 Aqşamınız qeyr olsun, dəyərli izləyicilərimiz kanalı kefirində bugün 21 Centiyabır kimi 21. il tarixini olan çanlı bağlantımızda, yəni asföz proqramının çanlı bağlantısında. Qarşınızda yiq əziz izləyicilərimiz bugün 21 Centiyabır, bəlkə də ötənil adı günlərdən biri olsa da bugün artıq sabah, yəni 22 Centiyabırda Azərbaycanda ötənil ki, təhsilimizdə pandemi yədən dogan problemlərdən, yəni təhsilən faciəsi kimlə deyərləndirə bilərik. O problemlərdən sonra yəni təhsilinin başlamasıdır. Bu nasibətlə, bütün izləyicilərimizi, bütün bağlalarımızı sabah yenidən ortam məşdəq edən əzizlərimizi təbrik edirik, müəllimlərimizi təbrik edirik və sabah ödlədləri məşdəbə girecək valliyinlərimizi də təbrik edirik. Təbii ki, izin veriflərinizin əsas qayəsi cəmiyyətimizin müxtərif sahələrdə, isər ictimai siyasi, isər sosial, isər təhsil, isər digər sələrdə düzdəşdiyik problemlərdən həlinə yardım etmək. Bu gün ki, və iləşimizdə də əziz dostlar öz ənələmizə sadıq qalırıq. Bu gün təhsilimiz aqqına danışəcəyir. Programımızın iki qonağı var. Biri, artıq bağlanır bizim canlı yayımıza. Fiyalogevüzrə fəlsəfə doktoru Dasyin Büsailəx hanım Aga Bəili canlı bağlanmızdadır. Salam, Büsailəx hanım. Sizi də təbrik edirik 22 semtiabır sabah yeni təhsilinin ən başlaması münasibətlə. Ahşans fəirət məlim. Mədəsi, salamlı İran. Mütləcilər, salamlı İran. Sa olun, var olun. Adətən, bizə deyirlər niyə uğurlardan danışmırsız? Uğurlar olsa mütləq danışacaq. Əlbəttə ki, uğurlar istəyiriyiz. Amma sohb təsvələr olsun ki, hər dəfə bu problemlər bizi imkan verir. Bizi o 4-4 günlük savaşda bütün kanalların üç ekibikoları anca uğurlardan danışdı. Ordumuzun uğurlarından danışdı, dövlətimizin uğurlarından danışdı, aili başqamandanı uğurlarından danışdı. Amma problem varsa deyilməldir və sabah təsil elimiz başlayır. Məniz iləcilərimizdən çox kaşı edirəm. Müşahidə etdikləri, artıq 1 əftədir, 2 əftədir bəlkə, hər kəs özövlədlərdən məşdəbə yetməsində hazırlıq görür. Bizim ölkəmizdə bu hazırlıq işlərdə bir problemə çevirlir. Bak, bunlardan danışacaq. Kim hansı problemi görübsə, kim harda problemlərdə özləşibsə, şəxsən mənə çoxlu nuraciyyətlər var. Mən onlarla bağlı suallarım olacaq. 2 dəri qonağımız, hürmətli Büsailəx Hanım və Hala Azərlə Limunət Qanımdır. İmifirimizdə qoşuldu. Biz hallo gözlürə, fər səbə doktoru. Qanım işbədə qox Limunət Qanımı da salamlayırıq. Aqsınız xeyr olsun, Limunət Qanım. Limunət Qanım, əgər imkan varsa sizin xulağızıqdan istifadə etməlidir. Sün ki, səs qayıdır, bir də sizin təsviriniz açılmadır. Biz də yenidən dağıqlı olmaq imkanınız olsa çox yaxşı olan. Bu təndikli problemləri sisəlləliyəncə biz ilk suallan müsaaləxalma müraciət ilə yenə də size qayıdırıcaq. Təşəkkür eləyirik. Müsaaləxanın və də bundan başlıyor. Ötən elədi demək olar ki, təhsilimiz. Dünyada da aşağı yukarı bel oldu, ağır durum oldu. Nizə düşünürsünüz? Bu iki təhsil biraz bir əktəd olsa həralda zamanında başlayır. Kəşəliki durumdan bağlı, bu iki təhsilin dəbandılığı necə fragnoz etməy olar? Nə baş verə bilərsiniz? Həralda bunu bəlkə də siz cevab verməyi də çətinli çəkə bilərsiniz. Amma mən çox istəyərdim ki, riyallıqları bir də izləyicilərimizə deyəsiniz. Biz izləyən hər kəsə, Güzak hanıma, İlçin bəyə, Sərkan bəyə, hər kəsə öz təşək birlərimizi bildiririk. Efirimizdə dola gözlə, fəlsəbə, doktoru Müsaaləxanın aga beldir. Lütfen biz izləyənlərdən qarşı edirik ki, efirimizi bəyənib paylaşsınlar. Zəqət mən, 1 il deyən də, əslində 1 il yarındıq demək olar ki, hər zaman övrəşdiyimiz normal nəvi təhsildən tamamilə uzaq düştü. Dəbii ki, bu vəziyyətə hazır deyildik. Əslində bütün dünya ölkələri hazır olmasalada, müəyyən mənada vəziyyətdən çıxış yolu üçün, olan təhsil kurması istəyildi. Yəni bu, sadec olaraq düşmüş, yaranmış vəziyyətdən çıxış yolu idi. Bəzən bunu qarışdırdı var, distan təhsillərinən, məsəfədən təhsillərinən eyniləşdirməyət çalslar, gəhibrit təhsilə keçir oldu. Amma nəkləcə et ki, bari ilə ortaya çıxdı ki, bu, distan təhsil deyil. Sadec olaraq vəziyyətdən çıxış yolu seçilmiş olan bir online təhsildir. Lakin dediğim kimi bu dönəmə, bu periyoda hazır olmadığımızı üçün, bu da yaxşı nəticə vermədi. Çünki bizim birincisi distan təhsil üçün, hüqubi bazamın seçi yoxuydu, və bu 1-6 ərzində də yaradılmadı. Düşünmürəm ki, bundan sonra da yaradılacaq. Çünki distan təhsil, şəhfaflıqı elektron məkamda hər abjektivliyi tələb edən təhsil edildi. Və əssasən də 17 yaşdan yoxarı, təm, sərbəs şəkildə, özne idare də bilən, təxniki bacarıxlardan, vərdişlərdən yaralanabilən, komputer arxasında rahat şəkildə istuadədə bilən şəxsləri üçün. Xüsusilə təhsil məhsəsində təhsil olan tələbələri üçün əssasən də əməhfəilətli məşqu olanlar üçün nəzərdə təhsil edildi. Yəni, bu bir seçimdir. Təbii ki, bunu da gətirib orta məhdəbə və daha aşağı hətta məhdəbə qədər şaygətlərə də təhdüq etmək çox çəhtin məsələdi, lakin dəziyyətdən çıxışı o idi sadəc olaraq, onu diyərdim. Amma onu da qeyd etmə lazımdır ki, bu dönəmin özündədə necəki tib işçiləri iki qətəziyyət çəxtilərsə, o cümlədən də həqi qətəndə gəlin qeyd edək ki, doğrudan da vicdanlı, bacarıxlı məlimlərin özləri də iki qətəziyyət çətlə. Yəni, necəki məlimlərin naxşı hallarını, məlimlərin məsələn seçkilərdə sağda karlıqını və yaxud da ki, rüşvet məsələsində adın hallanmağını qeyd edirik, gəlin həqi qətəndə yaxşı məlimlərin də haqqını tirməyək doğrudan da düzdür. Yəni, bu dönəmdən də su istifadədən məlimlərdə olduğu, bu dönəmdən də yarallanmağa çalışan qadırlar olduğu, lakin həqi qətənd vicdanlı şəkildə də çalıştılar ki, və eziyyətdən çıxsınlar. Yəni, öhdəsindən gələn məlimlərimiz çox oldu. Kib işçilər qədə rəziyyət çətlər məlimlərin. Və bu dönəmdə yeni dönəm üçün əsində nəzərdə tutulan bir çox proqnozlar var. Mən təhsil baxımdan dirəm, yəni bilmirəm tip bir cəhətdən təbib nələr açıqlayacaq, dayandırlacaq mı, dayandırılmayacaq mı. Lakin bir sıra dərsiflərin orta məktəbləri üçün yeniləndi indən xəbərim var. Səfələm mərimsə 270-dən çoxu, 250-dən çox dərslih yeniləni və artıq, məsələt ki, və sayetləri yeniləni idi. Yəni, bunlar həm praktik cəhətdən, həm metod və sularla yeni formada təhsil yolunu. Mən ki, bu varhamsı xidmət edəcək həddikətən də şahirin sistem-i şəkildə formalaşması üçün. Lakin məsələn bir xərəfaklə, həm bir şey elə qeyribim, zəfər bəhsikləri də artıq, əladə onu bu da 90-un sifdən tədris olunacaq. Hər oda yaxşıya doğru artılanatın vardı. Ümud edirik ki, yaxşı olacaq, lakin təbibin hələ açıklama verə bilməməsə tam olaraq, yəni, biz deşilirik ki, qapanacaq birlər təhsil, yəni, təhsil yeniləndən də yandırılacaq. Düzü buna inanmıramda ümud etmirəm bu formada olacaq. Təhsil məlisələlərin də fəaliyyət göstərən şəxslərin artıf 60 faizi demək olar ki, vaktisindəcə olunub. Yəni, tələb olaraq yəni, vaktisindəcə qorulmuş dusa və 80 faizdən çoxu vaktisində olunubsa, və bir gələndə imun tifqatı varsa, o zaman niyə qapanmaya gələk? Bu, bürəz məntiksit olacaq, amma yeniləri yəniq, yetişəxonu göstərəcək. Həstəli hansı formada ilələyək etsək. Müsələlə qanım, təşəkələyirəm, limunat qanımın təsfiri açılmıyor. Yəgil limunat qanım sizin kompikirdə kəmiranın problemi var. Amma bir neçir həgid olsa fikirlərimizdə qalacaq təvii ki, sünki belə qabanlı olmayacaq. Mən bir neçir həcimizin fikirlərini təqidim etmək istəyirəm, bələkimizdən fəlində, beləkimizdə qaqdırsaqlıyor. Yəni, beləkimizdə qoçtan fikirlərinə açıldı. Yəni, hər kəzdə təşəkür edirəm, bu qarşılı öz məsələmizdir. Bu siyasətdir, bugün bu artıq hər gün üzləşdiyimiz məsələlərdir. Yəni, amacə, yəzi ki, Türkiyəkin böyük üblətdə məşələlər vaxtında açıldı. Amma bizdə amca qabzı atmıyor. Ola sərdır uşaqlarımızı saba sıllaşdırmaq mövqiyyət kutlar. İndi bir həftə mən düşünürəm ki, lambə et, tələsmiyək. Əhmət daha ciddi problemə işareliyir. Amma ki, məsələlərdə pul yığının da qarşısa alınsa yaxşı olasın. Spürgə pul-lu, font-pul-lu, daha valdiyin asosasiyası adı altında yığınlar. Buradan bir başı soruşmaq istərdir ki, bəyəm dövlət məsələləri, lamba, spürgə, parta və digərlə vazımatlarla təhəmin etmir ki, aqı valdiyirlərdə pul yoxdur, necə ödiyək? Nəbə ki, bu sorarlardan bağlı bizim hərmətli eksisibətlərimizin fikirini işləcəyik, ilə maciyev, yazır, yenə qaldırmızı, dövlətimizin gələci olan evlallarımızı təhsilsizi qoymaq və tənə qəyanətdir. Əlbətdə ki, nə həralda biz keçən deyildik ki, təhsil olsun, indi də eləyiblər. Sabah nə başlayacaq? Tülayləq hanımda bildirdi. Eləyək hanım, səhsimi işlidir siz mi? Ədə işlidir ha? Çok təşəkürləri limünət kanın. Çok təhsil ki, sizin video nosso görə bilmirik, Əbma bir sualı şey olmasa burdan zavallandırma həmkəniniz var, Çünki sizin videonunuz görünmüyor, yəgək kameranızda problem var. Mən limünət kanın bildiyiniz kimi? Psikologiya üzrə, təhaksistdir, fəlsəfə doktorudur. Limünət kanından hicqərdin, soracağım ki, Lümünət qanım, bizim təhsinin fəlsəfəsində nə durur? Lümünət qanım, təhsiz proqramları və nəçələ birbirini tamamlayır mı? Mən istəyərdim, biraz da bu mələdən yanaşıq. Çünki, cari suallarla bağlı, müsaadəxalma müşətələyəm. Və istəyərdim ki, bu məsələk, konkret olaraqsınıp kirlizi eşidək və təbii ki, Azərbaycan təhsi siyasinin size ideoloji əsasları var mı? Sizin dəmanlığı bir ki, az olacaq, təhiki durumdan bağlı. Ona görə, bu suallı çondurması çox xayr şeydə ya. Buyurun, Lümünət qanım, deyəsən, təstir düzəli. Səhsiniz yoxdur, Lümünət qanım. Səhsə açın. Səhsə açın, lütfen. Lümünət qanım, səhs yoxdur. Səhs yoxdur. Azizləyiclərin nəzərinə çəttirirəm ki, Azərbaycanlı bağlandığımızda fellow gözlürə fəlsəbə doktoru, üsala qəbəli və psqalo gözlürə fəlsəbə doktoru, Yümunət qanım, əmrahlı. Şurakəyilə, hər ki, dəyəli mələmizə təşəkürəyirəm. Biz bugün ölkə təhsilinin üzüləşdiyi problemlər və onlardan çox yollarını arayırdır. Siz də lütfen, bizim vəlişimizə laqeyd olmuyun. Çox xayr şeydirəm. Bu, həm də bizim gələcəyimiz olan özlərlarımızın təlviyyəsində sustu yeri olan vəlişlərdən biridir. Yümunət qanım, danışının zəmət olması səsinizi təsdələyək. Lütfen səs açın, səs yoxdur sizdə. Yə də onu çıxarın. Qulacını çıxarın bəkə səs yarandı. Niyə belə olur bilmirəm? Həm mən bir izləcimizin fikirini okuyayım təlviyət qanımdan bağlandığınız üzətsin. Yümunət qanım, siz danışın. Qulacını çıxarın, səs yoxdur sizdə. Telefonundan çıxarın zəmət olmadın. Mən heç anlayabilmədim. Sizin səsiniz yoxdur efirdə. Lütfen onu həlləliyin. Biz qayıdacı yıxsizə. Lütfen onu həlləliyin. Məncəli sorumuzdan çox xaşa edirəm. Lümunət qanımla tənki məsələləri həllətsinlər yenidən lümunət qanımı içər ala. Yusara qanım, mən lümunət qanımın sualına qayıdacaq. Ama mən çox istəyərdim ki, bu izləcilərimizin bu izləcilərimizin cari bəziyyətilə bağlı suallarını sizdən işləyəm. Niyə yenə də insanlar ehtiraz edir ki, məşdəblərin asılması ilə bağlı rüşvet alları var? Məllimlər belə də, mən utanıram şəxsən bu haqqda danışmaqa. Niyə görür, utanıram? Mən rayonunda, saliyan rayonunda dört məlləməşdərin məzuniyyəm. Mənim elə məllimlərin var ki, bax bu gündə gedirəm əllərindən ötürəm. Qarşılarda dic çökürəm ki, iki şeydə onlar bize insan olmalı ölədiblər. Nə rüşvet, nə məllim, nə süpürgə pulu, nə pərdə pulu, nə uşaqlara gül pulu. Oları her şey insanın çinlə gəlmək, amma insanları borza gündəri. Mən məsələn, cesaretən deyərəm ki, müsaadə aga və elə bunu eləməs. Niyəcə ki, siz deyiriz ki, seski saxdakarlığında məllim iştirak etməməm. Seski saxdakarlığında məllim iştirak et cəlbiliyəndə, təbii ki, məllimləri, bu şəkildə öz şaygəlindən də aslı vəcətə qoyaca olar. Bak, bu problemin həldi yolları nə görsünüz həlləxan? Yəni, nə tanrıqdır? Bu ümumiyyətlə şəxsiyyət məsələsdir. Yəni, bu insan istir məllim olsun, istir, başqa sahədə çalışsın, hansı fəaliyyət növünlə göstərməyindən aslı olmayara, karakterinə deyirse orda özünü göstərir. Yəni, rüşvet məsələsidirəm. Əgər, orta məktəbdə belə bir hau varsa, rüşvet varsa, rüşvet alan varsa, məni rüşvet verən var. Bir tərəfi deyildə, məsələ, rüşvet verənlərdə kimdir val deyinlə? Mən, məsələn, evladın məktəbdə təsilalır, hələk ki, mən süpürgəpolu sövbə təşitnəmişəm. Yəni, indiə qədər belə bir şey olun. Bilmir alhansı məktəblərdə varsa bu. Nə də mənə hiç kəsi demək ki, süpürgəpulu verməlisən? Gürdür deyək ki, uşağın əlinə verib məktəbə gəndərmək. Əgər adamın çinlən gəlirsə, təbii ki, bunun eləməkdə nə var? Ki, sadəcə qorq mən yenə də deyirəm. Mən elə gəl ki, bu birəs artıq keçmişdə qalab, süpürgəpulu məsələsi, ümumiyyət məlimlərin, kul tələb etməsi məsələsi. Son dönəm, mən ətrafında bir neçinlə fərləndə, yəni, bu barədə sövbət edirəm. Artıq son dönəmdə bir sira məktəblərdə demək olabda yığışdırılır bu hal. Yəni, ətraz edənlər əgər varsa doğrudan da kimləsə məsələn belə deyəkdə, kimlərdən sə əgər, pul tələb olunursa, tam olaraq pul tələb olunursa, və bilinmirsə ki, bu məbləq nəyə üçün tələb olunur? Bundan bağlı mənə çox maraqlıdır ki, insanlar niye oturub, telefonunda rahat yazabilirlər kiməsə deyə bilirlər, amma o məlimin özünə şikayət eləyə bilirlər. Yəni, əgər iclasda bu məsələ qoydursa, niyə iclasda qaldı bir ətraz edə bilmirlər? Bu insanların özlərindən asladır. Hansı mühudi stiris, o mühudi, o şəra eti özümüz yaradırıq? Sizin ələzəyəm, nəyi görə, ətraz etmələ lazımdır. Amma 7-8 yaşında körifəsini ortam əşidə vaqharır, və məllərin mübahisək, mələlərin orbaik öz körifəsini yansır. Sonra o körifə gəlir, depres vəziyyətə düşür. Biznesi də də belə bir qayda var. Biznesinizi üçaqları qum vuracaqsınız. Yəni, qulxajlət məydən ötürür valdiyyəm, də mükləv üçaqsını nəsələmən. Hər şeydə valdiyyən çalışır ki, üçaqı xoşbaq da olsun. Bu sistemli problemdir. Yəni, bu sistematik problemdir. Yəni, bugün də yazırlar burada. Məsələn, əfruz əliyəruva yazır ki, salam akşamlı çəyir. Azərbaycan soğullarının vəziyyəti azun azaldır. Bizim lümunəl qanı günücün, saların güzələrinin soğuk edəcindir. Hər şeydə lümunəl qanı qulxajlə bizim ekrimizə. İzləyicilərimiz indişi problemlə yazırlar. Azərbaycanda təhsil demiyorlardır ki, yoxdur, daha iyis. Anca azərbaycanda pul padartı yıqmaq üçün məktəv 15 deklər. Mən çox haş edirəm. Mən çox haş edirəm. İndi elməttin niti evdə yazır ki, yəni ki, məktəviz rüşvət vermirək, istiyyəllərse verdiyin pulun deyəndir, rəsim məhirli senət, sənət dem, ona görə də rüşvət alabilək. Və elməttin elməttin niti evdə qeydələrdir. Mən çox haş edirəm. Kimin bundan bağlı el etrazi varsa, bildirsin, qanqirət hardadır. Niziki Mahirəfəndə bir yazır ki, mən bir valdeyin kimi isə şər yazmalı istəyirəm. Nə üçün məktəvlərə gündərlən dəşliklər qalanı yoxdur. Azərbaycanda nə yoxdur ki, təhsil də yaxşı ola qədir bəy yazır. Çox üzücüdür. Yəni, bizim buyun kefremizdə çox dəyərli iki təhsil insanı, pedagog üç traik edir. Biz əslində təhsilimizin strateji tərəblərini onlardan soruşmalıyı. Amma izləyəci yazır, izləyəci soruşur, cari problemlərdir. Onlar da biz hürmətli Hüsailəxanımla soruşmalıyıq elbətdə ki. Hüsailəxanım, şimdi bizə deyirlər ki, niyə ötənilir ki, təhsilinə bağlı problemlərdən deyirsiz uğurlar da olur. Yəni, uğurlar oldu keçənin qeyda alanıq, və hər hansı bir uğurlar. Örfətməm, uğurlar belədir ki, yəni, uğurumən bir dənən əsas nədə görürəm? Biz düşünürdük ki, Şagirtlər ohta məhdəbin təhsilinin kənarda qaldılar, birdən onların qəbu planında, imtihanlarda nəticələri aşağı olar. Amma bu dönəm, yəni, bir il altı aylıq, vandemiya dönəmində tam olaraq fiziki şəkildə, orta məhdəbdə iştirak etmədən, evdə təhsil alan Şagirtləri, nəticələri əvvəkilərdən də qaqqat üstün oldu. Yə, bu da nədir məhdi? Bu əslində məhdəbin uğru deyir, bu əslində online təhsilində uğru deyir, bu əslində illərləm bizim dediyimiz məsələnin tam olaraq mühürləm müşributudur ki, 11 illik orta məhdət təhsili demək olar ki, effektib nəticə vermir və 2 illik repetitivı qualiyyəti bu təhsilin üzərindən xatçəkir. Və bu il yenə də Şagirtləri yüsəh nəticə ilə qəbul olunmağı tam olaraq bu fikir təsdiklədir. Yə, bu əslində uğurdu, Şagirtlərin uğurdu, görün nə dərəcədə, görün nəcə məhsuliyyətli aylələr və nəcə məhsuliyyətli şaqlar var ki, Şagirtlər var ki, bu dönəmdə ən çətin məğamda da, əvdu turnaqla və ziyyətlən istifadə ədərək, isə repetitivı qualiyyəti ilə olsun, isə sərbəş şəkildə çalışmaqla olsun. Yəni, məhdəptən, kənar qalsalar belə daha yüzyəni nəticələr əldə etdilər. Yəni, bu işin müsbər fərəfidir. Əlksinə, məhdəbə qətməməyə uğra daha yaxşı təsir bağışladı ki, vaxt etkisi olmadı. Yine izləyicilərimize döndürəm. Çünki bu bir iş əslində hər birimizin problemlərinin bərabər həllinə yönələyip, yəni, bu programın əsas qayası budur. Kəsir ki, ümumiyyət qanımız səs problemini həll eləyə bilmirik. İlbəki, məhdəq soruşu ki, salam xoşkürdü, belə sövbətlər gəzik valliyenlərdən birin Qabid-19 pasbortu olmasa, özadə məşdəvə bırakılmayaca. Buna qədər doğrudur. Ümumiyyətməm, yox, rəsmi deyil bu. Yəni, bu sədəcə olaraq şayelərdə insanlar da çox maraqlıdır ki, sosial şəbəklərdə adı bir şəxsin, adı bir vətəndaşın yazdığı cümləni, hər amma bir sözü mühim bir rəsmi xəbər kimi qəbul edir və yayır, bu səvbət. Yoxdur, belə bir rəsmi məlumat yoxdur. Sədəcə olaraq fəhsil işçilərlərinə şamil olmaq bu vəziyyət. Amma yəgin ki, getdihçə fəşəkər kütləsi, sabahlı təbəqəsi, məlimləri, vəxüsnəsi olunursa onda yəgin ki, və al dinlərin də vəxüsnəsi. Zamanlı tələb olunan hağlardan biri olacaq. Arzu aslanım, hanım deyir rüfvət verən var və al dinlər, deməcə rüfvət verir və al dinlər şəhvə ürətməz. Dindirir, söylətmir, məllim, və al dinlər məzbur olub hədiyə alır, görür, qani olmadım, məllim. Yəni, dətmələn buna biz də kirbildirmişdik, həralda. Dəşəkür edirəm, Lümünət qanım səz problemini səll oldu mu? Bilmir, mən həyəd eşidirsiniz, səhəl olunub yəni. Dəşəkür edirəm, Müsaələq hanım, Lümünət qanım, siz də verdiyim sualı təkrarlamakı qərək yoxsa zəhəmət olmasa sualı cavlandırın. Hər şeydə qada siz də salandırınız. Bilirsiniz, ümumiyyətlə təhsil cəmiyyətin və dövlətin elə bir sahəsədə ki, burada biz əlbətlə ilk növvədə onun siyasiyyətini fəhsəfəsini həli eləməliyə. Azərbaycan müstəqili həldəlikdən elədikdən sonra təhsilin siyasiyyəti mən deyərdim ki, sistemi şəhətini işləmmədi, fəhsəfəsi işləmmədi və belə bir vəziyyəti 2006. yılda Azərbaycan Qulqul sistemikətirildi, Qulqul sistem nözünün mahiyyətə açıqlanmadı, aydınlaşmadı. Təhvək ki, bunların nəticəsi olaraq bugün bizim təhsilimiz sanki hara gedəcəyini bilmir. Yəni, bu təhsildə olan gündəlik məsələlə qayğılay, mən o qədər narhaq eləmir, nəinki təhsilimizin gələcəyi təhsilin yəki proqramlarında, metodologiyasında, elmi təhsil məsələlərində olan qoxuqlar, baxqu, oradan da çox ciddi məsələlərdə. Məsələ, təhsilin siyasətində bir nəzər salsak tün dövətləri orada imomi bir xət keçir. Təhsil sistem ümumiyyətlə, hər bir dövlətin, ölkəlin, millətin ənələrini daşıyan bir sistemdir. Onu yeni şəkildə, yeni muasir dövrə uyğunlaşdırara şagilərə çaxtıran bir sistemdir. Amma baxaq görə bizim təhsilimiz ilə milliləşir. Bizim təhsilimizə gətirən ideyalar nə qədər millidir? Bu təhsil də bugün təhslüq olunan quruq olunan ideyalar nazibarcanın milliliyi nəxud edər əlagəsi yoxdur. Təbii ki, bu gözəl bir sistemdir. Şəxsiyyət azadığı baxımından, mənimə yaradıcı imkanlar vermək baxımından, şagil şəxsiyyətin formulaşması baxımından. Amma bu, nici təhslüq olunur? Hər təhsilin tələboğlunuq və şagillərin ibliklərin giymətləndirməsi standartlarının yerini yetilməsi üçün şagil, sinifdə dərşidə olabilmirsə, mən karantin dövrününmiyyətlə bir kenara qoyra buna qədər olan dövrudədə. Bu karantin dövrününmiyyətlə bu vəziyyətlə adı pisləşdir. Məlumlər qarşısına qoyan məxsəddə, yəni bu gün mən dərsində şagilərin nə vere bilərəm? Məxsəddində sonunda böyük-sumatik giymətləndirmələr durur. Böyük-sumatik giymətləndirmələr hazırlanatır təhsı standartlar, həbifən mücri təhsı standartlar əsasında. Və bu məsələdə gündəlik şagidi öyrədilməyən bacaraqlar sonunda bacaraqsızlıqlar toxusunu çevrilir. Və şagidə yalnız iblikləri giymətləndirir, bacaraqlar giymətləndirilmir. Amma qürüqünün fəsəfəsində duran məsələr şagidi bacaraq formalaşdırılmazdır. Kogniti bacaraq, həbifən mücri həbifən mücri şagidi bacaraq formalaşdırılmazdır. İndi gəli istinə gələk bu karantin dövründə olan borçuqları, şagidin online dərs keşməsi yalnız ibliklərin texil də bir elməsi şagid prosedural birik qazanmadır, kontekstual birik qazanmadır. Hələ, mənim ümumiyyətlə en çox narha təliyyən məsələr məktəbə hazılıq siniflərindən birinci sinifə, birinci siniflə, ikinci siniflə keçən şagidlərdir. Bu şagidlər iki evdi online sistemdə təhsil alıla bu şagidlər ümumiyyətlə tefəkül imkanları, ə yəni obrazı tefəkürdür. Yəni, bu şagidlər yalnız gördüyü obrazları şagidlə, obrazları qavriyaraq anlayaraq onun özəlində işləməndirlər. Amma məlimi dəha imkanları olmadı bunu elməyətəs. Sual yaranı, bu uşaqlar, birinci sinif məktəbə hazılıq programı məlimi sən yənlər, birinci sinifə, birinci sinif programı məlimi sən yənlər, ikinci sinifə keçəcəklər və nələr başverecə təhsilın bazasında boşluq yarandı. Yəni, uşaqın qoyduq ilk pilləkən artıq çürükdür. Çürükdür. Mən burada nə təhsil naziliyini günahlandırmıram, nə cəmiyyəti günahlandırmıram, sual yarandı, təhsil naziliyini boşluq nici doldurəcəm? Nə pulanlar quruq? Mən sual program məhiyyatı keçirəcək, aliyyinici dəsdək olacaq. Lümünət qanım, sizi nələ qoyduğunuz məsələliyə bir ədəkva sual var əslində, bu bir ehtirazdı, sistəmi ehtirazdı. Mahir əfəndi evi yazır ki, orta məktəbə göndərlən dəsli kitabları tam dolgun olmuş. Azərbaycan dili kitabları sanki ədəbiyaq kitabıdır. Anca pulu kurslarda isə kitablar yaxşıdır. Niyə bu diskriminasiya var? Pulu kurslarında, Rus-dili sektorlarında, niyə təhsilin səbiyəsi yuharıdır? Azərbaycan dili də, təhsilin səbiyəsi aşağıdır. Olubsa ədəbi, Rus gruplarında aparatın sistemin, Rus təhsil sistemində daha çox əlaqəli olmasıdır. Və əlali olaraq, Rus grupları kifayət qədə əyani və sayətlər tababilirlər internist həfələrinə. Həb dəsücə, hər bifən mürcürə uşaq girərə, sadədə mürəhkəvə qədər, dairədən tutmuş mürəhkəv formuulara qədər, orda hər şey ədə eləyə bilir. Amma baxın, Azərbaycan sayətlərinə, Azərbaycan şagirdir, ifidai sinifdə, orta və yufarı siniflərdə hansanlaşı olur olsun, girsin isər vikip ediyyədə, istədiyi anlayışı izahın tababilmir. Yəni, Azərbaycanda umyətdə internist məlumatları, internist materialları, təlin materialları çox bəlbət vəziyyətdə. Düs online dəşlər qoyurlar, mən yən şeylər eləyirlər. Amma bu, yəni, köf sistem halında deyir. Və buna Cahabd ehləyət taşıyan ciddi bir qurunlar sanki yoxda Azərbaycanda. Mən yenə də psikoloji biriklər, psikoloji hazılıq məsələsinə qaydıram. Yəni, gün məhdəvlərimizdə ən böyük borçluq özünü tərbiyə, özünü təhsil və özünü inşaq məsələrinləri. Yəni, biz şagidlərə kiçik yaşlı ilə formulaşdırmalıyordur ki, onlar da məsuliyyət izsa olsun. Özünün anlama qabiliyyətini, dərkiyyətini qabiliyyətini uyun olaraq hərdi şəhid işləməyə bacarsın. Bu karantin də bize göstərdik ki, biz yalnız məlumdən, dəxsiklərlə bağlı mən suqirimizdə deyələmən özüm yədiyni sinfin təhsiklərinin ekspertlərəkçisi olmuşam, psikoloji rəkçisi olmuşam. Təsəvr edin ki, Quruqulum tərinləri keçməyəm, bir akademik çorah və dərsləyəm. Bu nə deməkdir? Yəni, bu, Quruqulum materiallarını onun mərhəliləri var, dərsin gedişi var, dərsdə bu taxonomiyalar var, məqsət düğünlərin qovinuşu var, mühəlləndərmə məyərlərin işləm məsəq var. Bunu bilməyən bir, mərlumdəcə dəxsiklərlə yazabilir, azərbaycanlar də o ənənə qalır. Yəni, kimise kimi ənəsərədər qalır, ki, biz akademikdə xəstinə deyə olmasaq, Bu akademikdə bunun dəxtlər mələmə üçün işləmi, dəxtlər məlim üçün vəs. Şagət üçün vəs. Bu üç dəxsik toqusunu bunun şəkini və dərsiklə işləm məldə. Həmin bebesinin əlaqəri olmalıdır. Ümumət də rüfət və bizim o qədər təhsilimizdə o qədər çətiniklə var ki, valaç sağaqlarla danışsaq bu kurtarmaz. Amma mənim bugün iştumayətədə təhsil-i idarəyəliyələrə də bir dərəm bir rəcətim var. Bu cəmiyyət bizindir, bu şagirlər bizim yoradlarımızda. Və biz gəlin bir oturub məsləh dəşir bir təhsilimizi bu talandan çarman yolların taqmalıdır. Şagirlərə məxtəbi sevdirməliyik. Məxtəb şagirlərin qarşısında açılan qaqları, təh ki, qurikulum üçün açmalı deyir. Bakın, bizim təhsilimizdə təhbiya anlayışı aqa planı keçir, yoxdur. Bütün öl ki, Japonya'nın, İsrail'in, Almanya'nın, Finlandiya'nın, Amerikanın, Bakın, təhsindən bağlı işləmiş proqranlarına, sənədərlərlə ilk yerdə təbiyyət məsələlərdir. Təbiyyənin indikatorlar, yəni təbiyyət 40 yaşdan, 60-12 yaşa qədər necə formalaşdırılmalıdır? Necə qurikulum materiallar işləminirse, fərlənə rüzra? Bak, təbiyyət üçün o cür işləminibdir. Onun yürü o dövləklərdə millikdə var, dövləkçilikdə var. Yəni, böyük küçük məsələrlərinə yanaşma, arda masirləşib, dəşib və hər şey öz qaydasında yədir və biz də baxıb həsə də var. Ahı, bizim elə bilmədəniyyətimiz, elə zengin mədəniyyətimiz var. Elə bir tarix, üzrə, bütün məsələr üzrə, bizim məjdaqlarımızı bunu yaradırlar. Xürür müyəcəxsə elə bilmədik? Yə, suallara əsasında fikirləzi ibadəli, rəfləq məsələrinə yazır ki, rüfət və bir dəfələ demikələrin, mən izləyəkərdən qaldırıq ki, ürmant göstərin. Çünki ürmant göstərkəyəndə də bəyəlləri ölməti sayqanda dedik ki, flan yerdə rüfət görmək ki, haklıdır. Yəni olmayabilər, amma varsa o bir yerdə gər rüfət varsa, o bütün sistemin problemi verir. Rəfləq hanıdır, güzərdə baldığınız kəndində baxça və məşhdəvdə təsdi demək olar, ütüda əsli bir mərlimin quriq kulumu çunmaqə soruqsanız, ne olduğunu bilmirlər. Məşhdəvdə əsli bir mərlim demək olar, yoxdur. Direktör belədiyəni yoldaşı digərlərdə qonumlardır, valdeyinlər məzbur olub rayana məşhdəvə gönlər uşaqlarını. Həmin direktördən təsdi nazilindən məsəliyə ənzom çəkmələrin istəyirik. Şəkir ilə izləyicimizdə. Amma məni bir başqa izləyicimizin bu sualığı çox maraqlandırdı. Ülbü bir yazdır ki, Azərbaycanda orta təhsil yox həviyədədir. Lakin repetitrlar və hazırlıq kusuları qazanır. Niyə belədir? Müsaaləq hanım, hərkinizdən soruşuram. Üstən, niyə Azərbaycanda repetitr təhsil verir? Hazırlı kusuları təhsil verir? Orta məşhdəvlərdə bax indən. Bak, bu mənə şəxsi, mənim nuraciyyətlər var bundan mənə. Artı məlimlərdir ki, altı-mış manad ödəməlsiz. Bir daha esniflərdə. Artı uşaqlara hazırlı kecəciyik. Bir sadərzində 30 şaka hazırlıq nezə keçiririz? Mən bilmirəm. Şəxsən, bu mənim üçün qeyyadır. Biz ne hazırlı kursuna gitmiş nəsilik, nərepitidir qövmüş nəsilik. Amma baxram, səbiyəmizdə, beli səbiyəmiz indiklərdən yaxşıdır. Amma indiklərin, kimi deyilər yıxaldır. Yaxşıdə edə bilirlər və s. Mən istəyəm ki, lütfen, hər ikiniz kusbalacağı verin. Düsələrdən, siz deyiniz son rəlimlət qanma dönecəm ilə. Niye azərbaycın hazırlıqlar dəs verir? Yəni, konkret məbləq müqavlətini nərepitidirlar dəs verir. Amma orta məşələrdə dəsil yoxdur. Mən bu üzüləri. Şəxsən, bizdə həqi qətəndə heç bir sahadə sistemli şafar olma. Bakın, bilimlət həm dəsliqləri qeydələdi. Nazir göz çıxşında açqılır ki, yəni, dəsliqləri yeniləni etmətikə cəyətdən fəqli deyə artıq praktik failiyyətə köklərin dəsliqlər. Lakin məsələ, ondan ibarətdir ki, bu gündür dəsliqləri açanda düzü dəsli nazirliyin işçilər bəzən riyyət keçirilər. Bəzən orta məktəb məlimlərinə hətta iraq bildirirlər ki, niyə dəsli nazirliyinin təşkilətdiyi dəsli kenarda qalır, əlabə və sahiblərdən məlim istifadədir, əlabə dəs və sahibləri alır, qətirir və yaxudu xiserikofiyedir, failir, tələbələr, şagirlərəm. əsas məsələ, oda ki, bu dəsliqlər düzadədir, düzəldir, rəngarəngdir. Lakin 11-ci sünifi bitirən şagirl, abutirəyən timtam verəndə həmin dəsliqlərdən heç nolma o timtamda. Dövlə timtam mərkəzinin təhsil nazirliyinin birlikdə sistemli failiyyəti yoxdur və əla bundan ibarətdir. Ona görə, rəpid titridir failiyyətdir. Bugün yüksə səriyyəyə gəlir və çatırdır. Çünki dövlə timtam mərkəzinin nə şəktirdiyi, toqullar, təslər, bunlar bir başqa da, bunlar hala azəbə, 11-il diməl olar ki, təhsil almış şagirlərin dəsliyində öz əksinin tapmır. Ona görə də, nəyə xidmə təliyəcək? Biz bayaq da bunu qeyd elə bil ki, 11-il təhsilın üstündə diməl olar ki, xət çəkir ki, eləyikləyirə gəlirək failiyyəti. Sədək olaraq gözə tərtəb olmuş çıtaqlardır. Və məlimlərdə əziət çəkilər, əla və materiallar gətirirlər, əxisəri qox eləyiləştə qətlərə failiyyirlər ki, yətər ki, oların hər hansı bir biri yaldə etsinlər, əla bir informaç yaldə etsinlər. Yəni, bu sistem tənzinə məndir. Bütün bu məsələ gəlir, abtivəndi şagirdin probleminə çevrilir. Təhsil nazirli ilə uzun müddətdir. Dəvrət imdam mərkətdir. Bir-biri arasında olan qoşul, yəni, bula bir-birinə zəncir bari şəkirdə bağlı olmalıdır. İstər, məsələn, su bakalavırların özündə olsun, bizim de ortaməklər təhsilində biri. Su bakalavırların özlər olsun, təyəkimi bitirirlər, artıq belə bir qərar birini çəldik ki, su bakalavırlar orta imumi göstəricilərlə görə, bir başın yersətə sənər verə bilələrlər. Çox gözəl. Amma bitir deyə, bitirən kimi, hər bir qamisarlı onu çağırışçı kimi qeyd edir. Yəni, niç bir sistemdə uzlaşma gözlənilmir. Ona görə də bir şagirdə, əgər bir müəllim ancaq, məsələn, biyaloge, fəndinin tutaq ki, müəllim edir, mən biyaloge dərsə demək istəyəm, sənə ancaq bunu biyaloge nə əzbərləməsən, gəlməsən, yox. Bu, diyor ki, gündə məsələn, baxırıq yətə, əksirləyən əksiyarətində, ədəbiyyət bir dədir dədir. Tariq başqa bir dədir dədir. Əvvəllərəxə belə şey olmurdu, bir-birilə uzlaşırdı, eyi dədirlərə hat edirdi. Ona görə də gəlir, harada tayanır, rəpeti tırlar, mütəşəkkim təşkil eddiyi fəaliyyətdə. Ona görə də gəlir, məcbur şəkildir, öpəcirlək fəaliyyətdir. Üstün əsabı oldu. Sualdan limunat qanımda işirək, eyni sualanın çabanda istəyirək. Mən məsələdə başa döyün anşardım. Bu, məsələdə təhsə naziliyə çox böyük sə vahiyyətləri var. Təsəvlidin iki birinci sinüshagiblər qeydilədiyiniz kimi, təhsədən sonra dayanır, məlim olarla meşru olur. Dediğiniz məblərdə, valideyi könürlü şəkildir. Sual yaranır. Bu, dövlət məssəsində dövlətin yəki, təminatı alfında, binasında, qanımda, məlim valideyi nə niciq qulala bilir? Məli direktörün bunların xəvəri yoxdur mu? Direktör bir bilmi ki, dəsdən sonra şagil, yüklənən şagildi, əla və saxlıyıb onu yorgunla eləmək olmaz. Bu, məsələn birinci tərəfi. Qaldır eqveti dur fəaliyyətini. Ər təsə naziliyə bu məsələni həll eləmək istiyirsə, bədə çıxı ki, oğlun birinci sinifləri ödənəşlə eləmək, doğrusu dövlətinə öz dövlətlərin əla və qulədiyirlər bilə, məlimin maaşını qaldırmalıdır. Məlim şagildi məhdədə təhsil almalıdır, dövlətin əsabına də eləmdə əla və özü ödədiyik qul əsabına. Və şagildi məlim dəsdən məsürləti şagildi, ürətməlidir. Şagildi məhdə bir şey görməlidir. Məlim bələk kə Joh-i Ulandı əli məktəbə hazırlanmalıdır. Bilək səni, onlarla çıxış yorlar va. Təsə Naziliyi, bu yollar çox güzə bilir. Amma suallar yaranı nə yəhəlləkmir? Nə dən həlləkmir? Mən bələ düşürürəmkdir ki, bu məsələn direktoru marağındadır. Hər al da mələlim direktordan xəversiz əla və repetitoru eləyə bilməz məhdərdə. İndə bizdüyüz kharam attendees, duyyətlə qoyulur, qoyulurlar bildiğim qədər başqa illərdə keçirir. Amma yenə də yumumiyyətlə bilirsinizdir, fəhbəl. Elə suallar var ki, düşünürsən ki, bələ bu təhsən nazili imkanlar daxilində deyilir. Biz bizim başa düşürürük, cəmiyyət olara, vətəndaşıq başa düşürürük. Amma elə suallar var ki, təhsən nazili onu iki gündə həll eləyə bilər, Diye, əmir verə bilər ki, repetitorlu, fəaliyyətini məqdədə eləyən məli müştə nazat olunacaq, qəhti qarar qoya verə bilər, əmir verə bilər. İzlərin məlidə, şagidə, məsələn, bir həftə, iki həftə dərsə gəlməyən, on bilirisini şagidə məqdədə nazat olunacaq. Ans ki, biz də bilirik ki, on bilirisini şagidələ məqdədə yayınılırlar və adların harrası, yazdırılırlar, nəm direktorundan danışıda bir yol taburlar dərsə gəlməyətdir və həmin simdlə əsasən boş vəziyyətli oluncaq. Məhsə bilirəm ki, bu məsələlərə göz yummaq cəmiyyətə qarşı bir qərəz edəktir. Bilərəkdən, təhsilin keyfiyyətini azaltmaqdır və bizdə təhsil sistemini qarşı vaxtdə xoşa gəlməz münasibət yaratmaqdır. Təhsilə, xoşa gəlməz münasibət olan cəmiyyət, yəni, mən bilm rəmi, nizadlandırmaq olabı, bu ilə bir ki, Valdiyin əvvaq münasibət kimi bir şeydir? Təhsil və cəmiyyət arasında ki, münasibətə mən belə dəyələndir və bizim valdiyincimizə münasibət belə olmamaqdır. Bunu yolları var, qeydələdiyim kimi, təhsil nazidiyi ümud edək ki, bu yolları tarqa bilirək. Təhsilə, münasibət kimi, təhsil nazidiyi ümud edək, bu yolları tarqa bilirək, bu yolları tarqa bilirək, bu yolları tarqa bilirək, bu yolları tarqa bilirək. Alın, çox təşkiləlik, həm bəri orzumuzdur, həm bir münasibət, həm bir müsaadəq, həm bizim üçün çox dəyəli pedagoglarımızdır. Və burada izləcilərdən bir mələlərin təhsil ki, sattakarladığında ekstrah edə bilək. Bizim kanalımızda dəyələ bilək, edə bilməzdir. Bu bizim ekstrahlığına iştirak edək, bizim etirimizdə tabir edək. Ona görə bizim dəyərili qovlarımız, alimdərimiz. Siz dədiyiniz krikeryalardan çox uzaklılar, və biz gülür duyuruk ki, bilə alimdərimiz var. Çox bəriqli suallar var. Məsəl, pərvənəm suyunu vadə ki, mənim üçanımı yoxur, ağzını vaq demək, uşaq okumalı deyik. Onların dəstikdə çox olur. Dəndi, hər qaldır, bizdə ilginin fikirlidir. Bir başqa suallar. Buna müsaələ qanım sizdən soruşmaq istəyirəm. Təbii ki, ümumət qanımda əlavəsi olsa yenə soruşəcəm. Ümumət qanımda vaxtı soqq qalır. Təbii ki, cahı vaxtı haqqı qalır. İlərzində ortam əklərdə kişi böyü sunmatif verilir. Sonrası bura xılış imtihanı verilir. Buna aydınlık yətirəyir, bunaldır. Həbəm nədir? Nəs sistemidir? Kısa olsa bir neşmdə gələk çablanmıyor. Düzü sunmatiflərin yazılmağını əslində, nüsbə qalkim qeymətlərdirə bilmərəm mən, bu əlavə boş gəlginlikdir. Lazımsız proses mən hesab edirəm. Bu ısladacə kurif olun bir hissəsidir. Bəlzən də ortam əkləblərdə dəşliyi əhat eləməyən sunmatiflər gəlir özünü göstərim. Lakin məlimlərdə məcburi şəkildir. Çünki olardan tələbi var. Sistem bunu tələb edir. Məcburi şəkildir. Məlmə də boş deyil ki, bütün dərsid-i sinifləri, sunmatifləri yazırsın bir-biru olan qeymətləndirilməsə qəpaksın. Adətən, orta məkləb məlimləri, hər gün mütəmadı olaraq, gördüklər, üzləşiklər, şagiflərin birlikli bacarıxlarına, qələtlərinə xəbərdardırlar bundan. Yəni, onu yazlı şəkildə, hardasa ABS-i qaralamakla və yaxud da ki, nəsə həllətməyiləm, şarmaq mümkün deyil. Sədəcə bu, qəftirib belə nəzərdə tutullar, ki, umbileni siniftə imtihan verəcə, və yaxud da quzun siniftə imtihan verəcə, buna hazırlıx kurasi zikimi nəzərdə tutsalarda, bu, düşünürəm ki, nələdə gəlgeniydi. Lakin indi keçəlildən artıq deməyə olaraq ki, bir sıra siniqlərdə, lavondu, sədəc olaraq, quraxlıs siniqlərdə, əsas siniqlərdə səxanalı, bu, özə qəmətiplərində hep qeymətləndirilmələrin yazılmaları. Örmət birə, səzi deyəşidək, bundan bağlı. Ümmələ, mən bayaq qeydələdiyəm, mələzəbəcən təhsil sistemində, yeşim qeymətləndirmələrinlə, gündəlik qeymətləndirmələri arasında çox böyük yarqan var. Bu, sumatilər du, sumatilər apartaması, də elə bu, formalizm, xorma xarətləyə taşaq. Və böyük sunmahtivlər təsəvləyin ki, məlim tərəfindən deyil, çox zaman bildiğim qədə ya, kəsi şövbəsini yada, həsi nazi il tərəfindən göndərlər. Məlim qurma xəvərə olun. Və məlim, sanki məlim özü də təsləşdirilir. Alınan nəticələrə görə, amma qadiye görə, yəni qurikrun qaydalarına görə, üçün sunmahtivlər, gündəli qeymətlərdən çarılmalıda, hesablanmalıda qaydaların var. Ondan sonra böyük sunmahtivlər. Yəni ilin yarısında və sonunda böyük sunmahtivlər keçirmədir. Mən düşünəm, günməyədə Azərbaycanda qeymətləndirməs sistemi, şagirlərin biliklərin qeymətləndirməs sistemi sadələşlərin məlidir. Bu, eğer gündəlik dəs prosesi qurikrunlaşdırılmırsa, şagirlərin gündəlik bacaraqla formlaşdırılmırsa, onun da böyük üçük və böyük sunmahtivlər nə qeymətləndirməsindən gələk yoxdur. Bunun bir mekanizmi tapılmalıdır. Ona görə də təhsilin yenidə deyirən fundamental şəkildə təhsil siyasiətlərinə yenidən baxılmalıdır, təhsil-fəhsil-fəhsil işlərin məlidir. Və bugün ki, əldolmuş, hazırlanmış standaqlarla, programlarla təhsil-də dəxsikləri icolmalıdır, bu məsələrin yenidən baxılmalıdır. Şimdi hansı xormada bu işləri görləcək, o artıq əlaqədər təşdaqların məminlərin salihiyyətində olan məsələlərdir. Mən bir şey əvabələyən ümü dəliyir ki, düzəlməyə doğru gedir, amma bu il məsələn bir sıra fənlərin saqların azaldılması, olan yenidə digər fənlərin saqların artılması yenidə ümütlərimizi pücədir. Məsələn, İngiliz dilin saqları azaldıldı. Düz də Rus bölmələrin də təhsilələn şaygiklər üçün Azərbaycan dilin saqları artırıldı. Bu, yaxşı halı. Və belə bir məsələ də eşitdim ki, musiqi və yaxudu digər fənlərdə, məsələ musiqi də Rus bölməsində təhsilələn hər hansı bir şaygidin Azərbaycan mahnısını Rus dilində okuması deyil, Azərbaycan dilində okuması təşkilə olacaq, yəni bu formada. Var ki, məsələn, İngiliz dilinin ədəbiyyatın bu kimi əsas vaci person olan fənlərin saqdan azaldılması və bunların hesabda musiqi niyə, texnologiyandıq fənlərin saqdının artılılması da dimə olak ki, yəni, ümütləri doğrultulur. Mən Rus bölmə bir məsələ ilə bağlı bir haişin var. Burada mən çox şeyləyənə qədə bu rüşvet məsələsindən danışıldı, mən küçük bir məsaş vermək istəyirəm. Mən bildiğim qədər ayon təhsil çövbələrindən, bəzi çövbələrdən, təhsil psixologları, məhdət psixologları üçün fəaliyyət planları hazırlanıq və bu fəaliyyət planları olara 10 mahnata təlik olmalıdır. Əslində məhdət psixologu fəaliyyət planı özü hazırlamalı və bunu onun öz fərd işinin neticəsi olmalıdır. Əni, olada rüşvet almaq üçün belə bir iş görmək, mən elə bilərəm ki, heç bir təhsil mütəxəssin yaraşmıyor bir məsələdə. Ər təhsil naziliyə bu şəxsin kim olduğunu, burayı onların kim olduğunu bilmək istiyirsəm mənlən elə qə quruba öyrənə bilərlər maraqları varsa, mən istəməzdir, məsələcə olaraq xarş edirəm ki, ahdilə bizim bu günki ümidlərimizə qələbədən sonra yaşadığımız sevinç hisslində ne hisə dəşəcəyini ümid hisslərimizə belə yanaşmasınlar. Azərbaycan təhsilində belə məsələlə yürükştirilməmdir. Mən izləcimiz əlirəyəmə bayaq sualına cərab edim ki, bizim belə işimizin qonaqları seçki sağda şarlığına şıraki etməkdir və məlumlərin seçki sağda şarlığına cəlb olunmasının ələyinədir. Ələ deyilməmüsələ qanım, ələ deyilməmüsələ münət qanım, mən belə başa biləm. Mən maqdunda belə düşünmək, yəni ədaləsizlikdir, mən əksinə məlum seçki de şıraki edə bilə. Amma məlum seçkiniz sağdalaşdırırsa, umyət bu, məlum adına layıq bir adam nəlik edir? Məlum vətən qarşıda edir o, seçki sağda karlıqı cinayətdir, hə qarətdir və bizim cəmiyyətimizdə başa şarlığı getirir. Bizdə məxsul olmayan məsələlələ, cəlb edirlər, təhdit edirlər, məcbur edirlər. Və belirlər, əl bunu etməsən dəhsaqları almaya cəxsən müxtəhər səvərlər var. Bu, sələxam doğru, həkəsi şəxsi vicdanı ilə, leyəqəti ilə bağlı olan məsələrdir. Məlum istək, istəsək şıraki edəm yədə bilə. Üstü haqq etməsindir. Təşəkkürlə, bir çaraq mələvəniz varsa yoxdur. Saxtakarın bir şəxsi yoxdur. Saxtakar elə saxtakardır, xayanətkar ilə xayanətkardır. Yəni, bunun məlumi, məmuru, həkimi yoxdur. Bu, xaraqdirdir. O, istənlən, sahədə də olsun, özünü göstərəcək. Doğrudur. Nəsibət Cəfərva yazır ki, bir nəsə izləşilimizin fikirləri çox maraqlı, əslində böyük skeçəyi açıla bilər bundan bağlıq. Bir səkərə şikayət etmər bağlıdır. Həmə məlumə uşaqın giymətini sağlara uşaqın haqsızlıdır. Allahdən qoxdur. Sevin, sevin də yazır ki, dünki program çox çətinləşi, yükləsinin xayirinin bağlı deyiniyip, təhsil edir. Məlum haqsızləri çox maraqlı yoxdur. Yəni, bu, niyə yüklədər? Bəkə, biraz da bu haqda qısa da olsa, zəmə onu dəyəgəmiz qalır, təhsil ki, amma qısa olsa bir neşi dəyəgəyə, niyə yüklədər bu uşaqları? Sanki biz uşaqları elmdən uzaqlaşdırmaq, təhsildən uzaqlaşdırmaq, yükləmək ilə uşaqı sağlandırmaq ilə daha çox elmdən bir beziktirilər, sanki iqrah yaratdılar. Mən belə düşünürəm, siz nə də düşünürsünüz? Hüsabə kəmi cazivəsi edir, mən... Buyurun, buyurun. Birisiz, Rüfət bəyət, burada yenidə məktəvi günahlandırmalı, məlimi günahlandırmaq, biraz ədaləsizdir, niyə? Mən bu sahəni mütəxəsiyyə, uşaqlarım psikologi hausunlığı, məsələmlərinin elmin, pediqoji, metodiki, psikologi məsələrinin məşhulaq. Uşaqlarımız mümətə, məktəvə hazılamaq müralində. Uşaq məktəvə gələndə 5 yaşında hazılıq səkiblərlər, elə deyilmək? 5 yaşında məktəvə gələrinin uşaqlarının hazılıq vəziyyəti 3 yaş yarım, 4 yaşında, 70 faizimi. Düzgün tanışabilmək. Təsəlin 5 yaşında uşaq aparı məktəvə, məktəv onu yoxluyur, deyil ki, sizin uşağınız yüzgün tanışmır, ağzıb deyil, uşaq hazırlıq, saloşağı hazırlıq keşməlidir. Ondan sonra uşaq valideyin qəti ki, mən uşağın məktəvə vardır, uşaq tanışmır, onun məktəvə götürmədik. Ona görə də uşaqlar proqramı da çətin mənimsiyirlər. Mən demirəm proqramlar asandır. Yəni, bir səbəbdə ondan iba oldu ki, uşaqlar ailədə məktəvə hazırlanmalıdır. Bu, demək deyil ki, uşaq yazmağı, okumağı ürətməlidir. Uşaq iradiə mənəsələm bakımından, nit bakımından, iləsiət bakımından, psikologiq bakımından, məktəv nə mövqeyi formulaşdırılmalıdır uşaqda? Amma ailələr, bunun məktəvə gədər düzələr, böyük yer düzələr, dövlətin işidir, yanaşmasında olurlar. Bu da təbbi ki, sonunda uşağının məktəvdən yafədiyə keçirilməsindən, ya məktəbdən biri keçgəli olunmasına gətir çıqara biləm. Ona görədir, validiyinə bugünkü təhsinin çətinini nəzər almalıdır. Hər bir yaş dövründə, 4 yaşta, 5 yaşta uşaq diya qonzulaşdırılmalı, uşaq məktəvə nə qədər hazırdır? Və o çatışım azıqlar, rəngimələr, hamsı ona qədər hazırlıq keçməlidir. Hamsı formada mən bilmirəm və psikologin yanına, kimi sansa mütəqəsin yanına getməlidir, özü eləməlidir. Aqı validiyin özü də bunur eləm. İnanın ki, biz uşağınanın şiiri, uşağın üzərləri çox çitli şəkildir. Əziyyətimiz olur. Üç tapşırıq göndərir ki, evdə məşru olsun, imitansiyar, reynəmə, o çağızı belə evdə vali iləkdirmir. Hansı ki, bu dəstək olmasa uşa məktəvə hazırlanabilməz, ona görə də mən düşünəvdir. Mən ki, bu məsələlərdə, dövləkdə, təhsiz sistemində alə də elin dərəcə məşruyyət daşır. Və biz həmişə təhsiz sistəmi pisdir, məlin pisdir, məmur pisdir, deyərə öz məhruyyətimizdir, yəni başqaların üstündə atmamalıdır. Hamsımız bu sahədə məhruyyətdə olmalıdır. Ona görə də vəqbeni bir vəziyyət yaranıq. Hər kəs bir bir deyik günahandır. Müsalləq hanım, əlavəniniz varsa, buyurun. Xiksə bir mən əlavəyələmə istəyərdin, mələ limnəqamın sözündür vət olaraq, doğrudan da bəzən altı yaşa qədər valdeyin uşağına ənə telefon verir, ki, səsə çıxmasın, ged otur bir kənazda. İzləclərlə başa düşəkən ən ortaməkdə məlimiyəm və ortaməkdə məlimlərin əksinə tərəfin saxlıyıram. Xeyr, mən o yaşlıktə çalışıram. Lakin həqi qətən də gəlin bu tərəfləmə də düz qeydədir limnəqam. Valdeyin uşağına məşhul olmur və bütün hər öhtəçiliyə atır məlimin üzərini. Və əndi, məsələn, mən o xudum bəzi izləcilər yazır ki, dəşsən sonra qalır, əlavə məşhul olmaqa məlimlə, və yaxud da ki, məlim tələbedir hansı bəsaik hesabına, pul hesabına məlimləm məşhul olmur. Amma mən inan moram ki, məlim kütlə bir şəkildə bütün sinifi məcbur eləsin ki, qal mənə məşhul olm. Bu, valdeyin əkər qoymuşsa uşağın məlimin yanına, məlim onun necə saklayabiləz oradan yanında? Valdeyinlər biraz da məsürlətöz boyunundan atmasındır. Əgər üç məlim etiraz edirsə, üç məlim həqi qətəndə buna öz haqqı hesab edirsə, niyə sonuna qədər qədə bilmir ki, niyə tələb edə bilmir ki, bu haqqı kimdən göz dürür öz haqqımızın korunmağını? Ələ. Teşəkürlər ki, qazi Rabil adlı bir izləyəcid dəfələrlə yazır. Bura hər beləşimizdə də yazıb insanlara yalvarır. Bir qazi yalvarımız, qaziya haqqımıya korunmaq kurularlar yalvarar. Ələ. Bu da yalvarızdır, deməzdir. İki, kanal 13 sizdən telefon ömrənizi istədir, Ələqə çıqlamağınızı istədir, Ələqə saklayın kanal 13-dən probleminiz uçlandırılsa, Ələkən çəkində probleminiz varsa size yardım edilməsində dəstə yolar. Niyə beləşiniz, niyə qazilər belə gözdən salırsız? Əh, hər halda. Deməli, bizi izləyənlər çox təşəkürləyirəm size, sona təqminə yakınlaşdı, çox qaşı edirəm. Bəyənim paylaşın beləşimizi. Fizuli Nəbiyev yazır ki, məştəblərə qraqdan al verici kitab satanlardan kitablar alırlar. Həm satan, həm də məllim dolanır. Bir belə iftidainin maşu, yaxşı qaqı yenə də gözləri valdayının zibindədir. Fizuli Nəbiyev, ürə yağrısından biz okuyulur bu yazıları ki, məllimin hardan hara qətirdiniz. Məllim bizim, çox yox yox yox, bizde 30-40 il bundan qara okunuşulda. Məllimlərin məqamı har deydi. İraq əzi məllimlərimizdən şərəfli məllimlər. Məllimə niye belə son qeydirdin? Əlbətdə ki, məllimi aparırb, seski saxtakarıqında iştirak ettirəcək isə. Mən bir dəfə bir məştəb direktöruna dedim ki, bu məllimlərə seski da saxtakarıq etmək üçün nə qədə kul pəliyirsiz? Dedi ki, hərəsində vüzumana. Dedim ki, iki mil doldarı maaşlardan imtunayı ilə bir ölkəmizə gələyib fəaliyyətə başlamış ki, vətən savaşı ediyik. Vüzumana da dəyər bu millətin taliyinə oynamak? Hər halda yaxşı deyir. Qətirbəyə yazdı Rusiya da Adı Şab baxsasına girsən, hər yerdə oyuncalar mağalı rəsimdər. Bizdə divarda müstəqirliyimizin tarixı və kimlərin şəkili mağalıdır. Bəli kimlərin şəkləyi, dər eləyibin şəkləyi və digərlərin. Şua qədə bir durum ədilə silah alıb, gedib dövüşəcək. Doğrudur. Yə ki, bu məsəliyyə nə bağlı hürmətli psixologumun hükiri var? Yə ki, bu məsələk hanımda öz hükirlərin deyəcək. Niyə, şuaqların psixologiasına bu şəkildə təhsil edildi hürmətli limunət qanım? Bu, Azərbaycanın muasib təhsil siyasiyyətinin tərki biz səhsidir. Bak, təhsil siyasiyyətinin de bu məsələlə qoyunmalı. Məktəblərdə təlbiye bir təhsillər, necə olmalıdır? Yəkinləri şəkilərinə olması məxsid uyğundu. Azərbaycanın o bədə tarixı şəxsiyyətləri var, qəhrəmanları var, ədibləri var, nələri var. Ümumiyyətlə, məktəbin divarlarının uda iləməsi, istiyyətikə məsələləri. Məktəvlər təkilir, məktəvləri psixoloji qabinətləri bugün təkilər, məktəvlər əksərədir psixoloji qabinətləri təkilmir. Bu da bir tərtibat məsələsidir. Eyni zamana dediyiniz məsələlər. Yəni, bu Azərbaycanın bugünkü idariyyətmə sisteminin ən ağrılı bir rəziyyətidir. Nəinki məktəv, püçələr, yollar, biz bu dəfələrlə bunu yazılıq, sosial şəbəkələr deyirik. Bir insanı nə qədər çox görürsün, sos qədər çox yoğursun. Məhəbbət mi artıq? Bu yinan, yəni, başıca bir listəl bu oyağının əksinə inkarədici münasibət yaralı. Və bunun qarısı alınmalıdır. Mən Ukrayna seşkilər olduğundan sonra Azərbaycanın prisiəti birə bir şaş eləmişdir. O tarqada məhəm şəklimi asmaq lazım deyir. Mən çox sevindim. Körəldim sanki ki, görün, insan nə qədər özünə hörimət qoydu. Həyə qətər nə bu belələdir? Bu məhəsələyə çox çiftli yanaşılmalıdır. Şəkilər, vücürə özü görün, nə qədər qullar və sahətlər qəjdənir? O şəkilərə qəjdənir və sahətlərə inanır ki, çox güzəl laboratoriyalar yazmaqlar məhəhəmlərdə. Çox güzəl işlər görmək olar. Başı bir iyərə qəjdənmək olar. Yəni, bu hər bilmisin naransı sağlı. Mən mütəxəssi olaraq çox naransı sağlı. Yəni, bu geniş bilmiyorsudur. Mən ələhünə ya. Təşəkürələr. Bir necə izləyəcimizin bir şəkiləyə sonra üsahələ qanıma dönüm. Zəkirə Qaraibə yazır ki, alırlar ki, da uşağlar fizikcətdən zəyiflilər. Biz 70 yaşta məşdəbə yetmişik, 5 yaş çox azdır. Mahirə qanım yazır ki, təhsil nazirləyi bilərəkdən orta məşdəbə, təhsil gələr, zəyif gönləri ki, fulluq küsusda okursunlar. Mən buradan təhsil nazirləyi emin əmrullay və müraca etirək. Emin bəy, bu məsələlərdən bağlı ciddi məşhul olun. Mən sizin briefing-i izlədim və şəxsən mənə çox pozitif təhsil təhsilı başladınız. Amma Azərbaycanın təhsil sistemində baş verənlər sizdən öncə olun. Əgər siz dəyişmək istəyirsinizsinizsə, vəzifəninizi də qalın və fəaliyyət göstərin. Dəyişə bilməyəcəksinizsə öz kariyyə yanınızı da, öz adınızı da, öz gənziniyizi də məhviləcəkirsiniz. Çünki təhsil nazirləyi bu ölkən ən həssas mətbəsdir. Mən düşünürəm ki, səhəni nazirləyi nə qədər insanları ötən edirlərdə, təbək, hiski cəyətdə məhvilir isə təhsil nazirləyində yanlış siyasətdə əvladılarımızı mənə bir cəyətdən məhviləyər. Müqrəttin bəy, çox təşəkbirlər. Bizi izləyən günlər Mənmədur, çox təşəkbirləyir, Ayyün, Kərməba. Hər kəsin fikirini əksetirə bilmirək. Çünki bizim də yayımdan sonra da canlı bağlantımız olacaq. Sonda müsaaləxalı meşhidəyik. Nə etməli? Yəni, bu suala hər bizim dəyəli qonağımız bir dəya qəzində fikirlərinizi açıqlayasız. Yəxmin ənlə bir dəya vaxtımız var. Buyurun müsaaləxalı, nə etməli? Bu durumda nə etməliyik? Yəni, bu sualəcə olacaq. Nə etməli? Şagirtlərin mextəbdə səmərəli failətin təşkil etməli. Yəni, bunun üçün də şagirtlərin imtəhanı sırf mextəb təhsiklərin nəsasında olmalıq dətələrin maraq olsun mextəbə. Yoxsa, onunca umbirini sinir şagirtini zorla o mextəbdə 30 durub həmin saati doldurmağın iş bir mənası yoxdur. Yəni, bu kandemi evrində də biz bunun şahidi olduq tam olarak təhsikləmiş qurmanın. Və məsələn, birinci sinirklərdə, əksər mərkəz mextəblərdə, itudai sinirklərdə ümumiyyətlə 45-40 arası şagirtlər təhsilə alır. Hansı formada təşkil olmalıq də bu təhsilin güçlək keyfiyyəti həmin sinirklərdə. Bundan bağlı, xüsusi reyitlər keçilmədi, nəzarət olunmalıdı, həmin böyük sinirklər bölünməlidir. Az, saylı quruplara ayrılmalıdı. Yəni, sistemli şaparılmadıqca, təhsil naziri ilə dövlətin tam mərkəzi arasında hər hansız bir soyuq münasibət yarandıqca, üstəlik bir tərəbdən məlimlərin siyətifiyyətcə imtihanı, o gərginliyi təşkil etmək əvəzinə. Məsələn, bacarıqlı qabiliyyətli məlimlərin seminarılara cəlbi olunması, oların daha mütəşəkkif alətin, təşkil etmək, dəslərin keyfiyyətini artırmaq üçün bir sıra programlar layhələr təşkil etmək lazımdır. Yəsə bir-birinə Iraklıdırmək nəm bu olmalı, o olmalı və orada da heç bir şey yoxu danışanda gözəldir. Bələ çıxışları biz dizdirir, çox gözəl proqnuzlar verilir, çox gözəl nitqlər söyləndir. Nəktici etibari ləyisi praktik faaliyyətdə bu önünü əksistirmir. Çox təşkilərdir, Güsalə Qana. Yubin Atqana, bir də gərzində lütfen fikirinizi güldürərdiniz. Nə etmək? Mən dizdirirəm ki, təhsilin məzumuna yenidə baxılmalıdır. Təhsil sistemi tövbüklükdə psikolojuləşməlidir. Təhsil sistemdə psikoloji xidmət misir, yaxşılaşdırılmalıq ki, biz şahidlərdə yaxşı şəxsiəyət korumalaşdırabilək. Çox təşkilə girem əziləyicilər, daha bir canlı yayınızı sonuna gələp çaktır. Bizim canlı və iləşimizdən sonra müdafiq həttində ölkədə olan yox problemləri də bağlı müzakirələr olacaq. Orada qaqlın önlə təbii ki, çıxmazdan öncə proqramı bəyənin. Lütfen paylaşın ki, bu kişilər ölkənin daxlı televiziyalarında, daxlı kanallarında təhsil ki, müzakirələr açılınır. Niye açılınır? Çünki hər şeyi vizual olaraq gözəl görünür, hər şeyi vizual olaraq dəbdəbəli görünür ki, onun da bilirsiniz, son necə olur? Biz yaxın şərgin nə qədə belə ölkəsində raskəlmişik? Böyük öndərlərin portriyətlərinə dururlar başların üstündə, sonra zaman-zaman dövlət çevreşlər olurdu. O şaqların şaqlığına yazıqınız gelsin, o yolları öz şaqlı dövranların yaşasınlar. Şaqların indidən şüncələrinə dəyişmək olmaz. Və s. qayəmiz də budur. Və belə işimizin əvvəlində ürmətli limuniyyət kanımada ideologiyyəsilə bağlı suald edim ki, əgər bu şimdi ki, gənc şaqlar vətən sevərliyilə böyüsünlər, şəxsiyyətə pərest işinlə böyükməsindir. Canlı bağlantımız burada nöklədir. İki hörmətli müsaalə qanım, hörmətli limuniyyət kanım, çox təşəkür edir. Bizi izləyən, bizə dəstəyə olan, bizim proqramımızı bir saatdən artıq, zaman boyunca izləyən, bəyənən, sual verən, bizi tənqid eləyən, hər kəsə öz təşəkürümüzü bildirir. İlk canlı yayımız burada son aşağıdır. Sağ olun, sağ olun qalam. Sağ olun. Sağ olun. Sağ olun. Sağ olun. Sağ olun.