 I'm glad to be invited here in such a very important discussion. Why is this important now more than ever kasi minakaamba na de facto Marshalong ngayon at minakaamba rin na the fusion of two dictators sa aking patingin na. Fusion of two dictators in Malacanyang which is the Duterte Marcos Tandeme so expressing that people get to refresh themselves kung datin nyo ng alam and for the younger generation to know what happened during Marshalong just to propose a counter narrative naman doon sa napaka very widespread and well-funded na kampanyan nila para sa being Golden Age ang Marshalong. So ang natoka sa aking dito ay pagdiskas ng human rights violations ng panahon ng Marshalong at siyempre ang mga kahawig nito mga post-Marcos governments na kung saan may elements ng Marshalong ni Marcos ang fusion na yan kung baga'in na sakaipresident of terrorists doon ko yun ipasok yung mga kahawig na ito. Well Marshalong was really blatant ang kanyang pag-violate sa human rights. Recognize ba yan ng mga bansa? Yes, recognize ng mga bansa kaya ang viligay ng Swiss Bunks yung well in the end it was 600 million dollars ng ilgaten ng Marcos sa Pilipinas at may sinabi ang mga Swiss Bunks doon na bigyan ng share ang mga human rights violations big team. So may recognition sa ibang bansa on that ang Korte Suprema in various cases nag-recognize na at for example yung Manglapos Marcos versus Manglapos nakasak ng Korte Suprema, sinabi ng Korte Suprema na planterer si Marcos at human rights violator another case of Sandigan Biod versus Republic binanggit din doon yung planter ilgaten well human rights violations kaya ko pinasok yun kasi may claim ang mga Marcos S that no court has ever judged them give the of human rights. And of course ang pinakasikat na kasa of course was the human rights case sa Hawaii na siyang paper ko when I was a visiting fellow sa Australian National University. When Marshalong was declared, apasang siya na bisaya kasi ako kaya hindi ako masyadong mga anong sa Tagalog sa Pilipin ang possession. Anong dinaklara ang Marshalong? Actually I used the term imposition because it was really imposed rather than merely declared medyo doon hindi ganoon kasi kakaching yung declaration. Ang imposition ng Marshalong was actually a violation of rights to suffrage, bakit? Kasi Marcos wanted to declare Marshalong at yung purpose nyalang talaga is to perpetuate himself in power kasi under the 1935 constitution, tapos na yung termino niya 1973 tapos na yung termino niya hindi niya siya po'yun ito makulit kaya nag-declare siya ng 72 para mapalawi yung sarili niya sa puder. So kong yun palang dahilan mo, ginamit mo ang constitutional power mo at ang mga puder ng Marshalong government para mapalawi kong sarili mo sa puesto, violation nagad yan, not only in democratic rights ng maraming tao, kundi right to suffrage specifically, dahil hindi mo na sila binigyan ng parahan para maikaelek o makahirang ng bagong presidente dahil doon sa bakdeklarang mo ng Marshalong. Pero maliban diyan, napakarami pang human rights violations ang Marshalong. Kong titing na natin yan, ay maraming arrest. Uun nang araw palang mong declaration ng Marshalong, wait a while, actually December 21, hindi pa na-diklarang Marshalong, inimposed na ng December 21, 23 kasi di-diklarayo niya. Nag-anong ang huli na, mga opposition, mga aktivista, sila akino, jokno, lahat ng mga opposition at maraming mga aktivista at mga student leaders na hulit na kulong na. So violation ba yan ang karapatan? Yes of course, due process rights yan. Wala nakalagay naman sa bill of rights natin at sa international human rights covenants na no one shall be deprived of life, liberty and property without due process of law. Deprivation ng liberty mo dahil dito. Other than that, siyempre marame, may killings, ang tawag naon sa killings pala by the way is salvaging, ang tawag ngayon sa panahon ng president do 30 EJK. For the life of me, hindi ko alam kung bakit salvaging ang tawag naon sa mars ng panahon ng Marshalong kasi ang pakahuligan natin sa salvaging parang sinasalba mo di ba. Pero doon-doon, pag may nakita kang patay sa kali o sa kung saan-saan, sabi mo parang salvage o ganoon ang term. But parang naman ang ending noon ang victim ay patay. So grabing pag-violate sa rights ng tawang ba yan dahil hindi ka naman nang dumaan sa korte sinintensyan ka na ng kamatayan just because ikaw ay aktivista, ikaw ay dissenter, ikaw ay opposition. Pinasa na ang media, alam nyo naman siguro niya ng panahong yun, in fact ng panahong yun na batap, batap ako noon, parang rain 600 ako nung dinaklara ang marshalong. Wala kang mapanood sa TV kasi sarado lahat mga station, isang station lang ang magana noon pTV por atay. At siyempre, ang nakalagay lang doon si Marcos nagsasalita, oh, paulit-ulit, paulit-ulit. At si Senate, si Secretary Keith Tatad. So sarado noon, so violation ba yan ang parapatang pantaw? Siyempre, freedom of the pressure niya. Hindi lang siya pag freedom of the press violation ng panahong yun. Hindi lang yun issue ng pagsara ng mga station. Hindi ang pangkontrol sa media subsequently na kung saan ang i-report lang dapat ng media ay the true, the good and the beautiful. Yun kasi ang dictum ni Madam Emelda Marcos loon, you only report to the press the true, the good and the beautiful. So pag hindi siya beautiful, hindi ka dapat ay maglabas niyan sa media. Nag-anap ang corruption, nag-anap ang patayan, repression, pero bihila ka makakita nung sa media, maliban nalang later on nang may malakas na nalaban, itong nagtayo sila Joe Burgos ng we-forum at Malaya later on. Although haras din yun at nahulit din yung mga yun. Ngayon ang isa pang mga masabi natin human rights violation maliban sa pagpatay at pagkulong at pag-violate ng press freedom. Siyang prey ang mga pagkitil sa iba pang mga bahagi ng bill of rights, freedom of association kaya nabangit kanina sa bio-data na kasi band di Marcos ang lahat ng organization, sa students, band lahat, student council, school, papers, lahat. Ang hirap talaga pang estudianti ka kasi ang natural tendency mo kung estudianti ka, di siguro pwede bang you want to talk to people, you want to organize, you want to meet kahit glee club man lang sana. Wala ng ganun at the time. Ang pinayagan lang noon ay student catholic action later on at student Christian movement of which membro, pala kami ni Chancellor niyo si Spidell Nemenso ng student Christian movement at the time, SCM. At makita ko rin dati nung si Nancy Kimwell at the time kasi ano rin siya mga yun sa student organization, yun siya later na yun na ipanalo na yung return of student councils and school papers. Clarify ko lang na mas matanda naman na pwedehama kailan siya baka sabihin na kasi idad ko si Nancy, mas matanda naman na pwedehama kailan si Spidell. So ngayon ang mga violations na yung pati, of course, freedom of assembly, freedom of association, freedom of assembly pag rali yan dispersed ka. Violent pa yan. In fact, Chancellor niyo. I remember that rally in Rotonda, welcome Rotonda I think, I don't know, many many years ago, nag-rally siya dyan, nag-rally kami, mga estudiante, isa si Spidell sa naberyl doon. And I really, ano yun? Serious siya na kasi kontin na lang. Wala si Spidell Nemenso pag medyo gumis lang ng kontin ang bala doon. So grave ang, to think we were just demanding ng mga basic rights ng mamamayan, wala kami naging nagawang crimen, but grave ang repression ng gobierno. Pero ang rights hindi lang siya issue ng civil and political rights, mga torture, mga killing, na marami. Ang violation din, economic, social and cultural rights. Pakatandaan natin, especially sa mga guru natin, na comprehensiveo ang human rights. It doesn't only pertain to the civil and political rights of the people, but it pertains to the economic, social and cultural rights. Kaya ang pag-violate ng right to housing ng mga mahihirap, demolition halimbawa, part yun ng violation ng human rights. Ang panahon ng Marshalong ang ginagawa ni Melda Marcos para daw mga hindi item, mga eyesource ng society ay hindi makita ng mga foreigners. Nilagyan nyan ang matataas na pa-der ang mga urban poor areas para hindi makita. Pero grave naman ang, di siyempre ang hirap lumabas doon sa mga communities na yun dahil pinadernan ni Melda Marcos ang community mo, para wala silang pake alam sa resultan nun sa mahihirap para basta lang makip-up ang kanilang pagtingin na dapat hindi makita yung eyesource ng society. Yung mga pag-trampol sa rights ng mga indigenous people, environmental activists, et cetera, matindi yun ang mga mining corporations na mamayagpag, ang malalala niyo sa pinakamalaking laban sa Norte dati was the Chico River Dam, issue yun ng economic, social and cultural rights, na binabailate mo ang karapatan ng mga katutubo, sa kanilang kabuhaya. Ang dahil matatayokan ng mga down, maki-enundate ng kanilang mga fields, nag-hukay ka na mga mina dyan at pinapalayas mo ang mga katutubo sa kanilang lupang nino. And these are economic, social and cultural rights violations. Natumensyon siyempre ang korapsyon. Ang korapsyon is part ng violation ng karapatangpantao, kasi dinindeprive mo ang mamamayan ng pondo ng gobierno para sa health, para sa education, para sa social services at binabaling mo yung pera doon sa korapsyon. So that is, katgrabi ang korapsyon ng panahong ni President Marcos, ang tingdi ng mga panahong yun. And of course yung cronies. Ang cronies na yan everywhere yun. They have fifth domes all over the country. Controlled nila halos yung economy ng bansa. Kaya yun yung mga economic deprivations ng mamamayan na constituting human rights violations. Yung loans lahat, are loans violation of economic, social and cultural rights? Yes, because nag-loan si President Marcos ang laki-laki ng mga loans tapos ang loan na limbawa, for example, cultural center. The first problem with cultural center, nag-loan ka, for example, let's say, di ko na malala ang exact amount, 100 million pesos. Pero ang kailangan lang para itayo yun ay 60 million pesos by the 40 million bolsa na yun. So it's a combination ng nag-loan ka, mababurden ang taong bayan dahil nababayaran silang utang and at the same time, may kita ka pa. And secondly, ang problema sa cultural center, probably okay naman ang mga karong tayo ng isang venue para makita ang mga rasyan balay dancers o marinig si Van Clyburn, yung paboritong pianista ni Mrs. Marcos naon. Pero ang problema ng taong butong. Ang butong is a deprivation also of human rights. Kung mga medyo batabata dito, search sa internet, Joel Abong. Joel Abong is the face of hunger and famine during the time of Marcos. And to think map, isang bansa Asian, meron tayong mga palayan, for example, palayan, et cetera. Mag-asin, everything. And yet, may famine and hunger, grabi talagang pag-trumpol yun sa human rights. Kasi din food security niya, pagkahain niya niya. Right to life, actually naminibira mo dyan. So isang ano rin yun, isang extreme violation ng human rights. In fact, I remember, wala talagang bigas, batapako nun. Pinapapila ako ng nana'y ko, may kuponin. Kasi wala ka nang mabiling bigas. And I challenge the Marcos eh, i-isagbutin yung ayan. Kupon. May pila ako doon sa isang barang gaihol or palenke, hindi ko nama ala. Pausok pila mo, pagbigay mo ng kupon, yun na mabibili mo isang ganta ang bigas, siguro, for the day. So paano yung wala nang bigas, wala nang makahain ng taong bayan. And in the end, na lalala ko, parang after 2 weeks nang rasyon-rasyon na yun, na hubos yung bigas. Kaya nang pinibigay na lang sa amin, pwede na nang mabili ma-is. Ma-is, kanyo imagine that nang waya ko ng bahay, dala-dala ko yung ma-is. Siyempre, mga bata kami, alam mo nang mga bata, din nag-replamo kami. Ayoko niya, ayoko niya. Yoko kain niya nung agar. Kasi hindi kami zanay, na lalala ko umayak yung nana ko. Umayak talaga siya parang sabi niya, I never expected na darating ang panahon na mga anak ko mapipilitang kumain ng ma-is. So yan, that's the picture ng economic and political and civil rights violations ng panahon ng marshal. And that's, pag sinasabi na hindi na dapat maulit yun, it's really very important yun sa mga buhay ng panahon ng marshal. Well, in my particular case, siguro yan ang star example ng isang human rights violation. Naging chairman ako ng Student Catholic Action ng Visayas, the whole Visayas. So yung issue lang naman namin yun, very simple, balik ang Student Council, balik ang school papers. Siyempre, dahilan bishop namin yun ay very human rights advocate nung si Bishop for each. Medyo na inpaginitan kami, ang pinahulit ni Marcos, kami na na sa ilalim ng bispo. Hindi naman yung bishop, because bishop siya siguro medyo. Pero bravi rin yung repression sa church ni Marcos sa maraming paray ang napatay, maraming paray ang nakulit. In that case, nakulit ako for that, a tortured, heavily tortured. So yung torture nungun sa simula, humiliation, when you are pregnant, and then papaloin ka ng ruler. Ang ruler ninyo masakit yan ba ta? It humiliates you eh. I was 18 years old at the time, so medyo may conteng idad na, but very young pa rin. Sabas bubub, siguro 6-7 days ang torture ko, yung iba worse than me. Kasi I was one of the youngest political prisoners, so hindi masyado siguro ang torture sa akin, kung pa rin nico yung iba, mas matindi yung kanilang torture. So bubub, tapos paggabi, kukuning ka sa seldamo, dalig ka sa isang kwarto, tawa ko dung torture chamber, tapos sumtuking ka, pahasok ng sigurilyo, kuriente, sabi ko nga. There comes a time na ang physical torture is so much na, hindi mo na hula ka ng pain na maramdaman. Kaya you feel numb. Pero ang pain medyo nasa matamod yan, kasi may hungganan siguro ang physical pain, pero mental torture grahabi talaga yan. Irang mga trauma ng mga student leaders natin. May kilala kung student leaders, so articulate, so confident. Pagkatapos ng torture na kami, siya wala na yung articulatiness, sharpness na wala na yung kanyang confidence. So it really destroys people. At sa akin naman, ang pinaka mental torture yan, mga mental torture di ko malimuta nyan. Fisikal nga nalimuta ko na pa, hilom naman yung paso na sigurilyo. Mental torture, yung marami doon, hindi nila ako sa kwarto tapos, ako sunod. Kasi akong sunod, nilagayin nilang isang tao na hindi ukilala sa mesa, tinali siya hinubaran, tapos nilagyan nila ng alambre yung kanyang ari. Kanyong imaginat, nilagyan ng alambre yung ari. Dumudugo, hindi ko maintindihan kung papano, tapos panang kilonek pa nila sa isang dynamo or something tapos kinukuriyente siya, na siyempre sigaw siya ng sigaw. Ako 18-years-old kasihan, retrawo ma'yun. Ako sunod. Oh my God, di ba? Anong ginawa akong masama, ano may crimen ba akong ginawa, naman akong pinatay, naman akong inakao. I was just demanding student return of student council, human rights. Pero hindi na tuloy sa aking, kasi yung napagun siya, torture is really also tiring. After two hours lang, ang pawis na pawis nila, niri matulong ganabukas ka na. Tapos, one day later, another naman kinukuha na naman na hours lang, nung umaga, dadaling sa kuwarto, medkite chamber, kumawa ng revolver, nilabas lahat ng bala, naglagayin isang bala sa revolt. Yung rasyan rulet, tapos pagano nyan ng isang bala, pinasok yung baril sa buhang ako. Sabi niya, ang English siya, takawa ako sa military na yung English siya. Sabi niya, let's see if you're lucky tonight. Tapos sabay anong ng gatilyo. Alam mo, pag ang baril of the gun na sa loob ng buhang ako mo, ang lamig, ang lamig. Nininerviews ka para sa lamig. Tapos, ang pag ganoon ng, whatever you call that, firing pin ba yung? Pag ganoon ng firing pin, anong nakas ng tulong? Akalam mo, kasi sa loob ng buhang ako mo, akalam, pohotop. So you can just imagine your brain splattered on the wall eh. I really drain talaga ako, di ko, sabi ko grave. Ani didi, twice ang, you're very lucky ah. Uliting na natin. Kanyo imagine, 18 years old ako, pero mayin ako sa mat, pero kinantyulit ko agade. Sabi ko, ang chance kung mabuhay kanina is 1-6. Kasi anin yung chamber ng revolvet. May isang bala dun. 1-6. 1 is 2-6. Na yun, 1-5 na lang. So, yun. Really drain ako. But you know, we survived and we believe that what we're doing was right. Yung siguro ang nag-kipap sa akin na ang ginagawa naman namin tama, yun naman ang sabi ng tatay ko eh. Neri, pagtingin mo tama at indigan mo. Pagtingin mo malika, mag-apologize ka, mag-sorry ka, sa aminin mo. So, yun siguro ang nag-kipap sa amin through the years, apat na taong kulong, na wala na ko ng, yun, apat na taong ng buhay ko bilang is to Jardeg na wala. At delayed, yung araw ko, late now, na graduate, late na ako, nagluho dahil sa kanong karanasan. But anyway, yun siguro, basically, yung human rights violations, marami ang testigo diyan, yung sinasabi ng, yung marcoses na hindi nangyari yan, hindi dito to o yan. I hope na wala nang naniliwala doon. Otherwise, kung sabihin niya, at maniwala tayo doon, ibig ba sabihin doon, yung million million na loba ba sa Ed sa, ano lang yun, trip lang nila yun. Magrally. You know, you go out in the streets, si Fidel Nemento nagrally lang binarim, paglubas ka nung sa Ed sa, you're risking your life. If you're going to risk your life, just trip mula, mula naman palang kaosa, mula naman palang bahilan, then really absurd yung ganong historia. People went out to Ed sa in droves precisely because they're fed up with the human rights violations. They were fed up with corruption. They were fed up with this tyranny of marcos. Kaya hindi po hindi dismiss ang Ed sa as nothing more than eh, mga politikali motivated. No, these were ordinary people risking their lives once and for all para sabihin sa dictador at kama na, sobra na palitan na. Niyan, after marcos, di maraming kahawig niyan, pero let's center nila for lack of time kaya President Duterte, kasi siya naman ng ipitomay ng, ano ng Marshalo, repetition ng Marshalo. Grab yang hawig ni President Duterte kaya marcos. Grab yang hawig. Both of them were swept to power on the, on their promises. Siya sabi ni marcos, I promise you this country will be great again. Grade 6, grade 6 ako, ilang beses ko na rinig yany, na kaya everybody felt hope no only. In fact, sa totoo lang, there were a lot of people din siguro, na naniwala initially sa first three years ni marcos. Na, baka naman, ito na impakasan natin kasi yung may hirap ang buhay. Grab yang corruption, ito na. But the same with Duterte, iiliminit ang slogan naman di Duterte, change is coming, ni ba? Change is coming, pero both of them failed in those promises. Secondly, military rule, kaya ang Marshalo, kasi military rule dyan. Controlado ng military yung gubyan ng Panahony Marcos, the same characteristics Panahony Duterte. Tingnan mo, the government is littered with generals and military men. Kaya grab yung arrogance ng military palagi ng Panahony Marcos at Panahony Duterte. Kasi over-cibillion, over-cibillion yung anon nina, higingi ka lang datin ng permit sa change, change ka lang ng ruta sa Jeep hunta ka sa provincial in quarter, baka hunta sa mayor-mayor ka, ito nga sa PC. Ganon din ngayon, grab yung control ng military over-cibillion positions. In fact, his COVID response is mainly militaristic kay President Duterte, similar to Marcos. Thirdly, abay di killings, repression, the same. Red tagging. Yung Panahony Marcos, red tagging, lahat nalang CPP NPA. Isino ka, oposition ka, activista ka, o sino, the same way dito kay Duterte. Lahat naman, CPP NPA. Kapi Community Pantry, CPP NPA, basta hindi nila gusto yung sinasabi mo. Fourthly, corruption, crony, the same with Duterte. Tingnan yung corruption. Tingnan mo yung mga cronys niya. Informally deal is just a tip of the iceberg. 2.6 Trillion, ito sa loans naman, pareho rin nila. P586 Billion pesos do. P526 Billion pesos ang total na inutang ni Marcos nung Panahony. And you know what, grave yung, grave yung mga, hindi mga gaga, ayunos o bayad, no? At ang ting din ang, no? Binaon mo kami sa utang, P526 Billion pesos. Panahony Duterte, alam niyong mukano, yung six years niya. 7.7 Trillion pesos. Alam niyo ba, nahat nang inutang ng anim na Presidente before Duterte, kasi kung upunyan ng 2016 was 6.8 Trillion ang total loans ng Pilipinas, it will climb up to 13 Trillion by the end of his term. Dengloblin niya. So yung anim na Presidente nilang pasal niya. Graby ang debt burden nung. Really, you know, the same kind of thinking na utang ng utang, Marcos, big, big, big, big things. Duterte, big, big, big, big things. Cultural Center, big dapat yan. PICC, big dapat yan. Parang si Hitler, Hitler, dictators and fascists want to build monuments for themselves that will last 1,000 years. Kasi that's the memory of this fascist dictator, maalala ako forever. Ganon ng konsepto ng mga yakin. Parang, parang utanagang gisip si Marcos at si Duterte yan. So, ando niyong lahat ng elements niya, the promises of fascists, the, the, the craft and corruption, the killings, the repression, et cetera. The loans, the cronies, and the military rule. But there is one similarity ni Marcos at ni Duterte. Ngasanamat ng yari di. Marcos was overthrown in 1986 when the Filipino people stood up and said, dito tingin ko, yung similarity ang mga yari kay Duterte, mawawa kasan din yung kiranya, dinasi yan niya. Kasi yung similarity na yun, mag-e-end yun kung yun ang ginawa nilang dalawa, ang natural course of events will say that the Filipino people will have had enough also of President Duterte. At yung 2022, of course, it's a crucial part ng, ang ano na to, in the same way that the 1986 election was the end, was the end of President Marcos. When he, 85 pala elections when he decided to hold elections na kung saan na nalo, si Korea Kino. So yun siguro ang isang similarity na gusto na siyang mga yari ngayon. Pero siguro sa conclusion park ko, kasi mga faculty kayo, when you teach martial law, ito parang opinion ko lang to, I don't know teaching. I'm not really, ni ko alam yung pangpumbaraan. But kung mag-teach kayo ng martial law, always remember, when you teach about human rights, always remember, it wasn't an issue of merely of rights. It wasn't an issue of Marcos only or Duterte now. It is an issue of a system. A system of oppression and exploitation na instituted. Napagpinalitan mo lang yung isang tao, hindi nang mga basag yung system na yung. Kaya na napalitan si Marcos, ang system ng corruption was in place. Hindi talaga na eradicate yun. Kasi hindi tinig na, na issue ito ng sistema. Kaya dapat ang pagturu talaga sa bagong generasyon. Iugat doon sa systema. Ang system ng kung saan grabing naman yag pag yung cronis and corporate dominance, agriculture, sa invite, lahat yan, isistem yan. Yung military orientation, na they are very loyal to the president and to the commander-in-chief nasa, lang pas-pas-pas a loyalty nila sa mamamaya. In fact, para mo lang silang kini-kila lang loyalty sa mamamaya. System yan. Kaya nga dalin ng human rights violation kasi mo lang silang feeling of affinity sa mamamaya. Ang feeling nilag affinity doon sa commander-in-chief na hindi dapat orientation yan ng military at ng police. An iti sa system eh. Hindi mo yan po, hindi nga palitan ng overnight. So ganon, yung contractualisasyon, yung landlessness, ito lahat ng economic deprivation part ito ng system. Kaya ang pagturu sa pagbabago is not merely the fact that my human rights violation doon, dapat hindi na mag-human rights violations ngayon. Tamayon, walang problema yan. Pero dapat ihugat yan. Ihugat yan sa system. At ang education is one major part of that effort to change and reform society and to overhaul that system. Kasi edukasyon part yan ng classic paglaban sa mga narating na yan. Na-remember ko, si Secretary Lilin Breonis mentioned something, hindi namin naturo ang Marshalo kasi we don't want to be biased. We want to be neutral ang educational curriculum. Bias? My God, that's history. There's nothing about bias there. Pag gana ng thinking ng education secretary na pag magturu ako ng kalkasay sayan ay ang bias, then may problema tayong malaki. Ang German people, they taught their next generation ng atrocities ng Hitler, atrocities ng holocaust. At iniisit nila, hindi intuition ng bias eh, hindi na dapat maulit ito. Kaya naman yagpag mga marcoses kasi there was no counter-narrative to speak of. Ang counter-narrative sa mga ilang victimay, wala na mga mga ming pera, hindi na mga ming, nang wala na mga ming pang pang-boost sa mga YouTube. Di sila talaga ang narrative nila doon. Anto, at large degree, the government is at fault here. They say the government failed to teach Marshalo. I'd say no. The government refused to teach Marshalo. Hindi ang failed, failed kasi po hindi inocuous, hindi mo sinasad siya. Refused. Kasi nandun sa enrillis sa puder. Nandun si Ramos. Nandun yung mga cronisa puder. So pag nilang natin mag-political accommodation tayo. Wag nang sabihin sa kabataan ang ginawa ng mga talk. That is really the problem there because justice was not really given to the victims of Marshalo. Hindi nagkaroon ng ustitia. Every time I tell about my story, about my torture, ano pa rin ako eh? May angst ba? May sense of something? Ano ba? Kasi walang closure eh. Sa mga katulad naming victim ako, nang closure. Nobody went to prison. Kayang laban sa Marshalo isamting siguro na gawin namin hangkat buhay ko eh. Kasi hindi dapat maranasan ng susunod na hinerasyon ang naranasan namin. Maraming salamat po.