 Hoogstuk 23 en 24 van De Zonden in het Deftige Dorp. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opname behoort het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als veiliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Anna Simon. De Zonden in het Deftige Dorp van Johan de Meester. Hoogstuk 23. Nagezien door de bijgebogen houding, even schuinsopkijkende knetstersmitsen. Door de prehistorische bakkersvrouw, achter suikerpoorn en koekjesflessen, en door Berkemeijer van zijn divan, waar hij zich boos maakte op de Guldewinkel, die zijn novellen in Nederland doodsweeg, verwijderde het staatgerijtuig met de twee onbewegelijke liefrijbedienden, langzaam zich uit de kom van het Dorp, toen Dominé Wederlaag, nog meer dan gewonelijk het hoofd gebogen, de natte paraplu, dwars over de rechterarm, over het smalle kerkhofpad op zijn woning kwam aangewandeld. Hij had een moeilijke gang volbracht. Aan ouderlingen van de gemeente was hij de zonde zijn soons gaan beleiden, want zijn oudste had deze zonde bedreven. Ik ben niet waardig uw zoon genaamd te worden, had Herman zijn vader geschreven. Aan Leid had het eerste brief gelezen. Lief had zo de besteller gewacht in de niet eens verwarmde salon op dat zij de vader kon voorbereiden in die de jonge schuldig moest blijken. Herzbrief was kort, toch vol berouw. Valse schaamte scheen geen zin te zijn hart te verharden, toch niet tegenover zijn aardsevader voornamelijk zijn schuld hem doen buigen in het stof. De zonde is als een oendvlak die het schrift onzer ziel verduistert. En het, ik heb gezondig tegen de heren, dat David na zijn overspel sprak dat natende profeet, het ontbrak in Hermans brief. De zonde verstoort alle verzekerdheid, en er zijn zondaren die niet verstaan, hoe zij tot de rechte kennis van een zondelast moeten komen. Ach, het, tegen u, u alleen heb ik gezondigd, oh, god, ontferm u meinig, mocht de jongen het kunnen bidden. Van zijn droeveroverpijzingen geheel vervuld, tast de domineer wedelaag op de stoep van zijn huis door de herbeginnende regen meedoogeloos gestreamt, in beide broekzakken naar de sleutel, voordat hij, zo vele jaren, aan een ouderwetse grote gewoon, uit zijn vestak de kleine nam van het tegenwoordige slot, waar Aleid de kerkeraat omverzocht had, toen de heren op een pastorieavond waren. Kindengehuil deed hem licht ontstellen, nog juist kwam Aleid van boven terug. Het was Joop die niet ophield met Sreijen, omdat Dina vanavond zou weggaan. Vanavond lieve, en ik meende. Met hem wenk dat hij zwijgen zou, ging Aleid hem in de huiskamer voor. Daar verhaalde zij van de oplossing welke freude Clara zo even had bedacht. Dina kan hier niet langer blijven, maar er wordt te veel over haar gesproken. Ach, de verdolde moest hij dus overgeven. De gedachte sneed Domi de wedelaar door de ziel. Hij bracht de hand aan het hoofd, dat nog klam was van de regen. Ik wil toch nog eerst met haar spreken. Ja, eivrigte Aleid, het plan naar freulen, met dankbaar ingetigheid uitvoerend. Het is beter dat jij het haar zegt. Zij krijgt haar volle loon van ons over drie maanden. Het is ook nog maar tien dagen, maar bovendien wil de freulen haar wat ondersteunen. De moedig mag woensdagmorgen aan de orangerie komen, tussen tien en elf. Zeg jij dat aan Dina en betaal haar dan uit. Oh, ja. Domi de wedelaar had aan deze dingen nog gans niet gedacht. Ik bedoelde als herder met haar te spreken. Vind je het moeilijk haar meteen te betalen? Aleid begreep, het kon niet goed tegelijk. Wedelaar ging trouwens nooit over geld. Zelfs onder je vrouw Wilmerdink had haar zich bijna niet meer bemoeid. Het is voor naden eten, deelte haar man nog mee. Mina Krook kan dan de kinderen uitkleden, daar ik bij ben. Juist. Het leek Domi de wedelaar met beleid geregeld. Ik wacht nu van Lodijk, ligt hij in. Lodijk, komt-ie hier? Toen ik bij Dormsen had aangebeld, ging haar voorbij. Ik vraagte hem of ik hem vanmiddag nog kon bezoeken, maar hij stond erop bij mij te komen. Aleida keerde sinds naar de bel. Neeltje moest dan gauw gaan zien of de kachel op Domi de Kamer wel brandde. Zal ik thee senden? Oh, nee, liever niet. Ik kan het Lodijk altijd vragen, dan bel ik wel. Aan het gebruik van na-middag thee wende Domi de wedelaar moeilijk, toch om zijn lieve vrouw niet te grieven haast hij zich de bezistheid van zijn aanvankelijke weigering te verzachten. Daar hij, bovenkomend, die gevoelige kleine joop nog met een helst stemmetje hoorde praten, liep hij even de kinderkamer in en deelde meteen fluisterend Andina zijn verlangen mede, haar voor haar vertrek nog bij zich te zien in de studeerkamer. Hoe vaak, dacht hij, deze deur intredend, heeft zij hier niet aangetikt om mij te waarschuwen voor kategisatie. Ze was zo attent. Had ook verder veel goeds. Ach, het is toch inecht droever. Even later tikte Neeltje. Ze moest zeggen dat me heer van Lodijk er was. Toch reeds kwam Alleyt, bezoeker geleidend. In de kamer voeg zij zelf een meteen van de thee. Van Lodijk bedankte met vriendelijke woorden. En toen, alleen met hem gebleven, thee Domi de wedelaar ook aan dit jongste lid van de kerkeraat, de bekentenis, waardoor hij deze na-middag, wetend dat baron van der Waale de presidentkerk volgd van huis was. Eerstbroeder Dormsig, daarna zijn veeljarige broeder en vriend Loving Halstig, en vervolgens broeder Smout, in het kantoortje achter die schilderswerkplaats, bezocht had. Het waren nog slechts de eerste bezoeken. Tot de opsieners der gemeente in de eerste plaats, hoewel tot hen geen sinds alleen, moest de vader het van zijn zoon, toch ook de bewoner der pastorie, het van dit huis, en de herder het van zijn verwaarlozing der schapen gaan beleiden. Zoals hij daarna zich wou verderen moedigen door zijn schuld uit te spreken tegenover de gemeente. Jan van Lodijk erkende iets over het geval van dat het meisje het hebben vernomen. Nu zijn de pastorie diende, trok het vanzelf, veel meer de aandacht. Maar niets was hem ter oren gekomen over dominees zoon. En hoewel hij de bedoelingen van Domi de wedelaar zeer respecteerde, wilde hij toch vragen of het nodig was, dat deze zelf medewerkte aan het rugbaar maken van dat. Het woord gaf hij toe was niet gelukkig gekozen, maar was het nodig, was het nuttig, de medisans voor te zijn? Bovendien, als dominee, niet de vader, maar de predikant, het richtvaardig vond van deze verleiding een zaak van kerkelijke tucht te maken, dan kon dit altijd nog gebeuren. Het meisje was immers nog niet bevallen. Maar van Lodijk was niet zeker of hij dominee misschien minder goed had begrepen. Nu had hij de indruk dat dominee er iets als een zelfbeschuldiging op baseren wilde. En waarlijk, hierin ging zijn verantwoordelijkheidsgevoel te ver. Niemand zou eraan kunnen denken, hem, de vader, enigszins aansprakelijk te stellen. Morel ook maar in het minst medeplichtig, omdat zijn zoon zich onder vaders dak met haar goedvinden aan het dienstbood had vergrepen. Terwijl jong keer Jan van Lodijk sprak, in de leunstoel voor de kachel, evenwijdig met de schoorsteen, de lange benen zonder plooien en knieën vooruit, de ene voet ligt op de andere, bij de armen plat over de leuningen, recht en deftig hoog van gestalte. Terwijl hij met zachte stem toch beslist, omdat dominee stemming hem gevaarlijk voorkwam, gevaarlijk voor het prestigie der kerk, zijn verwondering uiten en zijn bezwaren, was het wedelaar onmogelijk geworden te blijven zitten. Staande had hij aangehoord, en de handen aan het voorhoofd had hij enkele stappen gedaan, zodat hij nu de rug naar de spreken gekeerd had. Dominees opwinding, welke de goede man alle vormen deed verwaarlozen, maakte van Lodijk nog angstiger. Het vader leed voerde tot fanatisme. Doch nu zond de predikant weer voor hem, en Jan van Lodijk, wedelaar aanziend, werd getroffen en wel iets wat anders gestemd door de zachte warmte in die inigdoven ogen, door de smartelijke overtuiging in die stem. Ik mag niet anders doen dan ik doe. Zelfs stoffelijk hoort dit huis de gemeente. Waag, eer dan hier, kan de gemeente voorderen dat de geboten worden onderhouden. Ik ben de herder van de gemeente. Zou ik het dan niet zijn van mijn zoon, die tot deze gemeente hoort, en van Dina, mijn catechisante? Voor beiden ben ik een onachtzaam herder geweest en ontucht is er gepleegd in dit huis. Zou ik mij daarover niet verdee moedigen tegenover de gemeente? Ik zou geen rust hebben, zo ik het naliet. Nu was ook Jan van Lodijk opgesrikt uit zijn rustige houding. Hij had de benen ingetrokken en gebogen rugs, dacht hij na. Dominee zag het alles verkeerd in. De eerwaardige man was natuurlijk verschrikt en geschokt door dat lelijke gedrag van zijn zoon. Maar men kon niet aannemen dat iemand in huis daar ook maar in het minst mee de plicht te gaan was. Zegt u me eerlijk, Dominee, uw zelfverwijt brengt me tot die vraag. Heeft iemand in de pastorie zich enige nonchalance te verwijten, waardoor het herman gemakkelijk is gemaakt om gang met de dienstbodel te hebben? Nonchalance? Nee, hoe meent u? Ik meen dit. Er is toch natuurlijk, ik kan het niet anders aannemen, in uw huis een kamerinrichting, een leefregel zo dat niets kon doen vermoeden wat uw zoon in het geniep gedaan heeft. Verwezen knik te wedelaag. Hij begreep maar half wat van Lodijk bedoelde. Waarom vindt u zich dan erger verantwoordelijk voor deze wandaat van uw zoon dan indien hij zich aan hetzelfde had schuldig gemaakt te Eddingbarl? Uw smart als vader? Ja, die begrijp ik. Ik neem aan dat uw jongen verwend is of op andere wijze zijn opvoeding uw enig zelfverwijt laat. Lodijk zag wedelaars trekken vervingen. Ik beschuldig u niet, ik weet er niets van. Toch toegegeven dat dit zo was en gesteld dat de jongen nu had gestolen of enig soort gelijk mistrijf gepleegd. Dan kan ik me in uw voeging indenken. U zou dan uwzelf verwijten moeten in de vader taak te zijn tekortgeschoten. Maar als predikant heeft zich dan toch niet te beschuldigen van medeplichtigheid aan die stal. Lodijk lacht de dominee toe. Hij menen te bespeuren dat zijn woorden indruk maakten. Hij stond op en legde de hand op wedelaar schouder. U is diep geschokt als vader en al ben ik ongehuwd wat dit voor u is als vader? Ik voel het mee met al de sympathie die ik zoals iedereen in het dorp voor u koester. Maar in uw geschoktheid verwart u de dingen. En nu spreek ik als ouderling tot u. Dat is niet zonder gevaardominee als u opeens uwzelf beschuldigd zullen de vijanden van de kerk niet antwoorden dat u volmaakt onschuldigzijd. Daarom bid ik. Wees toch voorzichtig. Denk aan de waardigheid van uw amt. Ik zeg nog eens. Wilt u de kerklijke tucht op uw zoonzien toegepast? Het is mogelijk dat daar reden voor is. De bepalingen daarover staan mij niet dadelijk voor de geest. Maar u kan de gemeente niet anders dan beklagen. Beschuldigen kan zij u van niets. En onze tijden van ongeloof en anarchie zijn er waarlijk niet naar dat mannen met enig gezag bekleed zonder schade aan het gezag te doen zich verantwoordelijk kunnen stellen voor dingen waar zij geen schuld aan hebben. Hierom verzoek ik u. Ga niet zo voor het. Althans niet zonder de kerkeraad. Zondig dat er eerst is vergaderd. Heb u meneer van der Waale gesproken? Hij is op reis. Oh ja, dat is waar. En de anderen? Bij wie is u geweest? Tomine Wedelaag gaf verslag van zijn naamiddagbezoeken en verklaarde dat geen dezerbroeders hem had geantwoord in van Lodex geest. Alledrie hadden hem hartelijke deelneming betoond. Die goede broeder, Loving Halstig, waren de tranen in de oog gesprongen. Toch tegen zijn voornemen om zich te reddemoedigen tegenover de gemeente had geen hunner zich verzet. Dan is de portee ervan niet begrepen. Ik zal er dadelijk werk van maken. Morgenmiddag hoort u iets. Tot zolang bitterk u niets te doen. Jan van Lodex stond niet toe dat Domine Wedelaag hem uitgeleide deed buiten de kamer. Op de bovengang kwam hij een dienstboden tegen die er vreemd uitzag of ze gesreid had. En hij meende zich wel te herinneren dat dit het kindermeisje moest zijn. Hij voeg zich af of hij niet goed deed terug te gaan en die brave man de raad te geven dit komprometante gezelschap zo schielijk mogelijk uit de pastorie weg te zenden. Doch hij had niet het recht zich daarin te mengen. Het was hem aangenaam dat mevrouw zich niet weer er zien liet. Door velle regen repte hij zich naar de sociëteit waar zijn ruiter hem zou halen. Domine Wedelaag was geknield bij zijn leunstoel. Hoogstuk 24. Kleestra was op een rijwiel van Stork heen en weer gefietst naar zijn heinhut. Op een dag die met vleugjes van lentezoelheid hem even had doen verlangen naar buiten. Dit dorp toch had daar helemaal niets van. Het was erger dan een stad. Zavonds wist hij zich weer in de winter. Doch daar alle deftarities gevaar geweken en er zelfs geen voorwens om meer te bedenken was voor de verlenging van zijn verblijf kon dat hij zijn voornemen aan naar Amersfoort terug te keren. Zoals je wilt, zei Stork, kalm oprecht. De dichter was geen sinds tegengevallen een week bleef alle bericht van hem weg. Toen kregen Mies Berkemeijer een prentbriefkaart met Amersfoortkij en Stork, een brief op schoolschriftpapier, drie plaatjes aan beide kanten beschreven, wel levende gestemmingsuiting. Stork nam zich voor Berke en zijn vrouw het genoegen van de lezing te geven toch hield de brief twee dagen in de zak en toen hij hem de derde ochtend ging brengen beantwoorden Mies die alleen met haar kind zat aan de ontbijt is het vertonen met een hoogtekleestra vanmiddag hier. Het bleek niet meer te gaan tussen de dichtrens en zwaagig. Hij is verwend bij jou, lacht Mies en daarom had Berke de vorige dag na een klaagbrief hem bij zich genodigd. Je weet het zijn zulke oude vrienden. Stork moest denken aan Kleestra's poes door de dichtige prezen als een voorbeeld van vrijheidsliefde omdat ze zich bijna niet aan hem hechten. Dat bijna had toen veel nadruk gekregen. Nu viel op een bijna de volle klemtoon. Toch Mies vertonen zich verheugd voor haar man. Hij heeft hier in het dorp zo weinig niemand om over kunst te spreken. Stork ontmoette de vrienden het eerst in de nebeiheid van het station toen hij van patiënten kwam. Ze bleken te hebben biljard gespeeld in het koekje van Meulenmans. De dokter herinnerde zich het kerstdine toen de dichter twee volle uren in die herberg had verdaan. De biljarten op de sociëteid zijn beter herkende de grote liefhebber nu. De bedoeling was duidelijk. Toch Stork kon het niet over zich krijgen hem introductie te beloven. De gemelijke grappen na Kleestraas vertrek waren altijd duidelijk en niet onverdiend geweest. De guren regen na middag toen Jan van Lodijk na zijn bezoek aan de pastorie in het aan de zalengrenzen de bestuurskamertje een rekening kwam nakijken en er enkele oorders gaf terwijl hij wachtte op zijn rijtuig ontspanning gezocht naar vermoeiend veel zieke bezoek. En was hij niet weinig verrast geweest bij één der biljarten met van Sieten en van Laag met in Hoving te vinden en Willem Kleestra. De schoonvader had geïntroduceerd. Berkie geen lid mocht nu eenmaal niet mee. Het spel bleek feitelijk te gaan tussen de dichter en van Sieten die beschouwd werd als matador van de soos. Hij was een signau van achter in de 20 en woonde op de Engelenburg met goed met de vijfers en brede beken waar vele bruggen overlagen sierlijk licht als lauter Gielandes het geelwitte huis een bank kon en verander en waar een reeks van stallen bij aansloot welke nog gestadig vergroot werd. Hij woonde daar met zijn hooghartige vader die in Indië planten geweest was. Zijn zich nooit vertonende moedig en vele blanke en gekleurde bedienen. Zijn boerig was lid van de Raad van Indië. Een vroegere steig van de academie te leiden en de Dinsvluggegeest daar ieder herbaasd had. Hij zelf was sedert acht jaar student toch hield nu meest zijn vadergezelschap meebazende op de Engelenburg waar tuin en stalknets kwamen en gingen. Toch had hij nog zijn kamers te leiden en ook was hij veel op reis met zijn vader. Kleestra had hem bij zijn vorige sociëtijdsbezoeken niet aangetroffen. Toch papa Hovink die de rijkaart gretig vleiden had had het dichter op voorbereid. Als je met hem kunt spelen vanzieten lid rustigjes uit de hoogte in zijn manieren even stipt als in elk detail van zijn kleding. Hij was een knappe, slanker man met ogen die stadig dof fonkelden als verlegen over een glans. Spreken deed hij nu weinig en eigenlijk uitsluitend in gemakkelijke camera'schappelijkheid met de veel ouderen van laag. Kleestra was met hem al door bezig. Hovink zonder verlaten bij. Hij was de oudste en op hem lette niemand. Getemd dagstork die zag hoe hij in zenuwachtig ongedoeld telkens nog maar wat kruid aan zijn keuver heeft. Even later zat de dokter tegenover van Linschoten de gemeentesecretaris achter dominostenen. Hun tafeltje was het ene der twee aan de binnenmuur van het stuk doorloop waar onmiddellijk het bevet bij aansloot dat in de hoek der grote zaal stond. Er was daar een kleine zijdeur die toegang gaf tot het gangetje waardoor men in de achterruimten van het bevet en in het kamertje van het bestuur kwam. De lichten waren ontstoken toch de gordijnen der zaal nog niet gesloten en als vreemde gaten in de gezelligheid stonden de dofglansige vlakken daar hoge, brede spiegelraamen voordat guren duisten is buiten. Ha ha! kwam Hovink plotseling naast de domino tafel schouders en middenlijf spannende als iemand die zich druk geweerd heeft. Voortuinlijk gespeeld mene Hovink spotten van linschoten. Is de partij uit? nuchte de stork er overheen om de ontsnuggeren een antwoord op de pelagerij te besparen. Slecht wat hij hiervoor beloond. De vraag met een knik beantwoordend pond Hovink aangemoedigd aan. Zeg, doktertje wat is met dat een nette geschiedenis in de pasterie? Weet jij daar meer van? Nee, beet stork af. Doch linschoten in het dominerend verdrood, dokterde rekende alles zo uit, nam met geredige leukheid het antwoord over. De meid was de zonde waard, meneer Hovink. En daarvan laag langs hun tafeltje ging. Vraag daar onze nimrod maar naar. Waarnaar viel van laar bij. Naar Edel wilt, dat in de klem zit. Vanlaag had nadere uitlegging nodig. Hij bleek trouwens nog volslagen onkundig. Wat, die tot van een kindermeid? Dezelfde. Van Sieten, die bij het miljard had getampt, daar Kleestra moeilijke stoten beproefde, kwam aan door deze gevolgd en bleef voordeluitrucht gespottoon staan. Ook van het naast de speeltafeltje kwamen uitroepen over die snoes en het prachtkind. Van Sieten kent er wel, plaagde Geerkens, en zelfs de oude van Wanderenrenk illumineerde zijn kips Chinese hoofdje verkeerden als bij een rat, terwijl hij, opkijkend naar de signau, durst mee pretmaken. Zo'n lion! Stork weerp met een armveeg zijn stenen omverg en stond nijdig zijn stoelstotend op, hoofdink wegduwend om er doorheen te kunnen. Dat was voor de heer van Lommelust een gelegenheid tot een kleine succesrol. Hij deed verbaasd en vereefde arm die de dokter aangeraakt had. En, het hoofd schuddend met getrokken mond, de lachglans zijn er ogen verdoffend, zei hij. Herregut, de dokter is boos! Die zelde dag niet maar van weten. Een begierig spot gelacht daverde op. Die hoofdink, hoe kon die? Toch men zag Stork na. Het was waar, het gesprek had hem blijkbaar geërgeerd. Van Wanderenrenk, nu opgestaan, het werd bepaald gezellig, vond hij, wist ter verklaring. Hij is immer zijn neef van de dominee. Maar van Linschoten, wie het gebeurde aanging, Stork zat met hem midden in een partijtje, vond dat helemaal geen reden, als je je nu ook al moest warmaken voor de dienstbooyen van je familie. Nee maar, kwam nu hoofdink weer. Het gaf een pracht van een middagvorm. Nou, zal ik je wat anders zeggen? Er gaat een praatje. Ik zeg niet dat het waar is, maar er wordt verteld in het dorp, dat het kind zijn zou. Ja, Roy is van wie? Vendam in zijn eigen zandje, Herman. Nee. Een algemene ongeloofscreed. Gewichtig gluurde hoofdink om hoever Stork zich had verwijderd. De geheimzinnigheid in grappigheidspret overdrijvend maakte de grove dikkerd buitensporige arm- en handbewegingen om een nauwe gehoorstkink te krijgen en verklaarde dat, zo hij loog, dit gedaan werd in commissie. Zijn schoonzoon had hem dieochtend verteld, wat zijn dochter pas uit de keuken gehoord had, maar mij moest niet vergeten, ze waren buren. Zeker je kom zo eens te zeggen op de pasterie. Nou, de mijtan had verteld dat Dina en het medisch studentje iemand kuchte vlak achter de kring, een kort droog kuchen opzettelijk luid. Het deed Renk en Hoving tegelijk omzien. Jan van Lodijk stond in het duurtje. Hovingsweeg als een schooljongen die zich betrapt ziet. Meneeren! Goedde Jan van Lodijk beleefd. He, dag van Sieten, ben je terug? De kring was verbroken. Van Linschoten kreeg met afgunstige hoon naar het onthutste, stomme gezicht van die tabaksploerd van Lommelust. Terwijl van Lodijk belangstelling informeerde naar de gezondheid van de oude hier van Sieten en ze vertellen liet hoe amusant de Christmas geweest was in de Engelse club de Cairo, over Lijhe, over tactvol zijn zou, over Hoving, over het ergelijke was een onbescheide gepraat te onderhouden. Hij begreep er niets mee te kunnen voorkomen. Toch gaf zich Tevens rekendschap dat de zaak niet meer was geheim te houden. Einde Van Hoogstuk 23 en 24 Hoogstuk 25 en 26 van De Zonden in het Deftige Dorp. Dit is een Liepvox-opname. Alle Liepvox-opnamen beoort tot de publieke domain. Voor meer informatie ga naar Liepvox.org opname door Anna Simon. De Zonden in het Deftige Dorp van Johan de Meester Hoogstuk 25 Vrouw Telders, de moeder van Mijn had gepraat. Een mens is nou in onze eigen zet naast. Mijn was maar niks over stuur geweest die zondagmorgen toen Piet het verteld had. Kind van Korwitjes, de vriendin, weer gedoopt. Maar Mijn had gosselmogelijk naar de middagkerk kunt, puur had chagreinigheid overdien. Het werd ook zoveel als haar zuster en dat van haar die geen eigen zus had en tegendien altijd opzag. De dame had Telders de meid wel genoemd en niet zo zeer omdat ze wat groots deed. Een dame van plezier leek het nou wel. Nou, Piet had er ook veel weet van gehad. Zover was het jong heel versoenlijk gegaan van Mijn er woord terug te geven. Zelf wist hij toen nog niet hoe of wat door het stiekemdoen was een moeder. Hij meende dat het kind van Chris Plett was, die palfrenier van Valleje Zomer die zo druk om dien heen had gedraaid. Als ik hem hier had, als die terugkom, dan doe jij niks en dan moet hij trouwen, had Telders heel verstandig geantwoord. Vrouw van Rooyen zelfers liet zich niet zien. Telders was de zondagmiddag dat Piet het geval aan Mijn verteld had, tegen Gijs van Rooyen erover begonnen. Ze stingen als buurlui elk op zijn nerve reken of die verwachten dat Telders hem naar zijn tortels zou vragen. En na die middag, geen woord meer, nooit niks. Wat moest dat nou tussen naast de buurlui en dierende parametazie komen? Mijn dat doen beviel moeder ook niet. Wel niet als hij dacht, maar je kon niet weten. Moeder had het er het mes op de keel gezet en onder nieuwe tranen had Mijn gezegd dat Piet zijn moeder toch zo raar deed. Nou, dat was vrouw Telders te krass geweest en in ene was ze, zo van der was, handen droogvegend naar buurvrouw gelopen. Maar, oh heren god, wat een koude reis, die wou nog opspelen over Mijn dat ze niet beter de bek had gehouden. Maar moeder Telders had er gediend en nog had ze geen twee stukjes gewassen daar was vrouw van Rooyen bij haar leeuw op het erf, dat ze het zo nou niet gemeent had en dat het met Mijn toch aanmost blijven daar je Piet toch niks zeggen kon vanwege zijn zuster. Toen ik dat dan, had vrouw Telders gegeerd. Het had er eerst tot daar gezeten die giet met haar grootsheid op onze dinen. Nou, zag ze, hoogmoed komt voor de val. Maar nee, Piet, nee, dat was een jongen waar niks niet dat op viel te zeggen. En Mijn had nou al zo lang verkeering. Piet kon blijven komen, hij hield Mijn daar woord. Nou, wel bedankt dan, had giet geantwoord. Moeder Telders had heel goed gezien, giet keek of ze nog wat op haar hart had, maar nadat toen, al die maanden, ging vrouw Telders niet vragen. Zeg, giet, hij nog wat. Die nijgendste avond was Piet gekomen. Moeder liet vragen, dat ze de rassen blief niet van mocht gespreken, maar dat die van de jonge meheer in de kraan most. Geet Mijn daar wat aan, had vrouw Telders geantwoord. Daar geet ons toch niet aan. En daar was niet meer over gepraat. Maar ja, hoe gaat het met zucke dingen? Het ene woord loopt het andere uit. En toen ze zoveel overmost horen van allerlei mensen aan de weg. En Telders smorgt op de winkel. En telkens daarbij, de zuster van Piet, die verkeering met jullie Mijn had. Toen had ze het kort en goed gezegd. Dat je Dine ook mocht beklagen, want dat ze schanderlijk was verleid door de zon uit het huis waar ze diende, de student die er was overvallen, snachts, met een sleutel die die gesmeerd had, met de oliespuit van zijn fiets. En Dine kwam ermee in beklag. En voor Mijn was het niet zo erg meer, juist omdat die was. Scheele Piet, de schildersknecht die altijd op de rijwiel langskom, was, daar geurt ze, de veldwachtig en Telders zilvers bijstingen afgestapt van zijn fiets, om gijs van Rooyen daar wat van te zeggen. Je geeft je dochters bij de rijkdom, had die gezegd. En je hoopt maar dat het vertrouwd is, maar ze binnen in een pasterie nog niet veilig. Had vrouw Telders daar nou verkeerd aangedaan? Och, heren, god, wat was griet, comarase? Nou, toen moest het daar maar uit zijn. Aan het langste geduld is een end, net zo goed als aan een knuppelkoek. Nou, griende Mijn, de godganse dag, om half 12 in de nacht had moeder de hore zuchten en steunen, en Piet was komen soebatten bij Telders aan de winkel. Maar als Dien te met thuis kwam, en daar maandenlang over de vloer was, in afwachting, had Mijn daar niet zo'n mooi voorbeeld aan dat moeder nog op de verkeering gesteld was. Mijn moest nog 23 worden, en er waren meer jongens in het dorp. Griet van Rooyen kon er uit leren dat ieder mens wel een backup kan zetten, maar dat het altijd nog beter is, je mond eens een keer voorbij te praten, als met je mond voeltanden te staan bij een bezoek van de ooyenvaar, aan je ongetrouwde dochter. Die draaierijtjes en slimzigijtjes, waar Piet van gezijd had, dat moeder hoopte de dominee mee op haar hand te krijgen. Vrouw Telders moest er van kotzen. Daar! Een moeder die zo de dochter thuis krijgt en over niks piekert als hoe krijg ik centen? Nee, haar Mijn moest daar niet meer heen. En zijzelf zou zich niet chineren. Het dorp mocht weten wat er gebeurd was. Zo wist het dorp het van Dina en Herman. Dina was nog in de pastorie, toen de baas uit het winkeltje, waar Neeltje haar boter en kaas voor de keuken placht te halen, bezorgd haar aanziend voeg of dat waar was. Man, behoed je tom tegen lastig, had Neeltje verschrikt hem toegepitsd, met een grafstem van Bijbelse zeggingskracht. En in het voortgezettig gesprek had de dekeren, Neeltje zou nooit iets hebben bezoren, van deze vreselijke dingen werkelijk niets te hebben vernomen. Doch onder het spreken was dit en dat haar minder onverklaarbaar geworden. Hoe weet je het, had ze te slotten gevraagd, met nog altijd de schrik in haar stem. Ja, hoe wist men zulke dingen? De baas had het ook weer van horen zeggen. Hier in de winke was het verteld. Wie? Dat kon je niet dadelijk zeggen, maar wat kwam het erop aan? Als het niet waar was, zou het hem zijn, waar iedereen het tegen te spreken. In gepijzen het hoofd schuddend, stakt Neeltje haar man stevig in de armronding geduwd, het smalle zijstraatje schuin over naar het kerkplein. Hoe moesten we dat nou aanleggen? Zou ze me vrouw waarschuwen? Een ogenblikje aan Dominé vragen? Zij iets waar hij onkundig van was, hem openbare? Dominé, ze zeggen in het dorp. Het verlangen tintelde aan in Neeltje. Ze vroeg voor dat ze Dominé niet mocht aandoen. Tegen besefte ze sterk de frontwaardiging toorden in heile gedrift, dat die meid onder Dominé's dak het huis van de herrige niet blijven mocht. Daarom moest hem mevrouw alles zeggen. Die middag kwam de frullen lakervelden voordat Neeltje haar boodschappat durven doen. Mevrouw was geen mens dat je zomaar aansprak, Neeltje wie met mevrouw nooit eig is. Ze had verslagen, scheef op haar stoel, gekomt, moe heigend. De vingers de linkerhand hadden gekrapt en geplukt aan de belote rechterarm. Nu bewogen die niet meer. Trager, lichter, werd haar heigen. Boven de kaptafel druelde de lamp, de schijn weer kaatst in een plas koffie. Opvarend uit de verwezenheid haar ontsteltenis, de rug rechtend met een crimpe der schouders, omgreep vrouw van Rooien de rechterarm en zag rond, en besefte dat ze alleen was. Nu liep haar lui alles tegen. Bet, de zuster van Gijs, had hem in de regend staan opwachten bij het achterhekje toen hij van de plaats kwam. Of er wat aan de hand was met Dina, de mensen aan de schijfweg zeiden. Daarom was Gijs nou zelf naar zijn moeder. Traanen van spijt waren de vent uit de ogen gesprongen bij de gedachte aan wat het zou geven als hij dat aan zijn oudertje zei. Piet was droog uit. Mijn gaf hij niet op, nou liepte Sinterklaas. En Dina, ja wel, moeder hoorde de huilen. Dat krijg je dan zomaar eens thuis gestuurd als een brief van de post aan vrouw van Rooien, als een pakje op Sinterklaas avond, afzender. Nee, onbekend was hij niet, maar je hoeft hem niks te bedanken. Grote God, voor geen halve cent. En zo'n meid die er wegsturen laat, die niet gekikt had van, en mesenten, daar lei hij eens op tafel, drie maanden loon. Hij mocht er niet van groot te brengen. Jongen of meisje, misschien allebei. Misschien gaf Herman er een tweeling. Zo'n gulle familie, die laat zich niet kennen. Die hebben er mensen, besteed in het uit, het kind bij van Rooien het arbeidershuisje, en de onderstand van de vreulis. Daar mochten de mensen uit het arbeidershuisje een week of wat draal moest halen, de meid zelf met haar zwangere lijf of de moeder van de meid. Die liet haar bolsje dan maar slonzen. Wat kwam het er in het arbeidershuisje op aan? Dat was nou de veraak van de rijkdom. Dat had Vauw van Rooien nou vierkant te danken aan dat kwepel vernijn van tellers. Tuidelijk was het. Nee, als glas. Je hebt gepraat. Hier haal je je dochter. De madame dacht aan wegsturen niet. Liet zich veelste graag bedienen. Die eerste avond van moederbezoek, in de eerste schrik, toen mocht Dintje opeens niets meer doen. Toen sleept ik ineel bij de kinderen. Maar de volgende morgen, wie je er geroepen, op Dina nog niet van Zolderkon kleed. Het ging alles net, of er niks gebeurd was. Alleen mocht ze niet uit en niet naar de bel. Mevrouw Al Leida, die altijd zo moe was, wou wel diensten hebben van Dintje, maar het mocht niet gezien van de mensen. Dat best nog weken zou kennen duren. Maar toen moest hier dat zachttuig praten. Zeg er wat ze wist in geheim. Doe dat uit lochter van de familie zou worden. Naar dat er nederig verzocht was, hou je als ze blijf je bek. En zo kwam de klikkerij van dat rotsmoel van vrullen van Lakerveld. En nou stink dien zonder centen op straat. Na de bedeling van Beuk en Beek verwonderde dat er niet bij gezegd was het soepelijke eigen meepringen, vrouwtje. Is u de moeder van het gevallen meisje? Ja, wel vrullen. Zwaar gezondigd voor God en de mensen. Ja, wel vrullen. Met meer wedelaar. Nou, hier heb je 2.50. Kom de volgende week maar eens weer. Met een weersinsgruk van hoofd en schouders, stond vrouw Van Rooyen op. Hier trekend barsten ze uit naar boven. Dina! Korte voren had ze haar weg gekrezen. Ik weet je niet meer zien. Uit mijn ogen, slet! En misselijk van vrees en schaamte had Dina zich het donkere, korte kraaktrapje smal en stijlstaand als een ladder opgehezen, trey voor trey. Snel kwam ze nu, toch angstig, terug. Roopy! Ze was naar boven gegaan nog met hoed en mantel. Nu stond ze achter het wijdopendeurtje met het geef uitgezakte haarvroom een losgevlockte lok hing gedeeltelijk krullend in dichte zijigheid over de nek. Het grijs tricoo onderleefje sloot nauwe af nu door borsten zwollen zodat de knoop schaten, wijd getrokken, wit uitpersten. De schouderondingen en de halve bovenarmen waren glad om wat. Haar blauw baan rok, stijf en strak gespannen om haar breed gevuld onderleef, peilde uit en wipte van onderop met een plooi. De blik graamstoerig vast op die plooi snou de moeder verdrietig haar toe. Ik verdrijd! Ik genie, moestig! Onthutst, vraag zwijgend, zag Dina haar aan. Hoe zijn mevrouw het? Waarom mosten we komen? Nu werd Dina duidelijk dat moeder nog vrokte om die boodschappen voor woensdag. En geredig deed ze nog eens haar verhaal. Het was alles opeens gebeurd en zo gauw was het gegaan. Voor de eten was mevrouw in de kinderkamer niks anders gezijd als... Dina, ik kan Mina krok krijgen de dochter van de kutsier van vreulen van Lakervelde. Nu is het maar beter dat jij toch gaat. Rekend dus voor na de eten. Joop, die Dina al voorbereid had. Wat zou je zeggen als ik weg moest? Had erbij gestaan en was uitgebasten en Dina had zich bemoeid met dat kind. Later was het weer huilen geweest maar dat de kinders niet eens meer mag uitkleden. Met een strak gezicht had die uitgestreken meid van krok erbij gestaan en het goed dat toch van daar in de kinderkamer hing had ze in tweeën gebracht naar Zolder en toen was neel daar binnen geklost. Mijn vrouw vroeg of ze nog niet klaar was. Dereen gesmeed had ze de bullen maar mijn vrouw deed liefjes benee. Ik wou niet dat je laat bij je moeder aankwam. Toen had ze nog weer naar boven gemoeten om die toespraak van Dominee. En ja, toen benee had mijn vrouw gezijd. Nou, ik zie je natuurlijk nog wel eens. Ik kom ook wel eens bij je moeder. Hier is je loon, de drie maanden uit. Jullie moet deze tijd wat geholpen worden. Dat wil vreulen van lakerveld te doen. En daarmee de boodschap voor woensdag morgen. Meer niks, voeg moeder, uitvorsend haar aanziend. Het werd Dina weer bang en aarzelend knikten ze. Nee, nee, anders niks. Dat vader of piet me goed zou halen. Met geen woord dat er in het dorp gekledst is? Nu kon Dina stellar zijn. Nee, moeder, niks. Toch was moeder vast overtuigd dat het enkel daarom was. Zo iets vergeefde rijkte hem niet. Moeders klacht, trof Dina vreemd. Ze begreep er eigenlijk niks van. Moeder had straks ook er iets van gezijd. Maar toen deed ze zo veld tegen haar. Toen was het niks als tieren en schelden, slit en slouri van haar en vrouw Telders. Toen had ze er alleen van begrepen dat moeder om haar gaat ruzie gemaakt met de vader en moeder van mijn. Het was dat eigenlijk allemaal. Vrouw Telders had Herman zijn naam genoemd. Daar was moeder razend over. Dus wou moeder Herman sparen? Dacht ze dat hij nog onder zou komen? Het gaf Dina een voldoening vol angst. Zodorst niet meer hopen dat moeder gelijk had. Nu de ouders haar hadden het huis uitgezet. Nu de domineer bij zijn toespraak in de studeerkamer maar zat moeten neerzitten net als een vreemde met mantel en hoed, wel treffend over de ziel had gesproken en hartelijk over het leed van Omu. Maar met geen woord, geen woord over Herman. Het zou net zo gegaan zijn als het kind van Chris was. En Herman had het aan zijn vader geschreven. Ze wist van twee brieven, kort op elkaar. De eerste had ze zelf boven gebracht. Neil, die moest open doen, had de post op de bank in de gang laten liggen. Toen ze een melk voor wim ging halen, had ze het uit de verte gezien. Het Oosten, nog een krant en twee brieven. Haar hand had net gebeefd of ze ziek was. Op de trap had ze juist die brief laten vallen en toen ze bukte om op te rapen, was ze over de rok gestruikeld. Ook gisteren was er een brief gekomen. Ze wist niet wie hem in huis had gebracht. Maar toen ze de kinderbijbel met printen die loesje van vreule constanten had gekregen van de etizeren in de salon was wezen halen, lacht daar... Een brief. Ach, een lege kevert, maar anders het adres geschreven als op de brief die ze boven gebracht had. Dominé had hem die zaak verweten. Een verweten als grote zonde. Dominé vond het dus zeker niet niks. Als her het goed maken wou met haar, zou zijn vader misschien veel bezwaren hebben, maar dan had hij haar daarvan gesproken, dan had hij er niet als een vreemde behandeld. Echt als de meid die zijn catechisant was en voor wie die nou weet dat ze is verleid. Die moest er niet aan denken, maar zoals ze daar uit huis was geraakt, en dat moeder nou leek te menen van toch nog. Met nijdige slofstappen af en aanlopend, rukkend aan het houtwerk, het aardengerij ruwneersmijdend, had moedig de tafel van haar gewoon geveegd en het avond eten gezet. In droef verwonderd pijzen was Dina in een hoek op een stoel gevallen. Moedig liet daar zitten. Soms bronden ze wat onverstaanbaars. Terwijl moeder achter was, kwam Piet. Hoe kom jij nou? Wat zit je daar zo? Moeder die juist aankwam had de vraag gehoord. Dat moest Piet noodzakelijk vragen. Was het soms alweer aan met mijn? Nou maar, zolang mevrouw Wedelaag niet meer in de huis wou hebben omdat ze boos was door de schuld van vrouw Telders, zolang kwam mijn hier niet over de vloer. Ach, waaraf kan je nou terug, moeder? Hoe zegt hij dat? Wat dat je moeder? In verwoed, dreigend, droon de kleine, verschompelde vrouw op tegen haar goede gereus van een zoon. Schouder ophanend wend hij af. Dina was opgesprongen, ontsteld. Ze stond daar in de donkerhoek met starre ogen en open mond. Van moeders boosheid begreep ze niets meer. Zoals weggestuurd uit haar dienst, wou moest Piet daar een standje voor krijgen, wat in godsnaan deed mij erbij. In een verschrik medeleide dat niet begrijpt, kreeg ze Piet aan. En in dienstblik was deernis met haar. Hij was al boos geweest op dien, maar oog heren, zoals ze daar sting, bleek en ontdaan met dat rondende buikje, wat was zo mij toch gauw naar de bliksem. In haat dacht hij, die wedelaars. En zuchtend ging hij de tortels verzorgen. Zuchtend sleepte zich Dina naar boven. Vader zou komen, zo kon ze niet blijven. Ze was er nog bezig toen ze hem hoorde. Even later weer moeders ruzie stem, waar vaders brommen, tussen doorging. Gelukkig werd hij dit keer niet driftig. Nu kraakte de trap. Piet kwam naar boven. Hij zag Dien in de schijn van het kleine lampje en genoeglijk deed het hem aan, dat ze met een jak en het haar in orde toch weer vrij gewone uitzag. Ze wenkte en achter het duurtje van het afgeschoten hokje, waar zij vroeger altijd had geslapen, met een grote kermisbed lag, stonden ze tegenokkander en praten. Zij fluisterde. Hij dompte zijn manstem. Wat moeder toch wouw, Dien begreep er niks van. Hij legde uit wat moeder bedoeld had. Met Dien een beklag bij de rijkdom te komen en dat ze nou bang was, dat dominee, of dat de minste de mevrouw, het hun aanvrijver zou van mij naar moeder, dat die gezij dat van wie het kind was. Nee. Ach jong toch, meent ze dat? Door huiverde haar schaamte met een leeg gevoel van woedende onmacht. Er droomte gelijk een verlangen naar gemeentzaamheid met haar broer, als de enige jongeren in huis, en die ze beklaagde met schuld bewust zijn, daar alles met mevrouw Telders gebeurd was om haar, en er tintelde een hoogmoedig besef dat ze ook hem van zich af moest houden, daar ook hij niet mee voelde voor herman. Wel werd haar vierheid gedrukt, geknoud, door die wanhoop van weten dat het vast uit was. Toch testen veller verzetten met een hartige verontwaardiging haar voetsoen zich, met haar trots op haar schoonheid tegen zo'n geniepe geveilheid van moedig. Het droom alles in haar, verwart doch fel. Het rukte haar gevoel tot verzet op, en het sloeg haar ellendig neer. Zoals nu opeens voor moeder niet pang meer. Doch Tevens viel het haar moeilijker nu nog naar beneden te gaan, daarin het dompig woonvertraak te komen bij vaardig en bij moedig. En het uitgedreven zijn uit de pastorie smarte haar tegelijk als een schamper bot de onrechtvaardigheid en als de laatste vererlendiging van haar levensomstandigheden, omdat ze voortaan hier moest wonen, niet meer in de prettige kinderkamerch, en saavonds niet meer in de ruime keuken. Ze hunkerde terug naar het huis, naar de kinders, naar alles van daar. Terwijl, in een verwoed smadende haat tegen mevrouw, de onbillijkheid de ruwplotselingen wegzending haar op eenmaal dermaat benouden dat ze hapte naar adem en traanen haar in de ogen sprongen. Piet bemerkte het niet. Hij zat, verover gebogen, zacht door te praten. Dat het toch zo bedonderd voor mij was dat ze tegen haar moeder niet op kon, dat Kees, haar behoer, straks ook gezegd had. Toen klonk pas de stem van vaardig, of Dina ook soms eraf zou komen. Einde van Hoogstuk 25 en 26. Hoogstuk 27 en 28 van De Zonde in het Deftige Dorp. Dit is een liepenvoxtopname. Alle liepenvoxtopnamen behoorten de publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga hem naar liepenvoxt.org opname door Anna Simon, De Zonde in het Deftige Dorp van Johan de Meester, Hoogstuk 27. In het kantoortje tussen de boekwinkel en de drukkerij zat de heer Lovink Halster de proef van het, door hem zelf geschreven, buitenland voor het weekblad van dit zijn dorp en de omstreken na te zien, en juist had hij in Koenen zich overtuigd dat het woord Scoop China jee moet, toen het telefoon hem opschrikte. Haastig legte hij de pen op het bakje van uitgesneden hout dat op de smalle, vlakke bovenrand van zijn hellende lessen naar stond, wipte van zijn hoge kruk en hingte naar de hoek waar het toestel hing. Hij bleek te spreken met meneer Jan van Lodijk. Hij verzekerde Lovink Halster te zijn. Op hetzelfde oogblik ging de helftar glazen door van de winkel open en de bediende blevende opening staan. Ontsteld wenkte de heer Lovink Halster dat hij alleen gelaten moest worden. De bewegende hand sloeg tegen het toestel en het boek der aangeslotenen viel op de grond. Zenewachtig schoof hij zijn bril voor het voorhoofd. Meneer van Lodijk bleek uit het kantoortje van Smout met meneer Lovink Halster te spreken en verzocht of hij, Lodijk, met broeders Smout, voor een kort onderhoud geen ballet deed. O, wel zeker niet meneer van Lodijk. Ik ben tot u dienst. Maar zal ik niet liever naar u toekomen? Nee, de broeders kwamen naar hem. Dan was het voortmaker nu, begreep hij. Hij repte zich hinkend de winkel in. Die dozenpost was er geen meer voorradig? Hij knikte de knekt van Lommelus toe. Wist benar zeker dat er daar achter in de kast op de tweede plank geen meer stond? Zie je wel. Ja, één vijftigte doos. Hij repte zich weg om de zetters te zeggen dat de pagina nog niet kon opgemaakt. Er was in het buitenland nog correctie en hij kreeg onverwacht bezoek. Daarboven. Wat, werd de mooie kamer gedaan? Mina! Vanstreek strompelde hij naar achter. Toch bedacht meteen hoe onraadzaam de kleinste schrik voor zijn zuster was en beproefde dus kam te zeggen welk bezoek hem dadelijk wachten of hij de broeders hier kon ontvangen. Ontsteld wenden me je vrouw Loving Halster die bij het tuinwenster met een linnemand zat het hoofd naar de Kamerhoek bij de Port Prisee waar de teetafel met porcelijn en service en de mooie theestoof tijdelijk waren neergezet. Jongheer van Lodijk die kon niet in het kantoortje achter de winkel worden ontvangen. Resoluut zond je vrouw Halster op en pakte haar mand en schoof met de voet haar warme stoof van onder de voet van de Geridon weg onder de grote tafel en had ondertussen een woordigheid van geest de antimakka zag richt te trekken op de rug van een leunstoel door haar gebruikt. Haar broeder August was onderredelijk blijven staan. Zij moest hem aanspoeren. Zij moest de heer Lodijk aantrekken. Toen zij de kamer deur opendeed hoorde zij gerucht in de gang beneden en klepte de bel van de winkeldeur. Dat waren de broeders. Er rolde een rijtuig. Meneer van Lodijk was met rijtuig gekomen. Gietje, de meid, naar beneden gezonden bodst op de laatste trey bijkans vlak tegen Benar op. Die moest de heren verzoeken om boven te komen. Buigend, zodra hij hoeden zag en de handen in een bij haar haling weerbuigend wachten de heer Lovink Halster, de moeders smout die achter meneer van Lodijk aankwam aan de trap en verzocht hem binnen. De met een verlegenheidsglimm lag gemaakte voor ontschuldigingen over de ontvangst in deze, nog niet eens opgeredderde huiskamer, sneed de heer van Lodijk af met de verklaring dat hij zijn excuusus zou dienen te maken over een zo voegtijdig bezoek in die er geen ernstige redenen waren. Moest Domeneesig in de zonde betrekken door zijn zoon met de meid gepleegd. De broeders waren ervoor gaan zitten. Jonker Jan van Lodijk in de hooggeruchte leunstoel zo even door Mina Halster verlaten. De broeders smout in een leunstoel van het ammeublement. Zwart fluweel met mahonihoud. Hij zat dicht bij het tweede vinstig daarvan door de vogelkooi gescheiden. De heerders huizes tussen zijn in op een stoel zonder leuning, schuins voor de middentafel. Zonder in bijzonderheden te treden tegenover de mannenbroeders die natuurlijk geen lid waren der societijd vertelde Jan van Lodijk oprecht hoe hij uit een paar gezichten daar gister naamiddag opgevangen ervaren had dat in het dorp bekend was wie met dat dienstmeisje had gezondigd. Zijn aanvangelijk bezwaar dat onze vroome predikant in christelijke verdeemoedigingseiver zou medewerken om op een baard te maken wat veel beter verzwegen bleef God helaas al reeds niet meer. Toch wel bleef hij bij zijn zienswijs dat Domenee geheel verkeerd deed door zich medeplichtig te voelen en let wel mineren, en dit schuld besef dat hij ons vader kon drukken ook als predikant te dragen zelfs als zodanig te willen beleiden tegenover de gemeente. Wat denken de broeders ervan? Iaaaaa zijn broeders smout en strak de blik vestigend op die schone plaat Ecke Homo aan de wand achterbroede van Lodijk beperkte hij zich tot dit bescheid Loving Halster ging zenuwachtig verzitten zou hij gewagen van dat gedicht in het geheim, doch natuurlijk zou hij niet nader zeggen al had hij het schrift van de schrijver herkent het versterkte de indruk ter rugtbaarheid ook gaf het ongezocht een blijk van wat men al van het weekblad verwachten ik mag het gold hier ter rugtbaarheid te beseffen natuurlijk van de broeders verwachten dat wat ik meedeel onder ons blijft maar te bewijzen dat al al minst meer geheim is kan ik, onder gemaakt de reserve ik verklap een redactiegeheim vertellen dat het weekblad een gedicht heeft ontvangen of, laat ik zeggen, een ingezonden stuk op rijn dat in spotten de hatelijke termen over het geval handelt en domineeszoon belachelijk maakt en? voegbroeders smout nieuwsgierig en niet, ik heb het in vame stuk weggeborgen van opname is vanzelf geen sprake het is mij anoniem gezonden en ik spreek er de broeders alleen van om ook van mijn kant te herkennen dat van een geheim blijven deze zonde geen sprake meer is voorkomen juist, zei broeder van lodijk en misschien moet er overwogen of op herman wedelaag de kerkelijke tucht van toepassing is broederlovenk Halster schudde het hoofd hij wist dadelijk twee gevallen broeders smout zou ze zich herinneren dat van Jan Ring die met slaarsknicht die de voordochter van zijn vrouw verleid had geluk volte ook toen geen trouwen en ik heb in ernst al horen vragen viel broeders smout, iets wat plomp in de reden of herman wedelaag het meisje zal trouwen dat kan toch niet ernstig bedoeld zijn vond broederlovenk Halster nou, ernstig bedoeld was het zeker wel maar men moet weten wie de vraag deed het was die rode knicht van mij u kent hem wel, schelenpiet ongelukken genoeg mijn beste werkman ik vrees dat het huwelijk niet gelukkig zou zijn, zei Jan van Lodijk schielijk en op droge toon maar, meneer een bedwale af ik herhaal het zou mogelijk wezen dat de kwestie aan de orde kwam of de bepalingen van kerkelijke tucht op de jonge wedelaar moeten toegepast worden nu, echter, is er heel iets anders zijn vader geeft mij gisteren mede gedeeld en ik weet, ook aan de broeders dat hij voornemens is over het gebeurde te spreken in de gemeente heb ik hem goed begrepen te spreken van de kansel ten einde zich te verdemoedigen omdat dit gebeurd is met zijn zoon en onder zijn dak dat nu zou ik beslist betureuren hij heeft mij verzekerd dat hij het doen moest tegenover de stellige toon van de zoveel jongere broedig het jongste lid uit de gergeraat meende hij als alleroudste als veeljarige vriend van de bejaarde leraar aan zijn opmerking enige nadruk wel te mogen geven ja, mijn ook stem de broeders mouw toe evenwel met een opzettelijke onverschilligheid omdat hij volstrekt nog niet gissen kon waar het met de beraatslaging heen moest maar delen de broeders zijn overtuiging het gesprek prikkelde van Lodijk het hoge bovenlijf iet tot voorover de ellabogen op de leuningen liet hij drie vingers de rechterhand zenuwachtig de zeegelring heen en weertrekken over de ringvinger der linker gaat deze zaak niet domineer zelf alleen aan voegbeloof ik halster wins verwijtend maar nochtans zo dat broeders smoud schrikte de schildersbaas was gevlijd geweest toen jongheer van Lodijk hem uit zijn werkplaats had gehaald gelukkig stond hij juist met de jas aan om uit te gaan toch nu werd het samen zijn met zijn drieen hem wel een beetje hachelijk broeder van Lodijk had de ringplotseling stil gelaten hij zat weer recht en glimlachend zij hij met de minzaamste correctheid ik geloof waarde broedig dat u mij niet begrijpt de rechten van onze predikant zijn ons allen even heilig maar zo hij deze zaak beschouden als alleen door hem zelf uit te maken zou hij er ons immers niet van te voeren over gesproken hebben broeder Lovink Halster werd gewaar dat zijn slapen zullen voor de belangen der kerk had hij veel over geschiedenissen der machtelaren waren in zijn jongestijd een halve eeuw geleden de lectuur zijn er voorkeur geweest en wedelaar had hij eerbiedig lief hij mocht zich rekenen tot zijn vrienden en hij gevoelde hier met haar mede de vader vond zich bezwaard bezwaard als herreg over twee schapen verdold hoe dicht onder zijn hoede mocht hij zich hierover niet verootmoedigen bij de gemeente jongker van Lodijk echt juristisch maakte vertoon met een schijn argument Lovink Halster zat neder in drukking des geestes zou hij antwoorden dominee heeft u het gebeurde mede gedeeld en zijn voornemen heeft hij u mede gedeeld geraatpleegd daarover heeft hij u niet zou hij dit zeggen aan broeder van Lodijk er werd getikt aan de kamer deur broeder Lovink Halster kuchte en verslikte zich toen hij roepen wilde binnen het was schrittje met drie kopjes koffie een zeer goede attentie van Mina broeder Lovink Halster meende op te merken dat jongker van Lodijk deed alsof hij verwonderd was dan maar er is het ook daar tegenin het is een oude hollandse gewoonte is morgens om 11 uur een kopje koffie en daar de kamerklok juist half 12 sloeg we zijn dit mal iets te laat dat is door ons lastig bezoek lacht de broeder van Lodijk om bij te leggen het kopje koffie had hij genomen en daar hij, proefende iets wat vreemd keek maakte de gast hier hem opmerkzaam klontjes liggen er op het schooteltje oh, dank u, pardon zeiden Jan van Lodijk en met zijn lange, blanke hand een klontje, twee klontjes in het kopje werpend dat der zij voor hem op de gerrydon stond ging hij voort zouden de broeders ertegen hebben dat wij onze predikant verzochten nu hij ons hierin heeft gekend de zaak met hem te mogen bespreken het ligt geen sinds in mijn bedoeling pressie op hem te oefenen dit zal te minder het geval zijn nu de invloed van broeder Lovink Halster zeker tegen de mijnen zou ingaan ik vind de zaak van zoveel belang dat ik al het voor en tegen broeder Lovink Halster voelde iets als een prik toch Tevens voelde hij voldoening jongheer van Lodijk miskende de waarde van zijn mening niet en nu de broeder voorop gesteld had geen pressie zal geoefend worden was er tegen dit onderhoud geen bezwaar daarop broeders Mout zich volgar met het voorstel verenigde werd besloten dat broeder Lovink Halster de predikant zou bezoeken en de broeders telefonisch berichten hoogstuk 28 vrouw van Rooyen bevreemde mevrouw zich neeltje hoorde het heel goed mevrouw haar toon was niet weinig ontstemd, ze knikten en trachten met de ogen te zeggen dat ook zij van dit morgenbezoek niets begreep Dina's vader of Piet haar broeder zou komen zo had mevrouw aan Dina gelast met een kruiwagen voor het goed nu, laat de vrouw daar maar even hier, zijn mevrouw alijden bereiden zich voorop klachten, misschien begon dat mens een seine, het was maar goed dat wedelaag uit was als het nodig was, zou zij haar doen gevoelen dat de belofte mevreulen van lakervelden bij ongepast gedrag, kom worden ingetrokken rustig ging zij voor het met het afwassen van de ombijtkopjes dan zag vrouw van Rooyen meteen wat dan last uit vertrek van Dina gaf daar mevrouw, nu werk van de meid deed omdat zij van krookje niet alles kon vergen Goedemorgen mevrouw de toon was netjes mevrouw zei, dat de vrouw kon gaan zitten en sprak daarbij haar bevremding uit dat niet Dina's vader of haar broeder was gekomen, maar het was niet voor het goed dat de moeder kwam, mevrouw moest haar niet kwalijk nemen, ze had niet anders gekend dan zelfers even gaan, want ze moest het mevrouw toch eens zeggen hoe ver altereerd ze geweest was, dat vrouw Telders de rugbaarheid had veroorzaakt Vrouw Telders? De wat? De rugbaarheid van Dien en hier meher mevrouw mevrouw wedelaag ving het kopje dat aan viel op haar schoot in een punt van de doek toen voeg ze met strakke koele bevremding hoe, breng je vrouw Telders daarbij te pas Varskus mevrouw, dat is het net zat er ergens de buiten mot te houden ik zelf binnen nog express wezen zeggen, ze wist ervan door mij, door dochter, maar vrouw is zeker niet onkundig dat die verkeering heeft met mijn zoon zo is vrouw Telders van Dien en meher hier dat hebben me niet keren beletten het was slecht van der, dat ze het zei ze wijdt dat wij het onredelijk vinden het is hard genoeg van piet me jonge mij net nou de verkeering verbroken ze liepen al jaren samen maar mijn man sting erop dat mevrouw zou weten dat het aan ons niet gelegen had grijd zei hij, loop jij er het zelf eens heen om daar kondelaas bij mevrouw geweest binnen even was Aleida ontsteld ze kon iets als Dien en hier meher niet horen het was of die vrouw haar zarn wilde juist als bij dat andere bezoek die avond toen wedelaar zo bedroefd was toch verder menen ze te begrijpen dat vrouw van Rooyens excuses maakte dus had dat vrouwtje Telders gebabbeld en de van Rooyens wilden van alle aansprakelijkheid voor de praatjes af zijn nu er bleek goede gezindheid uit klagen kwam de vrouw blijkbaar niet ik vind goed dat je dit even komt zeggen Dominé en ik hebben niet getwijfeld of jullie zult je oortentelijk gedragen in deze droeverzaak daarom ook doet het me genoegen dat mijn vriendin, vreulen van lakervelden je wat te hulp zal komen wat verder die praatjes betreft er wordt nu eenmaal altijd gebabbeld maar malen gehaubt dat het stil zou blijven ik en mijn man aan ons zet het niet gelegen mevrouw oh maak je daar nu maar niet bezorgd over trouwens onze zonden moeten wij beleiden vrouw van Rooyen ook voor de mensen ik weet dat Dominé over de zonden van zijn zoon de kerkeraad al heeft onderhouden natuurlijk tevens over Dina als hij zich nu vooral maar veroot moedigd voor de heer hij alleen kan haar vergeven Dominé komt eens gauw met haar spreken oh daar zal ze blij mee zijn mevrouw mag ik het er al zeggen mevrouw zet zo gewijn toen ze gisteren thuis kwam met te zeggen thuis en dat Dina geweend had mee in de vrouw van Rooyen erin te slagen gepaste woorden te bezigen ze had in vroeger jaren toch ook in goede huizen gediend oppassen dacht ze is hier de boodschap want begrijpen deed ze er niets van moest er juist wel over worden geklesd harenbied van Dien wist de zonden toch wat kon dat met die kerkeraad geven ah fijn het jong was daarbij met Dien als de kerkeraad Dien maar niet alleen nam Dominé die het rond vertelde vrouw van Rooyen kocht er niet bij daar had ze nou mot omgemaakt met vrouw Telders wie had zoiets kunnen voorzien en dat mevrouw in deze gezintheid Dien in een en de uitgestuurd had leek toch ook niet redelijk ah fijn het was niet met nieuwe ruzie maar ze kon nou best zeggen van die woensdag ze zag wel mevrouw dacht ga je nog niet maar daar zou ze het nog over hebben ze moest het netjes nederig vragen dan mocht ik mevrouw bedanken zei ze en stond langzaam op en bleef wat geborgen naast de stoel staan dag vrouw van Rooyen zei koeltjes mevrouw grootse medam vrok de vrouw van Rooyen toch even aarzelen deed ze wel het vroeng in haar wat dat woensdag zou wezen daar in die glazen kasten staan wachten op geld dat haar leerrechtens toekwam waar die kale medam hiervoor moest bedanken en ze vroeg het met toevig lachje mevrouw moest haar niet kwalijk nemen wat ze verzoekend dors was om haar man ze was nooit neergens nog van een bedeling van Rooyen had ook versoenlijk zijn brood al was het een zware bestrafing van god met de winterdag een kind thuis te krijgen zonder loon en zonder kost geld daar lijf haar van Rooyen een zachte druk op maar nou was het ware die naal moest te halen net op de frullen de armendag haar maakte het niks het was voor de dochter wat op de moeder niet graag voor de kind maar van Rooyen had daar nou zoveel op tegen als mevrouw met haar grote invloed het was een verzoek wat veelde je dan mevrouw deed de vraag of ze wel bijzonder verbaasd was smakker dacht vrouw van Rooyen haal jij ze ze was bescheiden, een pas genaderd en voeg rondweg, een andere dag als Dien op een andere dag mocht komen als het niet te veel overlast gaf voor de frullen dat Dien daar kost geld niets woensdag haalde ze kreeg nu per taal de mevrouw in de ogen ze dacht, nou mot het daar ga ik niet vanaf, als kost geld zullen ze het betalen mevrouw keek boos met een boze beweging had ze de teedook op tafel gelegd, het zou erg lastig zijn voor de frulles een Christen strijd tegen valse schaamte maar mevrouw zou we over spreken van Rooyen of de zoon wie het goed kan halen, hoorde dan wel wat de frullen gezegd had toch onvoldaan over eigen beleid verliet vrouw van Rooyen de pastorie einde van hoofdstuk 27 en 28 hoofdstuk 29 en 30 van de zonde in het deftige dorp dit is een liepenvox opname alle liepenvox opnamen beoordelen de publieke domein, voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig ga naar liepenvox.org opname door Anna Simon de zonde in het deftige dorp van Johan de Meester hoofdstuk 29 als ik mag werken, had Kleistra gezegd om te leverogieren hij verminderde welitswaarde kracht der voorwaarde door haar te stellen toen hij voor Berkie in dienst huis stond en Mies had er eerst niet veel van geloofd toch ditmaal bleek het te dichter ernst zelfs aan voorstelling tot prijarten gaf hij volstrek niet altijd gevolg het maakte zijn gast hier wat zenuwachtig wel zette ook Berkie zich tot schrijven hij had zijn roman en een nieuwe novelle en vooral zijn torneelstuk toch telkens moest hij even naar Willem tot Willem plomb de kamer deur afsloot Mies had vriendelijk geschikt de huiskamer, haar lievelingsruimte was dagelijks tot aan het eten voor Kleistra het gaf wat geschouw met boeken en schriften maar in het kleine logeerkamertje van de zolder afgeschoten kon hij nu onmogelijk zitten en in Berkie's kamer, dat ging niet Kleistra had het gezegd het kon niet Mies wist, het stelde haar man te leug hij had zijn schrijftafel leeggeruimt en Kleistra ging daar saavonds aan zitten en over dag zat niemand eraan de gast hier werkte op de divan aan de kleine bibbertafel vergeefs schreef hij voort aan zijn tweede bedrijf wel had Willem het eerste gelezen en verklaard ik vind er veel goeds in veel, ook lommerlust wist het nu maar het bleefde moeilijke kwestie hoe ver kon Berkie met goed wat zoen gaan Parvenus was toch de historie daar hovings papa, mama, zelfs groot mama de figuren leven, ze lijken zei Willem toch het eerste bedrijf gaf enkel de opzet nu in twee moest de handeling komen mocht hij daarom Gerrit in brengen zonder de strijd van papa met oom de beroers die elkaar het rijk worden misgunnen die elkaar wegpijten bij de zaak als twee rekels bij een wijfje was er geen handeling en hoe dan? de vreugde over Willems oordeel had Berkie een dag van werkkoorts gegeven Mies had hem snachts in de slaap horen praten de kwestie had er moed doen zakken had hij maar nooit van zijn stuk gesproken dan gaf hij het uit onop pseudoniem en kom met allen en alles zijn gang gaan maar omdat Mies zo dik was zeerden en zijn schoonvader telkens spottend verweed schrijvertje zijn dat ze rentenieren had hij het onvoorzichtig verteld daargens nadat hij bedacht had een drama of tenminste een goed toneelspel het winnig gevecht van geboeders hoofdink iedereen wist nu hij schreef voor toneel wist iets van de inhoud hij dorsd, hij kon niet alles schrijven juist zoals de papa gegaan was en hij mist de talent van verzinnen dat was nu helemaal zo nou ja, misschien een bewijs dat zijn kunst oprecht was Willem sprak over zijn eigen werk nooit een woord zat maar, las, schreef lette op niemand er was een gast hier, Thuukens opvlog juist doordat hij moest denken aan Willem toen was opeens dat voor taantje gekomen die werkelijkheid er was nog wel linnend voor hem Herman Wedelaar, mooi dientje daar kon hij wel met papa over spreken ruiterlijk had hij geroepen dat maak ik satirisch blijspel in drie bedrijven het hing nu alleen van het materiaal af dat hij alles precies kwam te weten dan moest het goed worden naar het leven hoofdink had ongelooflijk geglimlacht die jongen begon of spak van beginnen maar voor tone did hij nooit wat meer in Nederland maar dit keer leek het waarlijk menend met het vorige toneelstuk waar misje Thuukens op had gezinspeeld had hij zo geheim zinnig gedaan het leek of hij een staatsstuk schreef zo gewichtig natuurlijk doordat er niets van terecht kwam nu hoeft hij hem maar niet eens naar te vragen vader hoofdink kreeg er schik in hij had zich met rijtuig uit de soos laten halen en was bij de jongenlui aangereden ze zouden op lommelust komen eten toch hij vond mis alleen het moukie haar man en haar gast waren uit hoewel gekleed, wou ze liever wachten papa stuurde later het rijtuig nog eens toen moest het wachten en het ritel verscheen daar de soep al op tafel stond waar waren jullie verbeeld u papa ze hebben bij meulenmans gebeliard mis zij dat natuurlijk niet om te klikken ze bedoelden dat iets grappig is de meid was goddank juist de kamer uit toch nu kreeg papa de verklaring Berkie had er geinterviewd naar meulenmans beeliard was het tweede al gegaan omdat berkie op de soos niet kon komen en beiden verkozen nu een madatkochtje boven Westrick of Bellevue met de zaterdagmiddag was er, terwijl zij speelden allerhande volk gekomen en je hoorde toen over niets anders dan Dina dat er haar een geval van mooie dientje en het kindje van herman wedelaag stil, brak hoving af labon toch Berkie liet zich niet tegenhouden opgetogen vertelde hij de jongen was enig, heerlijk Dina, zo had haar een vent geweten was zonder een cent naar de ouwers gestuurd het kindje had een tweede gespot kwam in het heilige geest weeshuis vader hoving verslikte zich in zijn tarbot zo geweldig goed vond hij die Berkie bleek nou wel echt op zijn praatstoel de jongen was waarachtig geestig die kleestraa zat daar leisig bij die dacht natuurlijk weer aan wat hogers voor zijn kunst waren zulke dingen te laag nou maar, hoving hielde dan liever op Berkie hij vond Berkie geestigd voor deze dichtig, overdreven en eigenlijk dom het werd Ommers klaploperij, niet anders hafijn als Berkie dit keer tenminste maar eens doorzetten met zijn werk een comedie van die geschichten terwijl zijn schoonzoon uitverteld zich repte aan zijn mooitje tarbot en Emmie vermakelijk kleestraa plaagde met dienst hartstocht voor bulletten klinkte hoving mis je toe dat kind genoot er zat op haar mannie had blijkbaar in de penarie gezeten wat papa en mama zouden zeggen daar mannie zich zo had verlaten in de kroeg en nu had mannie papa laten lachen nu, papa gaf ze graag gewonnen hij wist heel goed wat de mensen hem vertelden Berkermeier had de niet mooie dochter van hoving en kolomercenten getrouwd en die parvenu was al blij geweest dat hij deze schoonzoon van nette familie dankzij zijn geld had opgedoken het jongen gezin teerde op zijn zak ach, daar hadden de mensen gelijk aan gelukkig kon het er nog wel af van schrijverij kan haast niemand leven kunstbescherming, dat wou men toch hij beschermende de kunst van zijn schoonzoon en al die kwezels hier in het dorp al die trotsen, fijne beschuiten die te hoog in de afkomst zaten om zich te verwaardigen tot ook maar één beleefdheidsvisite op Lommerlust ze zouden nu nog wel eens aan meneer Hoving denken Lodijk die tegen iedereen jeu zei hem als een oude vent bleef meneeren Hoving wist het zeker voornamelijk Lodijk had verleden najaar zijn kandidatuur voor de raad geketst hoewel hij als gematigd liberaal was aanbevolen Dormster, de meubelmaker had als een verkozen boven hem natuurlijk iemand die van hen af hing van dat liberalisme dat zoet de mond houdt en dan lid van de kerkerraad ze wisten wel dat Hoving niet kerks was zijn dames gingen nu en dan was hij bijvoorbeeld op oude jaar gegaan maar als wezenlijk kerks had hij nooit zich voor gedaan en nu moest de vroomheid er dan maar eens horen er waren wetten van zedelijkheid waar de vroomheid zich ook aan moest houden en anders zouden dorpsgenoten die geen scheinheilige snuit te trokken hun die wetten even leren pa, rie Perky over de tafel Chrische gaf juist schone borden pa, tronk Perky aan ongeduldig ja jongen, ik hoor Perky had landman gesproken de ondermeester van de openbare en hij had beweerd dat Herman Wedelaag strafrechtelijk kon vervolgd worden wegenens verleiding van een loontrekkende in het huis van haar dienst oh, ongeduldigde mevrouw Hoving al door die onkieze zaak en dat terwijl Chrische binnen was laat we nu eens over wat anders spreken viel Emmie haar moeder bij Mies bloosde en keek gebeld langs haar zuster mocht het weer niet en was Emmie jaloers? Emm was toch geen vrouw voor Kleestre stel je voor, die uit zijn hij hut goedig, met even een blik naar de meid vertrouwelijk de Hoving naar Berky hij zei het met dat gedempte stem dat hij om de wettenkennis van die scholfels geen oortje gaf het besprek liep voort over andere dingen toch na de eten, onder de poes begon Berky weer van de pastorie in de groene rotonde kamer pa's kamer, waar dieper leren stoelen in het halfrond voor de gordijnvrije venster stonden daar zaten de heren uitgestrekt met de ruggen naar de lichten welke door groene van je kappen gedempt in het vierkante gedeelte der kamer beover de grote schrijftafel hingen of dat werkelijk waar zou dat die meid zou zijn weggestuurd zonder schadelooistelling meneer Hoving geloofde er niets van zo dom zou dom ineen niet doen, zijn zoon zou toch al over de toon gaan vragen het eens aan de vader of zo de meid is hem als naar de rouwers toen rijkte zijn schoonzoon hem een papier toe leest u dit eens Hoving vat zich kon niet zonder schijden, had geen lust er voor op te staan Berky gaf een draai aan zijn stoel, nam het papier en deed of hij las toch wat daar stond, kennen hij van buiten hij zei het met gedempte stem wel verlegen voor Willem Kleestra bescheiden of als iets dat geheim is Hoving luisterde belangstellend hij lacht het telkens genoegelijk hij zei, nee, verduiveld aardig vind je niet Kleestra er kwam geen antwoord op Kleestra sliep een prettig mens, zei Hoving luid versriekt, stoten zijn schoonzoon hem aan vindt hij het goed ik heb het hier naar het weekblad gestuurd naar Loving Halster toch niet met je naam Berky knikte ontkennend de wend neemt het toch niet zijn bladkenner alweze het kris het brengt God ja, tussen zaterdag avond Berkermeijer liep snel naar de belknop, het papier leid hij op de schrijftafel Hoving opgestaan, nam het in handen hij las mooi dientje diende vroom en verleidtig niet in de kerk, maar vlak ernaast totdat zij, ach, mooi kind hoe spijtig, de pastorie verliet met haast vermenigvuldig, vroom hij telt niet, steeds het uur van zijn raadsbesluid het gebod dat Sarah onvervuld liet maakt die naar moedig, eer dan bruid wie is dat, Sarah brak Hoving de lezing af de vrouw van aardsvader Abraham oh, hey Hoving begreep niet maar dat gebod is toch vermenigvuldig en je zegt dat zij het onvervuld liet Sarah, ja nadat zo per ouder dag moedig geworden was Sarah oh, lag de Hoving dat vond hij grappig hij kan toch zien dat je uit een vroom nest bent zeg, je moest dat naar Asmodee sturen kamer uit de rotonde stoel stik, zij berken mij er boos dit flinke antwoord, deed Hoving plezier er werd getikt, de meid bracht het weekblad het gedicht bleek niet geplaatst dat dag ik wel, zij Hoving schampig toch zijn schoonzoen, bit ze terug dan stuur ik het naar stad naar de volkspanier hoofdstuk 30 toen zondags ging door het dorp de mare wedelaar had erover geprekt het werd zacht of schuchtig of met ontroerdheid in de huizen der trouwste volgelingen meegedeeld aan wie daar niet naar de kerk geweest waren het werd besproken in de equipages welke wegreden van de kerk naar de buitens en reeds in de vestibules der grote huizen zowel als aan lunchtafels waar geen kinderen mee aan zaten, werd nog gefluisd of met reserve gesproken over dat in de ochtendpreek verhomen en onverschillige kerkbezoekers hielden kennis aan op de weg want ze moest ze het even vertellen een kwartier na het uitgaan der kerk was het in het kroegje van meulemans en de eerste sociëtijdsbezoeker voeg smiddags, toen er een tweede verscheen heb je gehoord van de prik vanmorgen er waren hoorde resten gaan snikken mevrouw wedelaar had gezeten doodsbleek, een zakdoek in de hand die ze niet gebruikten vreule constans van lakervelden had men de tranen van de wangensiendruppen de oude vreule sitzen rijkte je vrouw lovink Halster die naast haar zat de odekalonje flakon toe daar zij zag dat hij niet wel werd geërgerd had men zich aan een vrouw die bij navraagd na de kerk de moederbleek van het meisje dat er herman wedelaar verleid was het mens had al te luid zit te snuffen lang bleef de kerkeraad bijeen Geertsen, de veldwachter die al de tijd met de koster had staan praten berekenen, bijkans 3 kwartier het rijtuig van het kasteel dat eerst de baronnes had weggebracht moest terugkomen voor de baron en wacht er toen een groot halfuur hoeveel malen de kerk omreed viel niet te zeggen toch de koster had tegen Geertsen gezegd hij je gezien, de baron zat niet in zijn bank met de kerkeraad had hij gezeten dit was Jan van Lodijk's werk geweest tijdens de bijeenkomst op dominee's kamer had hij in dienstplan berust de oude heer Loving Halster had hem een paar maal geïrriteerd, toch tegen de geloofseiger van de diep gesochter predikant had hij zich niet willen of kunnen verzetten alleen had hij aan het eind met aandang verzocht dat dominee nu over niet meer zou spreken, nog tegen de andere kerkeraadsleden, nog tegen iemand van de gemeente dominee had er opgestaan een uitzondering te mogen maken voor de wedewer van Rooyen, de grootmoeder van het geval Lodijk had er kent, dat was heel iets anders zegt strong hij erop aan dat dominee ook tegen die vrouw niet zou zeggen van zijn voornemens voor de zondag morgen. Dan, zo ging haar voort, heb ik nog een verzoek ik zou namelijk ook zelf een uitzondering willen maken, morgen komt meneer Van der Waale terug onze president moet, dank mij, ingelicht worden. Bruddersmoud knikten ter stond goedkeurend dominee verklaarde zich bereid tot een bezoek op het kasteel, doch van Lodijk wint ze de predikant deze moeite te besparen, hij zou het meneer Van der Waale gaan spreken. Het gevolg van deze beraadslaging was dat mevrouw Van der Waale, met de jongen met vrouw Klinkig, die de pleegouders bij de terugkeer had opgewacht, plaatsnam in de bank van het kasteel, toch baron Van der Waale te zitten kwam tussen de broeders Smoud en Van Lodijk in de bank van de kerkeraad. In de consistoriekamer hield de president kerkvocht een kort toespraak, alles stonden, doch op de dominee wedelaar gaan zitten. Welgarne had de geschokte man met moeite uitgebracht. De broeders zagen zijn rechterhand beven op de stoeleuning. Broeders Smoud had zijn eerwaarde een glaswater willen inschenken, toch met een hoofdknik bedankte deze. Broeders Van der Waale sprak hartelijk. Hij voeg verlof met een persoonlijk woord te beginnen en getuigde van de ontsteltenis welke de mededeling van broeder Van Lodijk hem de vorige dag had gegeven. Hij had moeite gehad een kind uit onze pastorie, een zoon van onze dominee wedelaar. Daarna had het ook hem wat gekost enig verband te leggen tussen de afdwaling van de zoon en de verantwoordelijkheid van de vader, als herdig en leraar. Toch broeder Van Lodijk had hem verzekerd. Dominee wendte zijn gemoet te ontlasten. Naar die wens had de kerkeraad zich te schikken. En uw dominee had gesproken. Nu getuigde zeker de andere leden van de kerkeraad met hem. Hebben we een woord gehoord tot de gemeente dat diep heeft getroffen, dat elke vader de hands had doen steken in eigen boezem, en dat niet slechts de dankbare liefde, maar ook het eerbiedig vertrouwen in de man die God gesteld heeft tot een voorganger van de gemeente zichs kan versterken en vergroten. Er was een klein gemompel van instemming. Dominee wedelaar zat sprakeloos neer. Zijn lichaam schokte. Traanen vielen op zijn toga. Broeder Lovink Halstig tracht de afleiding waarin de kring van zwijgende mannen met broeder Nagelbloem, de Diaken een gesprek aan te vangen over de tekst welke zo geluk was gekozen. Die enkele woorden van Philemon, de gemeente die te u in huizen is. Hoe duidelijk drukten zij dadelijk uit het gevoel waarmee de hieren herder kwam tot zijn gemeente, dat besef van gemeentzaamheid van vertrouwelijks de omgang, die innige gemeenschapszin als verzinnenbeeld in de toestanden onder de eerste christinnen, volgens deze tekst en volgens de woorden de mensen en uit Romeinen bij inkomend in het huis van de voorgang een medearbeidig van de apostel. De kring van broeders luisterde toe. Dominé Wedelaag zat als verwezen. Ja, zei broeder Nagelbloem. Ik heb eerlijk gesproken is later begrepen waar Dominé heen wilde. Ik wist wel van broeder van Lodijk bracht snel een vinger voor de mond, dat broeder Nagelbloem zich niet zou verpraten. Ik vroeg hem niet langzaam op. Het hoofdheffend hapte hij naar adem, de ogen onder de bril gesloten. Wilt mij verontschuldigen, sprak hij. Ik heb ook nu uw broederlijke toegevendheid nodig. Ik had mijn krachten misschien overschat. De heer is mijn genade geweest, doch nu schiet de kracht te kort om u te danken, u voor al die lieve woorden. Hij drukt de broeder van der walen de hand en u allen voor wat hij in dit uur voor mij waard. Ik wist er de handen der andere broeders. Bij het naar huis gaan met nog twee broeders, herhaalde broeder Nagelbloem dat hij Dominé aanvankelijk volstrekt niet had begrepen. Ho, je wist er niet van, zei broeder Dormsig. Wist er de andere broeders dan wel van de prik? Broeder Nagelbloem had al zoiets menen te bemerken uit het geen baron van der walenzijde. Even, bleef mijn staan in een kring. Ook broeder Meertens keek verwonderd, dat enkele leden wel ontbleken. Broeder van Lodijk was meegereden naar het kasteel. Een briefje van vreule constans had Alijda Smanus Morgens gewaarschuwd. Schielijk was vrouw Rietgors ontboden, die gelukkig geen ander werkhuis had en Neeltje ging nu in Japan naar de bel. Het eerst kwam de oude vreule sitsen. Uit haar zeggen begreep Alijda wat haar onduidelijk was gebleven in het briefje van vreule constansen. Men zei haar vandaag bezoeken. Jan van Lodijk was zelf bij de oude vreule sitsen geweest om haar te verzoeken ook te gaan. Je begrijpt, lieve, ik kom met opzet wat vroeg. Het zou anders te druk zijn voor mijn hoofd. Vreule sitsen had een vigilantje van Westreik genomen. Terwijl dit wachten voor de deur reed de equipage der vreules van Lakervelde aan. Vreule constansen was er alleen. Haar zuster zou later komen met het nichje. Ik blijf wat langer, lacht de vreule constans tegen de oude vreule op de kanapé, die vriendelijk antwoorden. U bent zo de vriendin van de huizen. Je geeft straks wel een kopje thee, informeerde vreule constansen. Ja, vreule, met een haagsbeschuitje. Tocht niet nog iets, van port of zo? O, nee, verwiep vreule constansen. De auto van de Engelenburg reed voor. Nu zonden er drie rijdtuigen voor de pastorie. In de kom begon mij te kijken. Al was grootvader Egberts ter zielen. De smitsen letten zo iets wel op. En desgelijks de bakkersvrouw en een enkele bezoeker van Westerik en Berkemeier op zijn divan. Hij riep ermies bij en ook kleestra. De beide heren van Sieten kwamen. Ze waren niet in de kerk geweest. Verschenen daar eigenlijk zeer zilden. Toch Lodijk had de jongen van Sieten opgebeld die niet dadelijk had begrepen. Hij dacht eerst dat er iemand dood was. Hield, na betere uitlegging, aan het begrip Condole Jansen bezoek vast, wat van Lodijk ongepast vond. Was echter dadelijk zelfbereid en bepraten de oude heren. Het was nodig voor het gekletse in het dorp. De oude heren van Sieten betuigde zijn deelneming. Moeilijke dagen voor mevrouw Weedelaag. Allijda vergemakkelijke de situatie niet toen zij vroeg naar mevrouw van Sieten. Dank u wel, heel wel. Dat ze zeggen, u weet, altijd die ellendige kwaal. Anders was mevrouw meegekomen. Allijda moest haar excuseren. Domineer wel? Ja, dat was juist het zo fastjeuze. Die goede man was op zieke bezoek een verversknecht aan de Oosterweg, een kankerpatiënt die op sterven lag. Allijda had zo gezegd, doe het morgen. Zalt hij met briefje er vreuden doen lezen. Maar soms was Weedelaag zo koppig. En nu, zie je wel, nu kwamen er heren. De heren met vrouw Lovink Halster vervingen vreule Sietse en de heren van Sieten die tegelijk weg gingen. Oude vrienden van Weedelaag. Allijda vond beiden iets arrogant. Het waren toch maar burgermensen. De hoge hoed van Lovink was nat. Allijda belde om teewater. Het was nogal vroeg, maar je wist niet wie er zo dadelijk kwam. Nu met de Lovink had ze gelegenheid. Vreule constans praten met hen. Over de preek en domineer sielskracht. De heer had de arme man gesterkt. Wederom hielte er een rijtuig stil. Allijda was te ontsteld om te kijken. Nog altijd immers geen weedelaag. Toch aan de kamer deur kwam gepraat. Jan van Lodeck dronk domineer binnen. Die moedde hij niet. Toch hij niet het eerekleed van de eivige ziele herdig die nooit let op regen of wind. Jan van Lodeck bracht een lach op het triest ernstige gelaat. En achter Jan van Lodeck kwam zijn broer Gijs. Het was dienst eerst de bezoek in de pastorie. U moet me mijn onbeleefdheid ten goede houden, mevrouw Weedelaag. Het is een onvergevelijk verzuim. Ik had u al zo lang mijn opwachtingdienen te maken. Nu echter, kon ik niet wegblijven. De bezoeken van uw man in de tijd toen ik ziek was zijn me zoveel waard geweest. Anleiden voelde vocht in de ogen. Het was druk en vreemd. Maar ook heerlijk. Al die liefde en waardering. En zo markant naar die preek van gister. Wat heeft uw man de gemeente ontroerd? bedacht u Jan van Lodeck haar. Zij stelde die woorden op hoge prijs. Daar ze wist dat hij deze preek niet gewenst had. Vreule constans hield met de thee. Juist zat Aleideven daar iedereen had toen ze zag. Het rijdt daar van klinkig. De burgemeester en mevrouw. Ze waren niet in de kerk geweest. Waren altijd lauw, dacht Aleide. Dag burgemeester, zei het ronduit. Hij had niet zelf de preek gehoord, maar hij had over de preek gehoord. Ieders mond was er immers vol van. En zo sprak het vanzelf dat hij als hoofd der burgelijke gemeente behoefde had domineer wedelaag in zijn verdrietelijke omstandigheden zijn sympathie en achting. Ik dank u, zei domineer wedelaag, zacht. Hij had nog bijna geen woord gesproken. Ook gijs van Lodijk, naast hem, was stil. Het was nu een zeer grote kring geworden waar men praten als groepsgewijs. Aleide dacht, had ik dit kunnen voorzien? Dan had zij krookje beneden genomen. Al die kopjes, zij kon het haast niet af. De dames van Ierde vervingende lovings op wierig aan weinig gelet was. En toen ook de Lodijks waren vertrokken, van het kasteel voor. Aleide voelde bepaald een sensatie, het grote rijtuig met de twee schimmels en zoals de palfrenier van de bok geleed. Mevrouw Van der Waale gaf haar een zoen. Aleide voelde zich zeer ontroerd. Ik heb moeite gehad om hier heen te komen, zei de mevrouw Van der Waale. O, mevrouw! Nee, lieve, je begrijpt me verkeerd. Het moeilijke was, mijn dochter wilde mee. Maar dat vond ik voor jullie. Aleide verzekerde dat ze de jongen met vrouw klinkig juist erg graag ontvangen zou hebben. Onderwijls spakt de baron met je vrouw Van Ierde. Vreule constans was bij het overrijken van teekopjes uit haar hoekje bij het ruim gekomen en zat op de stoel van geis van Lodijk naast Wedelaag. Zij vond de goede man onrust wekkend stil en afgetrokken. Het aardige idee van Jan van Lodijk dat men hier vandaag een visietje zou brengen, had vreule constans ons vader. Doch al deze hartelijkheid is geen Wedelaag niet zo verblijdend te treffen als hij had verwacht en gehoopt. Daarom spakt zij hem er nu over. Met zachte stem, of hij het niet waardeerde, zoveel liefde betoond der gemeente. Het trof hem meer dan hij zeggen kon, zei hij. Dat de vreule zag wel, de vader leed. Haar zuster Clara kwam, vond zij, laat. Er was thuis morgens lang beraadslaagd of het comele faux was dat Clara hetje meeging bij de bezoek. Wel wist het meisje dat dominees zoon zich doef had misdragen, maar toch. De overweging dat de zaak zelf natuurlijk door niemand zou aangeroerd worden, had het anders doen besluiten dat Clara hetje wel meekon. En nu trof hun nichtje uit aardig. Juist toen zij en tante Clara er eindelijk waren, reed de auto der van Beekesteins voor. En Clara kreeg een denkbeeld van de achting welke domineer Wedelaag in het dorp genoot toen ze meneer van Beekestein hoorde dat hij, als litter, staten een conferentie had gehad met gedeputeerden toch die bijeenkomst een paar uur vervoegd had gekregen en nu zeer gelukkig was domineer de hand te drukken. Het was zeker het treffend moment van de middag. Aleida gaf Griff het de vreule toe nadat alle anderen waren vertrokken en die lieve vriendinnen van Lakervelde nog een ogenblik napraten. Een troostrijke middag was het geworden. Zoveel sympathie. Algemeen. Je neef stork is er niet geweest. Veel vreule constans, plotseling uit. Oh, stork! Smaelde Aleida. Hij heeft het erg druk. Er zijn weer vele zieken, zei Wedelaag. De vrouwen zagen ook al daar aan. Wanneer nam die man iets kwalijk? Einde van hoogstuk 29 en 30. Hoogstuk 31 van de zonde in het deftige dorp. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opname behoort tot de publieke domijn. De informatie of hem je aan te melden als vrouw Wilger ga naar LibriVox.org opname door Anna Simon. De zonde in het deftige dorp van Johan de Meester. Hoogstuk 31. Mevrouw zei Neeltje, des donderdags morgens. Nou, bennen ze nog van Van Rooyen het goed niet wezen halen. Wat zeg je? Neeltje schikt er ervan, zoals mevrouw uitviel. Beteuterd nam ze haar leitje van tafel dat mevrouw net had nagerekend. Ze zag mevrouw voortgaan en toen ze zich wassen, toch toen ze zich omdraaide, grommde mevrouw. Waarom zeg je me dat vandaag pas? Ik wil dat goed niet langer in huis hebben. Loop dadelijk even naar de baas van het kasteel en vraag of die aan Van Rooyen wil zeggen dat hij om twaalf uur met de kruiwagen langskomt. Vandaag! Die akkelige vrouw van Rooyen wat wilde ze dat ze het goed hier liet? Het maakte Alleyda zenuwachtig. Ze had toch al zeer moeilijke dagen. Haar beste man bleef zo neerslachtig. Hij trok het zich vreselijk aan van Herman. Daarom had zijn haar Leo geschreven dat hij een paar dagen over zou komen. Hij moest toch ook weten wat er gebeurd was. Weedlaag had al twee maal gezegd dat hij schrijven wilde aan Leo. Dacht de arme man kwam in huis tot niets. Vol ijveriger dan ooit deed hij alles wat eraan herdelijk werk te doen viel. Maandag, na die vermoeiende middag, gaf hij nog twee uren kategisatie. Maar thuis kon hij neerzitten als geslagen. Loesje had gisteravond geschrijd doordat ze dacht dat paatje boos was. En nu Jopie weer verkouden. Alijda wilde niets turen om stork. Dacht zo gaf het haar nog meer drukte. Krookje was een heel goed meisje maar men kon niets aan haar overlaten. Zelf wat Alijda Jopie op. Krookje had een thermometer gebroken. Bovendien moest het zeer nauwkeurig gebeuren in die ze storker buiten zou houden. Deze oude koortsmeter deugde nog wel maar men moest door telkens twee streepjes aftrekken. Dat kon Krookje toch niet doen. Zo kwam er allerlei neer op haar en dat is niet zo. Deze koortsmeter deugde nog wel maar allerlei neer op haar en dat terwijl ze zich moest sparen. Wel gaf de heer haar kracht naar kruis toch zij voelde maar al te dik was niet meer de vrouw te zijn van toen Wimmy moest komen. En nu, ach nee, ze was alvast sterk niet zeker van dat die van Rooyens niet iets in het schild voerden. De bedoeling kon wel geen anderen zijn dan wedelaar wat geld af de persen en dit zou het ergens er niet wezen maar hem zou de houding die mensen grieven en het gebeurde bedroefde hem toch al zo. Hier had de vrouw zich correct gedragen maar men wist tegenwoordig niet meer. Het volktrat op, het durfte dingen waar men vroeger niet van hoorde. De luidruchtigheid daar vrouw in de kerk was tellig comedispel geweest een onheilige poging om zich te doen opmerken. Anders gaat iemand niet zo tekeer. Gode zij dank had wedelaar er niets van gemerkt uitsluitend vervuld van zijn preek dat hij was. Maar vreule constanzen had het geïndigneerd. Toen aanleiden haar zijde haar neken en zuchten. Vreule klaren zouden het mensen over onderhouden. In aanleiders gepijnzen kwam brusk en breuk. Ze herinnerden zich te beloften die ze een vrouw van horeen gedaan had. Het was vandaag al donderdag de vrouw moest dus gisteren op beuk en beek geweest zijn als hij tenminste ook dat niet verzuimt had. Ach, dat zij dit had kunnen vergeten maar hij had ook zoveel aan het hoofd en al dit meddienen ze gruwde ervan. Het was een schrikkelijke beproeing voor de vallen. Neertje kwam berichten dat de tuinbaas beloofd had gijs van Rooy te zullen zenden en daar alijden alles had omgewassen verzocht zij de meid tot op de bergen zij moest nu weer naar Jopie gaan zien. Drie uur later zat ze aan de koffietafel en wachtig wachten. De kinderen die nu krookje er was ook op weekdagen beneden kwamen voor het tweede ontbijt waren al weder naar boven zij las de lely van ons forstenhuis een wel mooi boek dat klaartje lagervelden de vorige dag was komen brengen de tantis had het ook pas genoten alijden werd er doorgeboeid doch Thuikens kreeg zij op de klok dreven haar gedachten af zij kon niet hebben dat wedelaar laat kwam het maakte haar onrustig angstig hij moest een soort krijgen al die bezoeken dik was zover wedelaar was immers niet jong meer zij was met een oudere man getrouwd het was haar plicht als vrouw en moedig daarmee de rekening te houden nu men zij jopen te horen hoesten ook aan tafel had hij een bui gehad gelukkig was er nog altijd geen koorts 36.5 vanochtend of 6 dit wist zij niet heel zeker het boek had zij naast haar port geschoven overlegende of zij naar het kind zou gaan kijken toen ze blij van de huispel schrikten eindelijk zou daar wedelaar zijn dat vreemde luidruchtigheid klonk door de gang leo wedelaar nog niet leo hij maakte altijd grappigst met neeltje zo aardig als hij met burger mensen moedig daar ben ik maar vader komt niet hij was opgepikt door meneer van bekestein de dochter van die zijn kutsier lid op sterven ze reden hierheen om het hier te zeggen en kwamen we bij het station achterop leo kuste zijn stiefmoeder op het voorhoofd toen met haar hand nog in de zijne zij hij op een toon waar al de gewilde tijd er binnenkomst uit was moedig wat is dat ellendig van herg bedrukt keek ze naar hem op en knikte vader zag zo bleek zo oud hij trok aan een stoel als om te gaan zitten toch bedacht zich voeg scene wachtig is her boven boven herg wel nee hij is toch niet alweer terug naar erinber hij is helemaal niet over geweest en we laten hem ook niet komen voeg de aleide na even wachten er bits met stelligheid aan toe nu was leo gaan zitten hij keek onthutst zo zei en bleef staarend zwijgen toch niet lang, hij had behoefte te vragen te weten hoe was vader aleide vertelde van vaders droefheid van de verbijstering in huis en dat vader even neerslachtig bleef zelfs na al de deelneming door de eerste familjes de van der Walis, de klinkers van bekestuin ook repten zij van een brief aan her waar vader een halve nacht aan was blijven doorschrijven maar ik begrijp niet begon weer leo is her dan niet nodig hier wat zou hij hier doen stoof de stiefmoeder op voel je dan niet hoe pijnlijk het zijn en waar zou zijn komst toe dienen het zou het gepraat in het dorp maar verergeren leo is gelaten vertrok van angst hij aarzelde iets te vragen hij moest gelooft u dat hij van Dina heeft gehouden moedig aleide zacht leo aan ontstempt en verwonderd wat bedoel je voeg zij heeft hij haar willen trouwen moedig maar jongen hoe zou her nu trouwen en dan met iemand als Dina hij heeft gezondigd doordat hij meeslepen door zijn hartstocht mogen de heer het hem vergeven leo versprong op zijn stoel van pijnlijke opwinding was er hartstocht weet u dat zeker heeft hij haar daarom van trouwen gesproken of heeft hij bewust haar voor gelogen jongen wat een peniepele vragen zijn zon blijft immers dezelfde en daarvoor zal god hem ter verantwoording roepen nee moedig het blijft niet hetzelfde natuurlijk heeft hij verkeerd maar het is toch heel iets anders of hij te goeder trouw geweest is of gewoon haar met leugends verleid heeft je moet wat bedaren leo als vader voor thuis komt ik heb je juist voor hem geschreven hoe meent u dat jouw gezelschap hem af zou leiden maar moedig hoe wilt u, her is toch mijn borig je begrijpt me verkeerd het spreekt vanzelf dat ook jij bedroefd bent het zou treurig zijn als de zonde van je broer je onverschillig liet maar je opwinding moet je beheersen om vader niet nog bedroefd uit te maken met een ruk trok Leo iets uit zijn jassak een kleine courant hij voude haar open weet u of vader dit heeft gelezen hooghartig en wantrouwen keken leiden en vroeg wat is dat de volksponier het weekblad van de socialisten een klein uurtijd daarom liep ik naar dolf van woest terwijl ik er zat kwam kalsleven oplopen u weet wel, die vriend van her van de vrije wist u dat hij geincageerd is met Betsy Kruisdorn hij is een grote vriend van dolf en deed gegeneerd toen hij mij daar zag hierom begon ik dat dolf en ik juist over her zaten te praten of her hem ervan had geschreven toen kwam hij los her liet nooit meer van zich horen maar nu had hij wel niet de naam haar al te verstaanbare aanduiding van zijn vroegere vriend moeten vinden in het blad van de socialisten het is afschuwelijk uit een zeer welvarend dorp in de omtrek wordt aan de redactie bericht ja, Leo, spaar me dat niet waar socialistentaal wens ik niet te horen maar moedig, het betreft ons huis een gebeurtenis in de pastorie waar het hele dorp schande van spreekt zo staat er juist, en als kalsleven vandaag in die pastorie was geweest zou hij een andere taal gehoord hebben ik begrijp niet dat iemand die zijn opleiding aan de vrije universiteit heeft genoten zulke plaaden leest of is hij soms christenssocialist ach, wat komt dat erop aan moedig wat hem zeer deed en mij ook was dat wat hierover Herman staat uit feitelijke begrijpt u wel niet kan worden tegengesproken weer klonk de huisbel nu ontstelde alijden gaf zij gejaagd te kennen dat vader het blaadje vooral niet zien mocht toch weder was het wedelaar niet Nieltje kwam als wijvelend op mevrouw toe met de zacht meegedeelde boodschap dat daar vrouw van Rooyen was of ze mevrouw, als er blief een klein ogenblikje mocht spreken alijden werd woedend vrouw van Rooyen is de man er nu toch niet geweest ja, wel mevrouw voor half 1 nog het stemde alijden wel iets calmer nochtans vindigde zij tegen en wat wil die vrouw dan nu dat heb ze mij niet gezijd mevrouw ja, ik kan haar nu niet ontvangen moedig wil de Leo zich mengen in het gesprek toch op een boos een blik van haar, zweeg hij laat haar dan maar even in het jassenkamertje zij alijden zij dacht aan de vergeten belofte het leek haar werkelijk veiliger die vrouw toch maar een ogenblik te woord te staan echter verzocht zij Leo snibber zodra Neeltje de camera uit was zich niet te mengen in gesprekken met de booyen ik dacht dat u de vrouw niet wilde ontvangen omdat ik er ben zij Leo deen moedig vrouw van Rooyen vroeg wel frescus dat zij mevrouw doorst lastig vallen maar haar dina had haar zo'n spijt van dat vader en piet de ralsmaar niet aan waren toegekomen om het goed te halen elke morgen had dina gevraagd vader, ga je het goed nou halen? dina was nog zo met al de gedachten in de pasterie ik heb zo brak met waarde gekant te leiden het radde praten af tot mijn spijt vergeten de vrouwen van Lakervelde over je verzoek te spreken wie van jullie is bij de vrouwen geweest m'n mosse nou wel wachten m'n vrouw omdat m'n vrouw toch beleefd had zij ze snelig ten einde een aanmerking van m'n vrouw te voorkomen en toen plotseling vastberaden geen weet m'n vrouw namen maar weten dat men het kost geldt u betaald kriegen bevangen voeg alijden zich af of zij de vrouw hierop antwoorden hoe zij haar behandelen zou het best was misschien de duidelijke toespeling onbegierd te laten en alleen te beloven dat zij nu met verzoek zou overbrengen het mens stond daar niet arrogant alijden wilde haar beloften herhalen toen de deur van het kamertje op een keer werd geopend zij vrouw van Rooyen vriendelijk goede dag en voeg naar haar man en de kinderen ben je niet koud man wat kom je laat nee domineer was in het warme rijtag van meneer van Beekestein teruggebracht dat meisje zal vandaag wel sterven oh zij alijden nu dag vrouw van Rooyen liet zij op andere toon met duidelijke bedoeling volgen en verliet het kamertje om de vrouw voor te gaan maakte van de gelegenheid gebruik zich omkerend naar domineer die in de hoek zijn overjas opping zij zijn zacht en zoetelijk daameneer wat hij heeft daameneemen in de ziel geroerd en zondag man leeuw is zich riep alijt uit de gang ja ja zij wedelaag 1 jaar naar de gang en 1 tot de vrouw hier het verheugde hem juist van Dina's moedig dat zijn predeking doel had getroffen de toondek 2 jaar verschilde weinig het was nu half 4 leeuw was 2 uur thuis en nog had hij niet met zijn vader kunnen spreken dit ongeduld was hem een voltering, een nieuwe ergenis onverwacht bij de gegrieftheid over herg vandaag wezenlijk voor het eerst voelde leeuw wat telkens de klacht van herg geweest was moedig tussen vader en ons in hij was gekomen gekrenkt door herg vreselijk in hem teleur gesteld en de angst dat herg als een ploerd had gehandeld en de weinige hier nog gehoord helaas versterkt toch al had het er niet mee te maken hij voelde tegelijk iets als melee met herg en drang om hem daarin gelijk te geven het was hier niet meer geheel hun thuis dat volkomen veilige bleek nu ook hem van het huis af hij was gekomen om met vader te spreken en eerst vond hij zijn stiefmoedig die met snimmige pruderie alle inlichting over het doen van zijn eigen broer hem wijgerde die eigenlijk alleen maar bang scheen bang en vijandig tegen Dina en haar ouders en nu hij naast zijn vader zat nu was daar aan de andere kant nog weer die vrouw die hij moeder noemde en belette elke vraag aan vader dient Saar van wie hij pas had gelezen daar leek het hierop dien konden zijn moedig zijn broers en zusters en zelfs zijn voordochtig niet bereiken doordat altijd de nieuwe Tsaritsaar was vertel vader nu liever iets van jezelf zou je van de zomer examen doen oh god, die ellendige die gemeene schijnhardelijkheid in zo'n vraag natuurlijk deed hij immers examen dat wist moeder zo goed als vader comedie, thuis, op dit moment vader leek waarachtig versufd in die korte weken jaren verouderd en moedig omspinde hem met een vertoom van opgewektheid met een verodelijke liefdoenerij waar vader van voelen moest dat het spel was veel van vader, maar ze liet hem niet toe zich uit te spreken, uit te leven zijn grote leed hij, Leo, was toch gekomen voor dat en er mocht niet meer van gered moedig was anders nooit zo spraakzaam nu ratelden ze, duikens wat anders en vader zat daar moe in zijn leunstoel en gaf op alles een goedig kort antwoord maar al zijn voelen en denken was elders men hoorde in de achterkamer een rijtuig voor het huis tillhouden en meteen werd er gebeld moedig was dadelijk één agitatie neeltje kwam zeggen de vreule lakervelden toen stoof moeder op naar de portprisé Leo wipte weg naar de gangdeur wel fluisterde ze hem nog toe te blijven, toch hij wilde eerst eens naar boven hij had de kinderen nog niet gezien bij zijn aankomst straks werd er geslapen hij meende een flinke tijd boven te blijven, die oude neuten van beuk en beek toch hij schrikte zoals jopen uitzag moedig, anders zo angstig voor jopen u zelfs dit ziek zijn licht de jongen had koorts, dat zag Leo zowel hij kreeg met de zwakkerpeuten te doen wat een onnoozel wicht dat krookje, zoals moeder prettig vond van haar te spreken, daar was de kinderkamer mee uit, maar jopen had het verzorging nodig glimlachend, slechts weinig sprekend stond Leo voor het bedje, een handje van zijn broer in de zijnen en zuster drukke gebabbel van Loes die af en aan liep, tussen de speelkamer en deze, en moest aan jopen vertellen voor hij in het bestuur zat en had een beklemming van weemoed en vrevel omdat deze lieve jongen zo teer was en dat op moeder het toch blijkbaar wel goed bedoelde met vader, daar zijn nu bezorgd er op de oude mannetten, dan op jopen en omdat hij, Leo, nogtans vervreemd zich voelde van thuis vervreemd, zelfs hier bij de kinderen en terwijl die iets overgelatens hadden iets hulpbehoevends, bij zo weinig toezicht, anders dan onder die kaperdine, die ene al flinke reddering was dat herg niet van haar was afgebleven herg, de oudste herg, die nooit los kwam heb je hoofdpijn, Lee? ik? wel neefend oh, omdat ik over mijn hoofd vreef nee hoor, zeg en Leo vertelde dat hij straks uit ging hij was zo op in Zuid-Delft gekomen daardoor had hij niets meegebracht maar straks zou hij kijken bij Lovenk Halsterg die had zeker plakplaatjes bladen zo'n kleine baas dacht al door aan ziek zijn oh, wat was het hier triest maar toen was hij overgekomen wat ging het hem aan, wat hergedaan had daar het hele geval toch moest doodgezwegen na de trant van zijn jongensjaren spon Leo in drie zette de trap af telkens de bovenlijven zakken laatend de handen langs de leuningen en zo geruchtloos mogelijk op de punten der schoenen nederkomen hij gist in zijn city-back van de gangbank en schoof haakbenen diefachtig naar boven moedig zou wel niet om hem laten roepen hij wies zich, keerde machette om, treuzelde daar was Neeltje toch zeker dadelijk kwam hij beneden vleule constans en het aardige nichje dat viel mee en niks niet groot Leo moest van een masquerade vertellen vleule klaartje zou komen kijken was nu al door haar neef Eze gevraagd is die niet van jouw club? voeg moedig club? oh ja, als u club wilt zeggen maar we zijn nogal vaak met elkaar ja he, die eiver altijd van moedig omdat het Eze ook was van Adel Leo hoorde er gauw maar een grap op of hij misschien aan een dans mocht noteren hij tock een dikke zakportfuie toch onder het spreken zag hij zijn vader hoe hij van niets hoorde slaapt neerzat, verwezen en deernis groepte in zijn gemoet op omvattend beiden, die vader dat behoortje, dat niet gezond kind van die oude man ik moet alles kunnen uitspreken met vader, zo dacht hij en als moeder dat verhindert naar her, dan zal die me de waarheid zeggen geld kan ik wel lenen misschien juist van Eze toen vreule constans opstond om heen te gaan voeg moedig of het niet te veel was geveerd of de vreule even met haar vooruit ging door de voorkamer, een minuut het was wat mal dat wachten met vader en klaartje toch toen deze naar voren groepen werd en moeder meeging tot de voordeur door het Leo opeens aan zijn vader en snikkend viel hij neer bij dienst Leunstoel armen, lieven, goeie vader hij zag dat het schokte door vaders lijf toen gaat er nu wat met ben naar boven een bevende hand stil de Leo's hoofd Leo had moeder hem terug geroepen toen hij zijn vader volgt tot de trap, telkens wachtende op entreden en achter de half open deur naar huis kamer laat je vader dat blad niet zien oh nee moeder nu waren ze samen eindelijk, Leo kon alles vragen en zeggen willen we samen binnen, mijn jongen Leo geloofde hij had God lief en de Bijbel te delft did hij zijn best als een Christen te leven toch dit voorstel van vader bevreemde hem vader pad voor Leo dat hij zijn pad mocht rein bewaren en langer pad vader voor Herman dat dien zijn zonde mocht worden vergeven om Jezus wil en te slotten voor zichzelfen dat de langmoedige God de nalater geherder genadigd mocht zijn ik heb je gebet wel nodig, mijn jongen wat bedoelde vader Leo begreep niet en dit zei hij eindelijk al wat hem deze middag vreemd was voorgekomen zei hij met de aandrift van zijn angstig verlangen naar eerlijkheid en wedig werd hij teleurgesteld vader begreep hem niet het belang van zijn vragen ontging aan vader en hem bleef dienst zelf verwijd onverklaarbaar of herg ooit iets verdien aan gevoeld had bleek ook vader onverschillig en hij praatte van hun zonde zijn zonde met hun werden herg en dina bedoeld toch zichzelf scheen net te verwijten dat hij niet beter had opgelet Leo vond dat zo hier iemand nog iets kon ver weten worden het veleer moeder moest zijn als bestuurster van het huis toch toen hij in deze zin voorzichtig iets zei kreeg vader verbouwereerd hem aan als spak hij opeens van heel andere dingen door zijn deernis met vader sneed twijfel moedeloosig een opstans gevoel deed hem eenmaal denken jullie loopt hier met modetjes en toen hij beschaamd zijn vader aankijk bevreesd dat uit iets in zijn houding oneerbiedigheid kon blijken sprak vader van herders die slijmeren zullen een woord dat ergens in na hem staan moest Leo dacht nu maar op de man af en vroeg of vader niet nodig vond dat herzig hier rechtvaardiger kwam rechtvaardigen maar Leo, hoe zou hij zich rechtvaardiger kunnen oh ja vader, ik druk mijn verkeerd uit en Len dacht Leo dat doe ik toch telkens ik bedoel, ging hij voort of hij niet met Dina moet spreken wil jij die twee nog weer samenbrengen, maar jongen en als hij haar zou willen trouwen daar heeft hij me niet van doen blijken maar vader, hoe vreselijk dan moet hij haar toch vergeving vragen beiden moeten vergeving vragen aan de enige die hun vergeving kan schenken maar de meid is nu toch ongelukkig ook je broer voelt zich diep ongelukkig dat heeft hij in meer dan één brief me beleden ik kom niets verder met vader, dacht Leo en even neemt een toornige lust nu toch de volkspanie te tonen daar stond het zo nuchtig dat andere belang haar vader heel niet opleeg te letten ontmoedigd hield hij zijn belofte vrevelig en medeleidend beseffend deze zaak, een schuld van stoffelijk aardse aard die voor zijn vader gewoon niet bestond, doordat hij uitsluit een dacht aan de zonde aan wat heg tegen God had misdreven hun onderhoud treuzelde voort verflout, ontredd zat Leo in deze kamer, vroeger als heiligdom vereerd en hij zon of hij weg zou gaan of het onhartelijk was zo hij opstond toen moeder binnenkwam haastig ontsteld in de hand de koortstermometer om voort te hebben domineer wedelaar schrikte en spak van stork zijn vrouw erkende nu moest hij wel komen maar hoe vond men hem nu het snelst Leo stelde voor te gaan zoeken dan vroeg hij bij Egbert een fiets ter leen einde van hoogstuk 31