen had gegeven en zij was nu boos op zichzelf dat zij gevlucht was in plaats van hem flink de waarheid gezichten hebben over zijn onbehoorlijkheid scherzende had hij haar vroeger wel eens nagelopen haar gevangen en haar gekust maar toen waren zij kinderen geweest tenminste zij en hij had in deze zoen een warme gloed gelegd die haar nieuw was en die haar verschikt had waarom had hij dat gedaan oh waarom had hij dat gedaan die zoen had alles anders tussen gemaakt en de zachte vriendschap die ze voor hem gevoelde vrede gestoord troostloos snikten zij door en zij hoorde niet dat Paul die haar gevolgd was tans boven aan de zoom van de witte kaal zijn paard deed stilstaan afstapte in de volst bij de blessbond zij hoorde niet hoe het zand onder zijn voeten afbrokkelde en neerplofte zij hoorde niets voordat zij dicht aan haar hoor haar naam hoorde fluisteren Freddy verschrikt hiel zij zich op en wezenloos zag ze hem aan onmachtig haar ontroering te verhelen hij lag voor haar gekneeld in het zand en zag haar met een glimlach zo inne gezacht aan dat ze haar gramschap geheel voelde weg smelten waarom ben je zo boos van m'n weg gereden vroeg hij met zijn verleiding de stem heb ik zo'n grote zonde gedaan ja zeker haar nam zij vier bij de herinnering aan zijn liefkozing die haar half wilde half smaad was geweest zeker ik heb je nooit het recht gegeven om mij te zoenen nooit nooit waarom hij zich zou veronschuldigen zeker met haar te doen herdenken dat haar weleens meer gekust had zonder het recht te toe te hebben maar hij deed het niet hem was deze zoen dus ook iets anders geweest zelfs veronschuldigde hij zich in het geheel niet nu zij nadat zij opnieuw haar hoofd in haar arme verborgen had goed luisterde na zijn woorden maar als ik dat recht nu is vroeg Freddy als ik nu voor altijd dat recht van je vroeg als ik je nu al lang dat recht had willen vragen zou dat ook zonder in me zijn zij richtte zich nu op en zag hem om golfd in hun haren onbestemd aan ik begrijp je niet murmelde zij bijna onhoorbaar begrijp je niet dat ik je vraag of je van mij houden wilt of je zoveel van mij houden wilt om mijn vrouw te worden zij bloosde en haar lippen trillde weer voelde zij de bekoring van haar zwakte en wekheid voelde zij dat het zoet zou zijn zich zonder strijd in zijn armen te vleien maar tevens richtte al haar weer spannige vierheid zich met een hoge voel van eigen waarde op zijn vraag rukte haar een blinddoek van de ogen en zij zag hem opeens zoals zij hem steeds gezien had in haar haag egoist, wuft, eidel jij meent dat niet pal antwoorden zij hart en koel hem woont nu zeer kalm hun losse haren vast op haar hoofd men ik dat niet, riep hij gekrenkt en hij zag haar angstig uitvoorsend aan je meent misschien op het oogmelijk wat je zegt, vervolgde zij, haar woorden verbeterend, maar je meent zeker niet wat je op het oogmelijk je verbeeld voor me te voelen wat je je verbeeld voor me te voelen is geen liefde je voelt hetzelfde nu voor mij, morgen voor Leonie Eekhoff, overmorgen voor Frans Waze oude dijk en de dag daarop voor ik weet niet wie, mijn amazoner flatteert me misschien dat je me zo een gekke vraag durft doen haar stem klonk zo ironisch en vinnig als hij haar nooit had horen spreken hij wist niet wat hij het eerste oogmelijk zou antwoorden dat hij uit kwam geheel en al uit zijn hart denk je echt geen oogmelijk aan Freddy, dat je pijn kan doen met zoiets te zeggen het zou moest pijten pal zo dit het geval was antwoorden zij zonder zich door hem bijna niet te bedwingen opwelling van tederheid te laten medeslepen maar denk je dat je mij niet beledigd hebt met die zoen te geven ik had mijn vraag toen al op de lippen Freddy, is die wedervraag dus het enige antwoord dat ik krijg zij zweeg een oogmelijk zij streekt, de tranen welden in haar ogen ik kan je geen ander antwoord geven pal ik kan het niet geloof me ik ken je misschien beter dan jij jezelf bekent je houdt niet zo van me als ik zou willen hebben, dat mijn man van mij hield je mag me graanen, je verbeeld je misschien op het oogmelijk verlieft op me te zijn maar je houdt te veel van jezelf om veel van de ander te kunnen houden je kent me dus wel goed sprak hij bitter en zijn mond trilde onder zijn blonden snor laten bevrienden blijven antwoorden zij en stak hem haar sidder in de hand toe we zouden niet gelukkig zijn met elkaar en eens al je me dankbaar zijn dat ik nu je verzoek, weiger maar hij nam haar hand niet aan hij was genootzaakt die on aangehoord weer terug te trekken nu kent me dan wel goed, herhaalde hij bitter, ik wist niet dat je mijn karakter zo goed bestudeerd had en ik wist niet dat ik zul knauwkeurige studie nog waard was men heeft heus niet veel mensen kennis die kunnen nog om je te doorgronden antwoorden zij hoog en bijna schamper ik tenminste die je bijna dagelijks hebt zien omgaan met meisjes van onze kringen kan als je me verklijt van me te houden onmogelijk zoiets van je geloven dus je denkt dat ik aan al die kinderen het hoofd heb gemaakt ik dacht dat je beter ernst van gekheid kon onderscheiden en ik wist niet dat het zo een grote zonde was vrolijk te zijn zulke gekheid en zulke vrolijkheid zijn een man onwaardig pau en de andere niet ze hadden zichzelf onder wijze lesen maar het was haar onmogelijk tans die grief welke uit een weinig saluzie voor het sproot niet te uiten dus je bedoelt dat ik hartig gebroken heb geloof me Freddy, je vergist je de meisjes zijn tegenwoordig heus zo naïef niet om niet drommelsgoed in te zien wat gekheid en wat ernst is jij hebt dat niet willen zien en ik verzeker je dat als ik die kinderen die je bedoelt werkelijk het hoofd had willen maken ik geheel anders tegen ze zou geweest zijn dat verzeker ik je er klonk iets dreigends in zijn stem en zij vond hem bijna gevaarlijk zij zweeg maar je zij zo even vervolgde hij zachter dat je me niet geloven kon wanneer ik je verklade van je te houden zeg me nu oprecht Freddy wat zou het je zijn wanneer je dat kon geloven wanneer ik mijn best deed dat je dat kon geloven ze werd zeer verwacht en hij zag die verwarring zeg me nu Freddy wanneer ik dat kon geloven Paul sprak zij zich herstellende dan zou ik medeleider met je hebben maar nu geloof ik wel dat je spoedig over je verdriet heen zal zijn en daarom zou ik zo graag een goede vrienden met je blijven we behoeven elkaar in het vervolg niet te bauderen omdat je mij bij toeval tenuulijk hebt gevraagd en omdat ik als een meisje dat niet naïef was geen ernst in die gekheid zag hij zweeg verpletterd onder haar minachting innerlijk woedend over haar luchtige woorden langzaam stond hij op goed sprak hij schijnbaar kalm laat het dan zo zijn hij sloeg met zijn krawads het zand van zijn bruine fluële rijbroek en zag op zijn horloge het is bij twaalfen willen we niet naar huis gaan, vroeg hij alsof er niets gebeurd was uitstekend antwoorden zij zij richten zich even neens omhoog plooien aan de vader van hun roed en zetten zich die op het hoofd even sloeg zij haar sleep uit en klom het zand dat telkens onder de voet wegleed op wil ik je mijn arm geven, vroeg hij cool dank je, ik kan wel, sprak zij boven bond hij de paarden los en hij heel paar zonderen woord opstijgen merci, zij zij ze ging een steeds zwijgend en ogenblik naast elkaar toen versnelde hij de stap en reed voor haar uit zij was trurig te moeden, overtuigd dat zij verkeerd geantwoord had buiten het bos op de open weg ze wilde haar ver vooruit en zij zag steeds zijn rug terwijl de zon loodrecht en smoor heet neergroeiden en haar blikken verblinden zij had zich in dit ogenblik geen reekerschap van haar gevoelens kunnen geven over haar ziel die steeds helder en onbewolk voor haar oog was geweest als de hemel boven haar daalde een nevel die zij niet doorzacht in dit ogenblik had zij niet kunnen zeggen of zij gewild had wat zij had gedaan en zij was zich slechts bewust van een grote twijfeling van een onvoldaanheid als had zij een rampzalige zegenbehaald met de vrede wapenen van vieren trots en eigenwaarden zij bleven steeds achter elkaar rijden toen hij aan het ijzige hek van de grote rijdland haar horse gekomen was, bleef hij staan en wachten tot zij hem stapvoedst ingehaald had daarna reden zij naast elkaar zwijgende, voort, de horse om tot bij het koetshuis en de stallen waar Klaas met de stalknecht bezig was met de wielen van de oude tentwagen te wassen zij stegen af en zou over tien minuten koffiedrinken en vredrie had slechts eeuw de tijd zich van haar amazonen te omdoen in de vestibule ontmoeten zij Etienne, moe gewerkt dans in een jasje en met gekamde haren zo, weet hij haar toe zo, ben je daar terug je moest je schaam te gaan rijden zonder mij zij zag hem aan met een vreemde blik en eens klaps barst haar onder vredeheid over zichzelf uit en ik verzoek je voort dan zelfs niet uit gekheid met iets slechts toe te wensen sprak zij hartstochtelijk bijna open gereden aan het tak wanneer die maar zoveel lager was geweest kijk, mijn voorhoofd is geschampt je moet nooit meer zoiets zeggen, nooit meer ik ben bijgeloviger dan je wel denkt zeven de volgende morgen zou Paul vertrekken hij had naar hij zij in Keulen zijn vriend oude dijk de broer van Frans Waze rand in voeg gegeven en zij zouden vandaag een reis door Duitsland of de Zwitserland naar Italië te samen aanvangen niemand bespeurde aan hem iets bijzonders alleen aan tafel sprak hij bijt en cynisch over verschillende onderwerpen en personen op die satirische toon die hem eigen was en die in vrede minnachtende uitdrukking om zijn blonden kneevel giften Frederik was stil wat, toen men van de tak gehoord had, een hoofdpijn werd toegeschreven toch zouden zij beide moeilijk hebben kunnen verbergen dat er iets tussen hen verbroken was, zo die middag de beide jongens Willy en Gustav niet van Koschol waren thuisgekomen met grote vakantie 14 en 12 jaar waren zij uitdruchten van uitgelatenheid bij terugzien van alles wat hun lief was de lucht der hoors is geen en dronken te maken en in de doelheid van hun grappen met Marianne wie je deftigheid hun geen ontzag inboezemde met de van reiseltjes de kleine volstrale burger en meemee merkten niemand op dat Paul en Frederik elkaar ontweken die avond in het grote bed was Frederik dankbaar dat Marianne lang doorkeuvelde over Adam Bede en Romola en Marianne's stortvloed van wijsgerig psychologische aanmerkingen verhindende de Frederik na te denken de volgende morgen nam Paul van hen alle afscheid en ook zij stak hem haar hand toe die hij even drukte er werd geen woord meer tussen hen gewisseld en hij vertrok zwaar voelde zij zich gedrukt door haar stil verdriet en zij smacht het iemand mede te delen niet aan Marianne, Marianne was nog zulk een kind, niet aan mama mama kon haar kinderen niet zien leiden Amateelde zij zocht Amateelde en vond ze in de kamer met haar vier kinderen op het punt dagelijkse les te beginnen boeken en kajés lagen op tafel en Nico kraste reeds op zijn lij oh, vond schulderde Freddy zich binnen tredende nemen ik kwaarlijk, ik dacht niet aan de les ik had je willen spreken zij wilde zich terug trekken, maar haar teleurstelling was zo zichtbaar dat Amateelde haar tegenhield waarover, vroeg zijn Frederik Azelden sloeg een blik op de kinderen ik zal straks al terugkomen antwoorden zij Amateelde echter gaf de kinderen een uur vrij af en zij buitelde de kamer uit de trap af Frederik begon zagjes te snikken en Amateelde trok haar tot zich op de bank het was onmogelijk het je niet te komen vertellen sprak Freddy tussen haar snikken door gister morgen is Paul me gevraagd en ik heb hem afgewezen Amateelde zag verbaasd op zij was gewend aan de intimiteit tussen Paul en Freddy en het verwondelde haar te horen dat zich achter deze intimiteit tenminste van zijn kant liefde verstak ik geloof dat ik hard tegen hem ben geweest te hard, vervolgde Freddy ik heb hem gekrankt zonder het te willen het is vreemd dat men soms door iets onweerstaanbaars gedwongen wordt woorden te spreken die men niet spreken wil ik had hem ook zonder hardheid kunnen zeggen dat ik niet genoeg van hem hield niet waar zij verhaalde Amateelde hoe zij hem verklaard had dat ze niet aan zijn liefde geloven kon had je dan garende daar aan willen geloven vroeg Amateelde zacht en boge arm om Freddy's middel Amateelde deed dus bijna dezelfde vraag die Paul gedaan had maar Freddy door zelfs bij haar zuster zich niet geheelen al uitstorten en zij verscholen zich een weinig achter haar woorden ach nee, sprak ze blozend dat niet het speet me alleen later dat ik hem niet zachter heb toegesproken dan ik gedaan heb waarom had ik toen geen meenleiden met hem en later wel Amateelde riet dat zij niet alle zijden en Freddy zelf ontdekte zich door er smartelijk bij te voegen maar het is niet moeilijk als je iets gewichtigs doen moet en je weet niet hoe het te doen ik wist niet dat ik ooit zo weinig zeker van mijzelf had kunnen zijn maar til de zuchten en dof murmelden zij zeker, het is iets verschrikkelijk zijn besluiten moeten nemen soms neemt men een besluit in een roes van leidschap zonder er over na te denken en me wordt ongelukkig soms neemt men een besluit, men denkt er over na wanneer het genomen is men komt tot andere gedachten en niemand zal zeggen dat men door zo te doen soms durf men geen besluit te nemen zij voldoorde haar gedachten niet ze had beurtlinks gedacht aan zichzelf aan Elina en na Freddy en ze wilde er voor de laatste niet bij voegen dat het geluk ook niet in besluitenloosheid lag want Mateelde had doorzien dat Freddy niet had durven besluiten zoals zij gewenst had te doen Mateelde doorzacht dat Freddy's wijging meer uit besluitenloosheid was gesproot dan uit onverschilligheid maar Freddy kon zich niet langer verbergen ja, zo is het ik durst niet besluiten en waarom niet omdat ik mezelf als een zottin op een hoge voetstuk stel omdat ik mij, zoals Theodor het uitdrukt, voel oh zeker, ik weet het pal heeft zijn fouten pal heeft grote fouten maar ik hou van hem met zijn fouten en ik hou misschien wel van hem omdat hij egenwist is omdat hij niet een ideaal van genie en deugd is maar een mens met zijn goed en zijn kwaad wat denk ik dan voor mezelf en wat zoek ik in hem het schijnt waarlijk wel of ik me inbeeld dat ik zelf een ideaal van genie en deugd ben en dat hij me niet waard is alsof ik misschien nog niet onbeduidender ben dan hij met mijn dwazen trots maar er zitten ras in me oh ja, er zitten ras in me ze omvatten Mathilde in haar arm en weerp zich snikkende aan haar borst en Mathilde had Freddy liever dan ze ooit gehad had Freddy die zich nu verlaagde om de man die haar dierbaar was naar bij te komen maar zij verlaagde zich nu te laat was zij had zich eerder moeten verlaagden had zij gelukkig willen zijn zeven een week kwam je het met vakantie thuis van de kostschuld Tabon de vanstralen burger vertrokken naar Zwolle en in hun plaats kwamen de Howards uit Londen maar in weerwiel van de drukte die er wisselende gasten in weerwiel van Mathilde's sympathie gevoelde Freddy zich eenzaam en zij vroeg een Theodor en een trus of deze haar toestonden Marie Verstraat te logeren te vragen nog Theodor nog trus maakte bezwaar in de horse was altijd plaats en Freddy schreef aan haar vriendin Marie kwam en Freddy ging zelf haar met de oude wedstrijd paneer aan het station van Elze afhalen zijn mende en niet tegenstaande de volheid van haar gemoed dat ze gewenste uitgestorten glimlachten zij op Marie die zeer vrolijk was en haar overstelten met vragen maar al waren zij alleen Faridriek had de stalknicht thuisgelaten toch vond zij het ogenblik niet vertrouwelijk genoeg voor een bicht alleen toen Marie vroeg en Paul is hij amusant geweest antwoorden zij straks hij klonk zo vreemd en verschik dat Marie haar verbaasd aanzag en nadacht ze vroeg als afleiding of men aan het station voor haar koffer zou zorgen en Frederik stelde haar gerust de koffer zou dadelijk gebracht worden met een kruiwagen in tussen wat Marie ook mocht vermoeden haar vrolijkheid werd er niet door het temperte en op de horse aangekomen niet zij de kinderen op haar schoot klauteren en stoeien ze met ze die nacht maakte Marie-Anne een goedwillig plaats voor Marie en in de grote eikhoutenkamer Frederik is geheim zij zaten naast elkaar op de ruime vensterbank reeds ontkleed in haar witte nachtjaponnen terwijl alleen een nachtlampje het holenvertrek verlichte Frederik snikte de handen voor het gelaad maar Marie trok ze zacht weg maar Freddy wanneer je van hem houdt kan immers alles geschikt worden hij zal niets liever willen dan dat je van hem houdt ik zal hem schrijven met wedende ogen maar kalm richte Frederik zich op nee Marie ik heb nooit toestemmen dat je dat doet ik heb hem afgewezen en ik kan mij nu niet aan hem opdringen ik haal ook niet omdat hij voor mij verloren is ik ben alleen verdrietig omdat ik hard ben geweest omdat ik mij hield als nam ik zijn vraag niet in ernst op wanneer hij zich nu ongelukkig voelt is dat mijn schuld en ik heb eerbied voor hem dat hij zich na mijn wijk gering zo waardig tegen mij heeft gehouden als ik nooit gedacht had dat hij zou doen dat bewijst dat hij eigen waarde heeft zo goed als ik bespotterlijk trots het bewijst dat hij ook zich voelt en zo zullen jullie als twee bokken tegenover elkaar blijven staan omdat jullie je beide voelen voor Marie uit alle verstandigst dat moet ik zeggen nee Freddy wil je oprecht zijn bekend dan dat je zijn karakter verkeerd hebt ingezien en maak alles goed wat leg je hem te lasten? zijn egoïsmen alle mannen zijn egoïst hoe wil je dan in Zemelsnaam dat hij het niet is? dat tante Dore over hem klaart? en hebben dat een moeder niet over een jongen die bij haar in huis woont klaagt maar Cherami dit kan onmogelijk anders zie het leven praktisch in zoals het is neem een jong mens van 27 jaar zoals hij is en niet anders zijn kan ik spreek natuurlijk niet van je broers Otto is heel bijzonder en voegde zij er zeer zacht bij Otto heeft verdriet gehad en Etienne is een kind, een goede lieve jongen maar een kind vergelijk pal dus niet met hen die geld heeft daarom door de wereld bedorven wordt en zich gaan er laat bederven niet dat ik met al die filosofie wil beweren dat pal een flink karakter heeft een man uit één stuk is volstrekt niet maar ik verklare mee dat hij zwak is ik kan nooit van een man houden die zwak is antwoorden Freddy Stur Marie sloeg haar armen om Freddy's haals Freddy lieve sprak ze je maakt me naar alles wat je in me verteld hebt onmogelijk wijs dat je niet van pal houdt hij mag zwak zijn, hij mag egoïst zijn hij mag alles zijn wat hij wil maar je houdt van hem Freddy zag haar smachtelijke glimlachend aan Ja, sprak ze treurig dat is zo ik wil het niet meer ontkennen ik heb het al aan Mathilde bekend ik hou van hem met en om zijn fouten aan jou bekende ik dat niet dadelijk omdat je hem verdedigde en omdat het mij zo goed deed dat je hem verdedigde laat me hem dan schrijven nee, sprak Freddy hard en zij richtte zich hoogmoedig op beloof me Marie dat je dat nooit zal doen je mag geen misbruik maken van wat je hebt toevertrout ik heb als een dwaas mijn geluk verspeeld en ik wil daarvoor leiden, ik wil dat de zomer ging om zonder dat pal en Freddy elkaar meer zagen de Howards gingen terug naar Londen de jongens en Jet naar Koschol Marie vertrok naar Den Haag maar Freddy ontving Weldra een brief van Marie waarin deze haar mededeelde dat pal geschreven had uit Rome waar hij met veel artiesten samen was en waar hij een atelier had gehuurd om te schilderen toen de Erlevoors echter in oktober in Den Haag terugkwamen vernam Freddy dat pal niet meer schilderde maar nu te bodegraven woont waar hij werkte op de secretari hij wilde burgemeester worden einde van hoofdstuk 31 opgenomen door Karola Jansen op 24 oktober 2008 te Rotterdam voor LibriVox.org www.karolajansen.nl hoofdstuk 32 van Eline Veren dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opnames zijn vrij van oorteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelezen door Karola Jansen Eline Veren van Louis Coupérez hoofdstuk 32 1 doktorijen had er nogmaals uitdrukkelijk bij Eline op aangedrongen dat zij zich bezigheden zou schepen dat zij niet in lome melancholie zich vermijmeren zou van de vroeg morgen tot de late avond Eline verontschuldigde zich over haar traagheid door de schuld te werpen op de warmte van de zomer die haar verpletterde nu de bladeren afvielen nu de eerste herfstkoel te haar fris in het gelaatwoei scheen het haar dat zij ruimer ademde gevoelden zij zich opgewekte en verkladen zij beslits dat zij bezigheid zou zoeken mevrouw van Raad bleef haar steeds bezorgd aanzien want met Eline's grotere opgewektheid was Tevens haar kug teruggekomen een dof krijzende kug die zich uit haar keels geen op te vringen intussen kleden zij zich tegenwoordig weer met meer behaagdzieke zorgvuldigheid dan zij die zomer gedaan had en studeerden zij ijverig op de nieuwe Bergstein maar de muziek was haar geen bezigheid genoeg zij zocht deze elders hoewel ze haar vroegere kennissen en weinig verwaarloosden ontmoeten zij ze toch een enkelemaal in de salons van Betsy uit verveling had ze daar met een oude fruele Eekhof, een tante van Angen Leonie afspraak gemaakt om de volgende zondag verzamelijk naar de Franse kerk te gaan ze had dit in geen jaren gedaan en de zaterdags drukte de beloft haar nog al zwaar op de schouders zodat ze op het punt was een briefje te schrijven mevrouw van Raad tronkt er echt erop aan dat Eline zou gaan en Eline ging er preekte een nieuwe predikant met grote zwarte dweepende ogen en aristocratische witte handen Eline kwam in extase thuis en verhaalde mevrouw van Raad opgewonden van de preek waarna zij zeer aandachtig geluisterd had ze betreurde het slechts in zichzelf dat een protestantse kerk sokaal en leeg was en dat men er zo slecht zong ze had gane katholiek willen zijn haar ziel zou op een AV Maria of een Gloria in Excelsis als op vleugelen van melodie omhoog zijn gestegen zij zou bij de heilige transformatie in de mystieke glans van het altar gesidderd hebben van zaligheid en de wierrock zou hem met een geur van teatrale vroomheid hebben bezwijmeld maar ze was niet katholiek ze trooste zich met haar Franse kerk zij ging nu vaak met Fröde Eekhoff er de zondags heen Weldra was het haar een gewoonte geworden en nam zij haar haar vaste plaats zij groeten er haar kennissen met een strak ernstig gezichtje met een zacht smeltende blik en een gesloten treurig mondje en men verwondelde zich er algemeen over dat Eline verre vroom was geworden Fröde Eekhoff was in het bestuur van vele dames verenigingen en zij had weinig overredingskracht nodig om Eline over te halen lid te worden van tesselsgaden en bij te dragen voor de kresjes en lichtliefde leven zelfs werd zij op raad van Fröde Eekhoff gekozen in het dagelijks bestuur de kinderbewaar plaatsen en had zij er een vaste dag van bezigheid zij eivende een week lang zeer bedrijven voor een fancy fair hoewel zij zelf niet verkopen wilde en Dickwils haalde Fröde Eekhoff haar over tot het bezoeken van armen een maandlang vond zij in deze vroomheid en fielandtropie genoegen toen verveelde haar de eentoonigheid terzelfende woorden van de predekant en kon zij vooruit voorspellen hoe hij zou hemelen met zijn ogen wanneer men zong of welk gebaar zijn blanke hand zou maken wanneer hij de zegen uitsprak het gezang ontsenu de haar daar zij het om zich heen uit schoren en ongeoefende keelen hoorde opkrijzen de eenvoud van de witte muren van de prikstoel en der houten zitbanken prikkelde meer en meer haar ergenis ze begon te vermoeden dat al die mensen welke daar gekomen waarom gesticht te worden huigelde de zalving van de predekant was gehuigel de deftigheid haar diakene gehuigel Fröde Eekhoff naast haar huigelde en zij zelf had gehuigeld met haar smeltende ogen en haar ernstige laat door Fröde Eekhoff hoorde zij van onenigheden en kleine twisten der bestuurde resten van de verschillende verenigingen en zij twijfelde nu ook of zij inderdaad het goede wilde ze haden tans die fielandtropie waardoor neid en jaloezie gleurde en zij kon niet meer geloven aan de oprechtheid dierdames zelfs niet aan de oprechtheid van die welkaar sympathie hadden ingeboesend een ieder huigelde en had gemene drijferen een ieder was egoist en dacht slechts om zichzelf onder de schijn van anderen te willen helpen ze had niet kunnen zeggen welke die drijferen waren maar ze bestonden bij elk dierdames van de armen welke zij met de oude Fröde bezocht welgde zij nu na die maand de muffen benauwdheid hun onzindelijke kleine kamertjes geheel hun ellende en hun gebrek beklemde harde keel zij zou gestikt zijn had zij een dag in zulke vuile bekrompenheid moeten ademen en evenals zij de dames bestuurde resten niet vertrouwen vertrouwden zij tans de havenloosheid dierarmen niet er speelde haar verhalen van rijke bedelaars door de geest ze had ergens het lezen dat er in Londen bedelaars leefden die schatten bezaten en de saafs feesten gaven en vormen champagne en schone vrouwen al deze armen welke zij met Fröde Eekhoff ondersteunen hadden Juwelen en Goud in hun walgelijke matrassen genaid hun overdreven dankbaarheid zelfs hun onverschillige lompheid was gehuigel en hoewel zijn lid bleef de verenigingen en Fröde Eekhoff vaak geld te hand stelde voor een zieke wedu of een blinde orgelman ging zij niet meer naar de kerk en naar die vieze mensen en nam zij haar ontslag uit de dagelijks bestuur ze kwam en Eline bleef om haar hoest zeer veel thuis bij mevrouw van Raad in doffe werkloosheid sleepte zich de ene dag naar de andere voort onveranderlijk, eentonig voor de hondeste maal in haar leven vroeg Eline zich af waarom zij leven moest indien zij niet gelukkig kon worden na de teleurstelling van haar filantropie en vroomheid vertrouwden zij niemand meer zij zag om zich rond en zij geloven niet dat George en Lily van Alcander hielden en met Alcander gelukkig waren het kon niet anders of zij moesten hebben en nu huigelden zij om dit te verbergen zij geloven niet dat Betsy gelukkig was al was zij rijk want hoe zou het mogelijk zijn dat zij van Henk hield en dat zij niet smachten naar een hartstochtelijker liefde zij geloven nu ook niet dat Otto haar ooit had lief gehad hoe had hij dit kunnen doen terwijl zijn karakter zo geheel verschillend was van het haren zelfs kwam er een ogenblik waarin haar achterdocht zo hoogsteeg dat zij niet meer geloven kon dat mevrouw van Raad onwaadzuchtig van haar hield mevrouw van Raad had gehoopt een lieve dame de compagnie in haar te vinden en zij, Eline, viel nu zeker tegen mevrouw van Raad huigelde zoals iedereen huigelde vroeger zou Eline zich met zulke bitteren gevoelens tot stervenstoel van hopig hebben gevoeld maar nu was er zoveel in haar ziel afgesleten dat zelfs die bitteren gevoelens haar niet prikkelde zij bleven onverschillig onder het deerde haar niet dat het leven één grote leugen was het was zoals het was ze mocht er niets aan te veranderen zij zou meeligen tenminste wanneer het niet anders kon wanneer men haar opwekte tot een emotie tot het leven anders zou zij blijven neer liggen in haar onverschilligheid als in een verdovende rust zo dacht zij en zij dwoong haar jeugd onder het jeugd deer appartiet te beugen ze gaf ze geheel en al over aan die appartiet zij verloor zelfs haar innemendheid zij wekte zelfs bij haar kennissen geen meenleiden meer op en ze placht zij te bed te blijven en hoewel mevrouw van Raad dit afkeurde liet zij Eline des niet te min haar ontbijt op haar kamer brengen omdat Eline anders niet zou ontbijten dequels liet Eline het echte on aangehoord staan was zij opgestaan dan kon zij niet besluiten zich aan te kleden zij huilte zich slechts in haar peignoir viel op de divaneer en bleef wezenloos op een stoel uit het venstel staren eindelijk om streekst 12 uur kwam zij beneden moe van een verwekende loomheid deel haar lichaam als een lauw vocht doorvloeide rijig kwam en dong haar uit te gaan trots regen, wind en sneeuw maar hoewel zij zelf naar buitvlucht snakten ging zij of niet of keerde zij na 5 minuten huiswaarts hoestende sleepte zij zich van een stoel bij het raam naar een stoel bij de kachel zij rielde en haar vingers waren er steeds als eis een starende blik van glas tintelde in haar ogen en haar lippen sloten zich met een ontevrede trek op elkaar of een raadvloor al haar goede moed in dit zich uitputtende leven enige levenslust op te wekken zoals zij vermoed had toen rij je haar zijn gedacht had mede gedeeld de taak die zij zo graag had willen vervullen was haar te zwaar haar hoop zonk weg zelf verviel zij in haar doffe neerslachtigheid in de grijze nevels van haar meloongolie terug en er ging een uur om dat de oude vrouw en het jonge meisje in hetzelfde vertrek gezeten geen woord met alkanden wisselde een hoopeloze mijmering 2 Eline begreep dat deze sombere samenleving niet kon duren iets dat zij niet had kunnen omschrijven ergerde haar in mevrouw van Raad en in haar huis onmiddelkeurig liet Eline zich door kribbige cure medeslepen om de oude vrouw harde driftige woorden toe te voegen soms zonder de minste aanleiding mevrouw zag haar slechts even weer moedig aan en Eline gevoelde ogenblikkelijk hoe zij ongelijk had soms was zij dan te trots dit ongelijkt willen bekennen en sprak zij in een bouderie die vaak een dag duurde, nauwelijks een enkel woord maar soms was zij zo overvol van berouw dat zij zich snikkend op haar knieën weer haar hoofd in mevrouw schootlegde en om vergeving bad mevrouwtje moest er maar niet op letten als zij Eline zulke akelige buien had zij wist zelf niet wat die waren zij kon ze niet bedwingen oh ze waren als duifels die haar willo's meesleerden de volgende dag sleurde dezelfde duifels Eline op nieuw willo's mee het ging niet meer dacht Eline zij schreef een lange brief aan omdaniel en Elise een brief waarin zij veel van haar ziel neerlegden zoveel als zij vroeger in haar achterhoudend tijd nooit zou gewaagd hebben te doen zij schreef dat zij zich hoe lief mevrouw van Raad ook was diep ongelukkig voelde en dat zij sterf zou van melancholie zo zij langer bij haar bleef zij smachten naar een andere omgeving omdaniel kwam in Den Haag sprak met mevrouw van Raad en met Eline en vroeg Eline zonder van de brief te rappen in het bijzender oude vrouw of zij de familie te Brussel geheel in alve gat en of zij haar niet eens wil opzoeken Eline wist niet wat te beslissen maar mevrouw zelf verdrongen met haar treurige stem op aan dat Eline ooms verzoek niet zou afslaan en dat zij naar Brussel zou gaan oom bepaalde nu dat Eline twee dagen daarna hem zou vergezellen toen daniel veeren vertrokken was bleef mevrouw van Raad als verpletterd onder een zware teleurstelling roerloos neergezet en hun grijs hoofd viel met starende ogen haar nog matter dan anders op de borst overmorgen zou Eline haar verlaten daar was dus het einde haar in verwachtingen zij had hoe zwak ze ook was gehoopt dit jonge leven te nutten te zijn en die doffe jeugd levenslust in te blazen en zij riet dit Eline vervrouwde al meer en meer Eline verlangde naar afwisseling hoe had zij, oude vrouw zo grote aanmatiging kunnen koesteren Eline zag dit stille leed en een grote wanhoop maakte zich van haar meester een wanhoop over haar egoismen ze had niet aan mevrouw gedacht toen zij Omdaniel geschreven had ze had slechts aan zichzelf gedacht en zij deed nu mevrouw leed door haar vertrek terwijl ze overtaagd was dat zij zelf en haar verwisseling van woonplaats dezelfde zou blijven die zij verwelkt van lichaam en ziel het al jaren was moes je, riep zij eensklapps wenend uit doet het je veel verdriet dat ik weg ga zeg, had je me nog langer bij je willen houden met mijn ondankbaarheid en mijn drift zij liet zich op een kussen aan mevrouw's voeten neer en zoen daar haar hand mevrouw streek Eline zacht over het voorhoofd verdriet, verdriet doet het me ja Ellie, stamelde zij maar toch is het beter dat je gaat niet dat ik je niet zou kunnen verdragen al ben je niet altijd meer lief tegen me oh als ik wist dat je nog te vrede met me zou kunnen zijn dan zou ik je niet zeggen, ga weg maar nu zeg ik, ga mijn arm kind, ga en kom bij me terug wanneer je wilt Eline snikte oh, ik weet zo goed dat het alles mijn fout is, kreeg zij smartelijk u is zo lief, u heeft alles voor me over en het eerst harde woord moet ik nog van u horen u zou me willen bederven als uw eigen kind en ik stoot u af met een regentheid aan mijn bitsheid oh het is wel vreselijk dat ik ben zoals ik ben, ik zou zo gaar naar anders willen zijn vroeger zou ik het heerlijk gevonden hebben door u bedorven te worden, maar nu nu kan het me niet schelen niet dat ik niet van u hou, ik hou van u het meest van alle mensen die ik ken maar ziet u, niets kan me meer schelen niets, niets voei Eline, je mag zo niet spreken oh, ik weet het wel, dat ik slecht ben lieve, goed en vriendelijk en tevreden willen zijn, ik kan me niet veranderen u zegt wel eens dat ik moest bidden dat mij dat zou verluchten, wel ik ben naar de kerk geweest en het heeft mij niet verlucht, en zo bidden als u doet dat kan ik niet, vroeger wel vroeger heb ik wel eens zo om iets gebeden, maar dat gebed is niet verhoord geworden, zij dacht aan die nacht op de horzer waarin zij gesmeekt had, dat haar geluk, haar geluk met Otto zich niet zou omwenden en zij liet zich door de gedachte voorteslepen. ik zal u vertellen wat dat was vervolgden zij met een heese stem en hoestend terwijl ze opstond en langzaam, bijna droomend door de kamer liep haar maagere handen vringende met de gebaren, alsof zij kil koud waren ik was gelukkig zo gelukkig als ik nooit vermoed had te kunnen worden, het was alles zo mooi om mij heen, zo rustig en stil en iedereen was goed en vriendelijk voor me, ik begreep niet waarmee ik zo een groot geluk verdiende nu voel ik dat duidelijk, toen ben ik de vrees gaan voeden dat het anders kon worden, toen heb ik god gebeden dat het toch zo blijven zou dat mooie geluk, en van dat ogenblik af, van het ogenblik af dat ik ben gaan vreesen en dat ik gebeden heb is het anders geworden, is het heel langzaam aan anders geworden ik zie dat nu zo goed in ik had niet moeten twijfelen, niet moeten vreesen en niet moeten bidden zie je, daarom kan, daarom wil ik nu niet meer bidden in een zenuwachtige ween op de canapé neer stond aanstond ze weer op, gejaagd en schrikachtig onrustig flickerde haar ogen en haar vingers betasten telkens een fase of een mantje, ravelde de franje de gordijnen uit en trokken haar bestkop de beslagen spiegel uit het was haar eensklapps, als ontwaakte ze uit een droom, en zij herinnerden zich niet meer wat zij gezegd had u heeft me zeker niet begrepen voorg zij twijflend aan mevrouw wie een treurige blik haar overal had nagedaard ik, ik geloof het wel, stamelde de oude vrouw met een stille ontzetting, omdat verspeelde geluk Elina zag haar wezenloos aan even voelde zij groot berouw over haar halve bekentenis, die zij zich niet meer herinnerde, maar de sympathie welk uit mevrouw's oogestraalde stelde haar gerust u heeft me begrepen, u heeft me begrepen waarom ik niet meer gelukkig kan worden vroeg zij smachtelijk en viel nogmaals m'n vrouw antwoordde niet, maar sloeg de ogen voltranen haar arm om Elinas hals en kust haar blijde bleven zo, zwijgend en kan u me dan ook enigszins vergeven dat ik u voorlaat oh, waarom blijf je niet bij me ik ben u tot verdriet en geef u niet de minste vreugde ik kan niets voor u doen, en u u kan niets voor mij doen ja, het was wel waar m'n vrouw kon niets voor haar doen niemand kon iets voor haar doen ze had elkaar niets meer te zeggen ze begrepen beide dat ze Elkander de last van het leven niet konden helpen dragen, dat ze Elkander niet tot troost konden zijn maar m'n vrouw twijfelde er ook aan of Omdaniel en Elise Eline tot troost zouden zijn en al sprake ze niet meer, toch hield mevrouw Eline in haar arm omvat tegen haar borst aan het werd donker, en daar de kachel uit ging begon een kelle ijzigheid de kamers te vullen en de schaduwen hoopten zich in de hoeken tussen de meubels op hoewel mevrouw huiverde verees hij niet om naar de kachel te zien of om de mij te bellen, want Eline was met haar hoofd tegen mevrouw's knie in slaap gevallen nu Elines ogen gesloten waren zou het zonder de zware ademhaling die de flatse lippen overtoog mevrouw hebben toegeschene dat Eline gestorven waren de wasachtige gele bleekte van het ingevallige laad was als een doodskleur Eline sniep en het werd killer en killer mevrouw zag naar de kachel om er was geen vuur meer te bespeuren ze nam zeer langzaam de wollepillerin die zij steeds gewoon was te dragen van de schouder en sprijden die voorzichtig over Eline