 Sağım deyələ dinləyicilər. Yazın çox yaq veriləşinin bu dəfəki quraxlaşında sizə maiz əlizaden təqdimatiyyələ yalısı Ulyan Faulqnerin Nobel Nidqini səsləndirəcəyik. Dinləyin və dinlədin. President Zonkin nedir? Onu aqəvət dəvət edən də, jurnalistlərin girecəksiniz mi? Suanla, ölkəsinin zənub əyalətlərinin haqlarını artı zıl şəkildə müdafiədən Nobel mükafatlı yalısı öznə məxsus yumuri ilə beləcav vermişdir. Poradan Washington'a 100 milldən artın yoldur. Nahar üçün oraya gətmək çox zavu vardı. Dövlət və ədəviyyat, prezident və yalısı bunlar həyatın ayrı-ayrı sahələrində fəalək göstərən personulardır. İksinin ərasında inzə bir çizgi vardır və iktidər bu çizgini keçibdir nə qarası? Ədəviyyatı qayıqı adı altında yalısıya göz qaş atırsa bunu öz diktaturasına dayaq yaratmaq məxsədi ilə edir. Yalısı bu çizgini kezməyə həvəslənəndə isə əlimdəki gələmi şəxsin mənafi inisturmin etinə cəvirməyə zəvrməyə zənatır. Bu mənada William Faulqnerin aqə və qətməməsini nahar üçün oradır. Əhanəs nə söhkəməsi, dövlət və qələm arasında ki, qırmızı çizginin varlığını, həmkârlarına yenə və yenindən xatırlatmasından başqa bir şey deyildir. Naturası itibari ilə ikizid məhvumu, dövlət və yazar, təmsil edənlərin qulbun olması, zəmiyyətdəki mənəvi dəyirlərə, ölümcül zərbə indirərək, qorfu məhvumu tədavla daxil edir. Qorfu faktoru toplumu hakim kəsləndən sonra isə özünün mənəvi dəyağının taban diktatorun çükürəməsi xilə asanlaşır, yazarın ısa kefi ala burularda dolaşır. Kəsən əsrin 20-ci illərinlən üzübəri Azərbaycan ərabiyyatında cərəyan edinə proseslər, bu sualları vicdan sahibi olan hər kəsin günləmində saxlayır. Aya gələmini nəsil nəzabətini yəm mən beynə sevrənlərə mükəli müşvikin tərlansan, köydən əmməssən, torpağlarda sürünməssən, mən dönsəm də, sən dönməssən, yaşa könül, yaşa könül, misraları hansı dülqlar aşlayır və ya bir vəhşi göyəri çim kimi məndə, şən könlümü azadə dillərdim, seyranət xıqdağda çəməndə küldükcə günəş, məndə gülərdim. Şən könlümü azadə dillərdim. Nisralarının müəlləfi Hüseyin Zavidin nəslinin kəsilməsi onların vicdanı sızadır mı? Yazarı dəraxazına və ya cüllə qabana diktatörü yox, öz əmkârı gəndərir. 1937-diyə yaşma çətməyiq, istintagə məhkəmə vəreçə yüze durmaları oxumuşuk. İndi Türkiyədə hər gün qarşılaşdığım ölnəklər, yazarın ən zaalım diktatördən daha təhlükəli olduğunu göstərir. Yaratıcı adamın müqabəmət nümayış eddirmədiyi yerdə, bizi nə vaxh məhvələcəklər qorq hürküsü toplumu sarır. Bu qorqu qərq toplumlarını sarabilmir. Çünki orada toplumun dəyərləri insan hər şeye qalip kərəcək məyar müəlləşdirir. Öz sarayımızın şairiyəm həyansızlığı yox, bunu nəzərə alıraq, hürmətli oxuzuların Nobel mükafatları seriyasına diqqət yitirəcəyində ilanıram. Ulyam Folkner. Nobel mükafatalarca sələdiyi nidik, Stockholm 10 deqabır 1950-ci il. Bu mükafatın qətiyyə mənə yox, əməymə, həc də şöhrət və mənfət üsün deyil, üzündə tərbə qəlbində istirabla insan ruhuna söykənirək indiyə qədər yaratılmamış, əsərlər yazdığıma görə verildiğini başa düşürəm. Buna görədə, mən bu mükafatı vəkil kimi qəbul edirəm. Mükafatın bütün tariqı və şərəfli məqsətini uyğun olaraq, mənim onun polisimini sərf etməyə yer tapmaqım cətin deyil. Ansaq mənə göstərilən diqqətdən də layaqətli istifadə edirəc, özünə əzablı və məşəqqətli yazarlıq işinə həsrədən gənc qızlara və oxlanlara bu çürsüdən müradəcət etmək istəyirəm. Bir zamanlar mənim durduğum yerdə duracaq olanların da məni eşidəcəyinə ümidim var. Zəmanəmizin faciəsi bizim uzun müddətdən bəri içində yaşadığımız, hətə onunla ətlə dırnaqcım olduğumuz heibani qurhu istidir. İnsan mənə viyatını düşündürən bütün məsələrdən yalnız bu sual qalmışdır. Bizi nə vaxt məhvədəcəklər? Buna görədə müasir qəns yazarlar, insan qəlbinin öz öz ilə mübarəsi problemini unutmuşlar. Fəqət həqi yədə viyatı bu mübarizələr yaradır, sadəc onun barəsində yazmaq lazımdır. Yalnız ona əmək sərf etməyə də yer. Yazısının onları xaatırlaması vazibdir. O anlamalıdır ki, qurhu aşağılık duyursudur və bunu anlayandan sonra qurhunu həmişəlik unutmalı, insan qəlbinin həqiqətindən başqa hər şey öz əmə hatxınasından süpürbətmalı, əski və əbədi həqiqətlər, sevci, şərəf, mərhəmə, qurur, azma, özünü qurban vermək və məhvunların olmadığı yerdə yazılanların səti və unutulmağa məhcum olduğunu dəlk etməlidir. Yazısı bunu dəriş etmədiyi müddətcə, onun əməynin üzərindən lənət asılacaqdır. O sevciyox, şəhbət haqqında, itkisiz məqlubiyyətlər, ümüssüz qələbələr haqqında ən dəşətlisi isə, ağırsız, adısız və mərhəməssiz şəkildi yazıcaq. Onun çədərində, hər kəsin anladığı çədərdən əsərəlamət olmayacaq, o yazılar yarı yezi bırakmayacaq. O insan mənəviyyatı haqqında yox vizut hərəkətləri baharədə söz doquşturacaq, yazar bunu anlamadığı müddətcə, kenar müşadətsi kimi insanın ölümündən yazıcaq. Mən insanın ölümü baharədə fikiri rədd edirəm. İnsan, hər şeye tabiqətirdiğinə görülümsüzdür. Demək asandır, hətta qaranlıqın sonunda ki, xırmızı şəfəqdə asılmış qayadan təaləyin son zəngi susub sönəndə, hətta o vaxt belə bir ses qalacaq. İnsanın zəif, ancaq yox edilə bilinməyə cəksəsi. Mən insanın yox olacaqını inanmıram. Mən insanın nəyən ki, ayaq üstə duracaqını, hət onun qələbə çalacaqını inanıram. İnsan yalnız səsinin itibbətməcana görülümsüz deyildir. O yüzden harak derinə, ruhuna, əzablarına, əilməzliyine görülümsüzdür. Yazısının şairin borcu bunlar barədə yazmaktır. İnsanların qəlbini güzləndirək, onlara kömək etməktir. Bəşəriyyətin əbədi dəyərləri olan çiliyi, vizdanı, ümidi, gururu, mərhəməti özünü fəda etməyi onlara xadırlatmaktır. Şairin səsi sədəcə eks-sədadan ibarət olmamalıdır. Bu səs insana, ayaq üstündə duraraq qalib gəlmək üçün dayak və təməl olmalıdır.