 Deel vijf van journaal of de gedenkwaardige beschrijvingen van de Oost-Indische Rijzen van Willem IJspant-Bontecoe van Hoorn. Deze liep in voxtopname boten het publieke domein, opname door Anna Simon. Sta kan dood dwarsover naar die Bogaonis, of de straat van Botan toe. Liepen de Bogaonis deur al dwarsover om bovende gronden te zijn recht op Java Minag, of de Klei in Java aan, en voort bij het land langs naar Grissen. We hadden de Goeverneur Houtman in de schip bij ons. Op Grissen komende laden wij zoveel koebeesten en hunderen als wij bergen konden, in getal omtrend 90 beesten en 1600 hunderen, met enige gansen en eenden. Gavendse padje tot voer. Men kocht al hier 1600 voor een reaal van achten. Namelijk onze afscheid van de koepman Volter Hudden en stelden onze koers langs Java. Zij hadden dicht bij Japana langs, doch en waren daar niet aan. Vervoordden onze reizen en kwamen gelukkelijk voor Batavia. Spraken daar wederom de heer-generaal Koen van Hoorn. Losden daarom schip. Loswezenden worden ik met hetzelfde schip gezonden naar Yambay, om daar een schip vol peper vandaan te halen. Deeden impassant Palimban aan. Brochten een schip vol peper op Batavia. Doe zond de generaal mij aan de eilanden die tussen Bantem en Batavia dwars afleggen, om steen te halen, die daar op de grond leidt. Men gaf mij 40 glascaris mede, die ze duiken en op de grond vastmaken zouden, terwijl ik gedaan zijnde, heisten ze al zo in de boot. Het zijn grote steenen die ze op Batavia weten vierkant te houden, en maakten daar de punten van het voortaf. Die steen is heel wit, veel witter als hartsteen in Holland. Het voort is meest van zulke steen gebouwd, heel uit het water tot boven toe, en lust om te zien, deden zulke drie tochten om steen. Doe kwam het schip Groeningen uit het vaderland, daar schipig op was, Tobias Emden en Koopman, senior van Neck, die schout op testel hadden geweest. En doordien dat de schipig en Koopman niet en hadden konden acquorderen, wierden zij beide door oorderen van de generaal Koen en de raden van Dien op het bergherboot gesteld, en ik op het schip Groeningen, met een onderkoopman bij mij, genaamd Jan Klaas van Amsterdam. Ik deed geen kwade ruiling, want op het bergherboot was de eten nog te breken, gelijk mijn zijt, en het schip Groeningen was eerst uit het vaderland gekomen, hadden van alles genoeg. Ik wierde gedesineerd daarmee te gaan naar Jambay wedig om peper, met twee kisten geld. Zouden Palimban wederom, in passant aan doen, het welk wij deden, en vonden al daar een Koopman van Alkmaar, genaamd Hoogland. Zetten hem een kist met geld bij, vertrokken voort naar Jambay. Daerlig een Koopman van Delft, genaamd Abraham van Dardussen, de welke wij mede een kist met geld brachten. Lagen daar lang op de reed, de last worden ons met kleine jachten aan boord gebracht, nevens dat wij ook met onze boot alle dagen af en aanvoeren om peperig uit de rivier te halen. Onze opperstierman, Sipke van Enkhuizen, voer met de sloep heel op, bij de Koopman, en de vond het jacht de bruinvis bij het dorp leggen, daar schip op was, Jaap Maarts van Hoorn, en nadat hij daarin, saavonds, goed zieën gemaakt hadden, ging snachts op de hut leggen slapen, en rolde met de deken om zijn lijf van de hut af in het water en verdronk, om welke tijding ik zeer droevig was. Doen wij de last in hadden, namen ons afscheid van senior van Dardussen en vertrokken wederom naar Batavia, losten daar datelijk ons schip, voer weder twee tochten om steen aan de vernoemde eilanden, dat gedaanzijnde voer wederom naar Yambay, om peper, op welke tocht onze Koopman Jan Klaas sterf, kwamen al zo weder voor Batavia. Met deze reizen, zo met het bergherboot als met het schip Groeningen, bracht ik ontgren twee jaren door. Doe weerde goed gevonden dat ik met hetzelfde schip naar China zouden gaan, in compagnie van nog schevenschipen, onder de commandeur Cornelis Reijerts van Dar-Gauw, om, zo het mogelijk was, Makauw te incorperen, of naar de Piscadoris te gaan, en door alle bekwame middelen, in die het mogelijk was, de handel met die van China te stabileren, gelijk dat breder in de instructie was uitgedrukt, die de heer-generaal Koen ons medegaf. De generaal had tot die einde op veel plaatsen geschreven, dat de schepenhaag al bij ons zouden vervoegen, op zulke en zulke plaatsen daar wij voorbij passeren musten. Onder anderen ook, naar de manier, naar de commandeur Wilhelm Janss, die nevend enige Engelse daarop een tocht was, dat enige van zijn schepen haar bij ons zouden vervoegen, gelijk onderwegen ook geschieden. De tiende april, nadat wij enige tijd voor Batavia gelegen hadden, zijn wij met ons acht schepen cel gegaan, stelden onze koers om de straat van Balimbam door te lopen. De elfte dito zagen wij het land van Sumatra. Wij vervielen hier zuidelijkig, als wij gisten, maar over wij oordeelden, dat het stroom de straat van Sunda uit liep. De twaalfde, dertiende, veertiende en vijftiende, hadden wij variapelweer en wind, passeren in het eiland Lucipara. De zestiende en zeventiende dito kwamen daar bij het eiland Panka. De achttiende ontmoeten onze trip New Zeeland, komende uit Japan, met twee Portugese jachten bij hem, die van onze schepen voor Malacca genomen waren, wildende naar Batavia. De negentiende tot het vijvendendste dito konden wij weinig avanceren, door die wij meest de wind en stroom tegen hadden, zodat wij het dik was mos te zetten. De negentendigste dito waren wij ter smiddags aan het noordeinde van de straat van Balimbam en het eiland Panka was zuidoos van ons, ontrend de mijl. Liepen noorden aan naar het eiland Polypon. De negentiende dito kwamen wij aan het zuidoosteinde van Polypon ten Anker op 12 Varemzandgrond. Het is Hoogland. De eerste maus lagen wij aan de westzijde van het voornoemde eiland ten Anker op 19 Varemsteckgrond. Tegenover de noordelijkse zandpij al waren het verswater of waterplaats een weinig in de pos is, in een vlakke put of dal. Van het noordeinde van het eiland Panka tot dit voorgenoemde eiland is de koers noorden 19 mijlen. Denzelfde dito zijn wij weder het zeil gegaan. Stelden onze koers noordoost en noordoost uit noorden aan, om boven of beoosten het eiland Linga te zijn. Z'n tweede dito behouden 12 meilen noordoost en noord. Desmiddags was de oosthoek van het eiland Linga zuidwest en west van ons vier meilen. Het is een zeer hoog land aan de noordzijde. Van de westzijde van Polypon tot de oostzijde of de hoek van Liga is de koers noordoost, wel zo noorderlijk negen meilen, diep 18 19 20 Varem. De derde dito was het eiland Polypanyang west en west ten west zuid van ons. De vierde dito naamden wij hoogte en bevonden een graad 48 minuten benoorden de linie Equinocteaal. Z'n achtermiddags zagen wij het eiland Laur, noordwest van ons, naar Gissing, acht meilen. Hoogachtig land doet hem op als een hoge berg, diep 35 Varem. De zesde dito was het eiland Pulletimon, west van ons, ontrend zes meilen. Stelden onze koers noordoost naar het eiland Pullecandoor. De negen het dito werd geordineerd dat wij met ons drie schepen voor uitzouden lopen na het eiland pulleke keer te weten het schip Groningen, daar ik op was, de Eilandse beer en Sint-Niklaas. Ten 18e dito's morgens zagen wij het eiland Pullecandoor noord-noord-oost van ons, ontrend negen meilen. Is hoogachtig land met kleine eilandjes, meest leggende aan de zuidoost-zijde van het grote eiland. De waterplaats is aan de zuidwestzijde. Van het eiland Pulletimon tot dit eiland is de koers recht noord-noord-oost, volgende de kaarten. Diep in het vaarwater, 35, 40, 50, 60 vadem, weekachtige grond. Maar als mijn Pullecandoor begint te naderen, zo krijgt mijn weder 30, 25, 20 vadem, harde zandgrond. Desavond liepen wij dicht beoosten het eiland om, ontrend een groot half-mijl van het oostenelijkste eilandenken, diep 18 en 20 vadem. Zetten onze koers noord-oost aan, naar de kust van Champagne. De enige dito, avond, konden wij Pullecandoor nog van de grote steng zien. De 22e dito, zagen wij het land van Champagne. Doet hem, of het eilanden waren, wezen de ontrend Zeva 8 meiden van het land. De 24e dito, zagen wij onze andere schepen, wederom, wezen de hoogte van 10 graden, 35 minuten, waren ontrend anderhalve mail van het land. Is hier leeg achter voorland, met witte zandstrand, de hoog- en heuvelachtig binnenland. Langs het land heen, 1, 2, 3 milen, de zee, is diep 17, 16, 15, 14, 13 vadem-zandgrond. Tensavonds zijn wij al te samen met een malkanderen ten anker gekomen op 15 vadem, tegen een punt of hoek gelegen op de hoogte van 10 ¾ graden, genaamd Kaap de Kerkere. Penoord deze Kaap heeft met een grote inwijk, daar het voort bij de zeekant langs duinig land met hoge binnenland is. Het land trekt hem van deze hoek Noord-oost en Oosten. De 25e waren wij nevens aan het eiland kunnen met de steenklippen, genaamd Poelukkaseer de Terre. Men ziet hier benoorden het land een inwijk, dus in het hoogland, gelijk een rivier. Het duinig land begint hier te eindigen, en wij krijgen dan voor het hoog-dubbelt land, met dieper water, van 30, 40 en 50 vadem. De 26e dito kwamen wij in de Malabai, bij de inwoners genoemd, de Bijen van Panderan, ten Anker. Hier ging ons opperstierman Abraham Thijs van Vlissingen over op het Schip Sint Niklaas, gedestineerd naar de maniljes, om te zien of wij enige schepen van Willem Jans Flood kost vinden. Hier staan veel hoge kappensbomen aan de strand bij de huisjes. Deze andere dag gingen wij met ons vier schepen het zeil naar een andere bij, genaamd Kampberein, ontrend zes mijnen verder. Vonden hier water en hout genoeg, als ook verversingen in ambulantie. Kregen ontrend zeventien beesten en een goede partij hunderen, maar een spek van ons overlopende bij de inwoners konden daarna geen verversingen meekrijgen. De vierde juni trok ik met de boot naar onze makkers in de Bijepanderan, om haar van ons wedervaren de rapport te doen, en kwamen de zeste dito wederom. Ondertussen was het jacht Sint Kruis bij ons gekomen. Deze andere dag gingen wij onder zeil, kwamen bij het jacht de haan, die een Japonsse jong aangehaald hadden, als ook bij onze andere schepen. Naar tiende dito zagen wij een klein eiland onder de wal leggen, van gedaante of het koksbrood was onder Engeland. De twintigste dito, verschillende eilanden in onze weggezienhebbenen, zagen twee zeden dicht onder de wal. Saarwond kwamen wij bij de maniljesvaarders, de hoop met de bull, zijden er een engelsman, hielden de hele nacht bij. De twintigste dito kwamen wij voor Markau, lieten ons anker vallen op viervaardemwekengrond, waarom doux sterk vijftien zijden, zo schepen als jachten, daaronder twee Engelsse schepen. Wij monsterden ons volk, lieten haar optrekken rondom de mast, daarin zij onderrecht worden na kerkse gebruik. Desgelijkt deden zij op de andere schepen. Den twintigste, smiddags, gingen wij met ons drie schepen, twee de Groningen, de Galleas en de Engelse Beer, dicht onder de stad, lieten ons anker vallen op drievaardemdiepte, met laag water, om ten de Grotelingsschoot van de wal, schoten die avond nog vijf schoten daarin. Desnachts liepen wij met ons tweeën, de wetengroningen en de Galleas, tot op een grote musketsschoot onder de stad, op drievaardem met half voet, wekengrond. Daar was goed gevonden dat ik en onze koopman, Bossert van Delft, met het volk aan land zouden varen en te landen de stad helpen bestormen, maar deze resolutie meer er veranderd, om het schip niet tevens van schipper en koopman te oploten. Dat ik zou het schep blijven en daar de zaken waarnemen, en onze commandeur voer voor veldoverste aan land. Desmorgens zijn er de 400-sedito, zo draad de dag aanbak, schoten wij met de gantse laag in de stad dat het rammelde, zoveel de stukken konden verdragen. Weinig tijd daarna is de edele heer commandeur Cornelis Rijitz naar land gevaren, met onder het 600 weerbare mannen. Twee jachten liepen dicht bij de wal, daar de commandeur lande, om of de onsen te kwaadviel dat zij haar retreid daar aan zouden konden nemen, ook om de boodst en klein vaartuig te beschermen. De Portugijsen hadden een borstweer opgeworpen waar de onsen mos te landen, daarvan zij enige tegenweer deden, dacht de onsen daarop aandringende namen zij de vlucht op de hoogte, na hun klooster. De onsen aan landwezenden avanceerde dapper op de Portugijsen de welke verschijdende uitval op de onsen deden, maar telkend met een grote courage terugwerden gedreven. Eindelijk raakte door ongeluk de brand in enige half vaten kruid, terwijlk de onsen verlegen maakte, want daar zo draag geen ander kon gebracht worden, of de Portugijsen waren daarvan verwittigd door enige overlopers, zij ne Japanese. De onsen van voornemenzijnde om af te trekken, kwamen de Portugijsen op dat voorzijde rapport tot de onsen ingevallen, die door gebrek van kruid geen genoeg samen tegenstand konden doen, en sloegen velen van de onsen dood. De rest retireerde in grote confusie van het land in de boten en voeren naar boord. Wij bevonden in, als verloeren te hebben, 130 man. Hadden ontrend ook zoveel gequesten, onder andere de commandeurge Cornelis Rijitz, die in het eerste zoden onze landen zouden door zijn buik geschoten werden, dacht weer daar godsholpen wedergenezen. Het volk weder scheepkomende zelde mij af ontrend drie kwart van een mijl, en haalden daar water aan een eiland, bij Zuidemakkou. Kregen onze opperstierman wederom, die de voeren van ons schip was overgegaan. De 27e vertrokken de twee Engelse schepen met het schip de trouw naar Japan. Het schip de hoop werd mede onder onze vlaggen gesteld. De 8e tussen Dito is de bier en Sint Kruis naar het eiland Le Monde gezuild, en voort om de kust van China te bezichtigen. De 29e zijn wij voort al te maal vertrokken naar de Piscadores, uitgezonderd het schip de hoop, het jacht Sint Niklaas en het klein jachtje Pallicatten, die daar zouden blijven tot in het laatste van augustus, om te passen op de schepen die van Malacca al daar zouden mogen komen. De 30e passeren wij Idelemo, of anders de hazenoren. Liepen oost en oost en zuiden aan om bovenpoelen of peterblanken te lopen. Doet hem van veers op als een groot schip of kraak. De 4e juli zagen wij uit de Mars het zuidwestelijkste eiland van de Piscadores. De zesde Dito is het schip de bier wederbij ons gekomen van de kust van China. Liepen met Malacca naar buiten de eilanden om. De tiende kwamen wij ten anker achter één van de eilanden. Deed hij hem op als een tafel, was wel een van de hoogste eilanden van de Piscadores. Zagen tussen de eilanden door enige Chinese vissers, toch liepen voor ons weg. Zanderdaars lichten wij weer ons anker en liepen in een schone besloten bij, op acht a negen vadem, stekgrond. Dit land is vlak en stenig, heeft geen bomen om hout te hakken, is met lang gras bewossen, heeft redelijk verswaterd welk men het pukjes haalt, maar als droog weer is, zo is het pakachtig. Men vindt het in twee inwijken, daarmee met de schepen leidt. Anders en heeft men hier geen verversingen, moest daar ultimaal gebracht worden, en al zo ons deze plaats was belast te houden tot een rande voet, zo deden wij op het eind van Ilje Formosa een haven aan, waar de Chinese enige hamel hebben, Taïouan, genaamd. Daar haalten wij na de hand met onze jachten veel verversingen vandaan. Leid 13 meiden van de Piscadores heeft niet meer als 11 voet water in het gat, en is vrijkom in te komen, zodat men met grote schepen daar niet in mag. De 19e gingen wij, te weten het schip Groningen en de Beer, onder zijl om over naar de kust van China te lopen. Gemoeten het jacht Sint-Cruis. Zander en Daars brak de Beer zijn voccaré, waardoor wij genootsact waren, minder zeld te voeren, om bij Mokander te blijven. De 21e zagen het vaste land van China, kwamen voor de vermaarde rivier Xinqiu. Deze rivier is zeer kenbaar, gelijk Jan Huigt van Linschoten daarvan schrijft. Op de ene hoek en de Noordoost-zijde staan twee heuvelen, waarvan de ene is gelijk een pilaar van een kerk, en aan de Zuidwest-zijde van de rivier is leeg duinig land, en weinig binnen de Zuidwesthoek ziet men een toren of de mensen die gelijkenissen. Zouden daar aan de Zuidwest-zijde onder een klein rond eilanden kunnen gelopen hebben, maar doordien het schip de Beer, die reed niet en kost bezeilen, moest er wederzeekiezen, want zijn gebroken reen was nog niet gemaakt. Begon hard te waaien, zodat Sander en Daars onze vock uit de lijk waaide, hield een doe af en de aan, dochtreven geweldig om de noord. De 25e zagen wij een zeer hakkelig land op de hoogte van 27 graden negen minuten, het welk wij vermoeden, zodat schrijven van Jan Huygen als uitwijzende de kaart, het eiland Langkwijn te wezen. Zetten daaronder op 15 vaten, zagen veel Chinese vissers, die ontrennen 3, 4, 5, 6 mijnen buiten landhielden. Wij deden dagelijks ons best om om de Zuid te komen, maar dreven gestaardig om de noord, zodat daar een harde stroom om de noord schijnt te gaan. De 27e kregen wij een visser aan boord, die ons wat gedroogte vissverkocht. De 9e augustus bevonden wij ons bij de eilanden van China, die zeer veel in het getal zijn. Liepend ter Ankerg op 15 vaten, vermoeden ons, uitwijzende de kaart en bevonden breedte, ontrend de kaap de somber te wezen, toch konden geen vaste kust nog kaap zien. Oordeelden daarom dat de kaap noordelijker leidt als de kaarten aanwijzen. De 11e lichten wij ons Ankerg en liepen onder het eiland Langkwijn. Legenden op 28,5 graden benoerden de equinoctiaal op een tamelijke reden aan de noordzijde, die we met de boot hadden opgespeurd om naar water en verversingen te zoeken. Toch bekwamen geen of weinig van eetwaren, maar daar was goed water. Hier legenden kwamen daar enige Chinezen aan ons boord met haar kiampan, die ons voor elke schip vijf korvenwitte suiker vereerden. Waren na ons vermoeden en zoveel wij uit haar verstaan konden, Chinezen zeeroofers, die op haar eigen natie vrij buiten. Tens andere naars haalden wij ons water en gingen weder te zeil, toch met weinig spoed. Ten 18e dito kwamen wij wederom ten Ankerg aan de westzijde van hetzelfde eiland, op een beter reden als de voorgaande, was een haven daarmee meest voor alle winden beschut lag. Hier hielden de voornoemde zeeroofers haar havenplaats, die ons al te met enig verversingen brachten, die zij van elders wisten te halen, toch kon weinig helpen voor het gehele scheepsvolk. Zij presenteerden ons dikwijls, zo hem met haar wilde zijden, naar de vaste kust, dat zij onder ons mochten schuilen. Zij wilde ons verversing, ja lading, genoeg beschikken, dan wij vondend niet geraden. Ze zette prinsenvlaggen op haar scheepkens en roofden onder dezelfde op haar eigen natie. Wij gingen weder onder zeil, om ons bij onze scheepen te voegen in de Piscadores, daar wij, na veel variabel weder, de 22e september kwamen. Zagen ons volk daardoende om een fort of sterkte op te werpen. Vonden daar ook twee scheepen met een jacht meer als wij daar gelaten hadden. Die van Bataviën zei dat al daar gekomen waren, te weten, het schip, de gouden leeuw, de Sampsen en het jacht Sincapure. Deze anderen daar zijn er twee jachten van de kust van China gekomen. Hemmen de één achtergelaten, dat op de voorschreven kust gebleven was, maar het volk en geschut hadden zij gebergt, waarin haar de Chinezen zeer behulpig hadden geweest. Deze jachten waren uitgezonden om met de Chinezen van de handel te spreken, de welke haar met grote hopen wederom zonden en beloofden met een ambassadeur bij ons te zullen komen in de Piscadores, om nader met Pancander te spreken. Welke zij de 19e stedito deden. Kamen we met Svirjonken met haar ambassadeur om met onze commandeur en raad over de handel te accorderen, maar hem werd niet uitgerecht, want in al wat zij beloofden en hielden zij geen woord, zoekende ons door die middel van de Piscadores te krijgen, terwijlke streed tegen de oordren ons van de heer generaal medegegeven. De 10e oktober is de gouden leeuw te zeil gegaan naar Yangbei. De 18e dito zijn we met ons acht zeilen, drie schepen en vijf jachten, gecombandeerd te gaan naar de rivier Shinkyo en de kust van China om te zien of haar doorvrezen van onze vijandschap en geweld tot de handel mochten bewegen. Toch kwamen ontrend tien mijnen te laag. Drie van onze schepen dwaalden van ons, bleven dooddag met ons vijven, zettend in een baai, daar wij door onze jachten wel 60 a 70 jonken, zo klein als groot, verbranden. Einde van deel vijf. Deel zes van journal of de gedenkwaardige beschrijvingen van de Oost-Indice-Reise van Willem IJsbrand Sponteku van Hoorn. Deze Libyfox-opname behoort tot het publieke domijn, opname door Anna Simon. Hier gebeurden een zaker verhalen zwaardig, want al zo ons volk doende was om twee jonken, die zij genomen hadden, aan ons boord te brengen en door Harderwint het mos te zetten, bij haar hebende de boot met onze sloep, zo zijn zij in de voornacht van haar anchors gespeeld en dreven weg, de ene inhebende 23 van onze maats met twee Chinesen. Het jacht Victoria, dat bij haar gezet lag om haar te helpen en kost door het Harderweer- en Donkerheid geen hulp doen. De ene jonk, wegdrijvende, begraven die uit de andere jonk die met haar zessen waren, haar in de boot en staken de jonk in brand. Doch al zou zij met de boot kwalijk zeil konden voeren en op een lager wal zijn de weerpende dreg uit. Maar omtrend twee uren voor de dreg gelegenhebbende brak het dreggetouw. Dereven tegen de wal aan, in perriekel van haar leven, te meer omdat haar lonten in het stranden waren uitgeblust en niet als vijand aan land te verwachten hadden. En om geweld tegen te staan waren zij al te weinig in getal, wezenden niet meer als vier mannen en twee jongens. Gaven daarom God de zaken op en baden dat hem beliefde een genadige uitkomst te verlenen. Zaten al zo in grote angst en vrezen in de boot en verwachtende dag. Straks kwamen er een partij Chinezen naar de boot. Ons volk grepende sabels in de vuist en riepen en schrilden alsof zij naar haar wilde toekomen. De Chinezen dat hooranden die door de duisterheid terst nachts niet en kost te zien hoe sterk de onze waren, keerden wederom en schenen van de verveerden verveerd te wezen. De onze namen dat voor een zeker waarteken dat de hulp en beschermingen gods over haar was. De dag aankomende resulverden zij de boot te verlaten, alsof die voor haar onmogelijk was van het land te water te brengen, met musketten op de hals, de sabels op zee, om al zo, maar het mogelijk, te landen te reizen naar de rivier van Samichu, daar onze twee jachten voor lagen. De 23 man die met de andere jong waren weggedreven, werd gevangen. Enige jaren daarna is één van de 23 man terechtgekomen, zodat ik verstaan heb. Doch deze kosten nog jong, nog taal, nog teken van haar stranden zien, zijn daar halven voortgemerceerd. Een partij Chinezen haar ziende kwamen naartoe en stierden twee mannen vooruit om met haar onze te spreken, maar onze maats betrouwen haar niet, leidende musketten op haar toe, alsof ze schieten wilden, waardoor zij haar lieten passeren. Onderweeg een huis kunnen vinden, daar een man met een vrouw in was, gingen daarin, staken haar lonten op en maakten haar geweeg, dat geheel onklaar was, doordat het nat geweest had in het landen met de boot, weder klaar. Hier kregen zij ook te eten, want deze man gaf haar wat reis. En bedankt hebben ze spoeden haar weg. In het gaan zagen zij wel zes of zeven Chinezen doodleggen op strand, temprooien voor de honden en vogelen, die van de onzen waren doodgesmeten. Hieruit hadden zij licht af te nemen, wat men haar doen zou, zoals ze gekregen worden, resulverend daarom haar zo lang te weeren, als zij een sabel in de vuist zouden kunnen vuren. Haar gemoeten daarna, een grote menigte Chinezen, menen wel van twee honderd, die ultimaal voor haar vluchten. In het achtermiddag kwamen zij bij onze jachten, schoten met haar musketten een deel schoten om gehoord en gehaald te worden van die in de jachten. Maar doordat schieten, kwamen er wel zeven ah 800 Chinezen na haar gizzing op de been, uit een groot, bijgelegen dorp. Gingen na onze maats toe, gemonteerd met messen en pieken. De onzen, die niet als de dood, zo het geen te verwachten hadden, schoten enige schotend tot haar in. Zij zien dat de onzen gereserveerd waren, die sterven, liepen terug. Enige bleven van verstaan en wiepen met stenen. Het scheen dat zij niet veel schieten moeten gehoord hebben, want zij waren er geweldig verveerd voor, zeiden de maats. Boden eindelijk de onzen, alle vriendschap aan, noden haar in haar dorp. In het dorp kwamden, zonden wel 2.000 Chinezen, na gizzing, en zagen haar met verwonderingen aan. Schenen haar leven, geen Hollongers gezien te hebben. Ze gingen daar, te eten en te drinken, en wat toe bak. De onzen gingen bij Mokkander zitten, haar geweer gestaden gereed houdende, want zij niemand vertrouwden, vreesende dat zij haar overvallen zouden. Hierzittende is haar lond verbrand, scheurdend stukken van haar hemden. Dat draaiende tot een lond, zoals zij best konden. Trocken toe weer uit de dorp, haar bedankende van de ontvangende weltaat. Waarom blijden, dat zij daar zo gelukkig waren uitgekomen en haar gingen vier schoten kruidmeer in haar banden leers? Kwamen op strand, vonden hun scampan, zetten het van de wal. In het waterkommende is ter stond gezunken, zo lekwasd. Gingen doe in een vissershuis daar enige haar tot slapen leiden, maar de anderen en kosten of durften niet slapen, al zo zij das nachts een partij Chinezen om het huis hoorden. Desmorgens maakten zij 2 vlotjes van het geen zij best vonden, voeren daarmee naar de jachten, die ter stond het zel gingen, maar diende geduurd hebben of hadden daar licht moeten blijven. Zodat men aan deze geschiedenissen gans klaar kan speuren wat de mens al voor periekel kan doorkomen als des heren bewaringen genadelijk medewerkt. Want zonder dat was het schier miracle dat zo weinig volk uit haar Chinezen handen zijn ontkomen, daar zij haar vijanden waren. Ten 2e november is het jacht Sint Niklas gezeild na de plaats daar de boot op strand lag die van de Chinezen gans geplunderd was en de stijl, mast, zwaarden, roer, twee steenstukken en de ijzerenschijf vooruit de steven zijden hem te water en brachten 10 bokken en 3 of 4 verkens tot geventiemeden en kwamen zo met de boot aan boord. Ze vierde Dito nam de boot van de beeg twee jonken met 25 mannen staken de jonken in de brand het volk brachten zij aan het jacht Sint Niklas. Ten 9e november is onze opperstierman gestorven aan het water we groeven hem op een eiland de hoogte van 30 graden. Denzelfde Dito is de boot van de beeg na een deel jonken gevaren maar begost zo hard te waaien dat de voorschreven boot met 18 man daaronder de schipper Jan Jans wechtreef, dat grote droefheid van ons allen zonder het jacht Victoria om naar haar te zoeken, dan deden niet op. Hadden hier leggende met onze twee schepen 40 mannen voor het beste bevaren volk verloren terwijl konst dapper smarten. De 25e Dito kwamen wij te zamen voor de rivieren Xinzhou zetten het onder een eiland bij een dorp daar de inwoners uit vluchten bekwamen daar ontrend 40 beesten daaronder enige verkens ook een partij hunderen het welk ons wel kwam tot verversing al zoveel van ons volk ziek en aan het water lagen die haar hiermede heel verquikten zonder 3 jachtende rivieren die het bij een dorp zetten daar zij landen en dappig tegen de chinesen schermetseerden de chinesen maakte 9 jonken aan Mokander vast en staken ze in de brand en littedien na onze jachten toetrijven van meningen om die in de brand te krijgen dan dreven mis wij met onze twee schepen kwamen de 8e Dito bij haar schoten met ons grof geschut op een plaatsen daarvan zij met 7 bassen op het volk van de jachten geschoten hadden die wakker stand tegen haar hielden hoewel die maar 50 in het getal waren daar zij enige duizenden sterk waren drogen haar bassen weg een stuk weegs van haar dorp de onze staken 4 jonken voor haar dorp in de brand en kwamen ze avonds weder aan boord dit 9e Dito kwam een chines overlopen toch geen half gek te wezen wij lichten ons ankig en liepen voor een stad schoten daarin en zij weer met bassen op ons raakten ons 2 maal staken in jonken in de brand de bier met een jacht liepen aan de andere zijt van het eiland zagen daar 2 grote dorpen 2 grote jonken op stapel stonden reserveerden om dat af te lopen terwijl kwijt de 30e Dito onderleiden met ontrend 70 musketiers de inwoners waren altijd gevlucht op een zeker fort wij vervochten haar tot onder het fort zij deden 2 uitvallen met zulke afgrijsselijke geroep en geschreeuw alsof de wereld verging kwamen lustig op ons aan en wij niet winnende wijken sloeg het malkandig met de sabels onder oren maar als wij met onze musketten een deel van de haren onder de voet geschoot hadden zijn zij geritereerd en stelden het op een lopen zij hadden onze sergeant en de zijdemaker van de bier onder de voet ten waar wij haar ontzet hadden zij hadden dood geweest de sergeant hadden zij de pandelier van het lijf gehouden dreven haar al dood slaande weder in haar fort wij verloeren een man zijnde de papier van de bier toch weten niet of hij dood geslagen of gevangen is geworden als ook haar gantse dorp in de brand kwamen al zo'n avonds weder aan boord met goede buiten van verkens pokken, hunderen en andere plunderaadje van huisraad en andere zaken de beesten bereiden wij des nachts om z'n andere dag onze hart voor deze moeilijke landtocht weder eens op te halen ten tweede december voeren wij wederig naar land plundende er nog een ander dorp uit en staken het als voorgaande mede in brand wij kregen hier 21 kanassers getweerend doorzijden uit een pakhuis en brachten het nevens de andere buiten weder aan boord des andrendaars zeilden wij naar een ander eiland daar een grote toren op staat vonden daar ging volk op zetten met hoogwater op 5,5 vadem en in de voornacht met het lage water zaten wij vast het scheen dat hier een geweldige stroom in en de uit gaat in dezelfde nacht met de vloed zonder de chinesen 2 brandende jonken op ons af die dicht bij de bier een gezetlag langsdreven de een is geen of hij ons recht voor de boeg zouden komen waardoor een grote verbaasdheid in ons schip ontstond wij stonden met allemaal boven en de een zei dit de ander dat toch ik, mijn verzekerende dat hij mis zou de drijven maakt hem zo grote zwaarigheid niet de koopman nieuwe rode bij mij staande zeiden schipig laat het touw afhouden ik onderrechtte hem dat het niet geraden was het touw af te houden terwijl wij op de wal lagen verliezen en dat de jonk ons niet begaan kon maar de jonk ons naderende die naar de schoopmans oordeel niet missen kon riep hij hou af het touw, hou af het touw ik daarin tegen riep hou niet af, want hou jij het touw af zo zijn wij het schip kwijt des mis, hou niet toen de koopman zag dat de maats die al reden en hou in het touw hadden gegeven ophielden en mij hierin gehoor gaven riep hij tegen mij menende dat de jonk al zo goed als aan boord was schipper bontenkoe, zie daar dat is uw schuld dat zal ik op u verhalen nog ik al bevreesd wezenen dat de maats het touw zouden afhouden riep al, des mis, des mis hou niet, hou niet terwijl ik ook waar was want dreef nog zo verre, mis dat hij ons grote ree die in het kruis stond nog mis dreef, hoewel zijn mast veel hoger was als onze ree alleen onze skapan die wij achteraan hadden leggen raakte in de brand wij doet drijvelieten zodat het ook niet veel nadiende stond geweldig eiselijk, want het branden zo geweldig of het vol zwavel geweest was en zouden met ons wel haast korte meiden als men zeid, gemaakt hebben ik houde het roer van het ene boord aan het ander laten leggen waardoor het schip een gier maakte terwijlk, naast God, de enigste oorzaken was van het misdrijven de vierde dito lichten wij ons ankig en liepen na het eiland voor in de mond van de rivier daar wij de 40 beesten van gehaald hadden als voor verhaald is haalten daar water en gingen de zevende dito van daart zeil, onwedig over naar de Piscadoris te lopen mids waterzijnde wijden ons voor Marseil weg zetten het zanderen dag, door die wij door het hard weer geen zeil in kost gebruiken om het gat daar wij recht voor waren in te lopen, onder het naaste eiland dat bewest in het gat leidt op 15 Vadem de negen naar dito zijn wij van ons anker gespeeld lieten een ander toegaan en de vrachtstouw naar 4 uur leggens ook brak drevendoe van de eilanden af en dat met een harder storm uit de Noord-Oost en Noord-Nord-Oost een tiende dito wie het ons schip zo lek dat wij met twee pompen zoveel te doen hadden als wij konden om ontboven te houden hadden wel zeven voeten water in het schip en onze achterste pomp was taag onklaag we hadden achter in de kamer een partijpatje en een gat in de kamer rakende liep de patje daardoor bij de pomp zeid bijna onbruikbaar maakten waren der halve gedrongen om de patje over boord te werpen want wij vreesten dat zij al de lokgater verstoppen en onklaarmaken zou de dertiende en veertiende is het vaarbaar weer geworden we vonden ons dicht onder de kust van China kwamen daarbij het schip Haarlem daar mijn broedig, Pieter Eisbrands Bonteku, schip erop was dat mede Garen aan de Biscadores hadden geweest en was door deze voorgaande storm ook verdreven, kwam van Japan wij hielden met Malkander wel vier dagen bij maar dreven meer over stuur als wij wonnen liepen daarom met Malkander terree aan de kust van China de 20e nam het schip Haarlem wel zevens kampannen daarin 36 Chinesen met drie jonken die met zout, gezouten vis en anders geladen waren dezelfde dito wie er goed gevonden dat wij de lading die het schip Haarlem uit Japan gebracht had zouden overnemen omdat schip Haarlem zwak en zo gesteld was dat het niet langer doorst uitblijven en noodzakelijk verdubbeld moest en daarin tegen ons schip nog sterk er een goed waren ook weder dicht ruimden daarom ons schip op en begosten des anderen dages te laden doekwamen daar twee Chinesen van land met een skampantje aan het schip Haarlem pachten een deel appelen, hunderen en verkens aan boord voor welke daad ze hem zijn jonker weer gaven haalden hiervoor het ons water maakte ons weder klaag om het cel te gaan en hem wang op onze fokkenmast en ree de eerste januari werd er goed gevonden dat de opper stierman jon Gerrit Stenaeg met ontrend 60 personen van het schip Haarlem op ons schip zouden komen en onze onderstierman Gelijn Cornelis is, nevendens andere weder over gegaan op het schip Haarlem om al zo naar Batavia een voort naar het vaderland te gaan de koopluiden waren tadineinde bezig om brieven te schrijven de ene naar Batavia en de andere naar Biscadoris wij zetten wel 84 chinesen over aan het schip Haarlem dat de vierde dito van ons de cel ging naar Batavia dus nachts haalden de chinesen een jong dicht bij ons schip vandaan hoe wel wij naar haar schoten gingen er even wel mee deur wij hadden geen sloop om haar na te jagen de vijfde dito kwamen de chinesen om en bij ons vissen het is geen dat zij wisten dat wij geen sloop hadden om een te maken we hadden een half sleet de zeil van het schip Haarlem gekregen daaraf maakten wij tot de schuit en ons schip werd ons nodig dacht hielden dus nachts goede wacht vreesden voor branders de chinesen ons zouden kunnen toesturen ten zevenste dito gingen wij de zeil om zee te kiezen maar door contrari wind moest er weder terug liepen op onze oude ree namen in het zijnen een jong en staken de jong in de brand het volk was er uitgevlucht welke touwwerk ons heel wel te pas kwam de negen en tiende dito kregen wij onze schuitseil mast, zweren en ander tuig weder klaag bleven nogal door onbekwame wind leggen de elfte dito zagen wij tegen de avond twee jongen onderval de koopman wilde dat men met boot daar naartoe zou verharen maar het docht mij ongeraden omdat het tegen de avond was en gans lelijk weer nog geschapen nog harder te zullen wijen want ze hadden haar gans onwerig uit ook zei ik dat men het volk zo lichting behoorde te wagen bleef daarom achter begon tegen de nacht ook zo te wijen dat wij pleit waren dat de boot aan boord was gebleven des anderen dag dus morgens zijn wij met de boot naar een jong gevaren die erbij opplaverde toch eer wij daarbij waren kwamen vier oorlogs jongen hem te help die geweldig naar ons schoten en al zo ticht aan land was met mensen zo het scheen op strand stonden met geweeg mochten hem verlaten en voeren hem weer naar boord de veertiende dito s'nachts in de eerste wacht ben ik met de boot naar een ander jong gevaren die haar te weer stelden schoten wel twee glazen tegen ons en al zo wij te veert van het schip dwaalden en weinig apparencie was haar te krijgen kwamen wij in de dag wacht weder aan boord de vijftiende dito was de steeman met de boot weer bij een jong die van tijs in kwam daar ze heftig tegen doen er waren maar mochten hem verlaten hadden drie gekwetsten daaronder een gans doodelijk want was met verneinig geweer gedorschoten ten achttiende dito ben ik met de boot gevaren naar vijf jongen enig ging zijn gang en de ander vier korten Mokander opzij en stelden haar schrap met schilden zwaarden, pijnen en bassen want het waren oorlogs jongen zodat wij na een klein gevecht wederom keerden de jongen beurden ons na ons volk in het schip dit ziende en vreesende dat zij de boot zouden aantasten maakten de twee achterstukken klaar om naar haar te schieten want het was dicht bij het schip wij waren geen duizend treden van het schip af wij geiden de tijl op en strekende vok neer en roeiden vlak in de wind op zij in de jongen dit ziende keerden van ons af zavonds kwamen wij weer aan boord en gingen dezelfde nacht nog onder zeil hadden de wind noordwest de 19e dito zomorgens waren wij ontrend een meil buiten de wal of van de hoek van tijsing hadden Peter Blanke zuidoos van ons ontrend 5 meilen terwijlk leidt op de hoogte van 72 graden 20 minuten, zeilden langs de wal op dezelfde dag kregen ons volk Randsoen een flap kan waterdaags de 20e dito liepen door contrari wind met de zonneondergang weder ten anker op 17 Vadem ontrend 6 meilen buiten land noord ten oosten van Katje zo wij geen voordeel zagen te doen met zeilen hier brak ons touwstukken mocht ze daarom de zeilen daar weer bij zetten nog kwamen door hardweer dus anderen daar wilden te reed ontrend 8 meilen beoosten tijsing den 20e zonden wij de boot uit bet na land toe om te vernemen of er geen beter reeders te vinden zeilden op haar rapport tot ontrend een half kartoes schoot van de wal op een goede reden den 23e zomorgens nog al contrari wind uit de noordoosten met koelweer een 24e dito starft die persoon die 9 dagen te voeren zo deerlijk gekwetst was was genaamd Hendrik Bruis van Bremen de 25e dito kregen onze timmerlui de sloep meest klaar de 27e dito is onze koopman nieuwe rode met de sloep en boot naar land gevaren om te zien of wij geen water zouden kregen dan een deen niet op zagen enige jonken in de rivier leggen de middags een sharer met musketten tegen hadden maar zij schoten met passen en gingen onder zeil zodat wij vruchteloos wederom kwamen de 28e nam onze stuurman een klein jonkje met gedroogde en gezouten vis geladen met acht chinesen die het dadelijk opgaven de 29e en 30e dito hebben wij verschijne tochten zo naar jonken als vissers gedaan maar niet bekomen als een visser met vijf man een watergezocht terwijl ik de 21e dito dat heel goed was en gemakkelijk omhalen de na volgende dagen tot de 7e februari haalden wij ons water als alle dagen lelijk variabel weer en contrari wind om onze reis te vervorderen de 8e dito voeren wij met boot en sloep naar land met 27 musketeers om een landtocht te doen kwamen in een dorp daar het volk uit gevlucht was maar scherden een weinig landwaard in vonden een troep buffels daar wij door 17 van het geep brachten met vier verkens en etelijke honderen was alle dagen lelijk weer de 10e dito is de koopman nieuwe rode met schuit en boot weder aan land gevaren met 25 musketeers trok een landwaard in kwamen in twee dorpen daar het volk alle uit gevlucht was staken beide dorpen in de brand en kwamen weer aan boord de 11e dito is ons in jonkje omgevallen en gezonken dacht de mast die 14 palmen dik kregen wij er nog uit onze boot voer weder naar land om stro over de buffels te halen de 12e deden wij weer een landtocht met vijfde gewapende mannen liepen twee dorpen af zagen enige buffels maar kosten die niet vangen kregen enige zaken met look en uien en kwamen nadat het zij wel twee mijnen in het land geweest hadden weer aan boord de 15e dito is onze opperstierman in de boeien gezet omdat er brand in zijn kamertje geweest was toch weerersavonds weer er uitgelaten onze timmerlui maakte een wang op onze grote mast de 18e zetten wij een man over boord die de voorgaande nacht gestorven was wij deden meestal het dagen tochten zo met als jonkje schuid als boot na vissers en jonken, maar konden niet bekomen was meestal het dagen koud, lelijk weer de 20e dito namen wij een jonk met 14 chinesen zijden ons dat ze uit de rivier sincheo kwamen als ook dat de heerkommandeur Cornelis Rijers met die van sincheo verdragen was toch namen hem even wel mee en losten zijn waren in ons schip verstellden met wangen en anders onze masten en boegspriet dan tien meerd deden nog alle dagen als weer was een tocht omwater op deze dag weer er uit ons schip een vogel, zo hij in de luchtvloog geschoten dan 14e dito voeren wij meest met alle man aan land om onze boot op de strand om hem te kalvaten en schoon te maken kwamen dit avonds weer om de 17e dito sterf een van de boodgezellen genaamd Klaas Cornelis van Middelburg de 18e dito ongestadig weer met donder, bliksem en regen desnachts sterf de onderstierman Jan Gerrit Brouwer van Haarlem die ontrend vijf te halve week geleden onderstierman gemaakt was de 20e dito desnachts sprong er 3 chinesen over boord weenden met de boten door te gaan maar al zo de wacht het gewaar worden kregen de ene wedig maar de ander twee verdronken ten 30e dito kregen wij twee jongen met een visser met 27 man ten 2 april zetten wij twee chinesen aan land die ons beloofde verversing te brengen voor haar aan toeen de ene was gekwetst en de ander heel oud die vijfde dito zagen wij twee chinesen in onze houtjong staan om het woord halen zou zonder onze skapanna aan toe we vonden dat de ene een van dezelfde was die we op de tweede desis aan land hadden gezet zij waren nachts van andere chinesen aan onze houtjong gebracht brachten met haar honders, eieren, een werken, citroenen appelen, suikeriet en te bak van elks wat tot dankbaarheid van haar geschonken vrijheid voor waar een grote deugd beschamende vele christinnen die als zij uit de knip zijn van waar een beloofde denken einde van deel zes deel zeven van journaal of de gedenkwaardige beschrijvingen van de oostindische reizen van Willem, ijsbrands, Pontecoe van Hoorn deze liep je volksopname bocht tot de publieke domein opname door Anna Simon de zeste dito resolveerden wij de ene jong te slopen het hout daarvan in de ander te laden en die mee naar de piscadores te nemen al zo zij daar wel brandhout van doen handen de zevende zetten wij de voorzijde twee chinesen weder aan land de achterlito kwam er een proutje met twee andere chinesen aan ons schip en brachten ons, als de voorgaande, enige verversing als appelen, eieren, enige potten met aak waarvoor wij haar beloofden twee mannen te zullen vrijgeven een die gekwetst was en een ander op voorwaarden dat ze ons meer verversingen zouden brengen gaven haar ook vijfende de realen aan geld om daar werkens voor te brengen en daarop naar land toevaren dus nachts is onze jong daar wij mededoende waren te slopen gezunken de negen en tiende dito haalden wij water zo voor de jong als ons schip en zetten zeventien man van ons volk op de jong om met malkander naar de piscadores te zijden zodra het wind en weer was de elfte dito kwamen de laatste twee chinesen weder van land met haar brengende vijf verkins een partij eieren, vijgen, appelen en andergoed dan twaalfde, wijdend, een gehele storm streken onze rees neer een chinesproutje dreef van ons weg met één van onze maats zonder de sloep daarna toe haalden hem daaruit maar het proutje kostend zij door de harde wind niet oproeien hadden achter de sloep gebonden dit in het eindelijk drijven en kwamen weer aan boord dan dertiende dito lieten wij de chinesen die ons de verversingen gebracht hadden weder na land varen dito waren die maats in de jong doende om een bas te beproeven die zij op een nieuw rooppaartje geleid hadden laden met het dubbel scherp zetten met een mond naar de deur van de jong met zo komt er een jong man uit één van de ruimen, gaat in de deur staan om zijn water te maken, niet wetende van de anderen haar doen daarop komt één met een londstok van de andere kant, de jong man niet zienen en steekte de brand in en schieten jong man door zijn been voorwaar een droevig ongeluk voorzichtigheid van de aansteker wij slachten in onze schip des achtermiddags een buffel met een werken om al zo des anderen dag onze paasfeest daarmee te houden terwijl de maats doende waren plockhaarden onze dominee met een assistent die beide in de boeien gezet worden de zestiende dito zei in de paasdag weeren zij beide daar weer eruit gelaten doek kwam het volk uit de jong automat in ons schip om de predicatie te horen en bleven voort onze gast op de buffel de andere dag kwamen zij weder om predicatie te horen was alle dagen ongestijmig weder en variabele winden de 19e dito werd de jong man die in zijn been geschoten was het been afgezet die onttrend een uur daarna steerv de 20e dito ongestijmig weder uit een oost noordoost verschoten onze stengen lieten nog een anker vallen zag er uit of het al stukken waien zou wat om en aan was de twee chinesen die de dertiende van ons schip van een gescheiden kwamen weder aan boord brachten ons weder enige verversing zeiden ons dat er wel 200 jongen gelijk zouden komen om ons te vernestelen maakten ons daarom op die waarschuwingen van alles klaar om haar zo zij kwamen te begroeten de 27e dito zetten mij ons eens campan in het schip en twee vissersprouwen daaruit die de jong inzetten verlangen om het zeil te gaan want dorsten daar niet wel langer blijven toch doordienen dat alle dagen en stormden kost er niet wel het zeil komen te meer omdat de wind ons tegen was ten 8e wachten mij 20 chinesen in die jong om die nevends de onze aan de piscadoris te brengen de 19e dito is morgens met redelijk weer de wind oost noordoost gingen wij tezaal met onze jong door garre veel ons wervend in zee door harde contrari wind en anders de eerste mei ongestadig weder ter smorgens zagen wij dat onze jong van ons gedwaald was toch ten laatste zagen wij hem een groot stuk in lijven ons, lag heel in onmacht zijn zeil was weggewijd vonden daarom goed al zo het heel hard begon te waien, het volk daaruit te lichten ik voeg de dieneinde met de boot heen, namen het volk over toch konden nevends ons volk die 16 in de getal waren niet meer als 10 chinesen over krijgen de anderen waren schuil gekopen de wind begon ook hard op te steken zodat er nog 10 chinesen in de jong bleven en wegdreven maar het is middags weder aan boord gisteren ons ontgrent 8 meilen buiten de oostelijkste eilanden van Macau te wezen en al zo hier een gestadige wind wijt ontgrent halfjaar om halfjaar dat men het moeson noemt zo kan diegenen die te laag vervalt zijn de ene of andere kant van de Piscadores niet wel opwaard aankomen voordat dat op moeson weder verlopen is zwerven om die oorzaak hier lange tijd dan een zettende dan een zeilende eerwijnde Piscadores kwamen leden ook veel ongemak van storm en ziekte bij gebrek van verversingen ja, waren op het laatst van 90 mannen boven 50 gezonde mannen niet van ons eigen volk in onze weg ontmoeten we nog een chinesen jong kostelijk geladen, enige duizenden waardig die naar de manierjes wilde namen hem, hadden wel 250 sielen in nam het volk meest over op ontgrent 20 en 25 man na en stelde 15 en 16 man van ons volk daarbij de jong achter aan ons schip en sleepten hem we hadden doe etelijke honderd chinesen in ons schip, waarom bevreesd dat ze ons overweldigen zouden want wij als verhaald maar 50 gezonde mannen sterk waren lieten al ons volk met geweer opzijt gaan, even of het al te maar officieren waren desnacht lieten wij al de chinesen in het ruim lopen, zetten dan een stut bovenop het luik en behingen het overal met lampen, dat het onder het verdeck licht was, en bij het luik hielden 5 met blote sabels de wacht en les morgens deden wij het luik op en lieten de chinesen bovenkomen om haar gevoeg en anders te doen waardoor het kielde van mensen op het schip ik was dik was in de keu uit gegaan om te slapen, maar konden niet als ik bovenkwam, zo maakten de chinesen datelijk ruimte, gingen aan beide zijden op haar knieën leggen, met de handen samen, zodat zelfs lamren waren daar wie er verhaald, dat onder haar een profetie was, dat haar land ingenomen zouden worden van mannen op baarden, en al zo ik, een rood baard had schenen zij dieshalven mij met meer vrezen te aanschouwen doch dit was zo het zeggen hoe het is, is god bekend wij dorsten haar eventueel niet vertrouwen zij gingens morgens langs de boorden van het schip en in de rusten zitten, Rijnigden en Kemdenhaar ze hadden zulke langhaar dat het veden als zij over einde stonden tot de waden van de benen hing welk zij met een draai vlechtsgewijs op haar hoofd leggen steken daar een pen door die het vasthoud met de kam daar tegenaan wij brachten ze alle in de piscadores daar woonden zij alle, nevens de andere chinesen, die wij en andere schepen en jachten daar gebogt hadden twee aan twee aan Malkanderen gesloten mos ten aard aandragen tot het fort ja, doe het fort gemaakt was waren er wel 1400 in het getal die doemeest naar Batavia werden gebracht en al daar verkocht de piscadores was ons rande voetplaats als verhaald is, daar wij steehielden en voerden daarvan af en aan en namen alle chinesen die wij krijgen konden en brachten die daarbij in terwijl wij hier in de piscadores lagen kregen wij zulke orkaan dat al de schepen bijkans op het roog waiden onder alle onze jong wijden geheel op het land in de piscadores leggenden kreeg ik een brief van Batavia door Christian Frans van mijn broedig Pieter Eisbrands Pontecoe die als voor verhaald is die de 4 januari op de gust van China van ons naar Batavia ging schreef mij dat onze broedig Jacob Eisbrands het voorgaande jaar ook voor schipig in indien was gekomen uit holland wezen het toe met ons 3 gebroeders in het land, alle 3 schippers verhaalde dat Jacob met het schip Mauritsias in Copailly van het wapen van Rotterdam heel miserabel aankwam had een onderweg iedeg ontrend 275 man verloren het wapen van Rotterdam had zoveel gezond volk niet behouden dat het zijn zeilen kost gebruiken Jacob kwam in de straat van Sunda bij 2 jachten die Jacob voor Batavia brachten maar het ander schip had Jacob gelaten aan de zuidzijde van Java daar hij met jachten en vaartuig naar toeweerde gezonden om het te zoeken vonden hem en hij werd haar schipper opgemaakt werd naar Ambona gezonden schreef ook dat de heer generaal Koen met het schip daar Jacob mede in het land kwam er kwamen ook veel huisgezinnen uit Holland uit Oost-Indië naar Holland was vertrokken de 2e februari 1623 in compagnie van nog 3 schepen en dat de heer Pieter de Carpentier daargens voor het vertrek van de heer Koen tot generaal over Indiën gesteld was daar kwamen ook veel huisgezinnen uit Holland op Batavia zomet het wapen van Hoorn daar schipper op was, Pieter Gerritz bier en broodspot en andere schepen die het vele haar hier vastmaakten om zo licht niet te vertrekken de 25e oktober is er bij de edele heer commandeur Cornelis Reijers en zijn raden geordoneerd dat wij met onze vijf schepen te weten het schip Groningen Samson, Muiden, Erasmus en Victoria, welk laatste omreden niet mede ging onder de commandeur Christian Frans zouden gaan naar de rivieren van Xinxiu om dezelfde bezet te houden dat er geen jonken naar Manilius of andere, onze vervelende plaatsen zouden varen en aan haar te verzoeken, gelijkwijd dik was en gestaden gedaan hadden de vrije handel met haar op Toiwan en haar als dan alle vreed en vriendschap aan te bieden door een dienst zij hierin niet wilde concenteren haar de oorlog aan te doen, te water en talent waar hetzelfde met avontage en tot voordeel van de compagnie kon geschieden gelijk hetzelfde breder was uitgedrukt in de instructie ons van de edele heer commandeur en zijn raden medegegeven gingen diezelfde dag nog te zeil de 28e dito kwamen wij voor de vernoemde rivier zetten het onder het eiland met de pagoden daar al het volk was afgevlucht behalve een oudman die wij vonden Litten gelijk onze orderen was een witte vlagge waaien hopende dat wij iemand van Aimei bij ons zouden komen om ons te verspreken de 29e dito wie het onder ons goed gevonden dat men op ieder schip 30 en 40 swappers zouden maken en 8 aan 9 palies met water als ook een deel leren emmers langs het schip zouden stennen om, of de Chinezen ons met branders toe kwamen, de brand te uiten als ook dat men scherpe wachtshouden houden en dat twee schuiten een derde deel van een mijl van de schepen alle nachten op de wachtshouden leggen ook om water te halen roeden de stukken op en waren wel op onze hoeden en als zo niemand van Aimei bij ons kwam de 30e dito een brief aan de totok van Aimei en bestelden die met die oude Chinees die we op het eind ontvonden wij schreven dat wij al daar gekomen waren om met haar de handel en vrede te verzoeken gelijk wij in de vorige conferentie tussen haar en ons gehouden gedaan hadden en voor het enige complimenten tot zo'k schrijven welvoegende publiezeerden ook diezelfde dag deze na volgende ordenantie op alle de schepen Ordonantie, waarnaar het volk van de schepen leggen in de rivieren van Shinsheu zullen hebben te reguleren al zo wij met onze vier schepen al hier in de rivieren van Shinsheu liggen om zoveel als mogelijk is die van Chine het uitvaren naar Manilja of de enige andere onze vervelende plaatsen te beletten daar halfen wel te vermoeden is dat de Chinezen niet zullen naarlaten hun uiterste driftwater doen om het zijn met openbaar geweld onderschein van vrede met haar brandschepen die ze met de stroom zouden mogen afzenden ons van hier te drijven waarom hoog nodig is dat er vooral in alle de schepen of de boats en de chaloepen zij dat ze aan boord of een stuk boven stroom van de schepen als uitleggers mochten leggen goede, scharpe en de behoorlijke wacht wordt gehouden en de al zo bevinden dat dezelfde dikmalen bij de matrozen zeer slechtelijk werden waar genomen zonder achternemen wat schade zeer wel daardoor te verwachten hebben werd hiermede bij de edelijke commandeur Christian Fangs en de Raad geordoneerd en de bevolen gelijk wij ordoneeren en bevelen met deze aan alle scheepsofficieren en de matrozen niemand uitgezonderd dat ieder zijn wachten ter plaatse daar hij zouden mogen gesteld werden behoorlijk zal waarnemen oppoenen dat degene die slapende of de ter contrari doende bevonden werd 3 maal van de razel vallen en de met honderd slagen voor de mast geleerst werden ieder wacht zich voor schade al zo deze voorzijde ordonantie zonder enige dissimulatie aan de contraaventeurs naar behoeren zal geëxecuteerd werden want hetzelfde in haar kwetsie en haar gelegenheid ter zaken al zo bevinden te behoeren Actum in het Schip Groningen leggen in de rivieren van Chincheo deze 30e oktober 1623 de eerste november met een scampan een Chinese genaamd Chipshan aan ons boord zij, zo wij omvreden en de handel te verzoeken kwamen dat aan haar zijde niet en zouden mankeren al zo de ingezetenen daar alle wel toe genegen waren en gaf ons voort goede hopen van een goed succes zijde ook dat er wel 300 Chinese koopluiden vergaderd waren geweest en had besloten een request aan de kombon van Hoqxin te presenteren en te verzoeken om met ons te mogen handelen al zo zij, zo hij zijde door de oorlog haar goed verloren en, zo de oorlog continueerden geschapend stond om het ene maal te verarmen reserveerden daarom instanterlijk de handel en vreden met ons aan de voorschreven kombon te verzoeken deze Chipshan zijde verder dat haar plaatse daar hij wonachtig was een kluisenaar of ermiet in het gebergter woonden die van grote afkomsten was en had een machtig rijk menen ook banderein over die provincie geweest hebben hem na het overlijden van zijn huisvrouw die hij zeer lief hadden tot deze eenzaamheid begeven deed het doen niet anders, zo hij zijde als armenluiden die geen middelen en hadden haar zaken bij de groten uit terechtend was al zo bij de groten en de kleinen in hoge achting en aanzien ja, hij wier er voor een profeet en zijn woorden voor profetien gehouden zijde ook dat hij deze kluisenaar uit verschil tussen ons en haar tekenen had gegeven en hij ook verstaande dat de grote preparatie maakte om ons te beoorlogen was hij, zijde Chipshan bij haar gegaan, hun voorzeggende dat, zo zij ons de oorlog aandeden zij haar staat in Perikel zouden stellen waarover Christian Frans de vernoemde Chipshan vraagde of men die kluisenaar niet te spraak en zouden konden bekomen om hem, ons oprecht en eerlijk verzoek met alle omstandigheden te vertonen, het welk Chipshan geloofde te zullen beschikken en twijfelde niet of zouden we het wel verwerven bij hem en zijde dit zal ik doen, omdat hij geloven zult dat ik het goed met u menen daarop is hij vertrokken verklaarde stilsgewijs bij ons gekomen te zijn de derde dito is Chipshan met de gezijde kluisenaar nemen ze nog een chinees aan ons boord gekomen, waar verklarend hem de oorzaken van onze komst en wat onze meningen en verzoek was die, nadat haar enige reden erzijds waren gevallen, ons beloofden zijn uiterste devoorten zullen doen om de zaak tot een goed einde te brengen gaven hem een brief van dezelfde inhoud als die wij met de oude chinees gezonden hadden aan de toktok hij beloofde diezelfde toktok te behandelen twee uit drie dagen daarna kwam Chipshan weder bij ons en bracht antwoord op de onden, waarin de toktok schreef dat haar verstaan hadden dat wij met onze schepen onder het eindland met de pagode gearriveerd waren en de handel met haar verzochten terwijl hem lief was, zo wij het met goede herten menen en niet gelijk wij voordezen met falsheid en bedrog, gelijk hem weliefde te schrijven, gedaan hadden zou er dan wel mogelijk zijn om een goed akkoord te maken hadden ons in de laatste conferentie met ons gehouden, twee wegen gewezen, te weten de gevangen chinesen in vrijheid te stellen en Behu, bij ons genaamde Piscadores te verlaten over de handelingen doefructeloos afliep wij antwoorden dat onze meningen goed was en altijd geweest hadden hij schreef wederom dat hij verstaan hadden dat wij gekomen waren om de chinesen te beroven en geen geld of koopmanschap mee te brachten om te handelen waarop hij verzocht dat wij onze meningen zouden verklaren waarop wij weder aan hem antwoorden dat onze meningen goed was en niet anders als voren de handel verzochten hij schreef wederom dat wij dan een kapitein bij hem zouden zenden om van alles met hem te handelen en een vrede of bestand tussen makanderen te sluiten voor een deel jaren of voor eeuwig wij verzochten daarop aan de forsreven totok dat hem zouden geliefend toe te laten dat hij met een jacht voor Aimei mochten komen om dicht bij de hand te zijn want deze zaken beter van daarbij als van werk konden afgehandeld worden hier toe kregen we met de naaste licentie om met één a twee schepen voor Aimei te mogen komen hebben eindelijk de dertiende dito met makandar goed gevonden dat onze commandeur Christian Frans met de jachten Muiden en Erasmus naag Aimei zouden zijden ten viertiende dito vertrokken de jachten wie de andere dag voor Aimei kwamen en wij met de twee schepen bleven onder het eiland leggen tussen de zeventiende en achtiende in de nannacht ben ik met de boot naar onze jachten gevaren voor de zaken met haar gelegen was want het begon ons te verdrieten dat het zo lang duurde daar het voor haar vertrek zo naar bij scheen maar onderweeg zijn de dicht bij de jachten zagen wij dat het ene jacht in de brand stond en het ander hadden ook drie branders aan boord en voren in groot perriekel door een grote menigte vaartag van skampantjes en enige oorlogsjonken en zagen ontrend vijftig branders voren aan het jacht Erasmus daardoor klukmoedigheid geblust en de andere twee van haar gekregen zodat zij miraculeuzelijk van het perriekel verlost werden maar het jacht Muiden raakten zijn vok en voor Marseille straks in brand en scheen niet te helpen verbranden en sprong voor het met volk met al zijn de endeerlijke zaken wij ging het er stond na onze schepen met het jacht Erasmus de vrienden van Erasmus verhaalten ons hoe zich de zaken tot zoverd hadden toegedragen zijden met dat zij voor Aimei gekomen waren kregen zij ter stond enige gedeputeerden aan boord verzoekende dat enige van de hoofden aan land bij de totok zouden komen om van de zaken mondeling met de bankander te spreken zelk bij de commandeur beleefdelijk weer de afgeslagen hem excuserende geen bekwaar met tolken daartoe te hebben maar zo de totok geliefde zou de enige van de zijne zenden met volle macht om met ons een akkoord te sluiten daarop voeren zij weder naar land wederkomende zijden dat de totok haar voorkomen hadden geautoriseerd en volle macht tendieneinde gegeven en dat alles wat van haar met ons gesloten zou worden vast en onverbreekelijk van hem zouden gehouden en vanwaardig gekend worden zijn daarop met bankander in handeling getreden en geakkoordeerd en besloten dat zij in Taiwan met ons zouden komen handelen en al daar zoveel zijden waren brengen als ons kapitaal zouden strekken dat op de Malinne, Cambotia Siam, Patani, Yambi, Andrigueri of de op enige andere plaatsen niet en zouden varen als met pas van ons dat ze ook vier aan zes jonken naar Batavia zouden zenden om al daar met de heer generaal te spreken wegen de zaken van de Piscadores daar ze ons garen af hadden dit akkoord zal een neel gemaakt zijn voeren zij aan land kwamen daarna wederom aan boord verzochten dat enige kapiteinen bij de totok aan land geliefde te komen dat het akkoord op de ene zijde in het Chinees en op de andere zijde in Duits zouden geschreven en bezoren worden opdat de totok de Cambon van Arcill mocht schrijven al zo in zijn presentie geschieten zijn brachten met haar 3 mannereien tot ostagiers en na haar gewoonte 3 peilen tot verzekerdheid de commandeur Christian Frant met de raden van de jachten hebben daarop goed gevonden dat hij, commandeur zelf, met doede floriscraag, schripper op muilen en Willem van Houdaan, oppercoopman op Erasmus haar aan land zouden vervoegen om het bovengeschreven te verrechten aan land gekomen zijn met onder een 30 man onder andere, ook de schipper van Erasmus Jan Pietersreus, weer en daar zo het scheen heel wel ontvangen ze stelde tafels op strand voor het boodse volk, dus ten wakker op de commandeur belasten Jan Pietersreus dat hij op de maats passen zou om die straks weer naar boord te schikken en zij werden geleid naar het huis van de totok het scheen dat zij de boodsgezellen zochten dronken te maken de mandarijns dienden de tafel wilden dat schipper Jan Pietersreus mede opwaard naar de totok zouden gaan hij gelied hem of hij nog volgen zou maar zien de, zo hij hem inbeelde dat het geen klaarschapend werk was deden de maats opstaan en dadelijk in de boot vallen en voer met haar naar boord zavonds, gelijk het besproken was ging de stierman Moses Klaas naar land, om ons drie voornoemde raden te halen aan land komende wie er van de chinesen gehouden het volk in de jachten wist er niet wat zij denken zouden waarom dat de sloop en onze raden zo lang aan land bleven vraagten daarom de ostagiers waarom de onze niet weder en kwamen antwoorden zij zijn vrolijk maar die vrolijkheid is wel af te meten want in dezelfde nacht ontrend 4 uur voor dag kwamen zij, als voor verhaald is er nieuwe, gelijk zij het ene deden etc. de chinesen hadden ook enig chinesbier aan de jachten gezonden, daar ze vergift in gedaan hadden, om al zo ons volk te vergeven, maar wie er zonder schade bij ons bekend, het is geen dat God het niet beliefde deze tijdingen smarten ons alle dappig want was een groot verlies voor ons en een goddeloos schelmstuk van de chinesen dan God zal alles te zijn er tijd oordelen ter wereld en is geen bozer dan vriend te schijnen en vijand te zijn einde van deel 7 deel 8 van journal of te gedenkwaardige beschrijvingen van de oostindische reizen van Willem ijsbrands Pontecoe van Hoorn deze diepivox opname behoort tot de publieke domein, opname door Anna Simon ten 18e dito hadden we enig brandhout uit de huizen op het eiland met de pagoden, daar wij onderlagen dan reserveerden te verzeilen om al daar te vrijer voor de branders te leggen want wij zagen nu wel dat ze geen vriendschap maar vijandschap met ons zochten de 19e dito kwam het schip de Engelse berg uit Japan bij ons die wij alle gelegenheid van ons wedervaren verhaalden en om deze en meer andere oorzaken is de raad van de schepen vergaderd in het schip de berg en besloten het gene uit deze na volgende resolutie verstaan kan worden resolutie genomen bij de overhoofden van de schepen de Engelse berg, Samson en Erasmus op de 24e november voor de rivier van Shincheo 1623 alzo op de 11e november uit Japan vertrekkende tot meerdere verzekeringen van onze reizen naar de Piscadores, goed gevonden was de kust van China aan te doen zo zijn wij godlof op de 19e dezes voor de rivier van Shincheo gekomen en al daar gevonden de schepen Groningen, Samson en Erasmus, waarvan tot ons groot leedwezen hebben verstaan het deerlijk verbranden van het jacht Muiden als ook de gevangenissen van de commandeur Christian Frans en de andere gecommenteerden welke van onze zijden gegaan waren om de vrede met haar te bevestigen en alzo de instructie van de heer commandeur Cornelis Reiers is vermeldende dat men zij oorlog of vrede de rivier van Shincheo met schepen bezet zal houden zo is dat de vrienden van de schepen klagen zeer van ziek volk overladen te zijn voornamelijk de Samson hebben de kwalijk zoveel gezond volk dat hij zijn anker konden lichten en die in volgens genoodzaakt zouden wezen de kust te verlaten of zijn een zieken andere over te geven om naar de Piscadores te brengen is daar halfen goed gevonden en geredelveerd na de maal de vrienden voornoemd rapporteerden dat de edele heerkommandeur Cornelis Reiers met de meeste zieken van de Piscadores naar Taiwan weinig zieken in de Piscadores zijn van de verversingen die wij voor de vloot zijn hebben de aan de boven genoemde drie schepen over te geven 10.000 grote appelen 10.000 mikans, 20 verkens 200 pompoenen en 3 koepbeesten opdat door nood van verversingen tot ontdienst van de compagnie de rivier van Shincheo niet om bezet blijven en al zo door de gevangenis van de commandeur Christian Frans de vloot van een overhoofd oploot is, zo heeft de raad profissioneel tot naderorderen van de edele heerkommandeur Cornelis Reiers gesteld en steld bij deze Willem IJsbrands Bontegoe om in alle voorvallende zaken de raad te beroepen, daarin te presideren en de als voeren de vlaggen van de grote stenk te voeren etc al dus gedaan en gearresteerd in het schip de Engelse Beer datem en jaren als voeren was ondertekend bij Izaak van de Werken, Frans Leenders Valk Herman de Koning, Pieter Frans Jan Pieters Reus Deze verversingen verquikten onze zieken uit termaten hildende rivieren, zoveel doendelijk was bezet en onvrij en volgens onze orderen, zodat de Chinezen niet vrij op de maniljes en elders mochten varen namend verschijden van haar jonken en ander vaartuig eindelijk ben ik weder verzeld naar de Piscadores en al zo mijn tijd geëxperieerd was en niet gezindwezen mij weder opnieuw te verbinden hoewel de edele heerkornelis Reiers de tijd ik op aanzacht mij presenterende vele goede en beter conditie als ik gehad had nevend merkelijke verhogingen van gage verwerf eindelijk naar veel verzoekens dat ik mocht er overgaan op een ander schip dat gereed lag om naar Batavia te vertrekken genaamd de goede hopen de edele heerkornelis Reiers gaf ons in het lange mede een resolutie waarna wij ons in de voyage en ontmoetingen van anderen onze schepen zouden reguleren onder andere ook deze korte instructie instructie voor de raadspersonen van het schip de goede hopen uit Behoe naar Batavia varende al zo onze herenmeesters en de edele heer generaals begeerten is dat er in alle schepen een persoon gesteld wordt om in alle voorvallende zaken de raad te beroepen en de over dezelfige te precederen zo is dat wij daar toegot gekend hebben Willem IJsbrands, Bontegoe, Schipberg op Ditoschip om in alle voorvallende zaken de dienst daar compagnie betreffende zoeken te voorderen en alle verleid aanwenden om na te komen geen ampel in de medegegeven resolutie vandaat toen 19 februari aan ons 1624 verhaald staat in het voort in de Piscadores de eerste stemmen hebben Jan de Moor, Koopman Jan de Nair, Stierman Hoogbootsman, Onderstierman de vijfde stemmen deze voorzij de raadspersonen wordt de volvoeringen van de voyage ten hoogste bevolen in het voort in de Piscadores deze 20 februari 1624 Cornelis Rijers de 21 februari ben ik met het schip de goede hopen uit de Piscadores tezel gegaan naar Batavia toch met instructie eerst dwars over te lopen naar de kust van China terwijl wij deden maar kregen een harde storm hoe we bij de kust waren en we vonden dat ons schip zo onbenieuwd was dat wij het met de voorkwalijk voorwind om konden krijgen maar ook zo lek dat wij staag aan de pomp moesten staan vonden daarom ongeraden daar langer bij te houden maar onze reizen naar Batavia te vervorderen hielden voor wind af passeren de 24e aan 25e salito de eilenden van Macau hadden veel variabel weder de 6e maart kwamen wij bij de Engelse beer daar Koopman op was, Izaak van de Werken en schipper Frans Leenderts van Rotterdam kwamen ons aan boord verhaalden dat zij aan de Chinese kust in 1960 Chinese zomans, vrouwen en kinderen gekregen hadden die wij volgens onze ontvangen instructie van haar wilde overnemen en haar belasten bij te houden maar zij verklaarde ons dat haar schip zo zwaak en lek was dat zij het kwalijk boven water konden houden en daarom genootzaakt waren draagend te houden naar Batavia de 8e dito wacht de schipper van de beer ons 2 kleine beesten tot verversingen de 9e dito voeren wij de beer aan boord kregen weerder 2 beesten een partij bonen, 1 gepotten met olie en andere zaken de 17e dito liepen wij onder Pullepon ten Anker haalden hier water en namen 64 Chinese van de beer over voeren ook om brandhoud te hakken de 20e dito gingen wij weder onder zeil tussen de 25e en 26e dito is de beer van ons gedwaald de 30e dito kwamen wij onder het mens eters eiland ten Anker den 1e april lichten wij ons Anker en kwamen dus anderen daar zijn er de 2e april op de reden voor Batavia dede doel wederom enige tochten om steen aan de voorgenoemde eilanden tussen Bantem en Batavia ik van voornemen zijn om mij met de eerste gelegenheid naar Holland te transporteren bevindende dat het spreekwoord waar en uit ervarenheid bekachtigd is ieder vogel is gaar daar hij uitgebroed is want wat schone landen kusten en rijken en bezeilt en beziet wat konditie, profijten en vermakkelijkheden dat mij geniet zouden ons maar pijn wezen zo die hopen ons niet onder hiel van hetzelfde ins na te vertellen in ons vaderland want om die hopen heeten onze reizen reizen anders zouden tussen de pallingschap en zilk hopeloos reizen niet veel verschil zijn terwijl ik hier van Batavia een af en aanvoeg aan het schip Middelburg gereed gemaakt om naar Patria te gaan welke gelegenheid ik waarnaam verzocht aan de edelen hier generaal Carpentier en zijn raden om daarmee dit te mogen vertrekken telk ik verwerf stelde mij tot schipper op het schip Hollandia zijnde een treffelijk gemonteerd schip de commandeur Cornelis Rijers was ondertussen ook uit de Piscadores op Batavia gekomen om mee naar huis te vertrekken wedergesteld dat commandeur op ons schip was een gauw ervaren man die de compagnie in veel zaken grote diensten gedaan hadden hier op Batavia zijnde sprak ik mijn landsman Willem Cornelis Schouten had er veel omgegang met hem hij ging op het schip Middelburg om mede met ons in compagnie naar het vaderland te gaan de 6 februari 1625 zijn we met ons 3 voornoemde schepen van Batavia vertrekken om, zo God wilde, naar huis te gaan deden impassant band hem aan daar enigen van onze schepen lagen lichten daar een gauw, touw, met een marceil uit namend doen ons afscheid van de vrienden met een westelijke wind dat voor ons in de wind was leverend daarom tot onder het eiland Sebbezee welk aan de binnenkant van de straat van Suna leid Sumatra naast bleven al draag 3 a 4 dagen leggen naar de goede windwachtende ook omdat de stroom zo hard de straat inviel de 15e dito zijn we weer uit Zell gegaan met de landwind kregen een slagboeg en raakten de 16e dito buiten de straat van Sunda hebben de wind westelijk liepen om de zuid met weinig kulten, toch de wind wakkerde van dag tot dag, liepen al zuidwaard over verhoopten een zuidelijke wind te krijgen de 17e dito kregen wij de wind uit de zuidelijker hand hadden de hoogte van 17 graden zuiderbreedte wenden als doen westwaard over en stelden onze koers westelijk aan naar de kaap de bonnesparenste toe totdat wij kregen de hoogte van 19 graden zuiderbreedte hadden een zuidooster wind en hij oosterlijkte nogal op de hand gingen al westelijk aan met stijve kulten zoveel als wij gaande konden houden de 15 maart dusmorgens de zon in het opgaan gepeld hebbende bevond een 22 graden afgaande noordwestering van het compas dezelfde dito weerd onze commandeur Cornelis Rijers, heel ziek de 16e, 17e, 18e dito begon het zo stijf te waaien dat wij het voor een schooversfok met de blind op geen acht streken konden gaande houden vreesten dat wij snachts van Malkander zouden raken en als zo wij het vuursnachts voeren zo loop ik bij de commandeur in de kajuit en ontboot tijdens Geepsraad, zijden tegen de commandeur die als verhaald heel ziek lag zo wij dus ten nacht zijn in de blijven zo vrees ik dat wij morgen van Malkander zullen wezen want het volk konden het op geen acht streken te houden, oordeel daarom best te wezen de zijnen bij dag in te nemen en schieten onder zee want als onze makkers dat zien, zullen van gelijken doen, dan heb ik wel moed dat we Malkander in deze nacht zoveren niet zullen ondrijven of wij zullen Malkander morgen wel zien daarop zeiden de commandeur dunt u dat goed te wezen schipper zo laat ons zo doen het welk wij deden, namen onze fok met de blind bij dag in beslogen ze wel dicht en schoten in de maats te weten het schip Gouda en Middelburg, dat zien de deden van gelijken, namen haar zijnen in en schoten mee de onderzee leidend met de steven zuidwaard over zes glazen in de nacht begon het zo schrikkelijk te waaien dat het diegene die het nooit gehoord nog gezien heeft onmogelijk zou schijnen dat de wind zo'n kracht kan bijbrengen de wind was rondom de compassen want de compassen dreiden rondom dat wij niet konden zien hoe wij wend lagen het schip zakt door de wind zo laag in het water als op de wind recht van boven neerkwam dat het scheen dat de angkers die op de boeg stonden bij het water kwamen ja, meende dat het schip zonk ten lessen wijden onze grote mast overboord en brak ontrennen drie vaderen boven het boven het waardoor het schip doen wederweze wij stonden bij Mokander met de hoofden tegen Mokander aan maar konden niet roepen nog spreken dat wij Mokander konden verstaan te weten die boven waren deze onstuimige wind die men een orkaan noemt duurde ontrend zes A8 glazen toen begon de wind weder te minderen toen het op zijn hartste weide was het water zo slecht als een tafel dat het hem niet konden verheffen maar toen die wind afnam verhief hem de zee zo geweldig dat het scheen dat het schip onderste boven zou rollen het slingerde altijd met het boord los onder water maar door wij zoveel water van boven inkregen dat het ons heel verlegen maakte want het water liep in het ruim die vervoed water in het schip hadden eerwij het wijsweerden maar door wij menen dat het schip al zonk pompten met alle pompen maar het water scheen daar al tegen aan te wassen hier stonden wij verslagen want was een versufte kans daarop raakte de pompen gewoon klaar dat wij niet pompen konden want de vrangen raakten vol peper terwijl ik de pompen verstopte wij hadden 60 stukken zo met talen als ijzeren in het ruim onder de peper op het genier liggen die raakten door het slingeren gaande met de oren door het genier maar door de peper door het genier op de buikdeining liep en door het water waren de vullingen van de buikdeining opgedreven door spoelde de peper altijd in de vangen toch al zo wij hoopten en vertrouden dat het schip onder nog goed was deden onze best om alles te doen wat wij konden zetten de pompen uit en wonen stukken van oude vlaggen beneden om de einde van de pompen en zetten dezelfde einde op de buikdeining neer iedeg in een mande en wacht aan het pompen toen bleven de pompen klaar zagen daadelijk dat het water minderre waardoor hij weder moed kregen onze afgewijde grote mast lacht de hele nacht en rink rankte onder het vlak en opzijde van het schip dat wij vreesten dat hij onder ons lek zouden maken het volk uit het ruim riepen hak alles af dat we hem vasthoudt en laat hem drijven nog wij deden onze best hielden het grote wand te loeverd stukken terwijl het schip zo schrikkelijk rolde en slingerde konden wij niet schrap raken moest hem in de nacht zo behelpen maar met de dag hakten we alles af dat wij konden zien en raakten zo van de vleet ontslagen zorgens zagen wij rondom naar onze twee makkers maar misten daar een te weten het schip Gouda maar het schip Middelburg lacht de loefaard van ons was alle zijn masten kwijt met boegspriet, galjoen en al uitgezond het zijn bezaansmast waren al zo beide in een sobere staat goederaad was dier het schip Gouda deed het niet op vreesten dat het gezonken was gelijk het ook is, zo naast de gelovenis want nachts waren wij door een plaats gedreven daar het water heel bruin en slechter was als anders enige schepten met de putst daarin zeiden dat zij paper schepten viel ons doel al op de leden dat het met een of beide onze makkers niet wel gesteld moest wezen hoe wil wij het niet op het beste hadden zo gaf ons dit verlies van het schip Gouda en we het worden zanderen daar goed wedig het schip Middelburg lag als gezijd de loefaard van ons, maar konnen bij Makanne niet komen, lag een beide garen als in onmacht voor dag schoof Middelburg zijn sloep over boord en roeien er naar ons toe kwamen met een dag achter ons schip onder de gelderij en riepen aan ons waardoor wij verschoten dat het de wonder was want we waren daar niet op verdacht dat er volk ontrend ons was zijden uit de gelderij, hoorden dat het de sloep van Middelburg was lieten de valrip achter uithouden daar de schipper bij overkwam genaamd Jan Dijken van Vlissingen met de honandig vertelden ons haar wedervaren en hoe dat zij gesteld waren en wij haar het onze klaagten ons dat zij aller haar masten en gereedschap kwijt waren en zou wij haar niet konden ontzetten dat zij geen land zouden kunnen krijgen wij hadden onze fokkomast en boegspriet met de bezaansmast nog behouden en haar aangouden doen strijken weinig te voeren eerder wind aankwam en zij hadden haar reis om hoog laten staan waarom daardoor al de vleet kwijt toch de beste boeg mast voor resulverden daarom dat wij Middelburg zouden overgeven onze grote ree met onze voorsteing met een spier van 14 palm die wij nog in de schip hadden dan hadden zij moed zoveel stompend te richten dat zij hopen land te krijgen we hadden ook besloten dat als wij haar dit zouden overgeven zouden doen om het eerste land te krijgen dat men kon hadden het gemunt op de bije van Sanctelusie aan het eiland Madagascar dit werden al zo gearesteerd bij de brede raad in de Kayuit en terwijl ik schipper was moest het commanderen aan het volk als ik boven kwam om te commanderen stond het volk tegen mij op en hadden daar veel tegen zijden we hebben meer ernoot als Middelburg wij willen het niet overgeven daar stond ik doe zijden met zoete woorden mannen, zie toe wat hij doet want laten wij Middelburg hier leggen in in omwacht het is zeker dat zij haar niet redden konden zo moeten zij vergaan want zij konden geen zel maken wij zijn immer Christen mensen laten wij ons ook Christelijk tonen denk eens wat wij wel zouden willen als wij in haar plaats waren laten ze ons dan ook datzelfde aan onze even naast te doen ging haar met zoveel mooie woorden aan als ik konden bijbrengen ten laatste schollen zij bij Malkander begonnen de hoofden te samen te steken en zijden tegen Malkander wat zullen wij doen wij zijn al ik wel Christen mensen gelijk de schipper zijt en of Middelburg daar niet terecht kwam wat hadden wij te zeggen kwamen daarop wederom bij mij voor de grote mast en zijden wel schipper als wij Middelburg dit goed bijgezet hebben mogen wij dan van hem schijnen waarop ik antwoorde wat het grote was toen lieten zij het glijden zetten de steng af smakten die met de grote reen met de 14 pams spier over boord hierop namen die van Middelburg haar afscheid en roeiden naar boord met het goed achteraan zouden Malkander vinden in de bije Sanctelousie zo het God geliefde toen vraagden ons volk wederom mogen wij nu van haar schijden ik zeiden ja onze foccareer lag neer omhoog het welk zij dadelijk deden en liepen de foc ten eerste omhoog tot voor het hommer de voren scheen het schier om mogelijk de foccareer te heizen maar toen het een wille gewicht was kwam het niet eens aan de 22e dito zijn wij van Middelburg gescheiden stelden onze koers naar het eiland Madagaskar dat ons het naaste was en kregen de 30e dito land in het gezicht ze hadden dicht bij het land waren ontrend naar onze gissingen 8 a 9 meilen beozen de bije van Sanctelousie wilden ons niet gaan van de wal afbegeven omdat wij zo schaloos waren hebben daarom geriserveerd het anker te laten vallen was ontrend 25 vader diep en de sloep uit te zetten en bij de wal langs de roeien of de zijden na te pas kwam om te zien of wij er voor zijde bij niet konden aantreffen hierop ben ik met de gemande sloep van het schip afgesteken vonden de vernoemde bij 8 a 10 meilen van daar het schip lag peilden de eilandjes en de hoeken en diepten met het dieploot over en weer over en vonden dat het een bekwame plaats was voor het schip dat gedaan zijn de voeren verblijd weder na het schip kwamen zander daarst wederom aan boord en vertelden alle gelegenheid wat ons weder varen was lichten ons anker en zelden daar naartoe pogden het schip met gods hulp daarin waardoor wij altijd vol vrucht waren dankten god voor zijn genade eerst april hebben wij goed gevonden het schip te lossen en tenten op het land te maken om het goed te bergen en de loggaten te klaren en alzo ik met de sloep aan land voeg zag ik dat de zee vrij wat aan liep docht mij daarom dat het niet geraden was om het goed aan land te brengen want zou zijn perico lopen om schuid en de boot stuk te krijgen hebben hierom besloten het ruim te lossen en het goed in het schip te houden welk wij deden toegen het goed vooruit het schip de constapelskamer vol en in het boevennet kregen het voorschip met haar haast heel leeg maakten een beschot dwarsover tegen de grote mast aan dat het goed ons vanachtig niet konden toekomen namendoe de vullingen op klaarden de vrouwen en de loggaten zorgen doetouwen van voor naar achteren door de loggaten om die klaar te houden of zij bij ongeluk weer verstopten doorbochten wij het goed uit de constapelskamer en boevennet weder voor in achteruit en bergten weder in de kamer en boevennet klaarden daar de vullingen en loggaten ook zorgen doetouwen voort van de mast af door de loggaten tot achter toe zodat wij bij gelegenheid de touwen heen en de weder konden halen door de loggaten ondertussen spraken wij met de inboners van het land wij wezen haar dat onze mast en onze doent zo onklaar was en vraagten of er geen raad was om een ander mast te krijgen zij konden onze meningen verstaan gingen met ons en toonen ons daartoe bekwamen bomen zijden dat zij ons zouden helpen in alles wat wij van doen hadden ik trok met volk, lijnen, takels, peinen en zagen daar naartoe kregen ons gerief, sleepten en brochten de houten met grote moeiten ontrendend schip stelt een timmerluit te werk maakte van het zwaarste eind van het hout dat ontrend 18 palm dik en 28 voeten lang was een eind op de stomp van onze gebroken mast zijden een zwalf uit het dikste eind en hiel in onze stomp die ontrendend als gezijd 3,5 vaam boven het boef in het hoog was scherp toe en zetten er het nieuwe eind op in markanders sluitende lijnen toe vier wangen daarop en woelden dat zo te samen waardoor het een sterk hecht werk worden namendoe onze bezaansmars zagen die midden door en zetten de zijden zo verder van markander als wij de mars wilde wijten hebben en voelden de gaten toe met delen zodat de mars goed werden waarom alle dagen bezig om onze dingen weer te repareren zowel in het schip als aan land we hadden enige ijzers gelijk zijn de lijnbaanen gebruiken om tauwerk te slaan stelden een lijnbaan op het land toe hakten een van onze zware tauen deden ze los en sloeg een al ons lopende wand daaraf verbeest het hen te naast bij een geheel tau voortnamen wij onze kapeltauwen hakten ze stukken en maakten daar helpen het best dat wij konden het gericht ging daar wijd en breed door het land dat wij daar waren daarop kwamen de inwoners van wijd en zijd dreven haar beesten voor haar henen tot bij ons daar zij haar neersloegen stelden haar tenten op brachten ons alles wat zij hadden appelen, lemoenen, zetteroenen en melk die zij eerst opwelden eer zijden die aan ons verkochten omdat zij niet mochten duren want was dadelijk gehoorg ruilden en kochten ook van haar vissers voeren het zee en brachten ons die vis die wij van haar ruilden of kochten dit volk waren ons heel toegedaan, wezen ons dat zij vijanden hadden op hetzelfde land verzochten door beduidingen of we haar wilden helpen, zo zouden zij ons alles doen wat zij konden hier viel ook was en honing, verkochten een deel aan ons hij verstonden uit Haag dat haar koning Spaans sprak die een dag reizen 5a6 van daar wonen wij stuurden twee van onze maats naar vragen of hij ons enige reis wilde verkopen de een was genaamd Abraham Stevens van Vlissingen die goed Spaans sprak met nog een ander jong man zij kwamen bij de koning, maar je er van hem wel ontvangen, zij deden haar boodschap verzochten een enige reis te kopen maar de koning zeiden dat zij dat jaar zeer gekweld hadden geweest van de springhaan die de reis meest opgeeten hadden het welke voor mij wel te geloven was want ik heb zelf gezien nadat ik een stuk landwaard in was gelopen dat de springhaanen opkamerijs uit het land over een wolk kwam aandrijven vroegen mij op het lijf en op de borst zo dik bijeen dat ik mijn asem kwalijk konden krijgen ze hadden vleugelen om te vliegen en op het land staande hypten ze als andere hyphanen de koning zei dat ze altijd met wel drie a 400 mannen konden stellen om de reis te bewaren en de springhaanen daarvan te houden maar hulp weinig konden daarom geen reis krijgen wij zeggen dat de inwoners de springhaanen namen en streken daar de vleugels af leidend op het vuur te braden en atend ze op wees in ons dat wij het mede doen zouden toch wij hadden daar geen lust toe de koning kwam nevendens onze twee maats bij ons bij het schip schonken ons vier beesten daarvoor wij hem twee musketten gaven zijden ons toe ook dat hij geen reis missen mocht einde van deel 8 deel 9 van journal of te gedenkwaardige beschrijvingen van de oostindische reizen van Willem ijsbrands Bontecoe van Hoorn deze liep je voks opname behoort tot publieke domein opname door Anna Simon nadat wij hier 11 dagen gelegen hadden zo is de heer commandeur Cornelis Reijers gestorven en in de heren gerust begroeven hem op een eiland dat voor in de baileid, volgebomte onder een lust gegroene boom de beste die wij vonden op dit overlijden is dit veersken gepast de dood die volgt ons overal en niemand weet de tijd wanneer nog waarig dat hij ons treffen zal zij oost of west dan god de heer maar wie hem met gods wil vernocht die is de vreem, hoe hij het voegt onze musketeers schoten 3-mal af over de begrafenis en uit het schip worden 5 schoten geschoten namendoe onze afscheid van het graf trok hem wederom aan het werk om onze scheepszaken klaar te maken en al zo het volk dik was uitwegen en meer daar welust als werkzocht en ik weetende in wat staat wij waren vermaande het volk alle dagen met zoete woorden mannen, laat wij toch onze best doen om klaar te worden, omdat wij onze tijd hier niet verzuimen want wij zijn maar voor 8 maanden gefictaleerd en verzuimen wij hier onze tijd en de eten die victualie op zo moeten wij weerom naar Batavia en daar, wist ik wel, hadden zij geen zin aan sprak haar daar half een moed aan en in plaats van gebieden moest ik smeken, gelijk in zulke gelegenheid meer malen geschiet, want wij hadden hem nog veel werk te doen hier was met mij gelijk, als met Schipio afrikanes was die, na ik wel gehoord heb dik was plag te zeggen ik ben nimmer meer, min ledig dan als ik ledig ben en nimmer meer, min alleen dan als ik alleenig ben want ik had er schnachts genoeg te doen met te pakkizeren hoe wij ters dag zouden aanleggen met maken en toestellen en om met vrede en ieder op zijn werk te stellen zodat de maats in het einde vertuigd werden in haar gemoet dat een ieder zijn best deed tot 22 april toe doen waren wij wederom klaar en lagen met de rees in het kruis gereed om onze reizen te vervorderen haalden onze watervaten vol water en ons volk kregen zoveel appelen en limoenen als een ieder in zijn kooi konden bergen de inwoners van dit land waren meest heel zwart sommigen hadden het haar bij het hoofd hangen sommigen gekruld als schaapswol de vrouwen hadden het haar rondom het hoofd met kleine flechtjes gevlucht en dat smeerden zij met traan dat het glom tegen de zon welke de mannen meest medededen de meeste deel hadden geen meer als een kleedje op de middel om haar schaamte te bedekken en sommigen gingen heel naakt zonder schaamte de 23e dito besloten wij om de z'n andere dagsmorgens met een landwind te zeil te gaan maar in dezelfde nacht zijn er 2 van onze maats die er wacht hadden met onze kleine schuitjes aan land gevaren en de weg bij de zwarten dat wij haar niet konden vinden waren daarin heel verwonderd want ze hadden het gantse schip mede helpen klaarmaken en liepen juist de les de nacht weg en dat bij zo'n barbarisch volk daar ik niet konden merken dat ze van god of zijn gebod wisten een van deze weglopers was genaamd Hilke Jopkis uit Vriesland en de ander Gerrit Harmes van Noorden wij maakten gissing dat ze haar te veel vermengd hadden om daar te blijven want de vrouwen kachtig instrumenten zijn om de mannen te verleiden maar toen de exemplen onnodig zijn op te halen ziet alleen op Samson, David en Salomon wij zagen al hier veel kinderen lopen die bij kans blank waren met blank-achtig haar bij het hoofd hangen maakten gissingen die van Hollander's toegesteld te wezen die voor ons wel meer in de bij geweest hadden die vrouwen waren heel graag om bij ons volk te converseren deze plaats zowel wijn of de bier te koop geweest als er vrouwen waren te krijgen we hadden ons werk zodra hij niet uitgericht maar nu als zij bij die vrouwen hadden geweest kwamen als lammerend mak weerom aan haar werk dit zeg ik van Velen de woon uitgezonderd door het weglopen van deze twee maats is ons vertrek nog een dag langer getardeerd want wij liepen die dag nog aan land om haar te zoeken kregen ze wel in het gezicht maar zij ons wijswoordenden liepen van ons af waar daar moesten laten toen zijn wij de 25e april met haar landwind te zeil gegaan liepen om de zuid met redelijk weer tot de 10e mei met een westelijke wind kregen verandering van wind en weer met regen de wind heel onstijmig uit de west zuidwest wendend als doen noordwaard over vernamen dat wij nog zoveel dwang van zeil achter niet in hadden dat wij aan de wind konden overwenden liepen voor de wind om en staken bij de wind over te zijlen het weer nam alle dagen aan zodat wij onze marktzijlen moesten innemen hij lietend al deur staan boven Margaskar heen totdat wij het vaste land de 8e duxte mei in het gezicht kregen genaamd Terranen Natal bij het land komende weer het mooi weer met een klare lucht maar de deiningen heel hool die van de Kaap de Bonnensperanse kwamen afschieten wendend als doen van de wal af vernamen dat er een harde woon bij de wal uit liep die ons naar de Kaap toetrok was een wonder om zien dat het land zo hard verteerde telk ons goede moed gaf om boven de Kaap te komen keegensnachts werd er onstuimig weder met mist en regen waardoor wij 3 a 4 dagen van de wal af liepen met schoverzijlen hadden de wind al wedstelijk met holle deiningen uit alle oorden zodat het schip zijn leden dik was verzetten dat het kraakte had het geen sterke schip geweest het had niet mogelijk geweest om te blijven doen het weer wat bedaarder leiden wij het weer noordwaard over naar de wal toe konden door het onstuimig weer geen hoog te nemen toch liet het zo lang doorstaan dat wij het land zagen doen klaardend weder op namen de hoogte en we vonden 35 graden waar het wij zagen dat het land van de Kaap Argoas was die op de hoogte van 35 graden leidt wendend van de wal af kregen een west zuidweste wind met regen en de zee liep zo tegen elkaar naar aan en sloeg in het schip zodat het scheen het schip in de zee zouden versmooren toch door godsgenade worstelden wij daar nog deur dat geheel ongezien scheen dit duurde vier dagen lag het nu met een zeil en dan met twee schoverzijlen bij ons schip was zo stijf dat wij zonder zeil niet wel konden drijven en 6 juni begon het water slecht te worden en kregen heel goed weer namen de hoogte we vonden 32 graden en 16 minuten waar het wij vonden dat wij boven of binnen de Kaap de Bonas Parans waren want de Kaap leidt op 34,5 graden doe weer dat hand over hand zulk vast mooi weer dat het scheen dat wij in de hemel waren daar wij te voeren schenen in de helpt te wezen daar wij te voeren versuft en schier hopeloos waren om boven de Kaap te komen waarom wij met de stroom tegen de wind aan bij dat vreselijk weer daar boven gedroongen daar wij te voeren schier geen of weinig zeil konden voeren konden wij nu wel alwaard twee marxijnen hoog voeren zetten onze koers na het eiland stangt de helenen kregen een zuidoost en oost zuidoosten wind met mooie koelten de 14e juni kregen wij hetzelfde in het gezicht daarin wij al te samen zeer verblijt waren liepen dicht bij de wal langs om de hoek komende als men naar de kerkvrijt toekomt daar de waterplaats is en Spaanse kraak richt voor de kerkvrij leggen zo haast hij ons gewaarwieden bochten zijn worp uit naar het land toe en korten met het achtergat dicht aan land met zijn angker de zee en voerden datelijk enigsschut met de boot aan land en maakten een batterij op het land wij met het schip hollandia hem te met nakende kregen een dwarrelwind terwijl het land zeer hoog is en de winden over het land dwarrelden konden hem daarom niet bezijden of bij hem komen wij moest hem dadelijk aan boorten leggen zijn touwen af te hakken en met hem in zee te gaan hadden het genoeg konden doen want zijn geschut lag zo hoog dat wij met ons schip wel onder zijn geschut konden leggen hadden onze aanslag gelukt wij twijfelden niet of zouden hem vermeest had hebben dag door dezelfde dwarrelingen kwamen op een muskets schoot bij hem wij mannen onze sloep stuurden de onderkoopman harm de koning was uit ten haag vandaan met een vreed vaantje naar haar toe zij dat ziende mannen haar boot met haar haast en kwamen ons volk in de moed tussen beide schepen verprijden makander vraagten ons waar wij vandaan kwamen de onzen zeiden van java en dat wij van onze compagnie verdwaald waren die wij alle uren verwachten de onzen vraagten waar zij vandaan kwamen zijden van goa vraagten voortag al zo zij de waterplaats inhallen of zij wilde toelaten dat wij kwamen en haalden water terwijl wij nodig vandoen hadden we hebben de zo wilden wij datelijk vertrekken maar op zij riepen ando perro ando canalle met veel smadige worden meer doelkeerden ons volk met de sloep weder na het schip vertellen ons haar wedervaren daarop hebben wij datelijk de scheepsgaat vergaderd overlegende wat ons hier te doen stond vonden goed dat de sloep datelijk weder naar haar toe zouden varen om te vragen hoe of zij haar beraden hadden of wij zouden komen water hadden of te niet en zo zij als voren niet wilde toestaan zo zouden zij wederom te scheep komen en men zou het haar nog zoveel tijd geven om haar te bedenken dat men een glas zouden omkeren en zo zij eer het uitgelopen was kwamen en stonden ons verzoek toe zo zouden wij met vrede laten en zo niet zouden daar datelijk in branden met deze resolutie is de sloep weder met een vreed vaan naar haar toe geroeid zij kwamen ons volk weder met haar boot in het gemoet daar stond de munnick met een kap op het hoofd in haar boot op de prijde onze onderkoopman de koning zijn reden gedaan hebende kreeg verkeerd antwoord als voren we willen jou hier niet zien weg van hier ons volk aan boord komende hebben dit rapport aan ons gedaan toen lieten wij dadelijk de klok luiden tegen het gebed zetten een glas van een half uur op de spil en zodra hetzelfde glas uit was gelopen en wij haar niet zagen komen hebben wij dadelijk vuur op haar gegeven daarvan wij er elf hadden en schoten in de kraak dat het rammelde want hij goed te raken was zijn voorschip of de kasteel was zo het scheen, zo hoog als ons voormars al hoewel wij een schip hadden van 500 lasten wij schoten daar zo lang op totdat zij weinig meer uit de kraak schoten maar met het geschut dat ze uit de kraak op het land hadden gehaald en op haar gemaakte batterij hadden gesteld schoten zij gestadig in ons schip of zij er met handen inleiden want elke schoot was er één dat raakte twee, drie, aan vier voeten boven het water zodat wij vreesden dat zij ons in de grond zouden schieten kregen ook enige gekwetsten onder alle worden onze ondertimmerman genaamd bokje van dort beide zijn benen afgeschoten leefden nog een weinig tijd maar storf dadelijk waardoor wij daar niet konden blijven leggen resulveren een worp uit te brengen naar de wal toe, daar enig klippen lagen kort en achter die klippen dat wij vrij van haar schieten waren van de batterij wij lagen doen zo dicht aan het land dat wij met een steen konden op het land smaken toen werd het nacht wij ontboden al de officieren in de kayuit met de bottelier daarbij vraagten hem hoeveel water wij nog hadden en rekenen het over hoeveel water dat wij vandoen hadden wetende dat wij de linie eclectiaal nog moesten passeren en dan konden het nog lang duren eerwij in Holland kwamen bevonden der halven 4 mutskunswater taagskonden geven over zulks vraagden we de officieren en de officieren spraken met het volk wat haar daar vandocht of ze wilde vechten als ze disparaten tegen de vijand om het water die de waterplaats in hadden dan of wij onze reizen zouden vervorderen na het vaderland en tevreden wezen met 4 mutskunswaters taagse dit al dus rondom gevraagd zijn de zoveer de eenstemmig met alle officieren en boodsvolk goed gevonden onze reizen te vervorderen en vervreden wezenen met 4 mutskunswater taagse ligt indaterlijk ons anker om te zel te gaan maar met een dag al zo wij doende waren om van het land te boegzeren kwamen de spekken bovenop het land met musketten en schoten van boven neer in het schip en naar de boot dat men kwalijk duren kon toch raakte nog met gods hulp van de wal af hadden wij daar een uur langer gebleven het zou het zijn perikel gelopen hebben of wij niet veel volkverloren zouden hebben als er voor gemelde kraak is zo mij daar de hand onderrecht is doodat wij hem zo getreft hadden daar leggende gezunken want daarna kwamen er nog 6 hollandse schepen aan om te verversen die zagen hem in de grond leggen en de portugijzen hadden het goed zoveel zij konden op het land gebergt neven ze het geschut het welk zij op een batterij hadden gesteld die ze opgeworpen hadden daar schoten zij zo geweldig van na deze 6 schepen dat was wij zonder te verversen vertrekken wij stelden onze koers noordwest aan na het eiland ascension toe met een goede wind en stijven voortgang toch zagen het niet alleen zagen wij doe wij vermoeden daarom trend te wezen een grote menigte van zee gevolgte de wind begon al hand over hand aan te nemen zoveel als wij voeren mochten met welke stijven wind wij de linie ik kon actuaal zonder hinder passeerden daar wij op onze uitreizen voordoende waren eer wij die passeer in kosten meest met stilte en dan al te met harde havaden zodat het scheen dat het al stukken wijn en regen zou wat om en aanwas de 12e september nadat wij 3 dagen min als 3 maanden van Sint Helena geweest waren kwamen wij op de hoogte van 24 graden 34 minuten per noorden de linie ik kon actuaal hier kregen wij ook beter weer de revendoe in stilte trok ons morgens na het schaften van de vrouwkost te werk geiden onze zijden op schrapten en boenden onze schip buiten om de groente af want het was geweldig ruig bewossen hoopten dat het in zijden ter beter veert zouden maken de 13e ditto was het mooi weer met een labber koelte uit de oost zuidoost gingen noordoost en noorden aan de 15e ditto zuid zuidwest de wind de koers als voren namens middags hoogte en we vonden 28 graden noorderbreedte we vonden onze fok af en sloegen eenandig weer er aan de 16e ditto veranderden wij ook van voor Marseille zagen veel steenkroostdrijven de koers als voren met een mooie doorgaande zuidwesten wind de 17e ditto namen wij de hoogte van 30 graden 48 minuten veranderden ook van groot Marseille met variabele winden des nachts liep de wind noordoost en oost met donder en bliksem de 18e ditto zetten wij onze Marseille daar weer daarbij met onze blind de koers noordoost was mistig en stond uit regen, konden geen hoogte bekomen de 19e ditto begon het zo stijf te waaien uit de zuid zuidwest en zuidwest dat wij de Marseils innamen en onze blinden waaiden weg onze groot zeil, terwijl wij ook wilde in nemen sloeg ook stukken lietend met de fok die nacht doorstaan tegen de dag nam het weer af zetten ons Marseils daar weer daarbij de 20e ditto sloegen wij een ander groot zeil aan en een blind namen hoogte bevonden 35 graden 13 minuten noorderbreedte de 24e ditto was een donkere lucht met regenkaken namen onze brandstijn af de 26e ditto hadden wij de hoogte van 43 graden 12 minuten de 27e ditto de wind zuidwest de koers noordoost en noord middags kwam er een duif op ons schip vliegen toch doordat het volk zo begeerig waren hem te krijgen is hij opgevlogen en viel in het water neer namen hoogte en bevonden 44 graden 53 minuten de 1e oktober was het mooi weer de wind oost zuidoost de koers bij de wind over noordoost en noordaan namens middags de hoogte van 48 graden 30 minuten welke hoogte is van heizand de tweede ditto smorgens kwamen wij een zeil noordwest van ons omtrend 3 meilen geiden onze zeilen op en wachten hem in recht op de middag kwam hij bij ons verspraken hem, was een Engelsman dicht bij Pleimuiden vandaan kwam van ter neuf wij kochten 2000 vissen van hem haalde de schipper aan ons boord was genaamd Meester Smalwater gingen oost en oost en zuien aan worden regenachtig motig weer een vierde ditto kwam de Engelsman weer aan ons boord die wij naar vermogen tracteerden haalde de hoogte van 49 graden 46 minuten de vijfde ditto begon het stijf te waaien onze foc waaide stukken doe dwaalde de Engelsman ook van ons de wind was zuid-zuidwest de zesde ditto zagen weer 2 zeilen 1 dwars van ons en 1 achteruit ging er zuidoost aan om de kanaal weer open te zijn haalde de hoogte van 50 graden 20 minuten de zeventiende ditto was mooi weer de wind zuien, de koers oost zuidoost zagen geen schepen, sloeg er weer om een ander zeil aan de 8e ditto hadden wij hoogte van 49 graden 42 minuten de wind als voren, toch liep wel haast west de koers stelden wij zuidoost en oosten warp en doe gelijkwijl enige dagen van te voren gedaan hadden het lood maar konden geen grond bekomen recht na de middag sturfkapitein strijkig was kapitein over de soldaten geweest zijn een vroom en uitnemend persoon wel geoefend in de krijgshandeling was van de reinkant van wezel of daarom trend vandaan de 10e ditto de zavonds weerpen wij grond op ontrend 70 vaden de 11e ditto desmorgens weerpen wij weer omgrond op 70 vaden en de zavonds op 60 vaden met gauwachtig zand hadden de hoogte van 49 graden en 55 minuten de wind zuien, zagen de koers oost en noord en noord oost aan de 12e ditto weerpen wij op 50 vaden grond en continueerden alle 4 glasen met het lood te werpen hadden doorgaans 50, 52 a 53 vaden en das nachts weerpen wij 56 a 60 vaden al wit, gauw en somtijds wat zwarte zandgrond zagen doen ook een schip tegen ons overkomen toch worden zo mistig dat wij hem weer verloeren des anderen dages was de wind oost met nevelachtig mistig weer en stilletjes een dag, twee jaar, drie daarna zagen wij land welke wij bevonden Ierland te wezen liepen in Kinzaal daar een Engels koningsschip lag met twee lagen geschut en al zo ik wist dat de Hollandse compagnie onze herenmeesters met de Engelsen in geen goede vriendschap stond zo was ik beducht het volk zo overvloedig aan land te laten gaan vreesende verenig ongemak van dit koningsschip ik zet een c-waart van hem dacht, zo hij enig spel maakt zo konden wij de zee kiezen dan zijn we hem getroost ik voer hetzelfde aan boord noorde de overste in ons schip die kwam vraagde hem na alle gelegenheid onder andere ook of hij ook enige last had om ons enig leed te doen hij antwoordde van neen was met ons vrolijk en wel ik was nog niet gerust niet aan land een maaltijd bereiden noorde hem daarop en onder de vrolijkheid is maaltijd hervraagde ik of hij geen last had om ons aan te tasten verhaalde dat hij terwijl wij daar gelegen hadden naar Engeland geschreven had maar had geen last tot zo'n gekregen door ik dors daarop niet veel vertrouwen ondertussen kwamen daar bij ons twee convoyers die op ons kruisten die verstaan hadden dat wij daar lagen de ene was kapitein Jakob Jans van Edam en de ander was Pieter Gijs en van Rotterdam doe was de rug wat beter bewaard of de kwaassten wilde aflopen hier dus leggende liep het volk zo geweldig aan land dat ik niet veel kans zag om haar schep te krijgen vermaanden ze als ik bij de sommige was dat zij nog schep zouden komen dat we onze reizen dienen te verwoorderen dat het herfstag was dat de winter op handen kwam en dat wij een vuil onbenien het schip hadden vertonen haar de pericole die daar was om met zulke zware schip zo laat in de tijd voor het land te komen maar mochten weinig helpen het volk bleef aan land scheen of zij al in het vaderland waren zij aaten en dronken daarop aan ik ging eindelijk bij de meijer van de stad vraagten hem of we geen raad zouden wezen om ons volk aan boord te krijgen hij zei de neen dat hij geen hem wist maar toen ik zijn vrouw gesproken had en die een stukje fijn lijnwaad vereerd had toen zeiden hij als ik hem andermaal vraagte dat hij daartoe wel raadschaffen zou hij liet datelijk een partij trommels de stad door slaan en overal uitroepen dat ieder zouden gewaarschout wezen wie enige van de Hollanders van de Oost Indiesvaardig meer als zeven schellingen borgden die zouden dat kwijt wezen op dit roepen weerde de meeste part al zo haar schuld al meer beliep ter duren uitgestoten kwamen bij mij ik wilde ze al na boord hebben maar ze houden daar liever nog wat gebleven hebben ik liet daarop de angkers opwinden de zeilen losmaken en begost het gat uit uitwaard aan te zeilen doe vielen zij in schuiten en ander vaartuig als mieren en kwamen aan boord de waarden en waardinnen kwamen ook aan boord spaken om haar geld terwijl ik haar deden geven om haar te boek aantekenen hadden doe al ons volk wedderschip behalve drie a vier man die haar met vrouw volk verloopt hadden die zij daarna trouwden die lieten wij daar blijven gingen nevendens de twee comforters van daar te zeil en kwamen met redelijk gespoed de 16e november zeeland in de heren heb lof en dank die mij tot dus verre uit zoveel perikelen geholpen heeft hebben in het geheel uitgeweest hiermee hadden ik gemeent van schrijven op te houden, terwijl er mijn reis vol trokken was maar al zo ik voor verhaald heb dat het schip middelburg de 22 maart 1625 zeer schadelooos van onscheiden met voornemen maar kan er in de bij van Sint Lozie te vinden daar wij de 31 stadito kwamen en de 25e april weder vandaan gingen zonder in die tijd nog op onze gehele thuisreis hem gezien nog van hem gehoord te hebben nog na haar hand ooit terecht is gekomen zo moet ik hoewel het juist niet noodzakelijk aan mijn reizen behoort nog even wel daar zo vreemd niet van is dat de laser mij zou kunnen berispen mijn journaal met iets vreemds en onbetamelijks vergroten hebben de laser mededelen het geen hem zeer dat ons van eenschijden is weder varen na de zekerste tijding en waarschijnlijkste presumptie te liever aanvaart ik deze moeiten omdat ik daardoor oorzaken zal hebben om de nakomelingen het einde van onze bij ieder vermaarde de oorlandse Willem Cornelis Schouten mijn bijzondere vriend mededelen dat het ieders oren niet gekomen is want hij, als gezijd is op dit schip Middelburg was gegaan de zaken dan is silks terwijl wij in de bije de Sint-Losid lagen hoorden wij van de inwoners dat er een schip in de bije van Antoniel lag toch wisten we niet zeker of het Middelburg was of niet wij daar vandaan gaan de hoopten hem aan Sint Helena te vinden of te verwachten waar door de Spaanse kraak als verhaald niet aankonden te komen voeren wij voort om onze reis te vervorderen na haar hand komt schipper Peter Gert bier een broodspot van hoorn uit Oest-Indië aan de Couten-Bonnes-Paranse vind daar beriven die het schip Middelburg daar naar gewoonte gelaten hadden waarin verhaald stond dat ze gemeent hadden de bije van Sint-Losid te bezijden als tussen ons besloten was maar waren zoveel te laag gekomen dat ze de bije van Antoniel aantroffen en in liepen Peter van alles prepareerden dat nodig was en dat daar enige van de haren waren gestorven onder andere ook die boven genoemde Willem Cornelius Schouten die ze daar begroeven op welks overlijden dit volgende vers gemaakt is terwijl Schouten in deze wereld daar hij was opgevoed geen rust en vond maar staag door in een gedrift en lust in de andere wereld was met lijf of met gemoed het is billijk dat hij dan in de andere wereld rust van al zijn woerderij rust dan vermaar de ziel in vreed tot zaligheid toch zo wie grote geest niet kan besloten zijn in de engte van Antoniel zo reist gelijk hij hier in het leven onbevreesd van oost naar het westen zeld door een verborgenvaart de zon, een dag en nacht voorbij in zijn loop en stijgt ook boven hem ten hoge hemelwaard en rust in deeuwen gerust bij God en de heilig hoop hier was het einde van deze waardeman deze brieven verhaald een vordig van haar wedervaren in het particulier hoe zij gesteld waren daar komende, daar legende en hoe en wanneer zij daar weder vandaans schijden na haar hand en is er uit haar nooit tijdingen gekomen zodat het hier medezoud opgehouden hebben buiten Portugese en uit Portugal is nog jonge tijding van haar gekomen te weten hoe dat het schip Middelburg voornoemt komende bij het eiland sinds Helena van twee kraken onzingeld worden waar tegen het wakker slaags was en de kraken de brand de ander datziende kwam zijn makker te hulp om de brand te uiten die zij zo verhaald wordt uitkregen maar als al de Portugese vreesten door dit krabbelen van het eiland verstekend te worden en al zo de nacht aankwam raakten zij van mankanderen en lieten Middelburg varen dit is de laatste tijdingen die van dit schip gekomen is vermoeden zij onderwegen gebleven of door deze slag met de kraken zoveel gekregen hadden dat zij daarvan gezonken zijn en zouden ook wel kunnen vermoeden dat zij door gebrek van victualie en verversingen vergaan zijn maar al zo zij aan de kaap hadden aangewezen en haar daar verversed zo kan ik hier geen geloof instellen het is hoe het is altijd is de beklaagelijke zaken dat zij niet terecht zijn gekomen en verplicht mij tot eeuw gedankbaarheid omdat god mij te weten met het schip Hollandia zo genadelijk uit zulke oogenschijnlijke perikelen gered en geholpen heeft de beeldheid over mij mag continueren van nu tot in haar eeuwigheid Amen einde van journaal of de gedenkwaardige beschrijvingen van de oostindische reizen van Willem IJsbrands Pontecoe van Hoorn gepubliceerd in 1646 deze opname door Anna Simon in april 2009 tenijmegen