 Hər vaxtınız xeyr olsun, əziz və hürmətli izləyicilərimiz kanalın üçü efirində ənəmi vaxtımızda baki vaxt yasağlı girin birdə Azıq Söz programının akşam buraqlaşı ilə canlı bağlantımızda xoş gördü sizləri. Ürəst təsadıq var, yəgin ki, izləyicilərimizin məzləri doğma qara bağımızı dəstək edirlər. Biz də çox stiyərdik ki, bu anlarda qara bağımızı dəstək edirlər. Və ilə şey bitrərdirməz, təri ki, televizya qarşına keçip qara bağ tüqbəl qamandağımızı dəstək edəcəyik baz elimi qablimdə. Hər halda, bizim ənə mənəmi vaxtımız var, 21, ona görə bu gündə, ölkə gündəmini məz bugün 17 sənkiyabırda, 16 sənkiyabırda sizinlə bələri dəyələndirəcik əziz izləyicilərim. Qunki beləşimizin qonağı ümit partiyasının sədri İqbal bəyi azadədir. İqbal bəyi salamlayıram. Unuşti, viziyasını tamışlasamda salamlayıram. Təşəkkürlər, İqbal bəyi. Gündən çox rəngarəndir. Bugün biz sizinlə uzun zaman əsasən qara bağ məsələsi ilə bağlı çox danışmışım. Ümum gündə isə ölkə də afrik, sadəc, sosial dədurmaqında dağışmaq istəyirik. Bildiyiniz kimi son günlər, ay 95-98 markalı bənzirə qeymətə qalkıb və bundan parayı olaraq bəz rayonlarda, ətə şəhərin özündə də çörengi qeymətinin qalqmasıyla bağlı. Nigaranə edici qəbərləri işitmiş deyik. Sonra bəzi ekstraçıların bundan bağlı açıqlamaları oldu. Ümumiyyətləq bağlaşmaya zəvrət var mıydı? Niyə haşimiyyət? Ücdədəki profisti insanlardan qeymətləri qaldırmağa qəri qəytarmak istəyirdim. Mən istəyərdim, bir iləşimizin əvvəlindələ bu bağlaşma ilə bağlı fikirinizi eşlidək. Sonra suallar çoxdur onlar sizdən soruşacaq. İzləyicilərimizdən çox kaşıq edən bir iləşi bəyanin fayda şunki daha geniş adı koriyaya cəvviliyə bilək. Buyurun, əfirdə İqbal Azadədir. Təşəkür eləyirən bir daha. İlk növbədə qeymətlərin bağlaşmasından danışmalı üçün biraz fundamental yanaşmaq lazımdır. Azərbaycan bazarına, Azərbaycan iqtisadiyyatının idar olunmasına və Azərbaycan iqtisadiyatının tövbüklükdə siyasətində. Bələ ona qeyd edim ki, uzun idlərdə ümüt partiyası olaraq, Azərbaycan iqtisadiyatının iqtisadi siyasəti inə yanaşı bütün siferalarda siyasək həttini qəbul etməmşi və hər zaman açıq bəyan etmişik ki, bütün bu prosesilərə son verimək üçün, təşçara mövcud iqtisadəli yola salmaq və Azərbaycan-ı demokratik-Azad-i süskiler vasitası ilə yenik didar formalaşdırmaqdır. Təsvulər olsun ki, həlləlik bu istəyəmizə nəil olabilməm şiç bunun subjektiv və abjektiv səbəblər var. Amma məz buna və verilən sualın mahiyyət nə gəlincə isə, Azərbaycan iqtidarı qeyd etdiyim kimi, iqtisadi siyəsətini düzgün formu alışdırabilmək. Evvel onu qeyd edəliyim ki, iqtidarın gətirdiyi qeymət bağlaşmasına xüsus ilə 95 oktanlı benzinin qeymətinin qallarılmasında gətirdiyi argumentlərin ən başlısası budur ki, biz bu markalı benzini xaricdən ölkəyə idxal edirik və idxal etdiyi nə görə də qeymətlər bağlı. Evvelcə mevzud Azərbaycan iqtidarına çox rahat, əsit, sade bir sualına müraca etmək istəyirəm retorikli olsa. Nədən 2005-ci ildən bu yana, xaricə aktiv, nefc satan bir ölkə və kifayət qədər və sayet qazanan bir ölkə, muhasir standartlara cevab verən və benzinin bütün oktanlı göstəricilərə malik olan markalarını istəyəsal edən və o cümlədən 100 adda neftən alınan 100 adda məsun istəyəsalını təşkil edən yeni muhasir neftə ayrıma zavodu quraşdırmadın. Nədən köhnə baki neftə ayrıma zavodunun ümidrə qaldılar? Niyə bunun üçün xususi və sayet ayrım adıla? Ki, mövcud şətlər çərçibəsində 6-8 milyar dolları və sayet yatrımı etmək nə azərbaycanda tam muhasir həm benzini, həm də neftən alınan diyər məsulları istəyəsal etmək üçün kifayət qidər bütün yeniliklərə cevab verən zavod inşa etmək olardı. Təslilər olsun ki, azərbaycanda qidrə bunu etmək, heçki bunu və sayet qıddığı inan, heçki bunu digər sahələrin daha çox və sayet qoyiluşunu tələb etmək nəni izə etmək məlidir. Niyə izə etmək məlidir? Ona yürükə, əvvələ hətta xərcindən prulların həmsı şəffaf və yaxud da təyinat üzrə olmuş olsaydı belə bugün müccədə neft fondunda toplaşan prulum miktarı, toplanan prulum miktarı 45 milyarda yaxın və sayetdir. O və sayətdən 6-8 milyardır və sayət ayrıq da belə bir zavod inşa etmək olardı. 10 minlərin azərbaycanda şurada çalışır, azərbaycan xaricdən benzin idxal etməz, azərbaycan xaricə benzin iğraç edə bilər, o cümlədən də diğer neft məhsulları yer edə bilər. Bu mövcud, azərbaycan iqtarının iqtisadiyətə çox şahalik istiqamətdə yanaşmaması və xammal ölkəsi funksiyasını itirməməsə üçün yanaşması, bəsit yanaşması və keyfiyyəsiz yanaşması. Bu məsələnin biriniz tərəfi. İkinci bir tərəfi, azərbaycanda benzinin qeymətinin niyə dövrət tarif şurası və ya ayrarı şirqətlər o cümlədən soqar və yaxud da baki təhcizat idarəsi, yəni soqarın nəzdində olan təhcizat idarəsi məhən etməlidir. Azat rəqabət şəraitində, inhisar olmasa, manapolya olmasa bu qeymət ən azı bu cünki bazar qeymətləri 25-30 qəpi yaşa olabır. Lakin hökumət bu sahada inhisar yarattığına görə, manapolya yarattığına görə, ayrı ayrı adamların və yaxud da şirqətlərin, ayrı ayrı qurqların varlanmasını təmin etdiyi nə görə, burada rəqabət mühütü yoxdur, rəqabət mühütü olmadığına görədə, bazarda istənilən qeymətin məyəni. Alkimətin ən böyük argumiyyətlərinə bilirə bu də ki, 95 markalı benzinin istifadəsi daha çox lüksaftamabillər üçün yararlıdır və o lüksaftamabillərin sahiblərinin də imkanları kifayətdir. Əvvələ onu qeyd eləyiyim ki, dünya artıq 92 markalı benzinlərin çoxdan imtiraydı və Avro 5 və Avro 6 markalı maşımların hamısı demək olar ki, 95 markalı benzinlərin istifadədir. Və demək ki, Azərbaycanda da Avro 5 və Avro 6 markalı maşımlara keçidin böyük əksiriyyət təşkiliyyətliyidi nəzirə alarıq əhalinin müftərif təbəqələri o cümlədən az təminatlı maşını olan, lakin az təminatlı isə bulunan ayrılər də bu benzinlərin istifadədir. Təsidlər olsun ki, Azərbaycan iqiddarı, hətta pandemiya şərayetində bilər, maşını olan, torpaqı olan və s. əli adamları təminatlı aylələr, sosial cətdən təminatlı aylələr sırasına aydə etdi və hesaflamadı ki, təminat hər hansı bir əmlaçın olması ilə ölçülür. Zamanında insanların bəlli bir gəlirlər olabilər, müxtəlif əmlaçlar alabilərlər. O cümlədən, demək, torpaqı ev və yaxud da maşır və onların bu əmlaçlarının olması onları təminatlı aylə siyasına əlavi etməyə imkan veririmiz. Təminatlı aylə anlayışı, müdcədən hər aylə evinə daxul olan və sayətlə ölçülür, əmlaçdan yox. Zamanında insanlar fərqli qazançlar əldə edip, əmlaç əldə edə bilərlər, torpaq əldə edə bilərlər, taşınarı və yaxud da taşınmaz əmlaçya malik olabilərlər, lakin onların heç biri sosial cəhətdən təminolmuş adamlar siyasına aydə edilməməldir. Və buna görə də, söylədikləri argumentların heç biri yetərli olmadığına görə bir daha benzinin qeymətinin qalqması, hakimiyyətin, ayrı ayrı təbəqələrinin və quruplarından iqtisadiyyəti inisadə bir manapoliya da saxlayaraq varlanmasına dəlalət edəyən faktır kimi və o cümlədən iqtisadi proseslərin düzgün idara olunmaması və iqtisadiyyətə çox şalxali yanaşmamanın nəticəsi hesab edir. Və güməni edirəm ki, mövcudu iqtidar bu məsələləri həll edə bilməyəcə hiç bir zaman. Çünki, Azərbaycan iqtidarı hardan baxsan qadrlar və yaxud da qırda qasimetik addımlarla iqtisadiyyəti və yaxud da siyasi prosesləri idara etməyət çalışan bir siyasətirəli sürür. Bunla iləli yetmək mümkün olmaz. Mübale qaləd olsa bir bənzətmə aparroram hər zaman. İqtidarın idara etmə maşını köhünələ, həddən artıq köhünələdi. Ona yamağ qurumakla, onun hər hansı bir detalını dəyişmək ilə o maşını yeni maşın halına salmaq mümkün deyil. O dər halı biliniz ki, bu maşın köhünələdi. Azərbaycan iqtidarının idara etmə maşını köhünələdi. Onu dəyişmək lazım. Çəkirlər İqbal bək. İzləyicilər nəzələn çatırrabi yeni qoşlanların proqramımızın qunalı, sizin də yaxşıdanlığınız ümini partiyasının səvdiyi İqbal Ağazadədir. İqbal bək. Bir də paralel olaraq çöreng imətin qaqması müşahidə olunur. Həm çöreng imətin qaqması ilə bağlı düşüncərinizə işmək dəyişmək istəyəridir. Çünki adətən ölkədə senayi sektirində, yəyin senayi sektirində fəaliyyət göstərinə aflanabilərin yanacaqı əsasən diesel yanacaqın nəli varətdir. Sizcə, bu nə qədər təsir edə bilər çöreng imətin qaqmasında? Diyer tərəfdən. 95 və 98 diməli markalı bənizinin qaqması, diğer bənizinin övünün və yaxud da dieselin qaqması üçün bir stim olabilər mi? Bakmayara ki, bunu bir başa sokar özü qaldırır. Əvvələ, onu qeyd eləyiyim ki, heç bir sifiyer adı, hətta bizim üçün bugün lazımsız görünən və yaxud da əhalinin bir lavasti, istifadə və ya istihlaş sahasına aidu olmayan bir məhsulun, qeymətirin qaqması, automatik olaraq digər sahalərdə qeymətlərin qaqmasına stimuldu şəra etdir. Niyə? Çünki Azərbaycanda iqtisadiyyətin hər hansı bir sahası, bilavasti fərdi və yaxud da alternativ tək sektirli inkişaf mərələsində və yaxud da istihsal sahasında deyil. Çörengi imətinin qaqmasını şərtləndirən, kifayətkələr amirlər var. Işik qaqıb, qaz qaqıb, yanacaq qaqıb, bütün bunlar hamsı, ister istəməz. Çörengi istihsal eləyənlərin də bilavasti öz məhsullarını satması üçün, qeymətlərin qaqmasına rəvaç verir. Bunun saxlamak mümkün deyil. Ona görə mümkün deyil ki, ən azı çöreq satan başqa sahalərdə qeymət qalqıbsa, o hükmən öz həyat şəra etini təmin etmək üçün, öz dolanışıqını və yaxud da qazancını artırmaq üçün, başqa sahalərdə itirdiklərini istihsal etdiyi sahada, sattığı sahada, ticaret etdiyi sahada müdlək kompensiyas edib doldurmalıdır. Buna görə daftomatik qalqımalıdır. Ona görə bütün iqtisadiyyətdə qeymət artımı bir-biri ilə bağlıq. İkinci bir tələftə. Azərbaycanda sünü qeymət tənzimləmə siyasətə həyata şətidir. Çörengi imətini qaldırmayın. Çörengi imətini qaldırmayan adamlar hakimiyyətin siyasətinə ehtiraz edə bilməsələrdə bir başa, amma çörengi imətini artırmaq adı ilə çörengi çəksin azaldırılır. Nici atalarımız deyib qaynana bicdi, kündəni sahir, gəlin bicdi kündədən kəsir. Lətvəsi xalqımızdan uzaq, amma məsələnin mahiyyəti budur. Çünki əkumət o qədər basqirir çörengi imətini qaldırmır, amma çörengi çəksini aşarısa alır. Niya aşarısa alır, bayaq qeydi etdiyim şətlərdə haqilində işik bağalanırsa, bezin bağalanırsa, aflamabildə daşımaları bağalaşırsa, bazarda digər adicə pemidoriyyət də bağalaşırsa, adam isər istəməz o təlavatlarını, həm gündəlik, yaşam təlavatlarını, həm də biznesin, qazancını, ödəmək üçün mütləq öz sahasında məşq olduğu sahada qeymətləri qaldırmalıdır. Buna görə də burada fərdi və fətli üsullara keçidi təmin etmək lazım. Bu, nədir? Azərbaycanda nəhayət inhisara, Azərbaycanda nəhayət Mahapolyaya son qoyulmalıdır, verəqabət məcalləsi qəbul olunmalıdır, verəqabət məcalləsi əsasında, bazarın sərbəst verəqabət əsasında düzgün formalaşmasını təmin etmək lazım. Çox təsbulər olsun ki, Azərbaycan iktidarı hesab edir ki, inzibatü üsullarına ya qeymətləri tənzimləyəcək, ya qaldıracaq, ya indirəcək. Bu mümkün olan şey deyik. Dünyada bunun analojiyası yoxdur və olmayacaqdır. Buna görə də çöreğin qeymətlərin qalqması, sabah makaronun qeymətlərin qalqması, bir başqa üçün duzun qeymətlərin qalqması, bir başqa üçün yağın qeymətlərin qalqması, təbiyi və proseslərə uyğun qəyabru etmək lazım. Çünki, yürüdülən iqtisadi siyasəti kökünlən yalınışdır. Bazar münasibətlərin tənzimlənməsi kökünlən yalınışdır. Gömrüş siyasətinin vasitəsinin, daxili bazarın qorum siyasəti kökünlən yalınışdır. İtqal iğraz prosesində rüsumlar və yanaşmalar yalınışdır. Virici siyasətdə kivayət qədər boşluqlar var. Bütün bunların hamısı nətici itibari ilə bazarın təbiyi və düzgün nizamlanmasına çox ciddi şəkildə man olur. Ona görə belə şeylərdən təcübləm məh lazım deyil. Siyasət pütövlühtə bu tipli məsələlərin hamısında özünü göstərir və yenə deyirəm, bu onun göstərisidir ki, Azərbaycan hakimiyyəti, iqtisadi, digər söbmövzümüz iqtisadət olduğu üçün bu sahətdir, iqtisadi sektir, iqtisadi siyasəti düzgün həyata keçirə bilmir. Düzətmək, kasmetik dəyişdilər etmək ilə həyata keçirilə bilməz. Fundamental dəyişməlidir, ona Azərbaycan hakimiyyətinin gücü iradəsi çatmır. Çox zaman, bizə İsrardan bunu xusus olaraq qeyd etmək istəyirəm. Bizə İsrardan deyirlər ki, yeni qadrlar gəlir, onlar yehili bitirib, harvardı bitirib, Stanford-ı bitirib, nə bilim, har, başqa dünyanın aparacın verislətlərinə bitirib. Və mən hər zaman gülərək qeyd edirəm ki, əgər harvardı, Stanford-ı, Yehili, Chicago-u, nə bilim, Tixas-ı, Oxford-u bitirən adam, seski saxtakarlığına yetiraz edə bilmirsə və saxta yollan parlamentə oturabilirsə, rüşvet alabilirsə, rüşvet verə bilirsə, sistemin dəyişməsi üçün çaba göstərib mövqey ifadə edə bilmirsə, bağışlayın mənə, o deyilən universitetlərdə boşun oxuyun. O sadəc olaraq müşəmməl biliyalsa da amma o ölkələrdə öyəndikləri dünyanın təbiyi azad və demokratik inşafi üçün böyük düşüncəyə və ağla malik değil. Çünki harvardı bitirərək, seski saxtakarlığına yetiraz etmək, harvardı bitirərək, rüşvetə karruksiyaya, insan haqqlarının qorunmasına və s. və s. xidmət etmək, bu faktik olaraq oradaki təhsillən düşüncənin arasındaki ziddiyətin göstərisidir. Ona görə qadrlar çox şey həll etmir, əsas həll edən sistemdir. Sistem doğru olacaqsa hətta bakı, dövlət universitetlərin və yaxud azərbaycan iqsa universitetləri bitirən belə, bunki sistemin harvardı bitirən məzunundan daha yaxşı, daha ciddi demək ölkəyə tövvə verəcək vətəndaşa xidmət edəcək. Təşəkürlər iqbal və təbii ki, qadrlarla bağlı sual olacaq. Ama bu mevzu ətraqında izləyicilərimizin sualları var. Mən istəyərin bilinçəsin sizdən soruşu. Hünbəyə, Müzadilbəyə, Adilbəyə xoşsözlərə görə təşəkürəyirik. Rəfilə Agayva bizim də izləyicinin soruşuq ki, salam ilərizindən içədə qidmət qaqa. Hər dəfə deyilə qarücdən iqhal olduğu üçün vaabaşə gəli qidmət qaqır. Nəftə ölkəsi, niyə zabot pabrik ki ki, özləri stiyasal etmək xarücdən iqhal olanları hər dəfə qeyməti qaldırıq, kəsibən belinik dırırlar. Mən düşünən, bundan bağlıcağa veririz, əvvəlki sualda. Ama əla bəniniz olsa, buyurun. Yəni, başqa bir sual var. Bütün bunlar onun göstərisidir ki, şahı rəndirilmiş iqtisadiyyat anlayışı, Azərbaycan iktidarının siyasətini ait deyil. Dəfələr nə qeyd etdiyim kimi? Dövlət neft fondundan transfertlər nə ölkə idare etmək mümkün deyil. Əgər ölkənin ictras potensialına baxsaq, ölkənin ictras potensialında 95 faiz üç karbohydragin ehtiyatlarına düşür. Yəni, neft və neftən olan məhsullara düşür. İxracatın 95 faiz. Təsəvr edilsin, bunda qədər fantastik və samballı bir rəqəmdir. Demək ki, ölkənin diğer sektorları inkişaf etməyik, diqdət edir. Azərbaycanın kət təsərfaatını zonasında rəstimi statistikaya görə 46 faiz əhali yaşayır. Mən ölkəmətin statistikasına istinad edər ehtiyyir. 46 faiz ölkə əhalisinin 46 faizi kənt rayonlarında, kənt təsərfaatı ilə məşgul olmalı olduqları ərazıdə yaşayırlar. Ölkənin umummi daxili məhsullunun valyütə ilə və yaxud da manatla ifadəsi həştat milyarda qədər. Həştat milyardın içerisində 46 faiz ərazda yaşayan əhalinin payı 4-10-da 5 milyarddan yoxara deyilir. Rəqəmə diqdət edirsiniz mi? Cəmi 5 faiz. 46 faiz ölkə iqtisadiyyatının umummi daxili məhsullunun cəmi 5 faizinə malikdir. Bu, fantastik kəsirlik dərəcəsindən aşaqı yaşamakla bağlıdır. Bu, onun göstərisidir. Ölkədə umummi daxili məhsullu nefsi sektirinin hesabını artır. Umummi daxili məhsullu ölkədə istəhsalın və yaxud da isəkət təsərfaat, isəkət sənayı məhsullarının istəhsalı hesabına deyil, yalnız xanmalın iqracı hesabına. Hökumət müdcəni bu vasitələrlə doldur. Dilqət etsəniz, Azərbaycan müdcəsinin 55-60 faizi artan dərəcələrinə neft fondundan transferlərinə hesabına formalaşdır. Biz xam nefti satırıq, xam neft dövlət neft fondundan toplanır. Oradan 55-60 faiz müqdarında müdcəyəye transfer edirik. 2014-2015-ci ilə qədər Azərbaycanında apşirun rayonu istisna olmaqla müdcədən daxilasiya almayan bir rayon belə yoxuydu. Bütün rayonlar istisna assalda müdcədən daxilasiya alırdı. İmdi bu istiqamətdə qizmən tənzimləmə baş verib, lakin yenə də 10 faizdən yoxarı, Azərbaycan rayonların 10 faizdindən yoxarı keçmirik. Qalan hamsı müdcədən daxilasiya alır. Bu demət ki, reyionda inkişafı yoxdur. Reyion inkişaf etmirik. Ölkənin sənayı potensialı adı inan xam malsatışından o tərəfə keçən böyük bir iqtisadi lahya həyata keçirilmirik. Azərbaycanda həyata keçirilən lahiyyələr, seq azərbaycanda həyata keçirilən lahiyyələr, keçik mini zavut lahiyyəsindən o tərəfə adlayabilmir. Bütün istihsal sahələrin hamsı çox keçik mini zavut və yaxud da seqlər səviyyəsində faaliyyət göstərir. Bugün Azərbaycanın sokar, yəni neft sektirindən kənardaki sahələrin də 10 minlərinə çalışan bir zavut belə yoxdur. Təsüf doğuran halbudur. Halbuki yenə deyiləm, hətta o istihamətdə neft ayrıma zavudu. Azərbaycanda tişmiş olsaydılar zamanında yeni, modern nanoteknologiyalara söhkələn. Bugün ən azı 10 minlərinə adam orada çalışmaqla yanaşı, ölkənin iqras patensialını, neft məhsullarından yəni benzinlən və neftən başqa, diğer yüze adda neft məhsullarından, neftən alınan, bura parafinlən tutmuş, şamdan tutmuş, hər şeye, kokusdan tutmuş hər şeye qədər haiddir. Ölcə iqrasçıya çevirirlərdi və çox sağlı insanlar müsahədə işdiyə biləm. Ona görək də istə bilirəm ki, Azərbaycan iqrarın dimət qaldırma siyasətinin arxasında dayanan varstə, onun özündən aslı olmayan səbəblər huzubatından başferir, xariçdə başferir. Nə özündən aslı olmayan deyirəm, ölkə də iqtisadiyyatı düzgün idarəyədə bilmə deyilərinə görəm. Ölkə xaricində neftin qeymətinin artıb azalması, onun iqtisadiyyatına bilə vasitə təsiridir. Yəni, ölkənin neft sextirilən, aslı edən mövcud iqtida, xaricdə ki, qeymət artımından kənar, daxili bazarı tənzimləyə və idarəyədə bilmir. Çünki başqa gəlir sahəsi yoxdur. Neftən gələn gəlirlər və investisi isə qoyuluşu hesabına müdcə formalaşdırır. Məsələn, Azərbaycanda tutaq ki, gömrükdən və virgidən daxil olan və sayetlərin iqdarına baxsaq, nə başferir? Demək, əsasən, neft fondundan transferir, 60 faizə qədərə təxminən müdcənin. 40 faizi isə gömrükdən və virgidən daxil olan virgilər, çox kişici iqdarda olduğuna görə mən onları çox da böyre qəmə hesab etmir. Daxil olan və sayetlərin investisi isə qoyuluşunda, 18 faiz əlavə dəhər virgisi və mənfət virgisi, daxil olan virgilərin özünün 50 faizini təşkil edir. Bu o demək ki, əslində, o pullar qoyulmasaydı, qoyulmuş olmasaydı, bizim müdcə oldukça kasıp müdcə olardı. Hətta qonşu dövlətlərin müdcəsindən kasıp olardı. Biz zamanında Azərbaycan iqddaarı da müxalifət olaraq, biz də ümit partisi olaraq mən dəfələrlə bunu qeyd etmişəm. Bu gün xərclədiyimiz bir manatın neçə ildən sonra 10 qəpik gəlir gətirəcəyini düzgün hesaflamalıydıq. Çox təsqlər olsun ki, Azərbaycan iqddaarı, küllü iqddaarı da, təxminən mən size deyim, bu gün dövlət neft vondurnan, təxminən 115 milyard vəsahid dövlət müdcəsində transferi olmaq, çəşən illər ərzində. 115 milyard vəsahid kifayət qələr böyük vəsahid edin. 115 milyard vəsahidin 10 faizi 1110-da 5 milyard ediyir. 1110-da 5 milyardın 10 faizi 15 milyard ediyir. 15 milyard vəsahid əgər düzgün istifada olunmuş olsaydı, gündün təsəvir ediyin, qoyulan o investisiya xərcləri, 15 milyard ölkəyə əlavə gələr gətirir. Və bu, faktik olarak 15 milyard, faktik olarak Azərbaycan bücəsinə bələbər çox təsqlər olsun ki, Azərbaycan iqddaarı bütün bunların heç birini gerçəkdən həyata keçirə bilmədir. Və nə olur gimetlər qalqır, nə olur cərimələr artır, nə olur Azərbaycan iqddaarı, və yaxud da iqtisadi problemlərdən doğum maliyyə çətinliklərinin hamsını əhalinin ayağına yazmalı olur, əhali onu ödəmələ olur, onsuzda kəsib olan əhali bir qədər də kəsiblaşır, onsuzda kəsib olan əhalinin vəziyyəti günü günlə nə ağırlaşdır. Biz Azərbaycan iqddaarı nəm vətəndaş olaraq, siyasi istut olaraq yox təbii, vətəndaş olaraq uşaq pulu maaşlarının artımını gözlədiyimiz halda. Bütün bunlar baş vermir, əksinə qeymətlər qalqır, əksinə ölkədə günü günlən, əhalinin vəziyyətlə ağırlaşdıran addımlar atırır. Hansı addımlar hamsıda inzibatı addımlar. Gürsüslən höküməti bu günlərdə pandemiyadan dolayı cərimələrin hamsını dövlət hesabına sildi. Azərbaycan da cərimələrin ödəmməməsi inan bağlı, artıq icra mekanizmini tətbiq etmək istirlər ki, adamlar saklanılacaq məhkəmə qərarı ilə onlara təziq ediləcək, və s. və s. Bu şəkildi olmaz, bu şəkildə yanaşmaq olmaz. Hiz kim bunu muharibədən çıxmağımızın və s. və s. adına yazmasın? Biz muharibədən çıxmış ölkə kimi keçən illər ərzində altyaqsını bunun hazırlamalıydıq və biz qıt dört günlük savaşda borca düşük, borca alıb muharibə etməmişik. Bunun üçün də keçən illər ərzində bütcədən hər bir sektirini saklanılması üçün kifayət qədər vəsaid ayrılır. Və bu vəsaidlərin şəfov şəkildə xərclənmiş olsaydı bugün əlavə vəsaidə və ya xudda muharibənin adına yazılacaq hər ansı bir şeye ihtiyac olmazdıq. İmave, təşəkkürlər. Suallar çoxdur, mən çox haşirəm sualları qısa cevablandırıq. Çünki izləyəməsizdir. Bakın Rüfət bəyi, ilə məsələlər var ki, onun qısa cevablandıranında həyi oxalınacaq, ona tamaşasını qani etməyəcək. Nə də mənim bir siyasi part-yrəhbəri kimi seviyəmə və düşüncəm? Onda ümum iləşdirəcəm sualları. Gəlməyə yazırsaq, ömrük istədiyi vaxt qeyməti qaldırır, tarif orası istədiyi vaxt nə istəyiridir? Səhiyyəsi hələ təhsilə, hələ ışıq qaz su da öz yerində. Kim nə istəyir onu idir? Bəs bu ölkə prezidentinə iş görür. Yəni, haqqlı sualdır, hər alla. Məhəməd məhəd o dür ki, əməyəqqı 150 manadilənçə vəziyyət nə düşmüşü. Bilmir, sən kanvala pul verək, ərzəqa qalmış iki duvardın arasında. Zahir mailov qaz su bənizin ərzəq qaldır. Bəs insanın qeyməti nabax qalxacaq, olduca biraz da ritualiq olsa, amma düşünürəm çox düşündürüzüsü kaldı. Niyə bu ölkədə aşağı yoxarı insanın qəyəri bilinmir? Açıq danışarı İqbal ve Niyə bu ölkədə hər şey insanın əliyyinədir? Tarif şurası məsələn, təkçə qeymətləri qaldırmaqsün deyil ki, tarif şurası məsələn də qeymətləri azaltmaqsın deyil. Mən şəxsən müşahidə etməmişim. Hər şey insan amilinin əliyyinədir. Sizcə bu hakimiyyətin mahiyyətindən mi doğur? Hakimiyyətin milli olmamasından doğur? Hakimiyyətin karubsyanir olmasından mı doğur? Mən istəyərin bu bari də, ısa da olsak ki, nizə işlidəyik? Halbuki çox... Hakimiyyətin idare edə bilməməsində. Doğru dürüst idare edə bilməməsində iqtisadi siyasəti. Siyasətdə isə aftaritar olmasına görə biz bugün bu vəziyyətdəyik. Siyasi aftaritarizmi, idare etmə aftaritarizmi insanların haqsəsini ucaltmasına, ətraz etməsində imkan vermir. Sesçilər demokratik və azat keçirilmir. Çünki reprisor dalgaları, hakimiyyət dəyişikliyinin, kanistisyon vasitələrinin sığışdırılması və tuşədilməsi, ətraz edəni insanların indiyə qədər kifayətlə də basqı görməsi, haqlarının yiyilməsi, xalqın səsinin sesçili organlarda insanların təmsil olunmaması, nəticəyi itibariya ilə iqtisadiyyətdə də bucur bacaraqsız idare etmənin nəticəsi gətirib Azərbaycan insanını dəyərsiz və qeymətsiz edir. Bir anlıq təsəvür edir. Bizdə Azərbaycan parlamentində, Azərbaycan xalqının səsininə oturmuş millət vəkilləri olsaydı, hökumət həmin iclasda hesabat verində və yaxudda müzakir olunanda, hər bir məsələdən danışardılar və bu siyasəti aparan, qeymətləri qaldıran, xalqın mənafiyyinin nəzərə alımayan, ölkə insanının talihini düşünməyən adamların istifası üçün və yaxudda hökumətin hesabatının qəbul olunmaması üçün və s. və s. nə qədər dəsəniz addımlar atmış olabdur. Orada, sesçili organında xalqın səsinin təmsil olunan çox az insan var və yaxudda heç yoxdur. Məsələrinin mahiyyəti bundur. Haqimiyyətin iştumayı, günahı və iştumayı nəzarəti yoxdur. Haqimiyyət bu istiqamətlə sərbəstir. İqtisadi məsəlilərin idarı olunmasındaysa, iblər çoxdan əldərin birilir. Karolub səvəri kürsüvət horluğun olması, iqtisadi siyasətin düzgün qurulmaması, ölkənin tək nefsi sektirindən asıllığından qaçmağın mümkün olmaması, və s. və s. bütün bunlar hamsı nəayətlə iqtisadi idarı etməni və iqtisadi siyasəti təhürlükdə iklilij vəziyyətləri qoyub. İndi haqimiyyət bütün bunları düzeldə bilmir. Düzeldə bilmədiyi nə görə biz nə etmədiyi haqimiyyət istifaya göndərmədiyi. Biz isə siyasi aftaritalizm olduğuna görə haqimiyyət istifaya göndərə bilmirik. Nəticədə insan dəyərsizləşir. İnsan haqimiyyətini təsir etmək və yaxud da insan problemlərin həllisti qamətində ciddə addım ata bilmir. Biz seçilərə münasbətdə vəs. vəs. vətəndaş münasbətlərinin yitərli olmadığının şahidi olmuş. Bu vətəni İqbala Qazadanın sözü və yaxud da Təkiqbala Qazadanın mübarizəsi və yaxud da mənim kimi deyəri siyasi partinin mayanlərinin mübarizəsi və yaxud da sözü, mövqeyi düzətməyəcik. O mövqeyə xalq vətəndaş çabab verəndə düzeldəcik. Təbii ki, bu məsələləri də gələcəkdə danışma olur. Çox dəşəkür edəm. Bir izləyicimiz moraqlı bir seçim gəndəri və əslində sorgudu bu. Bir seççi hakimiyyət niyar qaynılıqla qeymətləri qaldıra bilir. Bir, qaldın suçacağına əmin olu, əmindir. İki, sonlarının yaxınlaşmasına görə yığdıqlarını gəlmət sayılırlar. Üç, sədəcə öz bazarıqsızlarının karupsiyanın zələrinini qalq ödətdirilər. Siz nə də düşünürsünüz, İqbal Qazadan? Mən əsə bilirəm bu suala bundan əvvəlki şəhirmdə geniş toqundum. Bunu bir sualınan, yəni, konkret olaraq budu-budu tapmacı ilə həllə etməyəm mümkün deyil. Burada siyasi darətçilik var, burada iqtisadiyyətəyən aşma var, burada qadır məsələlələr var. Tövbüklükdə hakimiyyətin yanaşması həllidir. Əzizləyicilər bir də təkrəyə girem ki, bugün ki, üyeləşimizin qonağı canlı bağlantımızda, Ümit Partiyasının səvdi İqbal Qazadədirdir. Biz ölkə gündəmini dəyərləndirir, İqbal Vəylə. Lütfen siz də yayınımızı paylaşın, bəyənin, kanalımısa abon olun. İqbal Vəylək azad səskinin olumasını əşare ediniz. Azad parlamentin olumasını əşare ediniz. Yəni, azad parlament olsaydı bugün deputat yerindən qalqıb 15 qəpi ilə qalq kəsib olmaz deməzdir. Və çox maraqlıdır ki, azad səsim olsaydı, azad şəkildə seçilən prezident olsaydı, bu şəkildə prezidentin açıqlaması şəxsən mənim üçün qəribə göründü. Yəni, prezident həm Cəllaba rayonu, həm Şəmkün rayonuna yeni icra başlar təyin etdi. Siz də çox doğru düzgün qeydə etsiniz ki, bəz rayonlara gənc yeni icra başlar göndərilər, onlar da yaratmır. Gətirdilər alternativ səhiyyə bir təbib qurumu yaratdılar, o qurumun başında duranda gənc istifa verdi. Bu gün Təhsil Naziri, Emin bəy, Emin əmrullah evdə elindən gələn etməyət çalışır, mən onun səmiyyətini gördüm, amma Təhsil yenə baxıb gedir, yenə də məşdəb öncəsi, məşdəblərdə rüşvet yığmaqla məşh olunurlar. Amma ilham eləyib deyir ki, əgər karrupsiya rüşvet borlu halları olmasaydı, baxın bizim dövlət rücəmiz nə qədər artardır, bizim imkanlarımız nə qədər gənc eləndir. Gənişlənərdir. Gerçəydən bu ölkədə karrupsiyanın başında kim də yanır? Karrupsiya kim də cevabdir? Karrupsiyanın olmamasına. Azərbaycanında bütün icra strukturlarının tövbülükdə hamasının məsul olduğu sahə, Azərbaycanında Ali icra edici organıdır. Prizidentdir. Parlament icra edici qanun verici organın, demək parlamentin rəhbərliyi, qanun verici organ kimi parlamentin rəhbərliyi tutur. Məhkəmə sistemi isə üçüncü qol kimi, məhkəmə sistemi. Yəni bu konstitutiyonan təsbit olunur. Niyə mexənizm yenə deyirəm? Mən bayaq deyirəm ki, ölkədə karrupsiya rüşvet horluq var, adamlar durur mu bu? Bu sistemdir. Bu hakimiyyət, yaranışınla, bu sistemdən idar edir. Bunun içerisində karrupsiya rüşvet olub, bunun içerisində aftaritalizmi olub, onun içerisində insanaklarını pozmaq olub, onun içerisində zorakilik olub, prepresiy olub və s. və s. Bu hakimiyyət bundan formalaşıq. Bilirsiniz mi? Bu hakimiyyət, bunun hər hansı birindən əl çəkmüş olsa hakimiyyətinin mütövlükdə iflasa uğrayacağının fərqindədir. Çünki günövlələr bundan qoyulub və bundan da müdafi olur. Ona görə də adamları günahlandırmaktan daha çox. Mütövlükdə bu hakimiyyətin dəyişməsi istiqamiyyətində danışmaq lazım. Mütövlükdə mövcudu Azərbaycan iktidarı, prezident, dəyişmədiyi qadır qalmayıb. Bütün sferalarla, hətta bizim bu hakimiyyətin gördüğümüz elə sahanə nazirilər var ki, dört dəvə, beş dəvə dəyişi, beləsi var iki dəvə dəyişi, beləsi var üç dəvə. Dəyişməyin yoxdur, onda sual olunur. Niye karrupsiya və rüşvet xorulux azalmayıb? Nye karrupsiya və rüşvet xoruluxa son verilmayıb? Nye insanaklarının pozulmasına son verilmayıb? Nye Azərbaycanda söz və mətbaat azalqının qarşısının alınmasına və yaxud da məhdudlaşdırılmasına bu qədər göz yumulub? Nye siyəsiniz tutlarla qeyri-hökumət təşkilatları inan, həm qanun vericilik bazası şəkildə, həm real icrada bu qədər sıkıntılar var? Nye Azərbaycan məhkəmələri azalq deyir? Nye Azərbaycan məhkəmələri siparişlən işdir? Məhiyyət birdir. Sistem budur. Bu sistem bir tövblikdə dəyişməsi üçün mövzud Azərbaycan hakimiyyətini dəyişməlidir. Daha nazir dəyişməhlərin, daha məhmur dəyişməhlərin, daha icrabaşcısı dəyişməhlərin, keç nəyə həll etmək mümkün deyir. Bu sistem bir tövblikdə dəyişməlidir. Hətta Azərbaycan prizidentin bugün dəyişsin mövzud Azərbaycan prizidentini, bir başqa prizident evəz etsin. Lakin sistem dəyişməsi nəyişməsi? Ona görə sistemi dəyişmə istəyən və proseslərə tamamı ilə fərqli bakan bir kamanla nəyiqəlməsi lazımdır. Yeri gəlmişkən Ümit Partiəs olarak biz buna iddialıq və bunun əquda da mübarzə parıq. Bizim Azərbaycanda idare etməyə, Azərbaycanda kanistusiə islahatlarına, Azərbaycanda insana hər verilməsində. O cümlədən ayrı ayrı sahalərə. Təhsil burada sayılan, təhsil, səhiyyə, iqtisadiət, kəntə sarifatı, mədəniyyət, incəsənət sahalərinə fərqli, tamamilə fərqli, muasir və həm də fundamentalı insana dəyər verən baxışımız var. O baxışlar üzərində yeni sistem formalaşdırılmalıdır. Bizləyicilərimizin suallarına, biniş suallarını yenəsizdən soruşmaq istəyirəm. İradiq hanım, yazır ki, rədənə bilir. Sistemin içində müteşiklik cınayetkarlar birliği var. İzra İkmiyyəti Polis Prakor Məhkəmə müteşiklik cınayetkarlıqla məşhullar, xaldan dövləttə müəyyən, sullara oğurlayıqlar. Pikir yazır. İntikaym İmam el-Yevisə bir başa sizdən soruşur. Niyə mükemmə siyasəkçilər cəmiyyətə, dövlətə tutarlı, həllədici təhsil edə bilmirlər? Yəni, məsələn, bu ülkədə rüşfət varsa, karupsiya varsa, azad seçki yoxdursa, məsələn, ümit partiyasının sədri İqbal Azadə, niyə hakimiyyətə bundan bağlı təhsil edə bilmir? Yəni, bunun nüqləlif yollar var, onu da sizdə inzəmət olmasın. Dəşəkəli edirəm. Mənim əlimdə seyridülçü buhtur yoxdur. Hakimiyyət də bu məsələdə sədəcə bilmirəkdən bunu edək, mən də deyədim, eşitli, səndəmə səhvəni düzətli fəlsəfəsi nəyən yanar? Hakimiyyətin bu sistemidir, idar etmət sistemidir, hakimiyyət. 27-28-50-ildi bucur idar edir, bucur da hakimiyyətdə qalır, ona sərf edir. O hakimiyyətini bu vasitələrindən qoruyun. Mənim proseslidə təhsir etməyim üçün. Müd partiyasının və İqbala Qazadərin təhsir etməsi üçün. Vətəndaş seçməlidir. Vətəndaş heç kimi mənim üzərmə yıxmasın ki, əki partiyalar bir iləşmir. Partiyaların hamsı da İqbala Qazadə deyir və Müd partiyası deyir. İqbala Qazadə hakimiyyət uğrundan mübarizə parır və hakimiyyətin dəyişməsi uğrundan mübarizə parır Belkə mübarizə parmaktan da daha çox özünü bu ölkənin problemlərini həllidən bir lider ismində təqdimidir. Hə bir başqası belkə mənlən daha yaxşı mübarizə parır. Lakin mübarizə parmaq, söz demək, tənqidçi olmaq, müxalifətçi olmaq, prizident olmaq demək deyil. Prizident olmaq üçün başqa keyfiyyətlər və hamsinin ən başılsa ölkə problemlərin bilmək, onun çıxış yollarını göstərmək və idare etmədə o mövqini qoymaq deməkdir. Belkə bu ölkədə mənlən daha yaxşı mübarizə paranlar var. Belkə mənlən daha yaxşı tənqidçi iləyələyənlər var. Belkə mənlən daha yaxşı iqidlərə qarşı müxalif olanlar var. Lakin əminəm və əminlihəm bunu deyirəm. Hiç kim, mənlən və ümit partiyasından yaxşı bu ölkənin idare olunması və problemlərin sözlülməsini hiç kim həllidə bilməz? Fundamental qayda da Adan Ziyaqədər bütün problemlərin həllində fərqli bir yollarımız var. Fərqli meqhanizlərimiz var. Qoy kimsə tənqid etsin, qoy kimsə danışsın. Lakin bunun üçün əhali seçməlidir. Əhali hansı formada seçməlidir. Əvvəlcə siyasətə qarşıma oldu. Əhali əvvəlcə siyasin liderlər çərisində kim onun problemlərini həll edə bilər? Kim yaxşı qışqırdı yox? Kim ilhaməliyə bir daha yaxşı tənqid etdi yox? Kim hakimətə qarşı daha radikal mövqeni maaş ettirdi? Məsələ, sizinlən həll olunma. Məsələ, nə qədər deyirseniz nümunələr çəkirəm? Konuşu Gürcistan'da Saqqashvili hakimətə gələnə qədər? Ondan qaqqat önündə bütün reyitinklərdə üstünlük gələn? Usubashvili var idi, Jwaniya var idi, Mərhum, Nino Burzenadze var idi. Lakin idarətmə fəlsəfəsində və sesim imkanına görə vətəndaş sesini ki, bu daha yaxşı ölkə idarə edə bilər. Elə Ukrayna nın özündə paraşenqanın sesikçisine qədər ən azı bir neç adam var idi? Timaşenqadan tutmuş, hətta həb sana deyir həmin də ördə. Kliskodan tutmuş, digərlər nə qədər paraşenqadan qat qatiriyaldə edilər. Lakin idarətmə məsələsində paraşenqanın ister, kliskodan ister, Timaşenqadan daha yaxşı idarə edəcəyini gördülər. O cümlədən digər ölkələrin təcrübəsində də bu var. Qırıqızistan modelində də var başq ölkədə. Mən demokratik ölkələrdə deyim rəbcək ki, orada sesçilər bilavasta həllidir və verilən məsajlar həllidir. Bu titli ölkələri. Bələkə bu günü yenə deyirəm. Ümit Partiyasından da mənləndə daha yaxşı bu ölkədə təngid edən adamlar var. Daha yaxşı bu hakimətə qarşı sərt mövqe nümayış etdirənlər var. Lakin o ölkə problemlərin həllidir və yaxud da prizident olmalıq üçün yetərlidir. Prizident olmalıq üçün. Bu ölkənin problemlərin həll etmək üçün vətəndaş çıxışlarından, verdiyi məsajlarından, programlarından, ölkə problemlərdən yanaşmasından, fundamental olaraq hər bir vətəndaşa nəyi vəd ettini çox aydın seçməlidir, əvvəlcə çıxışlardan seçməlidir. Və o adamı seçəndən sonra kimdir? Ondan sonra o adamların arxasında dayanmağı bacərim aldı və deməldi ki, mənim ölkəmin problemlərin həllidir. Əgər yox, hesab etsək ki, ölkə vətəndaşları, biz təmaşa çıyıq, bunlar öz başına həll edəcəklər. Mən də görüm kimi algış dirəm? Ural, flanches, əhala danışdı. Əni, çox yaxşı diri. Mən futbol oynamıram meydançıda. Mən yaxşı oyun göstərim də, mənə təmaşa sağlıqışlasın. Sonra da hər kəs çıxsın gətsin evinə özü şiirəm məsku. Mən məşq olsun. Mən ölkə problemi həll etmək istəyirəm. Mən ölkənin gələcəyini qurmaq istəyirəm. Ölkənin gələcəyini pahfostam. Ölkənin gələcəyini təngidçiliyilən təhcə. Ölkənin gələcəyini təhcə radikal va barışmaz olmaqla qurmaq mümkün deyir. Siyasət təhcə radikalıq deyir. Siyasət həm də diplomatiyyədir. Siyasət nə zaman geri çəkilməyini bacarmak, nə zaman susmaq, nə zaman danışmaq, nə zaman iləli gittiyini bilmək bacarır. Siyasət ideolojiyə deyir. Ideolojiya və ideoloji təşkilatlar fərqli şeylərdir. O ideoloji təşkilatlar daha çox insan yetiştirmək, daha çox fikir babaları kimi, mövcud strukturlar və imkanlar çərçibəsində cəmiyyətə mesaj verib, gələcəyi insan formalaşdırmaq prinsiblərin üzərlərində qoydur. Biz isə, Azərbaycanda ümit parkiyası olaraq hakiməti dəyişmək və ölkə problemlərinə sözmək. Həm də həmin fikir və içməyi düşüncə daşıyicilərinə şəraik yaratmalı üçün. Biz buna görə də hesab edirəm vətəndaş bu istiqamətdə bizə ciddi kömə yetməyətməlidir. Təsqlar olsun ki, vətəndaşlarımız bu istiqamətdə ciddi addım atmalılar. Pafosi sevirlər, mənin problemi mi dedi? İqbal Azərbaycanda bugün, bəlkə sizin problemi sizin istədiyiniz kimi ifadə etməlidir. Amma İqbal Azərbaycanda bugün, Azərbaycan dövlətinin hansı şəkildə idara olunmasını və problemlərə necə minuansibət bəsləməsini açıq çılpaqlıqıyla ortaya qoydu. Hardan başlayıb, hardan kurtarmak lazım. İndi bən sizə söyləyirəm, əziz təmaşaqları litorikdə olsa. Mən nə qədər problemi saymış olsamı bilə? Sizin probleminizi mən nə yaxşı? Sizdən yaxşı kim biləcək ki? Gelin onda özünüz president olun. Çünki probleminizə hamınız daha yaxşımca siz. Soyduzunuzu açanda da oradaki ərzaxınızın miktarını da və nə qədər müddətə çatacağını da, cibinizdəki pulununuzun miktarını da, ayda nə qədər pul qazandığınızı da, mərkəmə də haqqlarınızın pozulduğunu da, köşədə hüquqlarınızın tapqalandığını da, iqtisadi sosial vəziyyətinizdə hamınız hamadan gözəl bilirsiniz. Onda hər kəs bir prizident olsun. Prizidentlik bu deyil, dostlar. Təngidçilik deyil. Təsür verirəm, bəlkə ilk də fədə bunun deyiləm. Azərbaycan efri, azərbaycan tamahşatsızsı, azərbaycan dinləcisi, seçicisi, vətəndaşı. Elə bilir ki, təngidçilik, prizidentliyə gedən yolun əsas istidamətdir. Prizidentlik bu deyil. İqbal Bey, çox xanım suyunu vaazlı, hörmətli, xanım izləyicimiz. Biraz da palemikə şəra kəradan sual verirb, o sualı oxmağməz bürətdir. Buyurun. Yəni, bu rejimi müqalifət liderlər deyil, deyis ki, bu rejimi müqalifət lideri xal deyəşmərdir. Aqı vaxtı iken qalq sizin arkanınsa gəldi, size gübəndi, yarı yolda qoyduğunuz qalqın, bir daha sizin arkanızda dayanəcağını düşünürsünüz. Kimin üçdən sonra iqbal azadəni, kimin 19-cu ilə dən sonra əlikərimdini meydanlarda görən olmuyum. O bilər ki, yaşayan ölüdürlər. Çöreklə sınaqa səkdən qalqan, hansı cəsarəti gözləyirlər. Və ya qarşısında savadılı inglaq faktikasına mali sərkərdəsi olmayan, qalqın kör çorana inglağımından hansı uğrulun hətcəni gözləyirlər. Təşəkürəyəm. Övələ, onu qeyd ediyim ki... Övələ, onu qeyd ediyim ki, mən hər zaman meydanlarda olmuşum və mövqeyimi də ifadə etmişim. Meydan anlayışını hərkəs küçə və yaxudda miting ecazə verilən yerinə qarışdırmaz. Mənim bugün danışmaqın meydanda olmağımdı, bugün hakimiyyətə, bu meydanından, efir meydanından hakimiyyətə mesajlarımı da verirdim, sözümü də dedim və hakimiyyətin dəyişməli olduğunu da dedim. Lakin mən situasiyanda doğru dürüst qiymətləndirən adamım. 2003-ci ildə Azərbaycan xalqınında meydanda qoyub qaçmadım. Həbsxaniyyə gittim, özə parlamentdən gittim. Bunu da hər kəs bilsin və hər kəs bir daha işləsin. Çoxları bəzən bu məsələlərdə qarışdırır və hesab edir ki, biz kimi sə qoyub. Mən 2003-ci ildə 17 doktiyabırında həps olundum və 17-də həpsdə yattım, cəzayıbında. Həm də millət və kimi olaraq toqunulmazlığım qeyri qanunu götürlərək. Daha nə etməlidim, ölməlidim ki, bugün görmə, rəhmə tokuyasınız. Düşünürsünüz ki, İqbal-i Qazadə ölməlidik və ölmüyibsə, demək ki, bizi meydanda qoyub, yox. Mən həpsi haniye gittim, məsürətində üzərimi götürdüm. Mazatlıq meydanda doldum, tribuna da doldum, çıxdın mövqeyim də dedim. Kim olmayıbsa, kim oradan yarım çıx kelimsə, onları günahlandırabilərsiz, amma məni yox. Amma meydan məsələsi, düşündüğünüz meydan məsələsi, siyasətdə doğru dürüst eəirləndirəm. Mən burada meydanım. Hə, milyonlarla biz kütçələrə çıxıb haqqımızı tələb etmək, və yaxud da seski saktakarlığını durdurmaq, və yaxud da hakimətin zəbt olunması istiqamətində atılan addımlara qarşı müqamət gözünün təşkil olunması, mən siyasət kifayət qədər gözəldirəm. Və ağabey havanı da kifayət qədər gözəldirəm. Mən bil isəm və gör isəm ki, insanlar haqqları onda mübarizə üçün, ortada olacaqlar, evlərində deyirlər, çıxıb da meydanda mübarizə paracaqlar, onların çıxacağı yeri mən məyən edəcəm. Yox, adamlar istəyir ki, mən çıxımda, mən meydanda olumda, amma bunlar evində oturaraq nəil olsun. Bu, xalq hakimətini qurmaq istəyir. Biz İqbal-i Qazadənin hakimətini qurmaq istəyemiriz. Biz xalqın hakimətini qurmaq istəyiriz. Azərbaycan kanistut sesində yazılır ki, hakimətin mən bəyi xalqdır. Xalqın hakimətini qurmaq istəyir isə bəli xalq hakimətə yətirməlidir. Kim gələcəyisə onu xalq yətirməlidir hakimətə. Xalq bu prosesdə iştirak etməldi. İngılaba qalandı. Mən İngılab tələfdəarı deyiləm. Mən sessi yoluyla Azərbaycan hakimətinin dəyişməsinin tələfdəarı yəm. Lakin sessi yolunda, Azərbaycan xalqının səslərə uğrulanacaqsa, Azərbaycan xalqının verdiği səslər deyildə, başqa biri seylanılacaqsa, xalqla bir yerdə o səsləri qurmaqa, Azərbaycan xalqının haqqını, hüqqunu verməyə və hakimət qurmaqaşdırılmasına hər bir yerdə var. Yətər ki, Azərbaycan seçicisi və fəhdandaşları bu prosesə laikli cevab verəbilsinlər. Mən başa düşürəmiz. Qalqda günah görmürəm. Nəticəsizlik sindromu, səyəslərin manevirləri, aldatmaları, bəzən represiya və işyəncələr, hakimətin baskıları insanları biraz prosesdən çəkinlirib. Amma biz etməsək kimi edəcək. Biz deyişməsək kimi deyişəcək. Kimin deyişməyindən aslı olmayıq, gələn adam deyiştirənin mənafiynə xidmət edəcək. Ona görə israrla deyirək, haqq deyiştirsin. Ona görə israrla deyirik ki, haqq bu prosesdə deyiştirək etsin. Niyə? Çünki haqq deyiştirəcək isə, haqq getirəcək isə, onu getirənin, onu deyiştirənin mənafiynə və maraqlarına xidmət etməl olacaq. Ona görə müddəq, haqq bu prosesdə deyiştirək etməldir. Mən xalqımızdan nəguman deyiləm və müdssizdə deyiləm. İştima isəyət şərait, bəzən proseslər artan azalan xət düzrə inkişaf edir. Ola bilirsin ki, Azərbaycan da bu proses biraz uzun çəkti. 2003-ci ildə Azərbaycan xaldı. Bu proseslərin üçərsində hazırıydı, iştirak edirdi. Yaz əzələdən ya vəlvələdə subyektiv və abiyyektiv səbəblər ucbaqından bu proses baş tutmatsa, bu bir qədər uzandısa, çox əmin olun ki, mütqiləq Azərbaycan xalqının düşünən hissəsi ilə Azərbaycan xalqının gücü ilən bu proses mütqilək xalqımızın, kanistusiyamızın birinci bəndində təsbit olunduğu kimi, öz hakimiyyətini, xalqın hakimiyyətini formulaşdırıcıq. İlmabə, təşəktirək. İlmabə, təşəktirək. İlmabə, təşəktirək. İlmabə, təşəktirək. İlmabə, təşəktirək. Müşabirək problemidir. Bəlkə də bugün, hər kəsi öz nəsi bini alıb. İgər tərəfdən, səhiyyədə baş verən problemlər, Covid-in rəvvərisi deyifav verdi, müşabirərisi deyifav verdi, nələr baş verir? Sanki, ölkümət bir agonya yaşıyor bu Covid-in daril oluması nəm bağlı. Belə olan şaraitdə öz təzür bənizi izləyicilərlə böyüksəniz belə işimizi sonuna doğru çox maləmə. Təşəkür edirəm. Əvələ, onu qeyd ediyim kimi, Dün xəsterərimizin hamısına şəfa dəlirəm və çox istərdim ki, insanlarımız sağlam yaşasın, onlar xəsterənməssin. Dünyanı bürüyən bu pandemiya qurxulu, COVID qurxulu xəsterik deyik. COVID bizim indiə qədər yaşadığımız xəsteriklərindən paraliyal xəsterikdir. Sədəcə yanaşmalar doğru deyik. Bələ, hər bir insan özü panik ataka düşür, psikoloji sikorlanır və psikoloji qurxulu onu çətin duruması alır. Birinci budu, ikincisi, Azərbaycan səhiyyəsi və umud bilmələm dünyada belə demək, belə deyilmək. Azərbaycan səhiyyəsi COVID-in müalici olunması üçün standard məyənləşdirib. Bir şablon düzəldi, protokol düzəldi. O protokolu uyğun olaraq, kızdırması olanda, boğulanda, boğulmayanda, kızdırması olmayanda, burnaqanda, askranda, öskülanda, boğaz ağıryanda, hər kəs bu şablonu yazır deyirsən ilə COVID-sən bundan müalici olunacağız. Mən Azərbaycan səhiyyəsi həminize istəyirəm ki, birimiz başımız ağıryanda birimiz parasitamolatrıq, birimiz nurafenatrıq, birimiz dimidrolatrıq, birimiz analginatrıq, birimiz pazmaqonatrıq, birimiz baralginatrıq və birimizin baralgin başının ağırısının kəsisi, o birisinin ki, pazmaqonatrıq kəsir. Bir de görürsən, iki başı ağıryanda adamın, ikisi də baralginatrıq ama birini da ağırıyı birini də kəsmir. Niyə arqanizm fərdid? Bu arqanizmlərə fərdi yanaşmaq lazımdır. Azərbaycan səhiyyəsinin və bunun da pandemiyo olmasının, dünyada da çox kümantik belədir, pandemiyo olmasının nəticəsi olaraq belədir ki, fərdi yanaşma yoxdur. Mən çox fərdi yanaşdım, əsləsən, səhətmə. Xəstəxanaya yetmədi, mevh şəlaətində müalicə olunudum. Əvvələ, psixoloji cəhətdən sağalacaqma çox ümitləydim. Hiçbir problem olmamaqını, bunu adı bir xəstəlik kimi qəbul etdim. İkincisi, tövvsi eləyərdim COVID-19 xəstələrə. Məsələn, biz xəstələnənə qədər vitamin qəbul etməlik. Sinkdi, dəmirdi, dəvitaminidi, nəbəlim, cəvitaminidi və s. cəvitaminidi və s. Bunların heç birini qəbul etməlik. Dostlar, xəstələnənə qədərə bunu qəbul etməlik. Xəstələnə də bu vitaminlərin qəbulu o qədər də effektli deyik. Çünki artıq xəstələnməm isən, arganizm zəifliyib, belə ki, səndən daha çox virus qidalanır olun. Antibiotik qəti şəkildə bu xəstəlikdə keçərli deyil və effektli deyil. Əksinə, antibiotik bədənin müqavmətini aşağı sarılır. Daha çox məyi qəbul etmək, qəzmək, vəzən hekimlər qadaqan eləyir bunu, aiz sol böyürüslə, uzan sağ böyürüslə, uzan yox, qəzmək, daha çox şar öfürmək lazımdır. Ağcıyer qalsın, normada qalsın deyə. Adi şarı götürürsünüz gündə 30 dəfə, 40 dəfə, 50 dəfə öfürürsünüz ki, ağcıyer, oksijen alması kifayət qıdər normal olsun. O cümdədən, tənzifi spirit nə istədik, bir qədər çətin olur, amma tənzifi spirit nə istədik, onun ağız vasitəsindən, burun vasitəsindən yox. Ağız vasitəsindən, dərinlən nəfəs alıb, ağıcıyerə çəkməyə lazımdır ki, ağıcıyerin aşağı istələrində xüsusilən formalaşmaya başlayan o hava köpləri, yəni sonradan buzdaşağın buzdurşu şə deyilən amirlər. Onları partlayabilsin, spirit onları partladır və onları buzlaşmaya qoymur, o köpücülər dağılır. Əm başlıcası qorxmamak lazımdı, həkim, hər bir xəstərin həkimi öz olmalı. Və yenə bir daha bütün xəstələrimizin hamsına şafad edirəm və hesab edirəm ki, biz bu pandemiyanda atladacıyıq və insanlarımız, itiklərimiz az olacaq, insanlarımız sağlam olacaq. Sonu da istəyərdim, bir müracaətləm vaxtınızı alım. Hər və gözüm sataşır bəzi şətirlərəm. Dostlar, mən çox səbirli, çox dözümlü və mənə təngid edənlərin də təngidlərinə, səbirlinəyən yanaşın adam. Amma istəyərdim size məslah etlərim, dostlar. Xüsusilə öz adilən yazmayan və yaxud nədən danışıldığını bilmədən aşırı təhqirlər və təngidlərə yol verən adamlara. Eylədiyim ki, dostlar, çalışın danışanlardan öyrən, mən sövməhəm, mən hiç nə itirmirəm, heç bir şey. İtirən sizsiniz. Əvvələ, səviyənizi itirirsiniz. İkincisi, düşüncənizi və qalbinizdəki insan sevgisini itirirsiniz. Siz oradan yazdığınız, söydünüz keçliyətdir. Mənə nə olur ki? Mən ondan bir etkilənirəm. Amma baxın, siz əsəbləşirsiniz, yazırsınız. İçinizdən sevginin nifrətə vəzə ediyir. Bəlkə efirdən sonra da bir qədəl əsəb keçirirsiniz. O əsəbiniz keçirtmeyin. İçinizdə sevgi olsun. İnsan qalbinə nə dolduracaqsa, onu da xarşılayacaq. Hərkəs əsəbindən də, hərkəs qəzəbindən də, kinindən də, nifrətindən də, birincini öbədə özür zələriyir. Həç kim bu günə qədər sevgidən cınayət türədildiğini görmüyün. Tün cınayətləri qəzətlən, nifrətlən, kinindən türəyir. Hamunıza sevgilərlə gəzən ısləyirə qalsın. Təşəkkürlər, İqbal Bey. Bizi də aşağı yukarı haqla aksız təngid edirlər, hətta təkkir edirlər. Təbii ki, ona görə çox aldırmıyor. Hamunıza sevirik. Hətta məniz seviyənləri də və Həzrət əlinin bir misalını çökmək istəyirəm. Görünür hələ, mən özümü onlara yaxşı tanıda bilməm. Yaxşı tanıda saydım, hökuməm məniz sevərdik. Nə etmək lazımdı İqbal Bey? Sonunda birini sikət etmək. Günah məndədir. Mən özümü tanıdacəm onlara. Hər kəs liderini və yaxud da səlahiyyətli və məsuliyyətli olan adamları yaa hakimətlə görmək istiriyyə daraqacında. Hələlik mənə hakimətlə görmədihləri üçün daraqacına şakillər. Eyvallah! Salam daraqacı Hürsdəm Bərodi demişkən. Amma inanın əmin olun. Ümit Partiyasının lideri kimi də və bu mənəsuliyyət üzərində götürmüş, bir şəxç kimi də daraqacına yox hakimətə yedəcik. Və onda görəcəksiniz ki, Bu İqbal Ağzada sizi nə qədər sevirmiş? Qalqımızı da hər birinizdir. Yəni, bu notlarla bitirək. Mən düşürəm, çox vazitiv notlarla bitirisək daha yaxşıdır. Və gedək qarabağımızı dəstəkləyək. İqbal və təşəkürə girem sizə. Canlı Baxlanfımızda, İqbal Ağzada idi. Çox təşəkürlər. Və biz canlı yayımızı burada nöktəl yirik. Əzizləyicilərdən çox xayrış edirik ki, bir ilişimizi bəyənin, paylaşın ki daha geniş auditoriya, alternativ fikiri izləyə bilsin. Canlı yayımız sona çatır. Sağ olun, sağ ol-a qalın. Tanrı Bəzi, Tanrı Millətimizi qoruz.