 hoofdstuk 36 van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze Libri-Vox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Konders. Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selman Lagerlöf in de vertaling van Margerete Meebom. hoofdstuk 36 naar het zuiden, naar het zuiden. De jongen zat op de rug van de wilde ganserik en reed voort hoog in de wolken. Dertien wilde gansen vloogen in een goed geordende troep snel naar het zuiden. Hun verenbruisten en de vele vleugels vloegen door de lucht met zo'n sterk geluid dat men nauwelijks zijn eigen stem kon horen. Alkaan van Kepp naar Keize vloog vooruit en achter haar kwamen eikzie en kakzie, kolme en nelje, visie en kusie, Maarten de Ganserik en Donsje. De zes jongen gansen die de troep de vorige herst vergezelden, hadden die nu verlaten en redden zichzelf. In hun plaats nam de oude gans nu 22 jongen gansen mee. Die deze zomer in het rotstal waren opgegroeid. Elf vloog links en elf rechts en ze deden hun best om op gelijke afstand van elkaar te blijven, zoals ook de grote delen. Die arme jonge dingen hadden nog nooit een lange reis gedaan. En in het begin hadden ze moeite om mee te komen in die snelle vaart. Aka van Kepp naar Keize, Aka van Kepp naar Keize, riepen ze jammerend. Wat is er, vroeg de leidste gans. Onze vleugels zijn te moe, Onze vleugels zijn te moe, schreeuwde de jongen. Dat wordt beter als je maar vol houdt, antwoordde de leidste gans. En vloog helemaal niet zachter, maar ging door als te voren. En het was wezenlijk, als of ze gelijk had. Want toen de gansjes een paar uur gevlogen hadden, klaagten ze niet meer over vermoeidheid. Maar in het rotstal waren ze gewend geweest de hele dag door te eten. En het duurde niet lang voor ze naar eten begonnen te verlangen. Aka, Aka, Aka van Kepp naar Keize, riepen de jongen klagend. Wat is er nu, vroeg de leidste gans. We hebben zo'n honger, dat we niet langer vliegen kunnen, schreeuwde de jongen gansen. Wel de gansen moeten leren luchten eten en wind te drinken, antwoordde de leidste gans. En hield niet op, maar vloog door als te voren. En het scheen wel, als of de jongen gansen geleerd hadden van lucht en wind te leven. Want toen ze een poos gevlogen hadden, klaagten ze niet meer over honger. De troep wilde gansen was nog bovende rotsen. En de oude gansen riepen de namen op van alle bergtoppen die ze voorbij kwamen. Opdat de jongen zouden leren hoe ze heten. Maar toen ze een poos geroepen hadden, dit is Porzot Jokko. Dat is Sarriak Jokko. Dat is Suli Telma. En werden de jongen weer ongeduldig. Akka, akka, akka, riepen ze met hartverscheurende stem. Wat is er, volgde leidste gans. We hebben geen plaats voor meer namen in ons hoofd, schreeuwe de jongen. We hebben geen plaats voor meer namen in ons hoofd. Hoe meer er in hun hoofd komt, hoe meer plaats er komt, antwoordde de leidste gans. En ging voort met de merkwaardigste namen op te roepen als de vorm. De jongen dacht dat het wel tijd was dat de wilde gansen op weg naar het zuidiging gingen. Want nu lagen zoveel sneeuw dat het veld wit was, zover hij zien kon. Het was ook niet te ontkennen dat zij het stormachtig hadden gehad de laatste tijd in het Rotsdal. Regen en storm en mist hadden elkaar zonder ophouden opgevolgd. En als het eens helderder werd, was het dadelijk koud geworden, tegen het vriespunt aan. Bij zijn nepaddenstoelen waar de jongen de zomer doorvan had geleefd, waren bij vroeren en geroot. Zodat hij eindelijk vis had moeten eten. En daar hield hij in het geheel niet van. De dagen werden kort en het was saai en vervelend geweest, met die lange avonden en late morgens. Voor hem die niet in staat waren precies even lang te slapen. Als de zon beneden de horizon was. Nu waren eindelijk de vleugels van de jongen gansen volwassen, zodat de reis naar het zuiden had kunnen beginnen. En de jongen was zo blij dat hij lachte en zon, terwijl hij daar op de gansere reed. Zie, het was niet alleen om de kou en de duisternis en het weinige eten dat hij verlangde uit Lapland, maar ook nog ergens anders om. In de eerste weken, de hij daar had doorgebracht, had hij wezenlijk niet verlangd. Hij vond dat hij nog nooit in zo'n heerlijk mooi land was geweest. En hij had geen andere zorgen gehad dan om te beletten dat de muggen hem zouden opeten. De jongen had niet veel gezelligheid aan Maarten de ganser ik had, want de grote witte vogel dacht alleen aan het bewakend vondantje. En week geen stap van haar weg. Maar daarin tegen had hij zich aan de oude Aka en aan Gorggo de arenth gehouden. En die drie hadden met elkaar veel prettige uren gehad. De vogels hadden hem meegenomen op grote tochten. De jongen had op de top van de besneeuwde Kepnekijzer gestaan en op de gletsjes neergezien, die zich beneden de stijle witte kegel uitbreiden. En hij had veel andere hoge rotsen bezocht, die niet dikwijls door mensen voeten betreden werden. Aka had hem verborgen dalen tussen de bergen gewezen en hem in rotskloven laten neerzien, waar de wolvinnen hun jong groot brengen. Natuurlijk had hij kennis gemaakt met de tammeren dieren, die in grote troepen grazen aan de oevers van het mooie torne moeras. En was hij beneden bij de grote meerwaterval geweest en had de beren, die daar in de buurt wonen, de groeten van hun familie in de meinde striktend gebracht. Waar hij kwam had hij een mooi, rood slant gevonden. Hij was heel blij dat hij het had mogen zien, maar hij had er niet graag willen wonen. Hij moest toegeven dat Aka gelijk had. Toen ze zei dat de Zweedse kolonisten dit land maar met rust moesten laten en het overlaten aan de beren en wolven en rendieren en wilde gansen en rotsuillenden aartmuizen en laplanders, die geschapen waren om daar te leven. Op een dag had Aka hem bij een van de grote mijnsteden gebracht. En daar had hij kleine mats door een rotsblok getroffen, vinden liggen voor een meinschacht. En de volgende dagen had de jong aan niets anders gedacht dan om de arme aan te helpen. Maar toen zij haar vader had teruggevonden zodat hij niets meer voor haar hoefde te doen, was hij het liefst thuis gebleven in het rotsstal. En van diendag af had hij lopen verlangen naar de dag dat hij met maart en de gansen rik naar huis zou gaan en een mens zou worden. Hij wou graag weer zo worden dat Asa met hem zou durven praten en niet de deur voor zijn neus dicht slaan. Ja, hij was heel gelukkig, nu hij op weg was naar het zuiden. Hij zwaaide met zijn muts en ripura toen hij het eerste dennebos zag. En op dezelfde manier begroed hij de eerste grijze kolonistenhuizen, de eerste grijt, de eerste kat, de eerste kip. Hij vloog over prachtige watervallen en rechts zag hij mooie rotsen. Maar aan zo iets was hij zo gewend dat hij haast niet de moeite nam ernaar te kijken. Iets anders was het toen hij ten oosten van de rots de kapel van Kvikjok zag. Met de kleine pastorie en het dorpje, dat vond hij zo mooi dat hij tranen in de ogen kreeg. Onophouwelijk kwamen ze trekvogels tegen die nu in veel groter troepen vlogen dan in de lente. Waar ga je jullie heen, wilde gansen, riepen de trekvogels, waar ga je heen? We gaan naar het buitenland, net als jullie, antwoorden de wilde gansen. We gaan naar het buitenland. Jullie jongen kunnen nog niet vliegen, riepen de anderen. Ze komen nooit over de zee met hun zakken vleugels. Laplanders en rendieren waren ook bezig van de rotsen naar beneden te komen. Ze liepen in goede orde. Een laplander liep vooraan in de stoet en dan kwam de kudde met de grote stieren in de eerste rijen. Dan een rij, last rendieren, die de tent en de overige bagage drogen. En eindelijk een zeven, acht mensen. Toen de wilde gansen de rendieren zagen, daalden ze neer en riepen. We danken je voor deze zomer. Goeie reis en tot weertiens, antwoorden de rendieren. Toen de beren de wilde gansen zagen, wezen die aan hun jongen en bronden. Kijk, science, ze zijn zo bang voor een beetje kou, dat ze in de winter niet thuis durven blijven. En de oude wilde gansen bleven hun geen antwoord schuldig, maar ze riepen tegen de jongen gantjes. Kijk, science, ze liggen liever een half jaar te slapen, dan dat ze de moeite nemen naar het zuiden te verhuizen. Beneelden in de dennebossen zaten de jonge korghonders in eengedoken, ruig en koud, en keken naar al die grote troepen vogels, die met vreugde en gejuich naar het zuiden vlogen. Wanneer mogen wij gaan, voegen de korghondertjes. Wanneer mogen wij gaan? Jullie mogen thuis blijven bij vader en moeder, antwoordde korghond. Jullie mogen thuis blijven bij vader en moeder. Eder, die op de rotsen geweest is, weet wel hoe lastig de mist wezend kan. Die nevels, die komen aanrollen en het uitzicht wegenemen, zodat je helemaal niet ziet van al die mooie rotsen die om je heen zijn. Je kunt mist hebben midden in de zomer, maar in de herfst kun je een bijne niet vermijden. Wat Niels Holgerson betreft, hij had vrij wel in weer, zolang hij in Lapland was. Maar de wildegansen hadden nauwelijks geroepen dat ze in Gentland waren, of de nevels kwamen dicht om hem heen, zodat hij niets van het land zag. Hij vloog er een hele dag over, zonder te weten of het een bergland of een vlakte was, waar ze overheen vlogen. Tegen de avond strekte de wildegansen neer op een groene plaats, die naar alle zijden afhelde, zodat hij begreep dat hij op de top van een heuvel stond, maar of hij groot of klein was, kon hij niet met zekerheid zeggen. Hij meende dat ze in een bewoonde streek moesten wezen, maar hij was bang dat hij in de mist zou verdwalen en durfde niets anders doen dan bij de wildegansen blijven. Alles was vochtig en druipend nat. Er hing het droppeltjes aan elke grashalm en aan ieder kleinplantje, zodat hij een flink regens door het water kreeg als hij zich maar bewoog. Het is hier niet veel beter dan in het rotsdal, dacht hij. Maar een paar stappen waagde hij toch te doen, en nu onderscheiden hij flauwen gebouw dicht bij hem. Het was niet heel groot, maar verschijde verdiepingen hoog. Hij kon er de top niet van zien. De deur was gesloten en het huis geen onbewoond. Hij begreep dat dit niet anders dan een bel verderen was, en dat hij daar geen warmte of eten zou vinden. Maar hij liep toch, zo hard hij kon, naar de wildegansen terug. Lieve Maarten, zei hij tegen de Ganserik, neem me op je rug en draag me naar de top van die toren daar. Hier is alles zo nat dat ik niet slapend kan, maar daar vind ik wel een droogplaatsje om te rusten. Maarten de Ganserik wilde hem heel graag helpen. Hij bracht hem naar het balkon op de toren van de bel verderen. En daar ging de jongen rustig liggen slapen. Tot de morgenzond hem wekte. Maar toen hij nu de ogen opensloeg, wist hij niet waar hij was. Hij was zo gewend aan woestenvelden dat hij, wat hij nu zag, een sterk bebouwde streek, eerst bijna voor een schilderij hield. Maar daar was ook nog een andere reden voor. Niets van al wat hij zag had een gewone kleur. Het gebouw, waar hij was, stond op een berg. Die op een eiland lag. En het eiland lag bij de oostelijke oever van een meer. Maar dat meer was niet grijs zoals meeren meestal zijn, maar even helder als de morgenhemel. En in de diepe inhammen was het bijna glans en zwart. De oevers om het meer heen waren niet groen, maar lichtgeel. Door al de afgemaaide akkers en de herfstkleurige bossen die ze bedekten. Omdat gele heen liep een brede streep zwart naaldbos. Het kwam misschien omdat de loofbomen zo licht van kleur waren, maar de jongen dacht dat hij nog nooit de naaldbossen zo zwart had gezien als die morgen. Achter dat zwarte zag hij in het oosten lichtblauwe heuvels. Maar langs de hele westenhorizont liep een lange, schitterende boog van punten gerotsen van allerlei vormen, die zo'n mooie kleur hadden dat hij ze niet rood of wit of blauw kon noemen. Hij kon er geen naam aan geven. Terwijl hij daarna stond te kijken, schrikte hij opeens en keek om. Hij was zo verdiept geweest in wat hij zag dat hij niet gemerkt had dat er mensen op het balcon gekomen waren. Hij kon zich juist nog bij tijds verstoppen. Het waren jonge mensen die een voetreis deden. Ze bewonderden het prachtige uitzicht en bleven langstaan praten. De jongen werd onrustig omdat die reizigers zo lang bleven. Maartende Ganserik kon hem niet komen halen, terwijl zij er waren, en hij wist dat de wilde Gansen haast hadden. Hij meen de Gansen gekakel te horen en sterke vleugels slagen als of de wilde Gansen wegvlogen. Maar hij durfde niet tevoorschijn komen om te zien wat er gebeurde. Toen de voetreisigers eindelijk weg waren en de jongen uit zijn schuilhoek durfde kruipen, zag hij geen wilde Gans meer op het veld en geen Maartende Ganserik kwam hem halen. Hij riep, waar ben je? Hier ben ik, zo hard hij kon. Maar zijn reisgenoten vertoonden zich niet. Hij dacht geen oogomelijk dat ze hem in de steek zouden laten. Maar hij was bang dat ze een ongeluk hadden gekregen en zat er over te denken hoe hij dat zou kunnen onderzoeken. Toen Bataki de raaf naast hem neerstreek. De jongen had nooit gedacht dat hij er toe zou komen Bataki zo hartelijk welkom te heten als hij nu deed. Lieve Bataki zei hij, dat is heerlijk dat je hier komt. Je weet misschien wat de van Maartende Ganserik en de wilde Gansen geworden is. Ik kom je juist hun goed te brengen, antwoorden de raaf. Aka merkte dat hier een jager op de berg rond Zeef en daarom durfden ze niet heerblijven en op je wachten. Maar is vast vooruit gegaan. Ga nu op mijn rug zitten, dan ben je in een uurtje bij je vrienden. De jongen sprong vliegens vlug op de rug van de raaf en Bataki zou de wilde Gansen wel gauw hebben ingehaald als de mist het hem niet had belend. Maar het was als of de morgen zonder nevels opnieuw te leven wekte. Kleine lichte dampsluiertjes kwamen opeens uit het meer van de akkers en uit de bossen. Ze werden dichter en sprijden zich verwonderlijk snel uit. En al gauw was de aarde verschoden achter witte, golfende nevelen. Bataki vloog boven de mist, in helderen lucht en stralende zondenschijn. Maar de wilde Gansen vloog er zeker onder de nevelmassa's. Het was onmogelijk hen in het oog te krijgen. De jongen riep en de raaf krasten, maar ze kregen geen antwoord. Dat is toch een lelijke tegenval, zij Bataki eindelijk. Maar we weten immers dat ze naar het zuiden trekken en zodra het helder wordt zal ik ze wel vinden. De jongen was heel bedroefd dat hij juist nu van Maarten de Ganserik weg was geraakt, terwijl zij op reis waren en de grote witte vogel in allerlei gevaar kon komen. Maar toen hij daar een paar uur over in angst gezeten had, zei hij tot zichzelf dat er immers nog geen ongeluk was gebeurd en dat het niet hulp of hij de moed al verloor. Juist toen hoorde hij een haan kraaien beneden op de aarde en dadelijk boog hij zich over de rug van de raaf en riep, hoe heet dit land? Dit land heet Hergedal, Hergedal, Hergedal, krijg je de daan. Hoe ziet het er daar bij jou uit, vroeg die jongen. Rotzen in het Westen, bossen in het Oosten en een breed rivierdal midden door het hele land antwoorden daar aan. Dank je wel. Je antwoord flink riep die jongen. Toen hij een eind verder was, hoorde hij een kraaikrassen beneden in de mist. Wat zijn het voor mensen hier in het land, riep hij. Flinke, brave boeren, antwoordde de kraaie. Flinke en brave boeren. Wat doen ze, vroeg die jongen, wat doen ze? Ze verzorgen hun vee en hakken hout, kaste de kraaie. Dank je wel. Je antwoord flink, riep die jongen. Een eind verder hoorde hij een mens zingen een neurien beneden in de mist. Is hier ook een stad in dit land, vroeg die jongen. Wat, wat, wie roept daar, antwoordde de mens. Is hier ook een stad in dit land, herhaalde die jongen. Ik wil weten wie me roept, schreeuwde de mens terug. Ik dacht wel dat ik geen goed antwoord zou krijgen als ik een mens wat vroeg, riep die jongen. Het duurde niet lang of de mist verdween, even gauw als hij gekomen was. En de jongen zag nu dat Bataki over een breed rivier dal vloog. Het was een mooi landschap, met hoge rotsen. Maar er lag geen grote en vruchtbare, bebouwde streek onderaan de berg. De dorpen lagen ver van elkaar en de akkers waren klein. Bataki volgde de rivier naar het zuiden, tot ze in de buurt van een dorp kwamen. Daar streek hij neer op een stoppelveld en liet die jongen afstappen. Op dit veld groeide koren van de zomer, zei Bataki. Kijk eens of je niet iets eendwaars kunt vinden. De jongen volgde zijn raad en het duurde niet lang voor hij een korenavond. Terwijl hij de korrels eruit haalde en ze op ad begon Bataki met hem te praten. Zie je die mooie rots daar vlak in het zuiden, vroeg hij. Ja, die zie ik altijd door, zei de jongen. Die heet Sondrotz ging de raaf voort. Je kunt ervan op aan dat die er heel wat wolven waren vroeger. Dat was een beste schelplaats voor hen, zei de jongen. De mensen, die hier beneden in het rivierdel woonden, hadden het vaak heel moeilijk door hun schuld, zei Bataki. Kun je misschien een paar mooie wolvergeschiedenissen vertellen, zei de jongen. Ik heb gehoord, dat lang geleden de wolven van de Sondrotz een man moeten hebben overvallen, die er op uit was gegaan om hout voor duigend te verkopen, zei Bataki. Hij kwam van Hede, een dorp, dat hier in het rivierdel ligt, een paar meilen hoger dan we zijn. Het was winter en de wolven vervolgden hem, toen hij over het ijs van Dushan reed. Het waren wel negen of tien stuks, en de man uit Hede had geen best paard, zodat hij niet veel hoop had om weg te komen. Toen de man de wolven hoorde huilen en zag hoeveel er waren die achter hem aankwamen, verloor hij helemaal zijn kalmte en dacht er niet aan dat hij zijn vaten en toppen van de kar moest gooien om de lading lichter te maken. Hij sloeg zijn paard maar en dat liep al zo hard als het kon, maar de man merkte toch dat de wolven dichterbij kwamen. De oevers van het meer waren eenzaam en de dichtst bij zijn de hoeven lag nog een paar meilen ver. Hij wacht er niet anders, dan dat zijn laatste uren zou komen en voelde dat hij van angst verstijfde, terwijl hij daar als verland neer zat. Zag hij dat zich iets bewoog tussen de dunnetakken, die op het ijs waren neergezet om de weg aan te wijzen. En toen hij zag wie het was, die daar liep, werd hij nog veel angstiger dan hij eerst was. Het waren geen wolven die hem tegemoet kwamen, maar een arme oude vrouw. Ze heette Finn Malinn en placht vaak op paden en wegen rond te zwerven. Ze was wat mank en geboggelt zodat men haar al van ver kon herkennen. De oude vrouw liep regelrecht de wolven tegemoet en de man uit Hede begreep dadelijk dat als hij haar voorbij reed zonder haar te waarschuwen, ze vlak in de mel van de wilde dieren zou lopen en terwijl ze haar verscheurden zou hij kunnen ontkomen. Ze liep langzaam over een stok gebogen. Het was duidelijk dat ze verloren was als hij haar niet hielp. Maar ook al hielt hij stil en liet haar in de sle stappen, dan was het nog niet gezegd dat ze gereed zou zijn. Nam hij haar op in de sle, dan was het waarschijnlijk dat de wolven hen zouden inhalen en dat en zij en hij en het paard gedood zouden worden. En hij tacht erover of het niet het beste was één leven op de offeren om twee andere te redden. Dat alles ging hem op het oogomlik door het hoofd. Toen hij de oude vrouw zag en bovendien dacht hij er ook aan hoe hij het later hebben zou, of hij een beraal van zou krijgen dat hij de oude vrouw niet had geholpen of dat de mensen zouden weten dat hij haar had ontmoet en haar niet had bijgestaan. Het was een vreselijke verzoeking waar hij in was. Ik wou veel liever dat ik haar niet had ontmoet, dacht hij. Op hetzelfde oogomlik hielp de wolven een wild gehaal aan. Het paard nam een sprong en vloog voorbij de oude vrouw. Ook zij had het wolven gehaal gehoord en toen de man uit Hede haar voorbij reed, zag hij dat ze wist wat haar wachten. Ze stond stil, de mond open als om te schreven, de armen uitgestrekt naar hulp grijpend maar ze had niet geroepen en ook niet geprobeerd op de sle te komen. Er moest iets geweest zijn dat haar versteende. Dat zal ik wel geweest zijn. Ik zal er wel hebben uitgezien als een spook toen ik haar voorbij rende, dacht hij. Hij probeerde er blij om te zijn dat hij nu zeker zou ontkomen. Maar tegelijk begonnen te branden en te trekken in zijn borst. Hij had nog nooit iets onterends gedaan en nu meende hij dat zijn hele leven was verhoest. Nee, het mag gaan zoals het wil, zei hij, en hield de tegels in, maar ik kan haar niet alleen laten met de wolven. Met de grootste moeite bracht hij zijn paard tot staan, maar eindelijk gelukten het hem toch. En hij reed in vliegende vaart naar de oude vrouw toe. Kom gauw in de sle, zei hij hard, want hij was boos op zichzelf omdat hij de vrouw en haar lot had overgelaten. Je kon toch een enkele keer willen thuisblijven, ouwe heks, zei hij. Nu moeten zwartje en ik eraan gedopen om jou. De oude vrouw antwoordde niets, maar de man uit Hede was niet in een bui om haar te sparen. Zwartje heeft vandaag al vijf mel gedopen, zei hij, zodat je wel begrijpen kunt dat hij gauw moest worden. En de lading is niet lichter, sinds jij erbij bent gekomen. Naar eis als onder de sleek nachts te over het eis, maar toch hoorde hij de wolvenblasen en hij begreep dat de dieren hem nu hadden ingehaald. Nu is het uit met ons, zei hij. Het is nog voor mij, nog voor jou, een geluk geweest, dat ik geprobeerd heb je te redden, vind maar Lin. Tot nu toe had de oude vrouw gezwegen als iemand die aan onheusheid was gewend. Nu, zei hij zijn paar woorden, ik begrijp niet dat je je duichen houdt niet uit de sleeg ooit om de lading te verlichten. Je kunt in ons morgen terugkomen en het ophalen. De man uit Hede begreep dat het een goede raad was en was er verbaasd over dat hij daar niet eerder aan had gedacht. Hij liet de oude vrouw de teugels houden, maakte het touw los dat de duichen houdt bijeen hield en groeide het van de slee af. De wolven waren vlak achter hem, maar nu hielden ze stil om te onderzoeken wat daar over het ijs gleed. En de reizigers kwamen ze opnieuw een eindje vooruit. Als dit niet helpt, begrijp je wel dat ik mezelf aan de wolven geef, zei de oude vrouw, zodat je kunt wegkomen. Toen ze dat zei, was de man bezig, een groot zwaar biervat van de sleet te schuiven. Terwijl hij daarmee aan het werk was, hield hij op, als of hij er niet toe kon besluiten het wat weg te gooien. Maar eigenlijk waren zijn gedachten met heel wat anders bezig. Een man en een paard, waar niets aan mankeert, hoefen toch om hun dweel een oude vrouw niet door de wolven te laten opeten, dacht hij. Er moet toch een andere manier zijn om ons te redden. Ja, natuurlijk is dat die. Het is maar dat ik er niet op kan komen. Hij begon weer aan dat biervat te schuiven. Maar opeens hield hij weer op en bakste in lachen uit. De oude vrouw keek hem verschikt aan en meekde dat hij krankzinnig geworden was. Maar de man uit Hede lachte om zichzelf, omdat hij al door zo dom was geweest. Het was het eenvoudigste wat je maar bedenken kon. Om alle drie te redden, hij kon niet begrijpen dat hij daar niet eerder aan had gedacht. Luister nu goed maar, Lin, zei hij. Het was flink van je dat je jezelf aan de wolven wou geven, maar dat hoef je niet te doen. Want ik weet nu hoe we alle drie gered zullen worden, zonder iemand's leven in gevaar te brengen. Onthoud nu goed dat wat ik ook doe, de stil op de sle, blijft zitten en naar het dorp lintsel rijdt. Daar maak je de mensen wakker. En zegt dat ik hier alleen op het ijs lig met tien wolven om me heen. En vraagt hun of ze me willen komen helpen. Nu wachten de man tot de wolven heel dicht bij de sle waren. Toen gooide hij het grote vat op het ijs, sprong zelf van de sle en kroop onder het vat. Het was een geweldige ton, die was zo groot gemaakt dat al het kerstbier erin kon. De wolven sprongen er tegenop, beten in de banden en probeerden het vat om te gooien. Maar het was te zwaar en stond te vast. Ze konden niet bij hem komen, die er onder lag. De man uit Hede wist dat hij veilig lag. En hij lachte om de wolven. Maar na een poos werd hij ernstig. Zo draak ik in het vervolg in één of andere moeilijkheid kom, zei hij in zichzelf, zal ik aan deze ton denken. Ik zal eraan denken dat ik mezelf geen kwaad hoef te doen, nog een ander. Er is altijd een derde uitweg, als je die maar vinden kunt. Daarmee eindigde Bataqi zijn verhaal. Maar de jongen had al lang gemerkt dat de raaf nooit iets zei zonder dat hij er een bepaalde bedoeling mee had. En hoe langer hij naar hem luisterde, hoe meer hij nadacht. Ik zou eens willen weten waarom je me dat verhaal vertelt, zei de jongen. Oog, dat kwam er zomaar weer eens voor de geest, terwijl ik hier naar de zonrots stond te kijken, zei de raaf. Ze reden nu verder langs Liusna. En een poos later kwamen ze aan het dorp Colset, dat vlakbij de grens van Helsingland ligt. Hier streek de raaf neer bij een klein hutje. Het had geen venster, enkel maar een luik. Uit de schoorsteen steeg rook op, met vonken vermengd en sterke hamerslagend klonken uit het huis. Als ik die smitsen daar zie, zei de raaf, moet ik eraan denken, dat er vroeger zulke goede smeden in Herjedalen waren, en vooral in deze stad hier, dat ze hun schelijken niet hadden in het hele land. Misschien weet je daar ook van een verhaal over dat je me wilt vertellen, zeiden jongen. Ja, ik weet er wel een van die smits in Herjedalen, zei Bataki, die twee andere meestersmeden, één van Dalekarnien en één van Wärmeland, uitnodigde tot een wedstrijd in het Spijkersmaken. De uitnodiging werd aangenomen en de drie smeden kwamen hier in kolzet bij elkaar. De Dalekarlier begon. Hij smeden door zijn Spijkers, zo glad en scherp en gelijk dat niemand ze beter maakt kon. Na hem kwam de Wärmelander. Ook hij maakte een door zijn Spijkers die voortreffelijk waren, en daar kwam bij dat hij ze in de helft van de tijd maakte die de Dalekarlier nodig had. Toen zij die het werk moesten beoordelen dat zagen, zijden ze tegen de smid uit Herjedalen dat het niet te moeite waard was, voor hem om mee te dingen, wat beter dan de Dalekarlier en vlugger dan de Wärmelander kon hij toch niet smeden. Ik geef het niet op. Er zal nog wel een andere manier zijn om zich te onderscheiden, zei de man. Hij legde het ijzer op het aanbeeld zonder het eerst in het vuur te houden. Hamerde het warm en smeden de ene Spijkers naar de andere, zonder kolen of blaasbal nodig te hebben. Niemand had ooit een smid, meesterlijk er de Hamers in hanteren, en de smid uit Herjedalen werd verklaard, de eerste in het land te zijn. Na deze woordens weeg Pataki, maar de jongen werd nog nadenkender. Ik zou wel willen weten wat voor bedoeling je met dat verhaal hebt, zei hij. Die geschiedenis kwam me in de zin, toen ik de oude smid ze zag, zij Pataki heel onverschuldig. De beide reizigers verrieven zich weer in de lucht, en de raaf bracht de jongen naar het zuiden. Naar de gemeente Lillherdal, die aan Dalekarlie grenst, daar streek hij neer op een heuvel met bomen begroeid, die op de hoogste top van een berg vlakte lag. Weet je wel wat dat is voor een hoogte, waar je nu op staat, zei Pataki. Nee, de jongen moest erkennen dat hij dat niet wist. Dat is een grafheuvel, zei Pataki, die is opgehoogd over een man, die Kerriolf heten. En de eerste was, die zich in Herjedalen vestigde en het land ging ontginnen. Weet je misschien ook een verhaal van hem, vroeg die jongen. Ik heb niet veel van hem gehoord, maar ik geloof dat hij een norman was. Eerst was hij een dienst, bij een Noorse koning, maar daar kreeg hij twist mee, en nu moest hij uit het land vluchten, hij begaf zich naar de Zweedse koning, die in Upsela woonde, en ging in dienst bij hem. Maar na een poosje begeerde hij de zuster van de koning tot vrouw, en toen de koning hem zo'n voornamelbruik niet wou geven, vluchte hij met haar. Hij had het nu zo gemaakt dat hij niet in Noorwegen en niet in Zweden kon wonen, en naar buitenland wilde hij niet gaan. Maar er moed nog wel een uitweg zijn, dacht hij, en trok met zijn knechtende schatten naar het noorden door Dalekarlieë, tot hij de grote woestenbossen daar aan de grens bereikte. Daar zette hij zich neer, bouwde een huis, ontgond de streek, en werd zo doen de eerste die zich in deze streek enfesterde. Toen de jongen dat laatste verhaal hoorde, werd hij nog nadenkend tot dan vroeger. Ik zou eens willen weten met welke bedoeling je me dat alles verteld hebt, zei hij nogens. Baat taakje antwoordde een tijd lang niets, maar draaide de kop heen en weer en kneep de ogen dicht. Nu weer toch alleen zijn, zei hij eindelijk, moed ik toch de gelegenheid waarnemen, om je iets te vragen. Heb je ooit goed onderzocht, welke voorwaardende kebouter die je heeft betoverd, heeft gesteld, om je weer een mens te laten worden. Ik had niet van andere voorwaarden gehoord, dan dat ik de witte ganser ik ongedeerd naar Lapland en weer terug naar Scharnen zou brengen. Ik dacht het wel zijn baat taakje, want toen we elkaar het laatst ontmoeten, sprak je er zo trots over dat er niet zo lelijk was als zijn vriend ontrouwte worden, die op je vertrouwt. Je moest Aka eens naar de voorwaarden vragen. Je weet dat ze bij je thuis geweest is en de kebouter heeft gesproken. Daar heeft Aka me niets van verteld, zei de jongen. Ze heeft zeker gevonden dat het beter voor je was niet te weten wat de kebouter precies gezegd had. Ze wou natuurlijk liever jou helpen dan de ganser ik. Het is vreemd baat taakje dat je er altijd slag van hebt, maar uit mijn muur en ongerust te maken, zei de jongen. Dat kan wel zo schijnen, zei de raaf, maar deze keer geloof ik dat je er bedankbaar voor zult wezen, dat ik je zeg dat de kebouter het zo heeft bepaald dat je een mens zou worden als je Maarten de Ganser ik weer thuis bracht, zodat je moeder hem op de slachtbank kon leggen. De jonge stoof op, dat is niets anders dan een ellendige bedenksel van jou, riep hij. Je kunt het Aka zelf vragen, zei de raaf. Ik zie haar aankomen met haar hele top. Vergeet nu niet wat ik je vandaag heb verteld. Er is een uitweg uit alle moeilijkheden. De vraag is of je die kunt vinden. Ik verheur aan me op te zien hoe jou dat zal lukken. Einde van hoofdstuk 36. Hoofdstuk 37 van Niels Holkerson's Wonderbare Reis. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Konders. Niels Holkerson's Wonderbare Reis door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margarita Mayboom, hoofdstuk 37, Wärmeland. De volgende dag nam de jongen de gelegenheid waar, in een rustuur, toen Aka op een kleine afstand van de andere wildegang ze liep te grasen, om haar te vragen of het waar was wat Bataki hem had verteld. En Aka had niet kunnen ontkennen. Toen liet de jongen de leidstegans beloven dat zij het geheim niet aan Maarten zou vertellen. Want de grote witte was zo dapperen edelmoeder dat de jongen bang was dat hij één of ander ongeluk zou begaan als hij de voorwaarden van de kabouter hoorde. En sinds die dag zat de jongen stil en verdrietig op de ganserug, liet het hoofd hangen en had geen lust om rond te kijken. Hij hoorde de gansen de namen van allerlei plaatsen uit roepen, maar hij had geen lust dat alles te zien. Ik zal mijn hele leven wel met de wildegang ze moeten rondvliegen. En dan kan ik nog meer van dit land zien dan mijn lief is, dacht hij. Hij werd niet minder moedeloos. Toen hij de gansen hoorde roepen dat ze nu in Wärmeland waren gekomen, en dat de rivier die ze nu naar het zuiden volgden, de klaar elf was. Ik heb al zoveel rivieren gezien in mijn leven, dacht hij. Ik behoef niet eens de moeite te nemen om naar deze te kijken. De wildegansen volgden de klaar elf tot de grote fabriek bij Munkfors. Toen sloeg ze af naar het Westen, naar Friksdalen. Eer ze nog aan het meer frikken gekomen waren, begonnen donker te worden, en ze streken neer in een ondiep moeras, in een hoogliggend bos. Het moeras was wel een goed nachtquartier voor wildegansen, maar de jongen vond dat het een guur enakelijk was, en hij wilde graag een betere slaaplaats hebben. Terwijl hij nog boven in de lucht was, had hij gezien dat er enige hoeven beneden bij de hoogte lagen en hij ging gauw op weg om die te zoeken. Het was verder dan hij dacht, en hij kwam meer dan eens in de verzoeking weer terug te keren. Maar eindelijk werd het bos dunner om hem heen, en hij kwam aan een weg die op de zoon van het bos aan liep. Van de weg af liep een mooie berkenlaan naar een hoeven, en hij ging daardadelijk op af. De jongen kwam eerst op een achterplaats, groot als een stadsmarkt, en met lange, rode gebouwen omringt. Toen hij die overgelopen was, zag hij een andere plaats, waar het woonhuis lag, met een zandpad en een groot plein ervoor. Een vleugel aan beide zijden uitgebouwd, en een lommerrijke tuin erachter. Het hoofdgebouw was klein en onaanzienlijk. Maar het plein was omgeven met een rij hemelhoge zorbebomen, die zo dicht op een stonden dat ze een hele muur vormden. En de jongen vond dat het was als of hij in een prachtig hoge welfde kamer kwam. De hemel rustte mooi, bleek blauw op de boomtoppen. De zorbebomen waren geel met grote rode trossen. De grasvelden waren nog wel groen, maar het was die avond licht de stralende manen schijn, en die viel met zoveel glans over het gras, dat het witz geen als zilver. Geen mens was er te zien, zodat de jongen vrij kon rondlopen, waar hij wou. En toen hij in de tuin kwam, merkte hij iets op, dat hem bijna in zijn muur bracht. Hij was in een kleine zorbeboom geklommen om van de besten te eten. Maar eer hij nog een tross had bereikt, zag hij een vogelkerz, die ook voor besten zat. Hij gleed vleug uit de stam van de zorbeboom en kloutende in de vogelkerz. Maar pas was hij daar toen hij een albessen struik ontdekte, waar aan nog lange rode trossen hingen. En nu zag hij dat de hele tuin vol kruisbessen en frambozen en rozenbottels had. Er waren kol, wortels en rapen op de groen te bedden, besten en alles treuken, zaden aan de planten en het gras zat vol kleine aren met korrels gevuld. En daar op het pad, hij had het zeker mis, maar je wel, daar lag een mooie grote appel en glom in de maanden schijn. De jongen ging op het gras zitten met die grote appel voor zich en begon een kleine stukjes uit te snijden met zijn mes. Het zou toch niet zo erg zijn je hele leven een dwergje te zijn, als er dikwijls zo gemakkelijk eten te vinden was als hier, dacht hij. Hij zat de pijnzun onder het eten en eindelijk dacht hij of het niet goed zou zijn als hij bleef waar hij nu was en de wilde gansen naar het zuiden liet trekken zonder hem. Ik weet niet hoe ik Maarten de ganserik aan het verstand zal brengen dat ik niet naar huis kan gaan, dacht hij. Het is beter dat ik mij helemaal van hem losmaak. Ik zou me een wintervoorraad kunnen verzamelen, zoals de eekhoorns doen. En als ik in een donkerhoekje in de stal of in de schuur woonde, zou ik niet dood hoeven te vriezen. Juist toen hij daar aan dacht, hoorde hij een lichtzuizen boven zijn hoofd en een ogenblik later stond er iets, dat op een klein kort berkenstompje lik, naast hem op de grond. Het stompje vroeng en draaide zich heen en weer, en twee lichte punten bovenin gloeiden als vuurkolen. Het leek echt de hekserij, maar de jongen merkte dadelijk, dat het stompje een krommerbek en grote verenkransen om de gloeiende ogen had. En toen werd hij kalm. Dat is heel prettig om een leventwezen te ontmoeten, zei hij. Misschien wilt u me wel zeggen, hoe deze hoeven heet, mevrouw Katel, en wat hier voor mensen wonen. Dat Katel had die hele avond, zoals gewoonlijk in de herfst, op een trey van de grote ladder gezeten die tegen een dak stond en naar beneden gekeken op de paden en de gasvelden, om op ratten te doeren. Maar tot zijn verwondering vertonen zich geen enkel grauveletje. In plaats daarvan zag hij iets dat op een mens leek, maar veel kleiner was, zich in de tuin bewegen. Hier heb ik hem dan, die de ratten wegjaagd, dacht Katel. Wat er wereld kan dat toch zijn. Het is geen eekhoorn, geen jonge kat, en geen wezel, dacht hij verder. Ik meende dat een vogel als ik, die zo lang op een oude hoeven heeft gewoond, wel zo wat wist, wat er al zo in de wereld was. Maar dit gaat mijn verstand erboven. Hij had zich dus daarom, naar dat onbegrijpelijke, dat zich op het pad bewoog, tot zijn ogen groeiden. Eindelijk kreeg de nieuwsgierigheid de overhand, zodat hij naar de grond gevlogen was om de vreemde van dichtbij te bekijken. Toen de jongen begon te spreken, boog de uil zich voorover om hem te bekijken. Hij heeft geen klauwen en geen horens, dacht hij. Maar wie weet of hij geen giftant of nog gevaarlijke wapen heeft. Ik moet proberen er wat beter achter te komen, wat hij eigenlijk is. Erik me aan een wagen. Deze hoeven heet Marbaca. Zijde El. En hier hebben vroeger deftige mensen gewoond. Maar wat ben jij zelf voor een schepsel? Ik denk erover om hierheen te verhuizen, zei de jongen, zonder op de vraag van de El te antwoorden. Zou je denken dat het lukken zou? Oh ja, nu is er niet zoveel meer aan deze hoeven als vroeger, maar je kunt het hier toch best uithouden. Het komt er maar op aan waarvan je denkt te kunnen leven. Ben je van plan op rattenjag te gaan? Goeie hemel neer, zei de jongen. Er is meer kans dat er ratten mij opeten dan dat ik sequaat zal doen. Het is toch niet mogelijk dat hij zo onschuldig is als hij zegt, dacht de kataal. Maar ik geloof toch dat ik het eens proberen zal. Hij verloog op, en het volgend ogenblik had hij zijn klauwen in Niels Holgers onschoudig geslagen. En pikt er naar zijn ogen. De jongen hield zijn ene hand voor de ogen en probeerde met de ander zich vrij te maken. Tegelijkertijd streeuwde hij om hulp, zo hard hij kon. Hij voelde dat hij in ernstig levensgevaar verkeerde en zei in zichzelf dat het nu zeker met hem was gedaan. Maar nu moet ik vertellen hoe wonderlijk het trof dat er juist in dat jaar toen Niels Holgers on rond vloog met de wilde gansen een mens was. Die hierover liep te denken, een boek over Zweden te schrijven dat geschikt zou zijn voor kinderen om op school te lezen. Ze had er al over gedacht van kerstmis tot herfstoen, maar ze had nog geen redelijk geschreven en eindelijk was ze van al dat denkend zo moed geworden dat ze tegen zichzelf zei, dat kun je niet. Ga zitten en schrijf zagen en verhalen zoals je altijd doet en laat een ander dat boek schrijven dat zo leerzaam en ernstig moet zijn dat er geen onwaarwoord in mag voorkomen. Het was zo goed als uitgemaakt dat ze het plan zou opgeven maar ze vond toch dat het prettig zou zijn iets moois over Zweden te schrijven en ze had moeite dat werk aan anderen over te laten. Eindelijk kwam ze op de gedachte dat het misschien kwam doordat ze in een stad was en niets dan straten en huismuren om zich heen had dat ze niet aan het schrijven kon komen. Als ze naar buiten ging waar ze bossen een akkers kon zien zou het misschien beter gaan. Ze was uit Wermeland en het was duidelijk dat ze het boek beginnen moest met die landstreek en allereer zou ze vertellen van de plaats waar ze was opgegroeid. Het was een klein landgoed dat ver van de bewoonde wereld lag en waar veel ouderwetse zelen in gewoonte bewaard gebleven waren. Ze had gedacht dat het aardig zou wezen voor de kinderen om te horen van de verschillende bezigheden die het hele jaar door elkaar opvolgden. Ze wilde vertellen hoe ze kerstfeest en nieuwjaar en paasen en het zomerfeest bij haar thuis hadden gevierd wat ze voor meubels een huis gaat halen. Hoort er in de keuken- en provisiekamer in schuren en stallen in washuis en badkamer had uitgezien. Maar als ze daarover wou schrijven, kon ze haar pen niet voortkrijgen. Ze kon helemaal niet begrijpen hoe dat kwam. Maar het was zo. Toch was het wezenlijk waar dat ze zich dat alles nog even duidelijk herinnerde als of ze er nog midden in leefde. Maar ze zei tegen zichzelf dat nu ze toch naar buiten moest gaan ze misschien naar dat oude landgoed kon reizen en alles nog een zien, eerst erover schreef. Ze was er in jaren niet geweest en ze vond het wel prettig een reden te hebben er nog eens te komen. Eigenlijk verlangden ze er altijd naar terug waar ze ook was. Ze zag wel dat andere plaatsen mooier en beter waren maar ze vond nergens die veiligheid en gezelligheid die ze in haar ouderlijk huis had genoten. Eentussen was het niet zo gemakkelijk voor haar om thuis te komen als je wel denken zou, want het landgoed was verkocht aan mensen die ze niet kenden. Ze dacht wel dat ze haar vriendelijk zouden ontvangen maar ze wilden niet in dat oude huis terugkomen om met vreemde mensen te praten maar om zich goed te kunnen herinneren dat er vroeger was geweest. Daarom legden ze het zo aan dat ze er zavonds laat zou aankomen als het werk was afgelopen en de mensen in huis zouden zijn. Ze had nooit gedacht dat het zo wonderlijk zou zijn om thuis te komen terwijl ze in de wagen zat. En naar haar oude huis reed was het alsof ze bij de minuut jonger werd en al gauw was er niet meer een oud mens met haar dat al begon grijs te worden maar het klein meisje met korte roken en een lange vlasblonder vlecht. Terwijl ze daar zat en alle hoevenlangs de weg herkende kon ze zich niet begrijpen dat alles thuis niet meer was als vroeger. Vader en moeder en de broers en zusters zouden op de stoep staan om haar te ontvangen. De oude huishoudster zou gauw naar het keukenvenster lopen om te zien wie daar aan kwam rijden. En Nera en Freya met nog een paar honden zouden komen aandraven en tegen haar opspringen. Hoe meer ze de hoeven naderden, hoe vrolijker ze werd. Nu was het herfst en er kwam een drukke tijd met allerlei werk maar het was juist al dat verschillende werk dat maakte dat het thuis nooit vervelend was of eentonig. Ze had onderweg gezien dat er mensen aan het aardappelsrooje waren en dat deden ze ook nu bij haar thuis zodat er nu allereerst aardappelag raad moest te worden om aardappel neel te maken. Het was een zachte herfst geweest. Ze dacht er juist over of alles al was afgelopen in de tuin. De kol zou nog wel buiten staan en zou de hop al geplukt zijn en de appels geschut. Dat kon wel als ze het thuis niet te druk hadden want het liep tegen de herfstmarkt. En tegen de marktijd moest het overal schone netjes zijn. Dat was een feest, vooral in de ogen van de dienstboden. Het was ook op de avond voor de marktdag een lust om in de keuken te komen en de blank geschuurde met groene takjes bestrooi de vloer te zien. De fris geritten muren en de glimmende kopere ketel aan de zolder. En als de markt voorbij was, zou er niet lang rust zijn. Dan begonnen ze met vlas braken. Het vlas had lang op een wij gelegen om te rotten. Dan werd het in het oude badhuis gebracht en de grote badkachel werd aangelegd op dat het zou drogen. En als het droog genoeg was, werden op een dag alle vrouwen uit de buurt bij elkaar geroepen. Ze gingen voor het badhuis zitten en begonnen het vlas te braken. Later sloegen ze het met dorsvlegels om de fijne witte vezels uit het dorsstelen te halen. Onder het werk werden de vrouwen grijs van het stof. Haar kleren en haren waren bedekt met afval van het vlas maar ze waren toch evenvrolijk. De hele dag klappen de dorsvlegels en het praten ging zo best dat als men bij het oude badhuis kwam, men een geluid hoorde alsof een bruisende storm daar huis hield. Na het werk met het vlas kwam het bakken van de knakbrood vooruit. Het scheren van de schapen en de aankomst van nieuwe dienstmeisjes. In november kwamen de drukke slachtdagen met het inzouten van vlees en het worstmaken, het bakken van broekbrood en het maken van kaarsen. De nijster moest ook zowat tegen die tijd komen en het waren een paar gezellige weken als alle mensen bij elkaar zaten om te naaien. De schoenmaker die schoenen voor de hele familie maakte zat dan ook in de knechte kamer te werken. En het was altijd even interessant om te zien hoe hij het leer sneed en nieuwe zolen en achterlappen op de schoenen zetten en ringetjes in de veetegaten sloeg. Maar de grootste drukte kwam toch tegen de kerstmis. Op de Lucia dag, als de kamer neer rondliep in het wit gekleed met kaarsen in het haar en alle mensen op de koffie nodigde. Tegen de volgende morgen vijf uur. Die kwam juist als een teken dat ze de eerste twee weken niet op veel slaap moesten rekenen. Nu moesten ze kerstbierbrauben en vis in het zuur zetten en bezig zijn met het schoonmaken en bakken voor kerstmis. Ze was druk aan het bakken met veel kerstkoeken en kleine broodjes om zich heen. Toen de kutsier de paarden inhield aan het begin van de laan zoals ze hem had verzocht. Ze schrikte wakker als uit een droom. Het was akelig op de late avond alleen te zitten voor haar die zich zo pas nog de midden van al de haren had gedroomd. Toen ze uit de wagen stapte en de laan doorging lopen om ongemerkt bij haar ouderhuis te komen voelden zij het verschil tussen het verleden en het tegenwoordige zo sterk dat ze het liefst had willen omkeren. Wat geeft het dat ik hier kom? Hier kan het immers toch niet zijn als in de oude tijd dacht ze. Maar ze vond dat nu ze zover was gekomen ze toch ook de plaats moest zien en ze bleef voortlopen hoewel ze bij iedere stap bedroefde werd. Ze had horen zeggen dat de hoeven heel vervallen en veranderd was en dat was ze ook. Maar dat kon ze nu in de avond niet merken. Ze vond eerder dat alles er nog wel hetzelfde uit zag. Daar was de vijver die in haar jeugd vol vissen was en wij niemand durfde hengelen omdat vader wilde dat men de vissen met rust zou laten. Daar was de knechtenkamer en de schuur en de stal met de etensbel boven de een gevel en de weerhaan boven de andere. En het plein voor het woonhuis was nog steeds als een ingesloten kamer zonder uitzicht zoals het in de tijd van haar vader was geweest want hij had het hart niet gehad ook maar één enkele struik om te houden. Ze was in de schaduw gebleven onder de grote S bij de inrijla naar het huis en ze stond rond te kijken en terwijl ze daar nu stond gebeurden het dat een vluchtduiven aankwam en na zijn neerstreek. Ze kon nauwelijks geloven dat het werkelijk vogels waren want duiven zijn immers nooit in beweging naar zonsondergang. Het moest de mooie manen schijn zijn die ze had gewekt. Ze hadden gedacht dat het dag was en waren uit de duiven tilgevlogen maar later waren ze in de war gekomen en hadden de weg niet kunnen vinden. Toen ze een mens zagen waren ze naar het toegevlogen alsof zij hun de weg hoestwijzen. Er waren een massa duiven op de hoefen geweest in de tijd van haar ouders want de duiven behoorden ook tot de dieren die haar vader in zijn bijzondere bescherming had genomen. Als zij maar hoorde praten van het slachten van een duif raakte hij uit zijn humeur. Ze vond het heel prettig dat de mooie vogels haar in haar oudehuis tegemoet kwamen. Wie kon weten of de duiven niet in de nacht waren uitgevlogen om haar te tonen dat ze niet hadden vergeten dat ze hierin zo'n goed de huis hadden gehad. Of misschien was het vader die haar zijn vogels met een groet had gezonden opdat ze zich niet angstig en alleen zou voelen als ze in haar vroeger te huis kwam. Toen ze dat dacht, kwamen we zo'n sterk verlangen naar de oude tijd over haar dat ze de tranen in de ogen kreeg en het was een goed leven dat ze hier hadden geleid op dit landgoed. Ze hadden werkweken gehad maar ook hun feesten. Ze hadden overdag gezocht maar tegen de avond hadden ze om de lamp gezeten en de boeken van Tekner, Runeberg, mevrouw, Lengren en Bremen gelezen. Ze hadden koren verbouwd maar ook rozen en jasmijn. Ze hadden vlasgesponden en volksliedere gezongen onder het spinnen. Ze hadden op geschiedenis en spraakkunst geblokt. Maar ze hadden ook toneel gespeeld en versend geschreven. Ze hadden voor het vorenuis gestaan en etend gekookt maar ze hadden ook geleerd piano en fluit gitaar en viool te spelen. Ze hadden in de tuin kol en rapen en erten en boden geplant maar er was ook een andere tuin vol appels en peren en allerlei bessen. Ze hadden afgezonderd geleefd maar juist daarom herinneren ze zich zoveel zagene verhalen. Ze hadden eigen gemaakte kleren gedragen maar ze hadden onbekommerd en zorgloos geleefd. Nergens in de wereld weten de mensen zo'n goed leven te leiden als op zo'n klein land roed in mijn deurt, dacht ze. Daar was werk en plezier in overvloed en er was vreugde alle dagen. Ik zou heel graag hier terugkomen. Nu ik de plaats heb weergezien valt het me zwaar van hier weg te gaan. En toen wende ze zich tot de duiven vlucht en zij, terwijl ze om zichzelf lachten, wil jullie niet naar vader gaan en hem zeggen dat ik zo naar huis verlang. Ik heb lang genoeg in de vreemde rondgesworven. Vraag hem of hij het niet zo kan schikken dat ik gauw weer in mijn ouderlijk huis terugkomen kan. Nauwelijks had ze dat gezegd of de hele duiven vlucht vloog op en weg. Ze probeerde hen met de oog te volgen maar ze verdwenen dadelijk. Het was alsof de hele lichte scharen zich in de tintelende lucht oplosten. De duiven waren nauwelijks weg of ze hoorde een paar luide kreten uit de tuin en toen ze daar haastig heen ging zag ze iets heel vreemd. Daar stond een klein, klein dwergje niet veel groter dan een handbreed en vocht met een katuil. Eerst was ze zo verbaasd dat ze zich niet kon bewegen maar toen de dwerg steeds jammerlijker schroden geef ze snel in en scheide de vechtenden van elkaar. De uil vloog in een boom maar de dwerg bleef staan op het zandpad zonder zich te verbergen of weg te lopen. Ik dank u wel voor uw hulp, zei hij. Maar het was heel dom dat u de uil niet vliegen. Nu kan ik niet van hier weg komen want nu zit zij boven in de boom op met te luren. Ja, dat was onattent van me. Dat ik ze los liet. Maar, kan ik u nu niet thuis brengen? Vroeg ze. Ze had veel zagen gedicht en was niet weinig verwonderd dat ze nu onverwacht in gesprek met een van het kleine volkje was geraakt. Maar in de grond was het toch niet zo heel verrast. Het was, als ze al doorhad verwacht dat ze iets bijzonders zou beleven terwijl ze daar in de manerschijn buiten haar oude huis liep. Eigenlijk was ik van plan hier de hele nacht op het land goed te blijven, zei de dwerg. Als u me maar een veilige slaaplaats wilt wijzen zou ik liever niet voor het aanbreken van de dag naar het bos terug willen. Moet ik je een slaaplaats wijzen? Ben je dan hier niet thuis? Ik begrijp wel dat u denkt dat ik een van het kleine volkje ben. Zijn u de dwerg? Maar, ik ben een mens zo goed als u. Al ben ik in een kabouter veranderd. Dat is het wonderlijkste wat ik ooit heb gehoord. Zou je me niet willen vertellen hoe het je zo slecht is gegaan? De jongen had er niet tegen zijn avonturen te vertellen. En terwijl ze naar hem luisterden werd ze steeds meer verbaasd. Verbaasd en blij al naar het verhaal was. Nee. Wat is dat een geluk dat ik iemand ontmoeten die op de rug van een gans over heel de Zweden Rijsten dacht ze. Juist wat hij me vertelt zal ik in mijn boek schrijven. Nu hoef ik daarover niet meer bezorgd te zijn. Het was maar goed dat het naar huis ging. Wat vreemd toch dat ik daar hulp voor kreeg zodra ik in mijn oude tuin kwam. Maar tegelijk kwam er gedacht in haar op die ze haar niet uit durf te denken. Ze had bericht gezonden aan haar vader met de duiven dat ze naar huis verlangde. En dadelijk daarna had ze hulp gekregen voordat waar ze al zo lang over had gepijnst. Zou dat haar vaders antwoord zijn op wat ze gevraagd had? Einde van hoofdstuk 37. Hoofdstuk 38 van Niels Holgersons Wonderbare Rijs. Deze Librifox opname is vrij van hauteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wonderbare Rijs door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margarita Meibol. Hoofdstuk 38. De schat op de klippen. Op weg naar zee. Al van het begin van de herfstrijst af waren de wilde gansen recht naar het zuidige vlogen. Maar toen ze het Friksdal verlieten sloegen ze een andere richting in. En vlogen over Westwärmeland en Dalsland naar Bohuslen. Het werd een vrolijke reis. De gansjes waren nu in zoverre aan het vliegen gewend. Dat ze niet meer over moeheid klaagden. En de jongen begon weer zijn oude opgewektheid terug te krijgen. Hij was blij omdat hij met een mens had gesproken want dat had hem goed gedaan. En zij had gezegd dat al zij maar bleef doorgaan dezelfde manier als hij begonnen was. En alle goed deed die hij ontmoeten op zijn weg het niet verkeerd met hem kon aflopen. Ze had hem niet kunnen zeggen hoe hij zijn vorige gandaante kon terugkrijgen. Maar ze had hem een beetje hoop en vertrouwen teruggegeven. En dat was het zeker waardoor hij nu had kunnen bedenken hoe hij de grote Ganserik er van af zou brengen om naar huis te gaan. Weet je wel Maarten zei hij toen ze hoog door de lucht vlogen dat het misschien wel in toonig voor ons wordt de hele wind tot thuis te blijven nu we zo'n reis als deze hebben meegemaakt. Ik zit erover te denken of we niet met de wilde Gansen naar het buitenlandselen gaan. Dat kun je toch niet menen, zei de Ganserik en keek heel verschrikt want nu hij had getoond dat hij in staat was de wilde Gansen heel naar Lapland te volgen had hij erg veel lust om terug te komen in het Ganserok in de koestal van Niels Holgerson. De jongen zat een poost til te kijken naar Wärmeland waar alle berkenbossen en bosvelden en tuinen in gelen en rode herfstkleuren waren getooid en waar de lange meren helder blauw lagen tussen de gele oefers. Ik geloof niet dat ik ooit de aarde zo mooi onder ons heb zien liggen als vandaag, zei hij. De meren zijn als blauwe zijde en de oefers als brede gouden banden. Vind je niet, dat het jammer zou zijn als we ons vestigen op West Femmenhuk en niets meer van de wereld zagen. Ik dacht dat je naar huis wilde naar vader en moeder en tuinen wat je voor een flinke jongen bent geworden, zei de Ganserik. Hij had er de hele zomer overlopen dromen wat een heerlijk oog omdik het zou zijn als hij neerdaalde voor het huis van Holger Nielsons hut en dontje jongen Gansjes kon vertonen aan de Gansen en de kippen aan de koeien en de kat en aan moeder Holgerson zelf zodat hij niet heel ingenomen was met het voorstel van de jongen. De wilde Gansen hielde vaak en lang rust op de dag. Ze vonden overal zulke heerlijke stoppelvelden dat ze er bijna niet vandaan konden komen en ze kwamen niet in Dalsland voor tegenzonsondergang. Ze verlogen over het noordwesselijk gedeelte van het landschap en daar was het nog mooier dan in Wärmeland. Daar waren zoveel meren dat het land er tussen lag als smalle strepengrond met hoge heuvels. Het was geen goede grond voor akkers maar de bomen tierden er dester beter en de stijde overs lagen er als mooie parken. Het was als of er iets in de lucht of in het water was dat het zondicht vast hield ook nadat de zon achter de bergtoppen was neergedaald. Strepen goud speelden op de donkerglans en de water oppervlakte en over het veld trulden een licht bleekrood schijnzol waaruit geel witte berken helderode essen en roodgele sorbebomen obstaken. Vind je zelf niet Maarten dat het jammer is nooit meer zo iets moois als dit te zien zei de jongen. Ik houd meer van de verte akkers op Suddersled dan van die magere bergakkers hier antwoorden de ganserik. Maar je begrijpt wel dat als je met alle geweld verder wilt reizen ik niet van je weg kan gaan. Dat dacht ik wel dat je dat zou zeggen zei de jongen en het was te horen aan zijn stem dat hij van een grote zorg was ontheven. Toen ze later over Bovisland reisden zag de jongen dat de bergvlakten dichter bij elkaar waren de dalen lagen er tussen als smalle kloven in de berggrond en de lange meren op hun bodem waren zo zwart als of ze uit de onderwereld kwamen. Ook dit was een indrukwekkend landschap en toen de jongen het zag nu eens met de smalle rips zonder schijn dan weer in de schaduw vond hij dat er iets wilts iets eigenaardigs overlag. Hij wist niet hoe het kwam maar hij had een gevoel alsof je vroeger sterke en kloekereuzen hadden gewoond en dat ze veel gevaarlijke en gewaagde avonturen hadden moeten beleven in deze geheimzinnige streken. De oude lust om merkwaardige gebeurtenissen te beleven werd bij hem wakker. Het zou best mogelijk dat ik het zou missen als ik niet elke dag in levensgevaar was. Dacht hij het is het beste maar tevreden te zijn met mijn leven zoals het nu is. Hij zei hiervan niets aan de Ganserik want ze vlogen over Boosland met de snelst mogelijke vaart en de Ganserik heigde zo dat hij geen antwoord had kunnen geven. De zon stond aan de horizon en verdweent soms achter één of andere heuvel maar de wilde Gansen jogen met zo'n vaart dat ze haar telkens weer te zien kregen. Eindelijk zagen ze in het westen een glansende streep die steeds breder werd bij elke vleugelslag. Het was de zee die melkwit en met overgangen van roze rood en toen ze voor beide strandklippen zwijden zagen ze de zon weer die over het water hing groot en rood en gereed om in de golven onder te duiken. Maar toen de jongen de vrijom eindige zee zag en de rode avond zon die zo zacht en vriendelijk scheen dat hij er in kon zien voelde hij vrede en rust in zijn ziel komen. Het is verkeerd om bedroefd te zijn Niels Holkerson zijn de zon de wereld is heerlijk om in te leven voor groot en klein het is ook iets heel moois vrij en zonder zorgen te zijn en de hele wereld voor je te hebben. Het geschenk van de wilde Gansen de wilde Gansen hadden zich neergezet op een kleine clip buiten de Wotsbeek maar toen het tegenmiddag nacht liep en de maan hoog aan de hemel stond schudde Akka de slaap uit de ogen en liep rond om eekzie en kakzie komen en neil je visie en kusie te wekken het laatst stoten ze met de snavel duimelot aan zodat hij vak gewerkt wat is er moeder Akka volg hij en sprong versrekt op er is niets gevaarlijks antwoorden de leidste gans wij de zeven oude in de troep wilde vannacht een eind over zee vliegen en zou de graag weten of je lust hebt om mee te gaan de jonge begreep wel dat Akka zo'n voorstel niet zo hebben gedaan als er niet iets gewichtigst te doen was en hij ging dadelijk op haar rug zitten de vlucht ging recht naar het testen de wilde gansen vloegen eerst over een streep groter en kleine eilanden die dicht bij de kust lagen daarna over een brede streep open water en bereikt toen de grote eilandengroep Federeur die het verste in zee ligt alle eilanden waren laag en rotsachtig en in de maanden schijn deek het als of ze aan de westkant door de golven waren glad geslepen enkele waren heel groot en daarop onderscheiden de jongen een paar woningen Akka zocht de kleinste clip uit en streek daar neer die bestond uit kolhoudende grijze steen waarover in het midden een vrij brede spleet liep waarin de zee fijn wit zee zand en wat slakkenhuizen had geworpen toen de jongen van de rug van de gants geleed zag hij dicht bij zich iets dat op een hoge spitsen steendeek maar bijna op hetzelfde ogenblik merkte hij dat het een grote roovogel was die de clip als nachtverblijf had uitgekozen en nauwelijks had hij de tijd gehad er zich over te verwonderen dat de wilde gansen zo onvoorzichtig waren neergestreken naast de gevaarlijke vijand of de vogel kwam met een lange sprong op hen toe en hij herkende Gorgoo, de Arendt het bleek dat Akka en Gorgoo deze bijeenkomst hadden afgesproken geen van beide was er verbaasd over de ander te zien dat was flink van je Gorgoo dat je al voor ons hier bent, zei Akka ben je hier al lang? ik kwam hier vanavond antwoorden Gorgoo maar ik ben bang dat ik geen ander prijsje verdien dan dat ik hier op tijd ben het ging verkeerd met de boodschap die u me hebt opgedragen ik geloof zeker Gorgoo dat je meer hebt gedaan dan je toonen wilt, zei Akka maar eer je vertelt wat je op een reis is gebeurd wou ik duimelot verzoeken met te helpen om iets te onderzoeken dat hier op de klip moet verborgen zijn de jongen had een paar mooie slakkenhuizen staan bekijken maar toen Akka zijn naam noemde, keek hij op je was zeker wel verwonderd duimelot omdat we van de rechten weg afweken en hier naar het westen vlogen zei Akka ik vond het wel vreemd antwoorden de jongen maar ik wist immers wel dat u altijd een goede reden hebt voor wat u doet jij denkt goed over mij, zei Akka maar ik vrees dat je dat nu willen zou kunnen tegenvallen want het is best mogelijk dat we deze reis te vergeefs hebben gemaakt het gebeurde heel lang geleden ging Akka voort dat ik met een paar van de oude in onze troep op onze lente reis door een storm werd overvallen en heel op deze klip geworpen toen we zagen dat we niets anders dan zee zonder kust voor ons hadden vreesten we zo ver weggedreven te worden dat we nooit weer aan land zouden komen en ging het daarom op de golven liggen de storm dwong ons verschijndende dagen tussen de kale klippen te blijven we leden veel honger en één sliepen we hier deze kloof binnen om naar eten te zoeken we vonden geen enkel grasprietje maar we zagen een paar zakken die goed dichtgebonden waren en half in het zand begraven we hoopten dat de koren in de zakken zou zijn en rukten een trokkende raam tot we het goed kapot gemaakt hadden maar toen rolden er geen zaadkoels maar blinkend goudstukken uit zulke dingen konden wij wilde gaan ze niet gebruiken en we lieten ze waar ze waren we hebben in al die jaren niet aan die vondst gedacht maar deze herfst is er iets gebeurd dat maakt dat we naar goud verlangen we weten wel dat het niet waarschijnlijk is dat de schat hier nog ligt maar we zijn toch hierheen gekomen om je te vragen eens te onderzoeken hoe het met de zaak gesteld is de jonge sprong in de kloof nam een mosselschelp in iedere hand en begon het zand opzij te schrappen hij vond geen zakken maar toen hij een vrij diep gat had gegraven hoorde hij metaal klinken en zag dat hij een gouden munt had geraakt hij tastte met de handen over de rond voelde dat daar veel ronde muntstukken lagen en haast zich naar akken terug de zakken zijn vergaan en in het stukken gevallen zij hij zodat het geld in het zand gestrooid ligt maar ik geloof dat al het goud er nog is dat is goed zij akka maak nu het gat weer dicht en strijk het zand zo glad dat niemand kan zien dat er in gegraven is de jonge deed wat hem was opgedragen maar toen hij daarna weer op de rots kwam was hij niet weinig verwonderd toen hij zag dat akka voor de zes wilde gansen was gaan staan en dat alle een heel plechtig tegemoet kwamen toen ze voren bleven staan boogen ze verschijtende malen de halsen en zag hem er zo gewichtig uit dat hij onwille keurig de muts af nam en voor een boog de zaken ze deze zij akka dat wij die oud zijn tegen elkaar hebben gezegd dat als jij duimelot bij mensen in dienst waard geweest en hun zoveel goed had gedaan als je ons deed dan zouden ze zeker niet van je weg gaan zonder je een goeie beloding te geven niet ik heb u geholpen maar u hebt mij beschermd, zei de jongen wij vonden ook, ging akka voort dat als een mens die hele reis met ons meegemaakt had zou die zeker niet even arm van ons weg gaan als hij gekomen was ik weet wel dat wat ik dit jaar bij u geleerd heb meer waard is dan goed of goud, zei de jongen nu die goudstukken naar zoveel jaar nog in de kloof liggen is het wel zeker dat er geen eigenaar van bestaat zei de leidste gans en ik vind dat jij ze wel nemen kunt maar had u zelf de schat niet nodig vroeg de jongen ja, wij hadden die nodig om je zo'n beloding te kunnen geven dat je vader en moeder konden zien dat je als ganshoeder bij een ordentelijke familie hebt gediend nu keerde de jongen zich half om weer per blik over zee en keek toen akka vlak in de glans in de ogen ik vind het wel vriend moeder akka dat u me mijn ontslag geeft en mij mijn loon uitbetaald voordat ik mijn dienst heb opgezegd zei hij zolang als wij wilde gansen in Zweden blijven wil ik wel geloven dat je bij ons blijft, zei akka en vervolgde maar ik wilde je graag wijzen waar onze schat was nu we erbij konden komen zonder een al te grote omweg te maken het is toch zoals ik zeg dat u me weg wilt sturen voordat ik het zelf verlang zijn duimanot na zo'n goede tijd als wij samenhanden vind ik dat het niet te veel was als ik u vroeg om met u naar het buitenland te mogen gaan toen die jongen dat zei staken akka en andere wilde gansen een lange halzen recht naar boven en stonden een poos in de lucht te kijken met half open snafels dat is iets waar ik niet aan heb gedacht ze akka toen ze weer tot bezinning was gekomen maar voor je besluit met ons mee te gaan is het het beste dat we luisteren naar wat Gorghouten vertellen heeft je moet weten dat hij naar je huis in Skane zou gaan om daar betere voorwaarden voor je te bewerken ja dat is waar zijn Gorghout maar zoals ik u al zei het is me niet meegelopen ik vond Niels Holgersons hoef gauw genoeg en toen ik een paar uur heen en weer had gevlogen over de plaats dan zag ik de kabouter die tussen de gebouwen kwam aansluipen ik sloeg dadelijk op hem neer en vloog met hem weg naar een akker om ongestoord met hem te kunnen praten ik zei dat ik door akka van Kepnekijzen was gezonden om hem te vragen of hij Niels Holgerson geen betere voorwaarden kon stellen ik zou wel willen dat ik het kon antwoorden hij want ik heb gehoord dat hij zich goed heeft gehouden op de reis maar dat staat niet in mijn macht toen werd ik boos en zei dat ik niet te goed was om zijn ogen uit te pikken als hij niet toegaf je kunt met mij doen wat je wilt, zei hij met Niels Holgerson blijft het toch zoals het is maar je moet hem van mij groeten en zeggen dat hij goed zou doen met zijn ganzen thuis te komen want het gaat slecht hier op de hoeven Holger Nielson heeft een borgestelling voor zijn broer moeten betalen op wie hij zo vast vertrouwde een paard dat hij heeft gekocht voor geleend geld werd Creupel de eerste keer dat hij er mee reed en na die tijd heeft hij het niet meer kunnen gebruiken Zeg Niels Holgerson dat zijn ouders al twee koeien hebben moeten verkopen en dat ze zeker van de hoeven zullen moeten heen gaan als ze niet worden geholpen toen de jonge dat hoorde vronste hij de wenkbroen en balde de vuisten zodat de knokkels wit werden het is vreed van de kabouter zei hij dat hij me zulke voorwaarden stelt dat ik niet naar huis kan komen en mijn ouders helpen maar het zal hem toch niet lukken met tot de verrader van mijn vriend te maken vader en moeder zijn eerlijke mensen en ik weet dat ze liever mijn hulp missen dan dat ik thuis kom met een slecht geweten Einde van hoofdstuk 38