 Ang gandang araw sa ating lahat, ako po si Professor Shirley Guevara, dekana ng Kuleyo ng Ekonomiang Pantahanan. Ako isang food technologies na ngayon ay nagtituro ng mga kurso opol sa food service and hotel management sa ilalim ng Department of Hotel Restaurant and Institution Management. Ang aming Kuleyo ay nakatuan sa pang araw-araw na pangangayilangan ng pamilyang Pilipino. Tulad ng pagkain, pananamit, tirahan, at pakikitungo sa loob ng pamilya. Ang kursong FN1 na pinamagatang food trip ay isang general education course na ibinibigay ng Department of Food Science and Nutrition ng aming Kuleyo. Tinatalakay rito ang ibat-ibang aspeto ng pagkain sa pang araw-araw na buhay ng tao at lipunan. Tinatalakay ang social, cultural, economic, political and psychological na aspeto ng pagkain at mga practical na pamamaraan upang masiguro at mapabuti ang kalusugan at nutrition ng ating sarili at ng ating pamilya. Kasama ko rito ngayon mga guru ng kursong ito sa aming Kuleyo. Maggandang araw po sa kanilang lahat, ako po si Prof. Lucci Calienta is a registered nutritionist dietician na nagtuturun ng mga kursong ukol sa food service nutrition. Ako din po ang chairperson ng Office of Community and Extension Services ng aming Kuleyo. Takafocus po ako sa culinary at sports nutrition. Ako naman si Dr. Blanca Villarino is ang food technologist na nagtuturun ng mga kursong ukol sa statistics and food research, research methods, and sensory evaluation. Maggandang araw po sa ating lahat, ako naman po si Prof. Aaron Bonifacio is a registered nutritionist dietician na nagtuturun ng mga kursong public health nutrition. Ako din ang aming college information officer sa CHE. So ngayong episode ating ipagpapatuloy ang ating talakayan na pinamagatang sa kahan hanggang pinggan. So mga nakara ang episode ating napagusapan ang tungkol sa food system at mga issue ukol sa food security. So sa episode na ito ating ipagpapatuloy ang talakayan ukol sa issue ng food security sa perspektivo ng ating policy makers and legislators. Dr. Sebastian is currently the chief of staff of the Office of the Secretary, Department of Agriculture, the public of the Philippines. He assumed office last November 2020. He is also a visiting fellow of the Department of Global Development, College of Agriculture and Life Sciences of Cornell University. And that was from February 2020 to January 2022. He was appointed by President Rodrigo Duterte as an assistant secretary on January 7, 2021 and designated by Secretary William Dar as under secretary on January 11, 2021. So he has a career service ranked as career executive service officer one or CES-1 which is the highest. And he has a PhD in plant breeding and genetics from Cornell University, Ithaca, New York. He obtained his BS and MS degrees from the University of the Philippines in Los Vannos. Kumusta po kayong ngayong araw you, sec. Sebastian? Magandang umaga din, Shirley. Magandang umaga sa ating atigapakinig, sa ating program ang mula sakahan hanggang pinggan. Natutuwa ko ngayong at nakasali ko kayo at magkapag-explain din na mga programa namin dito sa Department of Agriculture. Maraming salamat po. Gusto na nangyong pasalamat sa inyo dahil kaya to masyado po kayong abala. Nalo sa panahon na ito sa pandemi ay napag-unlakan po ninyo kami. Siguro magandang dumiretion up tayo sa unang tanong, sir. First of all, can you describe the situation of food security in the Philippines before the pandemic? Din, Shirley, pwede ba kung mag-present ng... Ay, sigi po. ... para mas magandang ating briefing kung kong dito sa food security situation natin. Ay, sigi po, sir. So, din, Shirley, at ating mga atigapakinig, ang ating food security dito sa Pilipinas, ito ang ating binagamit na parang gabay. So, ang ating food security ay in-insure natin, mamamaraan ng apat na food sources nati atawag namin. Onang-una, ang ating priority ay increase local production of safe, nutritious, and affordable food. So, yun ang talagang main role ng Department of Agriculture. Sinisegurado natin na kung pwede, magkaroon tayo ng sapat na production ng pagkain. Pangalawa, ay dahil tayo ay archipelagic, maraming isla, na pulo-pulo. Kung minsan ang ating production, ay marami dito sa Luzon, ko-konti sa Bisayas o sa Mindanao, o kaya marami sa Mindanao, ko-konti sa Bisayas o sa Luzon. So, kailangan ma-improve natin yung ating local supply chain at yung pag-mobilize ng mga surplus mula sa ibang lugar at dahil naman sa mga deficit area. Lalu-lalu na dito sa Metro Manila, palagi tayong kinakapos dito ng supply dahil, wala naman tayong napuproduce na pagkain dito ko-konti. Kung baga, lat na mga pagkain yung mga agricultural products na raw material galing sa provincia. So, kailangan isa sa mga ginagaw namin, ay ma-mobilize yung mga pagkain mula sa surplus areas papunta sa mga deficit areas. Yung pangatlo ay yung food diversification to promote local food substitute. So, kung meron tayong kakapusan sa, alibawa ngayon yung nangyari sa pork, binopromote natin yung ibang sources of protein, nakagaya ng manok o kaya isda o kaya yung mga vegetable na matataas ang protein na. Siguro dito, makakatolong natin ang college of home economics kasi sa food diversification, very important yung alternative food at sa kayong alternative menu natin. Then yung pangapat at last priority ay yung supply augmentation. Dito napipilitan tayo kung minsan na mag-import o mag-angkat na mga produkto na galing sa ibang bansa. Ito naman yung ating food sufficiency level. Ito ay 2019 kasi ito pa lang ang available statistics from the Philippine Statistics Administration or PSA. Yung rice natin we are 79% or 80% sufficient. Iwi kusabihin ang napoproduce natin na bigas dito sa baksa natin ng 2019 ay 80% lang yung pagkoko lang yun ang i-import natin. Malaki na rin yung ating production kaya lang dahil sa situasyon natin tayong ay pulo-pulo maraming isla, kinukulang tayo kung minsan ng lukain sa kaan para punta niman ng palay, tinatamaan din tayo ng maraming bagyo at mga sakuna. Medyo naiyirapan tayong maatin yung self-sufficiency sa rice. Ano din sa ibang produkto? So ramin tayong mga produkto na karamiyan meron tayong part na inaangat. Part na rin kasi ngayon ng global trade. Karamiyan ngayon ng mga bansa, hindi na yung self-sufficiency natin kasi ngayon ng global trade. Alimbawa yung manok, kahit na sufficient tayo sa supply ng manok, kung minsan umangkat pa nintayo dahil meron yung mga industriya na nga nga ilangan na ibang kalidad ng manok na kailangan koin natin sa ibang bansa. Pwede rin tayong mag-export na ibang produkto na nagigita natin, kinakailangan din ng ibang bansa. So yung international trade ngayon nagkakarunda ng exchange ng mga products kahit na kung minsan sufficient yung level na isang bansa. So yung ating pandemic ng last year, malaki ang impact sa ating agriculture. So kung makita nyo dito from production, pre-production to production, to market, tinamaan lahat. Dito ay galing sa World Bank ito na pag-aaral na nilabas nila ng August 2020. Bakita nyo dito, halos lahat ng sector or aspect ng supply chain natin, tinamaan ng COVID-19. From labor to tracking at affectado talaga yung gan natin. Ngayon ang isa pang nakita natin nito ang pandemic ay lumabas yung mga kahinaan ng ating systema. Nakita natin na hindi lang para production dapat ang pinagtuto na natin kasi kahit na marami tayong supply ng mga unang guan ng pandemic, tinamaan naman tayo ng distribution later on nagkaroon ng ECQ, GCQ na mga ganyan. Hindi makapagmob yung mga pagkain. So kinawang panabi ng paraan para magkaroon na exemption yung mga food supply, yung pagpatrak ng mga supply mamula sa Baguio, limbawa, papuntang Metro Manila o kaya mula Central Luzon, papuntang Metro Manila. So yun ang mga naging effecto ng ating COVID-19. So kagay na nakita nyo siguro, nung nakaraan taon yung ating ekonomi ay bumagsak, ito yung magita nyo yung service, industry at yung agriculture. Yung agriculture ang medyo nakaangat ng kontin nung last quarter bumaba din dahil nag-negatively ng growth niya dahil tinamaan tayo ng sunod-sunod na Baguio. So naka-survive yung nalusutan natin yung COVID, hindi natin nalusutan yung Baguio kasi yun talaga ang tumama sa kawan. Ngayon sa panatumatama ngayon sa ating agriculture na may effecto sa ating food security, itong African swine fever, ito naman yung tumama sa ating mga baboy. So nakita nyo ngayon yung price yun ang pork sa palenke, yung price yun ng baboy, karneng baboy sa palenke medyo mataas dahil ngat sa tinamaan yung mga baboy natin ng African swine fever. Yung African swine fever ay isang sakit ng baboy na parang ebola, mas malalapa kay sa COVID kasi ebola yun ang nangyari parang kinakain ng virus yung loob ng baboy hanggang mamatay na siya. So medyo paraming baboy ang tinamaan doon sa ASF na yun. So ang ating Department of Agriculture mula nung nagkarun tayo ng lockdown at saka yung COVID, yung effect ng COVID pandemic, ang piramot namin ay itong plant, plant, plant. So inengcarage na bababyan natin na magtanim home gardens or band gardening, pag atapos yung intensification ng ating rice production. Gilawarin natin, pati mga paotang, maganyan, kadiwa, mayroding kadiwa at anit kita yung kadiwa parang marketing aspect. So andami natin mga iba-ibang efforts para lang baka-produce ng inap na pagkain dito sa ating bansa kasi nung pandemic na ang worry natin noon, kapag yung mga bansa na inaangkatan natin na pagkain ay ayaw din magbenta sa atin saan tayo kukuan ang pagkain. So magkakaproblema tayo noon. Saka ang isapan nakita namin nung pandemic, maraming nawalan ng trabaho. Sina, kahit na sabi mo maraming supply kung marang nang pambili, problema pa rin habang pag sila ay mayroon silang sariling home gardens or food production, medyo baka katulong sa kanilang supply na pagkain sa bumili pa sila sa labas. So ay yun naging programmer natin na malaki last year ay yung plant, plant, plant. Dito naman yung approach natin na ginagawa para dun sa ASF, yung African Swine Peabare. So ito yung sa hug industry. Ang tawag namin is whole of nation measure to revive the hug industry kasi maraming na matay na baboy dahil dun sa African Swine Peabare. So whole of nation, bola production, mobilizations, food diversification, hanggang sa importation. Ganon din yung sa manok, meron din tayo yung programmer na pan din, whole of nation approach din. Then vegetables, gandin ang ginagawa natin, promote commercial household vegetable production, urban gardening, gula yan sa barangkay at gula yan sa paralan, provide support and mobilize vegetable supply from production to consumer areas. Ganon. Sa food diversification naman, ito naman yung analysis na ginagamit namin na basehan kasi nakita natin na dito sa different household, livestock consumption na mga household natin, meron talaga yung kumakain ng pork at ang hirap natin ma-move yun. So although we can probably convince some of our pork eaters to diversify, we cannot convince all of them so we still have to make sure that we have enough supply of pork, we have enough supply of chicken and egg and other food items. But yung other aspect naman, we have to promote yung food diversification. So this is the program that we are now pursuing in the Department of Agriculture, yung whole 1DA agenda. So ang main goal nito ay consolidation, modernization, industrialization and professionalization of the agriculture sector. Sa atin kasi sa, siguro naman ay pamilya kayo palagay yung naririnig na ang UP Los Baños doon nag-aaral yung mga kasamaan natin dito sa Asia, but na umabantin ay yung kanilang agricultura abang tayo ay napag-iwanan kahit na dito sila nag-aaral. Sa comisen ang problema natin talaga e dito sa implementation, yun ang aking nakita kasi ako yung umikot din dito sa atin sa Southeast Asia bago ako bumalik dito sa Pilipinas noong last year. Okay na basi din sa Malaysia, sa Vietnam at naobservaang ko yung agriculture sa Thailand at sa Indonesia. Ang kainahan talaga natin sa implementation yung scale. Marami tayong mga ideas kailang guminsan, di natin na ipapalaganap ng malakihan in such a way that it really creates impact or outcome on our farmers and our populace. So our objective in the Department of Agriculture is to make sure that we have effective mechanisms of implementing our strategies in a large scale manner. So ito yung kaya yung konaminito yung consolidation, modernization, industrialization and professionalization of the agriculture sector. Ito yung ating strategy so that hopefully in the future we can sustain our food security if not become self-sufficient in most of our food requirements. Yun lang. Thank you very much Dean Shirley at sa kanating mga kasamaan. Maraming salamat po Yusek. Napakandamin yung po naishare at andami po namin nalaman ngayon na andami po talaga pala ang problema. Although na experience po namin as consumers pero di namin alamin mga behind the scenes ko ano ba talaga yung nangyayari. So kanina po andamin yung po nashare na mga problema tungkol sa agriculture po natin or siguro kung usapan po natin yung poong food systems. So sa tingin nyo po Yun Sek doon po bago magpandemic at ngayong nasa pandemic po tayo. Ano po talaga yung pinakamalaking challenge ng Department of Agriculture o nang government po natin ng government ng Filipinas in terms of agriculture or production or the whole food systems. Ano po kaya sa tingin nyo yung mga, sa mga nashare nyo na mga, inimplement nyo ngayon yung nag-work po to resolve this biggest challenge of the Department of Agriculture. Ang nakita natin pinaka-effective na ginawaramin last, during the pandemic period, Biangka pa ang pangalan Biangka? Ni naka-effective na strategy na nakita namin o program na ginawan namin nung during the pandemic ay yung plant, plant, plant. So we tried to encourage everybody to produce their own food. Maganda yung program na yun kasi when you encourage food production, you do not only produce more food, you also make people reduce their expense. So makakarundi sila ng savings and then you also enhance their nutrition supply sa mga pagkain na pinoproduce nila. So nakita namin effective yun at sa nakita namin na naging malaking effect ng pandemic sa agriculture ay yung outlook na bang at the policy level. Kasi bagad before the pandemic, we were happy to be producing food locally and in sufficient level at high sufficiency level. Hindi lang pala yun ang dapat tinitignan, yung dapat tigan natin yung buong food system. Kaya during the pandemic, we changed our strategy from just production to food system outlook. Kasi makita mo na hindi lang pala ang production ang napikantinamaan ng pandemic pati yung supply chain, yung pagtatransport, pati yung bagi-import at tinamaan natin ang pandemic. So whole food system naging nagshains sa outlook namin. Kaya yung siya nang sabi nila yun sa end-to-end chain? The whole food system from preproduction to hanggang plat, hanggang kanyong kanyong hanggang pinggan mula bago magtanim hanggang sa plato sa pinggan. Parangin salamat po, Yusec Leo. Si Lucci po ito. And andami po namin na pulot sa inyong sharing. Meron nung akong nagulat at nagalala kasi po dung sa inyong graph ang garlic po ang pinakamalaki ang importation. Sa mantalang alam po natin, ay wong kong nag-agree kayo. Pero ang garlic po ng ilokos napakasarap, yun yun mas flavorful siya. So yung mga nakukuhan natin na malalaki na garlic na ining import nga ninyo. Hindi ganoon ka flavorful. Ano po ba ang pwedeng magawa nung, I am speaking now as a consumer at isang tao na gusto ang mag-umpisa ng backyard gardening so to speak like you said, plant, plant, plant. Saan po kami pwedeng pumunta para po makahinginang tulong, baka pumeroon kayong mga programs na pwede namin apuntahan, baka meron kayong mga punla ba na pwede namin makuha tapos magumpisahan na. Lutsi, kong ikaw ang dito sa Metro Manila, yung ating agricultural training institute at saka yung bureau plant industry, sila yung nagpupromot ng urban gardening. So meron kaming program on urban gardening. Sa mga provincia naman, meron nado naman yung aming regional field units at saka ang ating mga kakulaborate na mga department of agriculture ng mga local government units. So doon meron mga maing namimigay sila ng mga punla, mga seeds, saka mga iba-ibang klasipan ng, pati ngayong this year, nagspan namin yung aming plant, plant, plant. So kasama na rin ngayong mga manuk at saka mga aquaculture yung fish growing in a tank. Meron na rin program na pang maliliit na bahay. Kasi nga nakita namin, hindi lang dapat halaman, pati na rin dapat yung mga manuk, maliliit, mga istay, nung tilapia. Kasama na rin sa ating plant, plant, plant. Although hindi plant yung grow, grow, grow, grow. Yes, Yusek. Actually nakikita ko po yan sa Facebook. Very, ma, marami activates ang ATI. Kasi medyon, minsan napag-iisip ako din yan yung lolo ko tagalaguna and may yung ATI calabarson, maraming projects. But ano po sa tingin punin nyo yung, is there a lacking of, para, motivation or demand for people to go into agribusiness? Para, sa tingin yung po ba ano yung mag-bomotivate sa mga tao to go into kasi alam ko po maraming libre training, even yung starter kits ay libre. Ano po yung kailangan, is it on the side of the Department of Agriculture or ano po yung pwede nating gawin for people to invest more in agribusiness? Kailangan din natin magsama-sama tayo, iconvince natin ang mga babayan natin na alam mo nito ang pandemic na rin yung yung siguro, nakikita yung rin siguro sa TV na uso yung plantita, plantito. Ang kasong alam naggita ko, para mayan dun mga ornamental plants ay kumipromot sana natin yung plantito-plantita ay mga gulay instead ng mga ornamental, mga food plants. Ang itanim na mga plantita natin sa plantito, mas mas magiging successful tayo kasi nakikita, nakikipag tayo umiikot sa mga ibang bansa, magita nyo, kahit yung mga nasa tabi ng kalsada, tinataniman nila ng mga gulay para nagiging ornamental na rin. Lanscaping, ganoin mga food, alaw at tao yung food landscaping at yung instead na ornamental, mga food crops sa mga itanim natin para naman mas madami pa ang food production natin, kasi nakikita ko malaki, sabi ko kumaharness lang natin ang mga nanay na mayilig sa mga tanim, magkayan food crops sa itatanim, iti mas lalong mas malaki ang production. Although alam ko, marami din nagtatanim talaga mga kailang yung mga sili, mga ganyan at tinatanim. Nakoyusek, tama-tama po yung sinabi nyo. Actually yung po yung huling itatanong ko sa inyong sana kung paano makakatulong kami mga professional at iba pang stakeholders pero nabanggit nyo nga na pwede nga kami tumulong. Kung sakaliman mo na mga ilangan po kayang nantulong sa amin ay wagu kayong magatubili at nandyan mo ang ma-napakahulistic po ng aming kulehiyo, mayroon mo kami nga itong sub-disciplines. And specifically yung diyan po ang food technology, community nutrition, hotel and restaurant, institution management, at sakap, humikan namin sa mga food related courses po ito. Gusto po namin tanungin pa kayo pero mukhang nakoveran nyo na po lahat, kaya gusto po namin magpasalamat sa inyong yusek, we are very proud of you. Of course, mga Tagayupilos Banyos, kayo po halige ng agriculture. Sana po ay laging nandyan po yung nasapuso ninyo ang pagtulong sa ating mga kababayan dahil ito po ang mandato ng University of the Philippines. So isang pamilya po tayo, kaya maraming-maraming salamat po at gusto ko din pasalamatan ang aking partners dito, si Prof. Kalyanta, Prof. Blanca at Prof. Aeron. Sir Aeron, baka gusto mo ang… Siguro po ayap po, salamat Dean Shirley. Bago tayo magtapos, baka merong po mga final message po si Yusek Leo sa ating mga tagapanood mo, mga mag-aaral po yan ng mga college students o baka pwede rin po mga kanilang mga pamilya nang baka merong po kayong message po amensahi para sa kanila. Maraming salamat, Dean Shirley at Aeron. Ang tuwing ako namin meet ko ang mga kasamaan natin na graduate ng UB ang palagi kung hinahanap sa kanila. Nasan na ba yung ating idealism? Kasi alam po nung tayo naman labduman sa UB, meron tayong idealism. So sabi ko kuminsan, even when you are already in the bureaucracy, ako medyong matandana sabi ko, I always maintain my idealism. And that idealism is one that is guiding me to serve the Filipino people. So kahit na ako sabi ko ng 11 years nandun ako sa Malaysia, sa Vietnam, nag-serve sa international, bumalik ako kasi nagita ko, at the end of the day I would like to serve my country. So yan ang palagi kung tapat tayong mga mag-aaral sa UB, napad imantin natin yung ating idealism wherever we are, whether it is government or international service. And of course at the end let us serve our country well. Yan ang aking palaging hindi healing sa ating mga kasamaan, alumnize sa UB. Kasi ko pwinsan sa pinakancawan tayong mga tiga UB, kasula sa ating narin yan. So sa ating naman mga kasamaan sa mga kasamaan natin na nagikinig na dito sa inyong program, itagoyong natin ang ating plant-plant-plant. Important tayong. We can always do our small share. If we become sufficient at the household level kasi ang concept ko kasi, if we attain household food security, first household food security, then it is easier for us to attain national food security. Thank you very much. Napakaganda po ang words of advice and wisdom po, Yusek. Maraming salamat po at nabigin yung po kami ng panahon para makapag-share po kayo. And definitely we are looking forward ko ano po ang magagawa ng inyong kagawaran para po sa ating bansa at sa bawat pamilyang Pilipino. So ayun po sa ating, napag-usapan po natin ang mga ibinahagi po ng ating speaker for today, ay pinakita po niya ang ukulpo sa ating situation sa food security sa ating bansa. Mga issue po specifically sa mga bawat ating mga gulay at mga iba po ang commodities na ating pinupudu sa ating bansa at mga naging issue na dulot ng pandemya ukul dito. At nakapag-share din po siya tungkol po sa mga ginagawa po ng kagawaran tulad po ang plantan tat na kayo po. At pinapapunt po niya na sana po sa ibad-ibang level ng dipunan ay mapalakas po natin ang pagproduce ng ating pagkain. Ito man ay mga gula iprutas, mga manok at mga baboy at baka. At yan, at maraming salamat po at ayun. Nakita po natin ang tinalakay po ni Youssec po, tukult po sa ating food security na hindi na ang food production lang po natin tingin po natin ang buong system ang pagkain sa ating bansa at paano po ito nakalink sa ating global food system. So maraming salamat po ulit Youssec, Lucadio, Sebastian. Maraming salamat, Youssec. Thank you po, Youssec. Maraming salamat, Youssec. Maraming salamat po sa aking mga kasamahan dito, Professor Blanca, Professor Lucci, and of course Dean Shirley. So ako po ulit si Professor Aaron at abangan po ang susunod na episodes ng food trip sa kahan hanggang pinggan kung sa anong pagpapatuloy natin ang atihimayin at palalalimin ang kaalaman sa ating kinakain. So maraming salamat po paalam at palusog at masustaciang araw sa ating lahat.