 Brief 46 tot met 50 van Historie van Muurvrouw Sarah Beurgehart. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen. Historie van Muurvrouw Sarah Beurgehart van Betje Wolf en Achie Deke. Brief 46 tot met 50. 46te brief. Muurvrouw Anna Willis aan Muurvrouw Sarah Beurgehart. Liefste vriendin, ik heb tenminste op vijf brieven van u te antwoorden. Nu zal ik deze dag daartoe besteden. Waar zal ik mee beginnen? Laat ik uw brieven nog eens doorlezen, dan zal ik de draad wel opvatten. Wie, die u kent en u verdient te kennen, heeft het toch in zijn vermogen om u niet lief te hebben. Onze karakters lopen verbaasd uit alkander en schoon ik al vrijwel met mij zelf tevreden ben. Zo denk ik somwel met Alexander. Zou ik geen Willis waar, dan zou ik wensen, burgerhard te zijn. Ga je weten waar ik op bedoel? Zou ik geen Alexander waar, ik zou de wensen, diogenis te zijn? Uw brief, die begint, of ik nog wel lees, is zo vol gezond oordeel. En tegelijk, zo vol uw poetsen, dat jij mij nu met verwondering vervult, dan weder een onwillige lach afknarpt. Al noemde jij mij naar tegenbedenkingen nogmaal grommen, ik moed het herhalen. Het smaakt mij, maar in het geheel niet, dat jij u overal zo althoos met de heer Jacob heen begreeft. Wat moet de wereld van u denken? Het beste zeker is dit nog, dat jij uw keuze reeds bepaald hebt. En zou jij wel graan hebben, zaartje, dat men u voor zo ene beuzelaars terhield, als dat meisje zij moet, dat besluit om zich eens in de macht te stellen van een zo minbeduidend jongeling als alle de bruneers zijn? Uw satirieke geest geeft mij een aardige steek, daar hij spreekt van hem, zo hij ene slechte zijde had, aan mij te zijn er herstelling over te leveren. Gij houdt leenspreuk goed uit. En terwijl mijn moeder meent dat ik mij naar trekken maar thuis krijg, zwijg ik stil. Vervolgens geeft geen mij, stoute meid, zo voorkomen gelijk, dat ik er niets meer kan bij doen. Uw voornemen omeens huiselijker te leven en dan met uw bemint o. Salomon uit te geven, ook dit alles was wereldheid, is u erg penwaardig. Zo is ook het afbeeldsel dat jij van u zelf maakt. Eén aanmerking nog. Zie wel toe dat de stroom van zinnelijke vermaken niet dus sterk opzet. Een springvloedsaartje kan zeer veel schade veroorzaken en zei het gij voorzekerd dat hij u in zijn bruisende vaart niet weg zal slepen van die grond waar langs jij zo luchtig heen dribbelt. De briefwisseling met Willems maakt mij, uw karakter in het oog houden zeer. Ik had ook nooit geloofd dat hij buiten zijn affaire zowel schrijven kon. Toch wat zou hij niet leren als hij maar dors het hopen dat gij de beloning zijn zoud? Mijn moeder is zo ingenomen met uw antwoord en spreekt juist als gij over een en nadere verbintenis. Ik begrijp dat niet, mogelijk is mijn oordeel wat belemmer doordien ik zo vuurig wens u mijn zuster te noemen. En nu zie ik mijn braven gevoelige vriendin in haar schoonste licht. De achtingwaardige weduwe heeft zulk een edel karakter dat ik mijzelf het eer moet geven om naderkennis met haar te maken. Oh, mijne tedere bekommering voor mijn jonge vriendin. Evenwel, ik heb hulp ik deze uitmundende vrouw niet verdacht. Heb ik wel zaartje? Zoal, dan word ik zeer gevoelig gestrafd door het zelf verwijt en ik hoop voortaan billeker te handelen. Uw letjes karakter klimt ook sterk bij mij en zo gij bij de eens huiselijke leeft dan zal ik niet meer behoeven te vermanen. Ik wil zeggen te grommen. Hetgeen de braven dame u uit haar levensloop verhaald heeft is voorkomen ingericht om u, lieve meisjes, toch voorzichtig te leren zijn. En zou gij mijn saartje, indien gij eens ene voor uw slechte partij deed, wel immer de troost hebben die er ligt in de overtuiging dat gij uw wil aan die uur ouders had opgeofferd? Ik heb mijn moeder twee maal dat verhaal er moeten voorlezen. Zij droogde haar het oog af. Op hoeveel onderscheide wegen kan men ongelukkig worden, zeiden zij. Uw vader naartje was de beste man ter wereld. Ik trouwde hem uit geneerheid. Toch zijn de eerlijke beginsels stelde hem buiten staat om te zien dat er schurken waren, schurken die hem bedrogen. Zijn goed hart stortte hem in tegenheden die mij te meer troffen omdat ik die niet kon verhelpen. Het laatste bankroed zouden hem arm gemaakt hebben zodat zo mijn ouders voor mijn eigen groet niet gezorgd hadden. Gij weet kind dat hij van verdriet stort, zien dat hij mij en zijn twee jonge kinderen dus had benadeeld. Uw vader was niet geschikt voor één de wereld als deze en nog veel minder om er een bedrijvend lid van uit te maken. Ik bemindde hem om duizend goede hoedanigheden maar kon nooit op mij verkrijgen om zijn zwakheden goed te keuren. Het is voorbij, ik heb genoeg en pog er mij naar kinderen te doen begrijpen dat zij ook genoeg zouden hebben indien zij hun begeertens vroeg leerden beteugelen. Ik denk niet dat wij gelukkiger zijn zouden indien ik in dienstaat weduw gebleven was waarin de grootste winstens uw vaders mijn etelijke jaren deden leven. Ik omheel ze de mijn moeder en zeiden dat ik haar althoos zouden poggen te doen zien dat haar voorbeeld, zowel als haar lesen, indruk bij mij hadden. Daar is Willem, gelaarst en gespoord. Hij komt denk ik afscheid nemen. Moeder is al bij hem. Ik sluit deze spoeder en volg haar. Althoos, uwe vriendin. A. Willis. 47e brief. Miervrouw Anna Willis aan miervrouw Sarah Burgerhard. Waar de zaartje? Zo draai ik de ure iets toegezondener gesloten had, ging ik naar beneden en vond mijn moeder met Willem in gesprek. Over u, zoals schrijf vermoeder kunt. Ik zal u het volgende daarvan schrijven. Ik spreek, zei de mijn moeder, met uw broer over uw vriendin. Het verheugd mij te ondervinden dat zij zich zo gedraagt als ik wensde, ook omtrend Willem. Hoe is dat mogelijk, vroeg hij? Gij, mijn lieve moeder, doet de jongen je vrouw recht. Gij bent mij als een zoon. Waarover jij betuigd, vondaan te zijn en gekeurt er te goed dat zij mijn oprecht liefst niet aaneemt. Willem, zei de ik, waarom zouden ik voor u ontvijnt ze dat mijn verwondering hierover zo groot is als de ure zijn kan, maar moeder heeft althoos de goedheid gehad om met haar kinderen te redeneren. Wij mogen deshopen dat zij ons wel zal gelieven reden te geven waarom zij, in dit geval, zoge heel anders denk dan wij. Mijn moeder glimlachtte en zei, ik zal met u spreken gelijk ik gewoon ben. Uwe verwachting is billig, oordeelt zelf. Je vrouw Burgerhardt is geen vrouw van u, Willem. De kennis die ik meen te hebben van uw beide karakter is de grondslag waarop ik redeneer. Je vrouw Burgerhardt is één in vele opzichten uit muntend jong mens, maar zij heeft zwakheden die haar beletten datgene te zijn terwijl ik zij woorden kan in die zij een man krijgt voor wie zij niet alleen lieve, maar ook achting heeft. Hoe los en beuzelachtig zij ook mogen schijnen, nooit zal zij haar verkiezingen met genoeg afstaan dan door overtuiging. En terwijl zij zelf een zeer schitterend vernuft heeft en zulke bevalligheden die maar zeer bezwaarlijk te weten staan zijn, zo zal niemand dan een man die in haar eigen ogen groot, zowel als beminnelijk is, dat vermogen op haar kunnen krijgen. Welk nodig zijn zal, zowel voor haar wel zijn als voor zijn geluk. Zijd gij mijn goede Willem nu die man? Zijd gij in staat om ene verhaal van zulke ene vernuft van zo vele bevalligheid in me iets te weigeren? Beste jongen, ik ken u. Uw goedeaardig hart is zwak voor elk diegadief hebt en hoe lofwaardig de goedeaardigheid ook zij, als zij niet van ene beredeneerde sterkte der ziel ondersteund wordt, ontaart zij te meermaal in lafheid. De omstandigheden waarin gij u na mijn dood zult bevinden, zullen u verplichten om uw zaken dermaten te beijveren tot er aan het vermakelijke niet veel kan gedacht worden. Kom aan. Verbeeld u eens getrouwd zijn met ene vrouw die een zeer sterke trek heeft tot het bijwonen van alle dievermaken die alleen te berispen zijn als men zich aan dezelfde geheel overgeeft. Verbeeld u of dat gij uw vrouw beletten moet daarin te delen of toestaan dat ze met een ander neem uw beste vriend die bijwoont. Besluit gij tot het eerste, dan vrees ik dat je vrouw Burgerhart niet zeer bereid zal zijn om u te gehoorzamen. Kies gij het laatste? Wel, ik zou niet graag zien dat de vrouw van mijn zoon overal zonder haar man gezien werd, omdat het mij smart te zouden haar deugd verdacht te vinden bij een ene berispsieke wereld. En u te zien bejegen als een jongen die zich alle de grillen zijn een vrouw liet wel gevallen. Indien deze redenen u niet voldoen, dan zal ik mij zeer betriegen. Ik heb voor lang wel gemerkt dat gij haar beminder, maar ik dacht best te doen u daar niets over te zeggen totdat gij mij in uw vertrouwen naamt. Nu hebt gij mij uw hart geopend en ik zeg u mijn gedachten. Gij weet wel dat ik u te lief heb om niet voor uw geluk te zorgen en dat niets dan die lieverde mij kan bewegen om uw smarte aan te doen. Oh, ik ken de jongen Lide, ik weet hoe zij denken. Alle teleurstellingen zijn onaangenaam. Getroost u deze omdat zij u zal bevrijden van teleurstellingen die uw geheel leven bitter kunnen maken. Vergeten meisje dat u niet gelukkig kan maken. Uw bezigheden en het reizen zullen u zeer te staden komen indien gij overtuigd zei dat ik het wel met u meen en daar aan twijfelt mijn lieve jongen immers niet. Gij is weeg. Wille me zuchten en haar hand kussen zei hij Trove gewaarheden, oh mijn hart. Gij weet niet hoe ik haar ben min en gij zelf is het ook niet, haar nam mijn moeder. Voor gij gezien hebt dat je vrouw Burgerhart gemeentzaam omgaat met één uur koffiehuis bekende. Dat is zo, viel hij erop in. Nu, zeiden mijn moeder, draag u als een verstandig jongeling kwel u niet om het geen voor u niet zijn kan. De tijd en de verstrooiing zullen veel voor u doen en ik inderdaad genegen zei het om goede raad te volgen. Wanneer vertrekt gij kind? Nog deze dag indien ik mijn patroon Sindu en dat zult gij ongetwijfeld doen vervolgde zij. Ja, als het niet anders kan. Heb gij afscheid van zaartje genomen? Nee moeder, hoe gaan ik zolgens gedaan had zij deed mij begrijpen dat het beter waren zulks niet te doen. Oh, het is een engel, zij zorgt voor mijn rust. Mijn moeder keek minzaam en opstaande bracht zij zoon bij tante had zij de vermogens gehad, reeds bij hem zouden geweest zijn. Toen werd de toneeltje geheel huiselijk. Willem moest voor haar ledig kant zitten en het was neef Willem voor en neef Willem na en zeg je zo neef Willis en hoor je wel zuster wat je zoon zeid en ze voort maar toen tante hoorde dat neef op zijn vertrek stond was zij gans uit haar humeur. Zij liet een provisie voor hem gereed maken die hem denk ik eten genoeg zou bezorgen al reisde hij Spanje door. Daar zou ik hoor geen herbergen zijn en tante was zoveel daan over neef dat zij zijn een goudbeurs merkelijk vermeerderde. Daar jongen, ik wilde je als een fatsoenlijk man reist en na je patroon niet alles hoeft in rekening te brengen zodat je grootvader zalige altijd en de van zonne waren Noordjak Halzig. Waarlijk zaartje, de jongen zag er met zijn reisgewaad en negligiënt kapsel zo wel uit dat het mij smart mijn moeder niet kunnen tegenspreken. Het denkbeeld dat ik heb van uw hart en verstand beide noopte mij om u dit gesprek pas voor 2 uur gehouden mede te delen. Als jij in slust en tijd hebt, zegt mij uw gedachten daarover en geloof dat ik u beminn en acht. Anna Willis. 48e brief. Mijn vrouw Sarah Burgerhart aan mijn vrouw De Wedoë Sofia Willis. Mijn vrouw, hoogst geëerde vriendin. Het zou mij smarte en ineen ik deze moest schrijven om u mijn eerbiedige gevoelens en oprechte liefde bekend te maken. Dat jij in alle mijn woorden en daden die gevoelens zult ontdekt hebben en de welk mij auto's door de oprechtheid laat besteren, kan er bij u op dit stuk geen twijfeling overblijven. Dat ik dest de vrijheid neem om u te schrijven vloeit uit een geheel andere oorsprong. Het is om u uit grond mijn erziel te bedanken voor het belang dat jij in mij neemt en omdat jij mij de gelegenheid geeft om te weten in welk in licht jij mij beschoudt. Oh, dierbare je vrouw Willis. Mijn hart zegt mij dat jij mijn zwakkenzijde kent. Daarin ontdek ik ook de redenen die u aanzetten om mijn handelwijs met uw zoon goed te keuren. Ik bekend dat ik zeer gezet ben op het bijwonen van uitspaddingen en dat ik er mij meermaal in toegeef omdat ik volstrek geen ander oogmerk heb dan mij te diverteren. Maar ik vlij mij toch nog al dat ik voor mijn jeugd verdwenen is wijzaal worden. Nu ben ik zover niet en ik zou mij tot feinserij moeten verlagen en dien ik zeiden dat ik reeds werkelijk bezig was om die neiging in te crimpen. Het smart mij mij te moeten voorstellen dat uw waardezoon mijn lieve goede Willem niet zo gelukkig is als hij verdient te zijn. En niets troost mij zo zeer dan de bewustheid dat ik verheven ben boven de vuigelisten in een geraffineerde kocketterie dan gehandeld te hebben na hij mij zijn liefde ontdekte gelijk als de plicht eist van ieder meisje dat een braaf, ordentelijk jongeling niet beminnende hem dat met heusheid zegt om geen hoop aan te moedigen die geheel ongegrond is. Ik hoop in alle gevallen van mijn leven het onuitsprekelijk genoeg te hebben dat er gelegen is in door u met liefde beschouw te worden niemand is met meer eerbiet uur die er is dan Sarah Burgerhart. 49e brief de heer Jacob Bruneer aan mevrouw Sarah Burgerhart. Mon Ange Het is wonderlijk maar ik heb de moed niet om uw mondeling te zeggen dat ik u beminn. Telkens als ik dit meende te doen weer hield mijn eerbiet voor u mijn voornemen. Gij zei het zo minzaam en tegelijk zo spotter dat ik waarlijk niet weet hoe dit aan te vervangen of hoe het na te laten. Helemaal machère wat wilde ik zeggen waar ik niet een zot figuur in uw ogen ik ben minu ik adoreer u gij zei het nooit uit mijn gedachten en zo gij mij niet te veel zult uitlachen dan zal ik erbij voegen dat ik nooit een ene goudbeursje zal knopen dan voor u Cher am de mavie. Oh, wij zouden een recht jammanpaar zijn en ik twijfel niet of mijn heer u volgt zal onze tédere amoer applaudiseren. Ik ben wel geen man van vermogen maar jij denkt zeker te sublime om u daar aan te bekreunen en het is waarschijnlijk dat ik eerlang een beter ambt zal krijgen en verité monomie men heeft bekwame jongen lieden nodig en mij kent mijn meritis. Op mijn persoon denk ik niet dat jij iets te zeggen hebt ik wefeer en kleed mij comilfaux het is waar dat u een conquet vele schone wangen zal doen gloeien van spijt de dames zijn mal met mij wat kan ik er aan doen mijn hart wilde dat ik u uitkies indien geen meide gelukkigste daar mannen maakt kunt jij verzekerd zijn van uw volstrekt vermogen over mij uw wil zal mijn wet zijn ik zal uw wensen voorkomen en wij zullen zo rasweg het trouwt zijn een Brabant's reisje doen Anne-Marfair alles zal naar uw zin gedaan en gelaten worden door uw een aanbidder Je Bruneer vijftigste brief met je vrouw de weduwe Willis aan je vrouw Sarah Burgerhart lieve je vrouw Saartje dat jij mij met uw lieverde vereerd was mij bewust zolang ik het genoeg had om u te kennen en ik twijfel ook geen zins aan uw betuiging van achting voor mij dit is des afgedaan ik zal overgaan om uw zeer lieve brief te beantwoorden in verwachting dat u zulk's aangenaam zijn zal tot nog toe ontpak mij een voegsamig legerheid om u over mijn wilm te spreken doch nu hij zich aan u gedeclareerd heeft kan mij niets terug houden om erover te handelen ik zal echter na het geen mijn dochter aan u van mijn gesprek met hem geschreven heeft niet heel langweilig behoeven te zijn vreemd mijn lieve kind moet het u zijn voorgekomen dat ik u niet in mijn huis genomen heb ook toen uw een vriendin mij verhaalde dat jij uw tante wilde ontwijken dat ik u aan uw goed gelukzomer overgaf mij weinig schijnende te bekreunen waarof mijn jongen vriendin belanden maar stel u eens in mijn plaats kond ik een je vrouw bij mij in nemen voor wie mijn zoon zolang hij uw kende de tederste genegenheid kweekte daar ik mij zeer verzekerd hield dat wil hem u zo gelukkig niet kond maken als ik u eens wensde te zien en voorzag dat zaartje burgerhards karakter niet genoeg voordat mijn soons berekend was om hem zijn huwelijk zo aangenaam te maken als ik wens dat het zijn zouden hier kwam nog bij het groot verschil uur middelen en dat ik durfte door uw tante en haar vrienden van slinkse oogmerken verdacht gemaakt te worden bij Liede die ik met achting beschouw meer om de goedheid hunnig harde dan om de fijnheid hunnes verstands de ondervinding heeft de oplettende beschouwer der wereldse zaken geleerd dat het althoos veel beter is een verkeerde daad voort te komen dan die terstellen was het niet zeer mogelijk mijn kind dat hij huiselijk met wil hem omgaande want zijn de kleine reisjes reken ik niet mogelijk zouden die zijn eerlijk oogmerk begunstigd hebben in al de onschuld en vrolijkheid die u eigen is niet althoos onverschillig voor hem zou het gebleven zijn zou uw aandoenlijk hard mogelijk uw zucht om mij want ik ken uw dankbare zieelsgesteldheid behaaglijk te handelen u hier niet toe hebben kunnen brengen en dat wel te meer daar mijn naadje voor haar broeder pleiten en uw brave vroogt genoeg nam in uw verkiezing mijn zoon is dat zie ik ook wel een bevallige jongen en de goede aardigheid van zijn eerlijk hard innemens hij zei bij de jong hij geheel liefde voor u hij geheel met hem als uw beste vriend ingenomen zeker, hij zou het in staat zijn geweest om mee te leiden voor liefde aan te zien en had u mogelijk door haar verbonden aan een man die hij in vele opzichten beneden u zacht en zo een man moet geen meisje zoals hij zei in m'n verkiezen indien zij heilig voorneemt hem niet alleen te beminnen maar ook te bemonnen dat zij zich haar man niet schaamt ik prijzen des ten hoogste uw manier van doen omtrend mijn zoon deze verzekering moet aangenaam voor u zijn omdat hij auto zoveel prijstelt op mijn goede kering gekend mij te wel mijn lieve kind om een oogmilik te kunnen denken dat ik onder die kribberige matronen behoor die de jongen lieden zulke vermaken ontzegden die zij zelf niet meer kunnen bijwonen gewet hoe ik zie dat mijn naadje een ordentelijk deel heeft in de betamelijke uitspanningen dat uw vrolijkheid mijn wilm nauwelijks meer kan behagen dan mij die overtuigd ben dat gezondheid en een gerustgemoet eigenaardig tot blijmoedigheid leiden laat ik u des mogen zeggen dat ga u er al te sterke trekt tot vermaken niet te veel moet inwilligen niets vervreemt ons zo van onszelf dan een leven van vermaken aan een gehecht is het ook niet meer nieuwsgierigheid in u om de wereld van deze blinkende zijde te leren kennen betenk dat eens jij de vlieg ik mij wel nu zou ik zeggen voldoet die nieuwsgierigheid indien jij zo gelukkig waard om onder het geleiden van brave ouders die toenelen in sluchtertjes over te zweven wat was er op te zeggen toch nu, mijn lief hartje, is het wat anders jij kunt die trek niet voldoen dan door u derwaarts laten geleiden door de een of ander jong heer die nog uw broer, nog u naast bestaande is gaat hij auto's met dezelfde dan zegt men dat hij uw man er iets gekozen hebt ziet men u nu met dien dan met een ander dan zullen de aanmerkingen nog ongevalliger voor u zijn en terwijl jij in eenvoudigheid niets bedoelde dan eens te zien wat er toch zo al in de wereld te doen is zult jij tot uw grote verwondering ondervinden dat de quartaartige wereld reeds u gegriefd heeft bedenkt dit eens lief uw deurte zelf zijn aanleidelijk om uw verdriet te berockenen alle mensen, uw tante niet uitgezonderd ziet jij in het beste licht ik ben min u om die zachte zilsgesteldheid maar mijn engel alle mensen zijn zo niet als uw minzaamheid u die voorstelt mogelijk maken zij het kleinste getal uit we hebben, het is waar, een zeer bepaald doorzicht toch, wij zijn echter niet blind en wij kan zowel het verstandelijk als het lichamelijk oog gewennen om aandachtiger en een groter horizon af te zien dan wij wel gewoon waren pogedes uw verstand te gebruiken om te ontdekken of de gebreken die andere bespeurt verzoekingen zijn voor uw eigen hart als men het van zijne zwakste zijde aanvalt dan wel of uw hart in veiligheid blijft veronderstel dat jij inwoonde bij mensen wie je gebrek gierigheid was bij zulke mensen denk ik dat jij onbesmet blijven zou maar zo gij gemeenzaam omgingt met lieden die een even sterke trek tot vermaken hadden als gij en minder doorzicht om trend te gevolgen zou het gij dan niet waken moeten over u zelf ons boven uw neiging en jaren verheffen kort gezegd daar moet met degene daar wij medeverkeeren enige ongelijkheid plaatshebben zodra geen tegenwicht is held alles naar de ene kant en ruikt het samenstelsel onze plichten uit zijn middelpunt onze vijanden van buiten moeten geen vrienden vinden aan onze vijanden van binnen of zij verenigen zich om onze val te verhaasten onuitdrukkelijk aangenaam is het mij dat gij bij zulke ene dame inwoont zij is niet dan al te ongelukkig geweest en dat mens dat door de vervrangen keldes tegenspoets niet wijzer en beter wordt is sedelijk en onherstelbaar bedorven de beste mensen zelf hebben rampen nodig om zich te leren losmaken van hun leven dat niets anders is dan ons eerste leerschool verzeker deze waardige brave vrouw voor mijn achting en zeg haar dat ik God vuurig bidden om haar herstelling goed uwe vriendin je vrouw letje winzaam als ik weer te Amsterdam ben zal ik de beide jonge vriendinnetjes met vermaak opwachten heb ik u nu geen lange brief geschreven zo gaat het het ene denkbeeld brengt het andere voort mijn waarde zuster blijft zwak nu eens wat beter dan wat erger ik durf de snaar van haar huis te gaan niet meer roeren zij kan het denkbeeld nu niet dragen en zoals zij wel zegt waarom zou ik vertrekken zo ga bij gelegenheid eens aan mijn huis geliefd te gaan zult jij mij dienst doen door aan de meisjes te zeggen dat wij beide wel zijn uw vriendin is met gezelschap waar onder ook de proponent smid een maas sluisreisje gaan doen zeg goed u hartelijk althoos ben ik uw liefhebbende vriendin sofia van zon weduwe g. Willis einde van brief 46 tot en met 50 een opname van carola jansen rottendam 1 november 2007 www carola jansen.nl brief 51 tot en met 55 van historie van muur vrouw sarah beuggehart dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelezen door carola jansen historie van muur vrouw sarah beuggehart van betje wolf en aagje deke brief 51 tot en met 55 51ste brief de heer hendrik edeling aan de heer corneles edeling waarde broedig hemel kunt jij met mij nog raiëren maar geduld ik weet dat de vrolijkheid van uw aard een vrucht is van uw goed hart en dat jij oprechtelijk deelt in alles wat mij betreft ik zal dan wat jij mij ook mocht antwoorden voortgaan om je over mijn omstandigheden te schrijven weinig dagen nadat ik mijzelf het genoeg gegeven had om ene billeke daad omtrend m'n vrouw te doen hoorde ik van de heer Bruneer die met mij de kennis onderhoudt dat de brave weduwe ziek gevaarlijk ziek was dit smarte mij en wel te meer omdat ik daardoor beroofd was van het genoegen om mijn bezoek te herhalen Bruneer ging er echt een verschijde maaldag om te vernemen hoe het was zijn zuster kwam dan bij hem in de zijdkamer en berichten hem het geen hij kwam horen toch de beminden van mijn hart zag hij niet je vrouw Bruneer zeiden de herleiderest niet verliet en dat zij beide alle bitters bedroefd waren broer lief, wat zijn brave meisjes toch juwelen zij zijn de uitdeelsters van onze keurigste vermaken en de zoete troostdresse in de ongevallen deslevens oordeel of deze blijken voor vrouwelijke meelijdenheid mijn hart troffen binnen weinige dagen ontvingen wij bericht dat de dokter haar buitengevaar oordeelde en deze gunstige tijding werd vermeerderd door de aanraderende herstelling der waardige vrouw de eerste reis dat Bruneer vrijheid kreeg om haar te komen zien nam ik die gelegenheid waarom hem derwaarts te verzellen aangediend zijnde leiden je vrouw let je ons bij de weduwe in ik zag tot mijn hartelijk leed wezen dat zij zeer vervallen was en feliciteerde haar met haar gelukkige herstelling vergevingvraagende voor de vrijheid die ik gebruikte zij beantwoorden mij met de grootste vriendelijkheid en dwel de knechte tegenuit binnenbracht verzocht zij ons om thee te drinken verbeeld u een ruim zindelijk vertrek prope gemobileerd dat met twee schuifraamen op een aardig tuintje uitziet en door twee zware lindebomen voor de zon beschaduwd wordt aan het hoge eind zal te zieken in een keurlijk met neig de g met een nedeldoeks kapertje op naast haar zat beminnelijke burgerhard met een boek bij haar de hand der weduwe en de haren houdende ook keesje lief zij is schoon meer dan schoon het tekenachtige van haar gelaat treft zo geschitteren voor gezondheid en gerustheid zij is niet meer dan middelbaar van lengte voor enigratie zou zij kunnen geschilderd worden niet voor ene juno of minerva dat bekend ik brunier maakte zich meester van de theeketel en zij zelf schonk thee de jongen wachtte, mag ik zeggen op haar ogen, maar het kwam mij voor dat zij in zichzelf zeiden, hij kom om thee te schenken is hij echt nog al vrij gebruikbaar ja, niet tegen staan naar haar minzame trekker heeft zij iets zo spotter, zo schalkachtig zo, hoe noem ik het het is nogal iets anders in haar gelaat als zij tot hem spreekt dat men niet na later kan te zeggen arme kootje hij legt echter met haar aan, toch komt auto's met verlies terug je vrouw brunier is een zeer bevallig meisje maar men ziet haar niet als zij bij haar refriendin is deze twee jonge dames beminnen alkander en behandelen alkander ook als wel opgevoede zusters mijn beminne was ongemeen vrolijk, en ik geloof dat meneer het te ergen omvaart toen wij in gesprek waren over de patiënten zij zij, met ene betoverende levendigheid ik moet vrolijk zijn over de herstelling mijn haar moederlijke vriendin ik weet hoeveel ik zou de verloren hebben ieder heeft zijn eigen wijs van doen deze doet de vreugd wenen en een ander lachen haar lachkeesje is echt de lach des vernufts en heeft niets van dat luid terugtig uit welke het verstand afkeurt mijn sprake over verschijde onderwerpen en ik had gelegenheid om te zien dat mijn beminne die zeldzame schat gezond oordeel bezit zij heeft merk ik, veel verkreeg kundigheden toch beroept zich nooit op haar auteur kort gezegd, ik geloof dat zij in alle opzichten die man gelukkig zal maken die zij zichzelf zal uitkiezen indien zij met aandacht in de keuze doet toen het tegengoed was weggehaald zij zei tegenst de wedewen nu heb jij goed gezelschap zal let je en ik nu dat geen eens doen waar het toe jij ons verzocht hebt en grappig voor mijn bugende aan u mijn heer beveel ik mijn vriendin kijk, op haar oorloosje zieande als het wijzigtje daar is moet er ingenomen worden of ik zal het verschrikkelijk roeren zij gaf de wedewen een kusje ik boog en weg waren de meisjes in de gang zei in de riepletje kootje, kom eens hier, we hebben uw hulp en, riep je van Burhart uw wijzerraad nodig hij wippte de kamer uit en ik bevond mij met de waardige vrouw alleen mijn heer, zeiden zij ik heb nog de gelegenheid niet gehad om u te danken voor uw edelmoedigheid maar hier is een briefje waarin ik bekend die soms van u aan 4% ontvanger te hebben ik hoop in staat te zijn u het geld spoedig weder te geven, toch zie geen kans om de wijze waarop jij mij uw hulp gaafd immer te vergelden mijn vrouw antwoordde ik het zou mij gevoelig smart en ingemijd onwaardig keurden u van enige diensten zijn zo ik iets op uw vermacht dan bid ik dat er over zulke ene beuzeling wordt dus ons gewisseld worden hoe mevrouw denkt gij dat alle kooplieden lagen zelfs belangzoekende wormen zijn die het hart niet wel genoeg geplaatst hebben om zichzelf een edelder soort van genoegste durven bezorgen dan die opzinnelijke genietingen uitloopt in tegendeel hervatten zij ik heb op dit poing geen adelijke vooroordelen en weet dat in onze republic een groot getal edelmoedige mensen zijn die terwijl zij de staat verrijken het wel zijn hun er medeburgers zeer behartigen ze wilde meer zeggen maar ik bad haar met de ernst durf ik zeggen van een eerlijk man het obligatietje te scheuren haar verzekerende het niet te zullen accepteren zijn voude toe stak het in haar portefeuille en zij ik zal dan op gunstiger gelegenheid wachten met dung mevrouw zeide ik dat deze beide jonge dames u met alle eerbied en genegenheid behandelen dit moet mij gunstig over haar hart en verstand beide doen oordelen oh mijn heer viel ze mij in het zijn de beste kinderen die ik immer kende maar mijn gunsteling verdient dat ik haar met die onderscheiding behandel die mijn hart voor haar gevoelt je vrouw brunier is een meisje dat al de geschiktheid heeft om in de vrouw van verdiensten te worden en haar het liefde voor je vrouw burgerhart maakt haar geneigd om in duizend opzichten beter te worden een verwaarloosd karakter meneer vroeg autoloos en geheel aan haarzelf overgelaten toch zaartje is de vreugd van mijn leven en ik bemin haar of zij mijn eigen dochter was zou het gij wel geloven dat dit luchtige bolletje dat zoveel potse is en de zonderlijkste invallen heeft somtijd zeer bedaard met mij kan spreken dat zij de ernstigste schiften met aandacht leest ja, dat ik haar aanmerkingen over de godsdienst hoor maken die geheel nieuw en tevensgeheel waarheid zijn god geven dat zij auto's haar eigen weggen en door haar goed hart terwijl ik niet vrij is van wat achterloosheid niet verstikt worden door een en wel overlegde loosheid ik was geheel aandacht zij ging voort datzelfde meisje dat zelf in uw bijzijd haar levendigheid niet kan bedwingen heb ik gedurende mijn ziekte niet dan zwijgend en schrijjend gezien zij was niet te bewegen om mij zelf des nachts aan de zorg mij naar bediende toe te betrouwen ik heb in al die dagen niets dan uit haar handen gebruikt urenlang lag zij op haar knieën voor mijn ledekant god met opgeheven handen biddende toch in zichzelf om mijn herstelling nu mag ik zeggen bestiert zij de gehele huishouding oordeel uit dit weinige over haar karakter had zij wat minder zucht om de wereld te zien toch dit bekenn ik is vrij sterk zodat mijn heer ik zegen het uur waarin deze lieve jevrouw bij mij gekomen is de vermindering van mijn staat heeft moeten dienen om mij dat geluk te bezorgen moet ik des niet ver genoegd zijn in die minderheid mijn vrouw zei de ik hoeveel reden heeft om het uur te zegen waarin zij u leerden kennen ik begrijp levendig dat zij aan u verplichtingen heeft die zich alleen door dankbare gevoelens van het geroerde hart laten betalen ik luisterde is dat vroeg ik je vrouw burgerhard die daar speelt oh nee mijn heer zeiden zij zo slecht kan zij het klawier niet behandelen, het zijn stoute meisjes ik merk dat zij de goede lobbes weer aan het touwtje hebben die armen jongen doen zij alles doen wat in haar hoofd komt burgerhard zal hem alleen om hem uit te lachen gedwongen hebben te spelen schoon zij zelf bekend dat zij de kat in weinige lessen zover ziet te brengen dat die hem lessen kan geven het zijn een jonge luid mijn heer en ik denk dat het mijn plicht is haar het leven in mijn huis zo aangenaam te maken als ik immer kan de heer brunier is een goed slag van een jongen die zo hij wat minder van het petimetre er had, nog al passeren zou onder wel hoorden wij dat zij recht vrolijk waren te verzetten, wat het was weet ik niet mevrouw zei ik niets kan mij aangenamer zijn dan te horen dat zulke beminnelijk jong mens uw achting verdient hoe gelukkig zal die man zijn die zij uit liefde trouwt dat is zo mijn heer maar zij zal nooit trouwen zonder haar man zowel haar hoogste achting als liefde waardig te keuren, immers dat zegt zij dikwijls en heeft zij die man er iets gevonden mevrouw ik vroeg dit met zulke ene merkbare ontroering dat de schandere mevrouw het moet gemerkt hebben nee mijn heer je vrouw burgerhard denkt zeker zo weinig aan trouw als aan het klooster leven ik voelde dat mijn wangen gloeide ik nam de vrijheid om haar hand te nemen en die zachtelijk drukkende zeiden ik mogelijk ben ik onbescheiden geweest maar het belang dat ik heb in dit te weten vergevent mij mevrouw ik bemind deze dame zoals ik haar zag, beminde ik haar en nu mijn reden, mijn keuze billigt ongelukkig, het is dan mogelijk ik meende verder te gaan toch de vrienden kwamen binnen, ik zweeg des de weduwe boog zoetelijk glimlachende mama had je lief, zeiden je vrouw burgerhard we hebben uw bevelen voldaan en maar het drank flesje opneemde moet ik dan keiven voei mijn heer, geen moed op een ander tijd beter oppassen, weet jij wel dat deze dame om duizend en tienduizend redenen dien de gezond te worden en zo oud ook dat zij mij met een pakje in de ene hand en mij onder de arm vasthoudende door haar tuintje zal moeten wandelen daarop nam zij een kopje, deed het medicament daarin, gaf het de patiënten en wist brunier te bewegen om ook eens te proeven die al grijns in de zij dat het lekker was zo, zij saartje een fijnzaart ook nog en dat onder mijn ogen de beleefdheid deed mij vertrekken nadat de weduwe mij verzekerd had dat het haar niet ongevallig zijn zouden mij eens weder te zien afscheid genomen hebben de trok ik met brunier en bedankende voor de gelegenheid die jij mij gezeven had om deze waarde dame te leren kennen zie daar broelief zo is het tans gesteld zal ik hopen zal ik vrezen, hemel maar zou zij immer behagen kunnen hebben in mij schrijf mij spoedig alles is hier wel vader zal u per naast post schrijven hij weet niets van deze T.T. Hendrik Edeling 52ste brief meervrouw Sarah Burgerhardt aan de heer Jakob Brunier vriend Jakob jij durfde mij dan nog met een halfwoord vragen of jij u niet mocht vleien met enig antwoord op uw missieven want zo noemt jij dat fraaie dat jij mij deed ter hand komen om uw eigen voetsoens willen wist ik wel dat jij geen woord van gekikt had dan kon ik ook dit zot stukje op de grote lijst uur overige beurslarreien hebben aangetekend en omdat ik niet gemelijk van aard ben het u gunstig gepardonneerd hebben toch nu jij zo dwaastzijd van mij zulke ene rapsoedie als het ware te herinneren en geen mogelijk wel want het schijnt waarlijk niet al te richtig in uw harse gestel u zou kunnen gaan inbeelden dat ik uw missieven niet al te wel zo spoedig dachten kunnen beantwoorden zo zal ik de moeite nemen om u over die missieven eens een paar woordjes te zeggen ik zeg niet gaan on aangenamen waarheden en vooral niet aan zulke die ik het zij dan ook om wat reden zin wel leiden mag zolang ik u slechts voor een vrij geschikt en goed soort van een jongen hield had uw zuster weinig werk om mij te beduiden dat ik u als haar broeder behandelde en elkaar zich gaf om ons enige uitspanningen te bezorgen maar nu ik merk dat jij enige oogmerken omtrend mij hebt waarvan ik u nooit verdacht hield zo moet ik u openhartig zeggen dat jij meer stof tot verwondering geeft dan ik ooit meenend door u te kunnen krijgen hoe mijn heer u de minste aanleiding gegeven om zulke gedachten in u te doen opreizen hoe weinig kent jij mij hoe dood vreemd zij jij omtrendt u zelf ik moet of boos op u worden en dat bevalt mij niet of ik moet u hartelijk uitlachen nooit zeker als mijn zo ene ongevallige mengeling van zottenklap en dwaze inbeelding op zeer twijfelachtige verdiensten dan dat schriftje bevat dit van stukje tot beetje aan te tonen is beneden mijn aandacht of geef ik u alles op deze voorwaarde dat jij mij hierover nooit meer spreekt zelf verbied ik u mij voor deze gekheden om excuus te vragen en dat jij is het mogelijk door dit geval pochtwijzer te worden en wat beter uw eigen waarde te berekenen zo jij hier toe geen genijgtijd hebt dan zult jij u moeten laten wel gevallen dat u zo en op die afstand behandel als een fatsoenlijk meisje een verwaande of wilt jij lastige knap auto's moet behandelen uw zuster is mijn lieve vriendin maar zij zowel als ik begrijpt dat dit geen reden zijn kan waarom ik zouden moeten geplaatst worden door een borstje dat geen geest genoeg heeft om mij met zijn emissie dus ook slechts te diverteren spreek dus nergens van en ik zal alles vergeten want zo jij in dit opzicht naar wijzer wordt zet jij een vrij draaglijk heertje en dan geeft de hoop nog niet op om mij eens met meer reden te kunnen noemen uw genegene vriendin de brief muurvrouw de weduwe speelgoed aan de heer abraham blancaert wel edelheer overtuigd zijn er dat de man als die waaraan ik de eer heb deze te schrijven mij niet voor onbescheiden zal aanzien of schoon ik hem die veel bezigheden heeft enige oogmlek ophouden schrijf ik het volgende toch in het uiterste vertrouwen en onder het segel der stilswijgendheid uw pupil die lieveling van mijn moederlijk hart waarlijk tis of zij mijn eigen kind is geeft mij alle onbedriglijke tekenen van een zeer braafgemoet zowel als van de aangenaamste omgang de wijze waarop zij mij in mijn zware krankheid heeft opgepast en getroost is niet wel uit te drukken zo dat mijn heer dit jong mens maakt mij mijn leven hoogst aangenaam ik geloof dat jij mij zal toestaan dat geen man wiens hartvrij is en wiens ogen in staat zijn om onderscheiden te zien haar zin kan zonder te wensen haar te bezitten hiervan heb ik een vrij sterke proef laat ik u alles eens eenvoudig verhalen weinig dagen voor mijn krank kwam hier de heer Bruneer broeder van een of der dames die bij mij inwoont en die de bijzondere vriendin van Burhart is hij had een heer bij zich die ik niet kende en vroeg de juffertjes of zij ook lust hadden om in een wandeling te nemen daarvoor werd bedankt de beide heren bleven wat zitten de onbekende heer verzocht mij enige ogenblikken te spreken ik ging met hem alleen hij bood mij met al de wellewendheid van een fatsoenlijk man aan om mij in staat te stellen mij te bevrijden van de lastige bezoeken eens ouder gierigaarts aanbied ik nu nog in cirka 600 schuldig was gij weet mijn heer Blancaart dat mijn arme man zichzelf en gevolg op mij ruïneerde kort gezegd ik moest deze aanbieding niet van de handwijzen om verschijne reden dit was de eerste keer dat hij uw popeel zag zijn aandoening was voor mij zeer merkbaar hoewel ik niet geloof dat iemand buiten mij er op gelet heeft maar het is zeer natuurlijk dat ik geheel vervuld met het geen tussen ons zo even was voorgevallen hem met een aandacht beschouden die geen van het overige gezelschap konden hebben in deze mijn gedachten ben ik zeedigd versterkt voor drie dagen bracht zijn vriend hem mede om mij geluk te wensen met mijn zichtbare herstelling en hij heeft mij genoeg gezegd om u te kunnen verzekeren dat hij uw vrouw Burgehard bemint op zoon beschrijven hij heeft een vrij reizig postuur een schoon mannelijk gelaad versierd met het zonnachtige bruin de gezondheid en werkzaamheid ik denk dat hij 7 of 28 jaar zijn zal zijn vader waarbij hij nog in huis woont is een voornaamkoopman die mij in het algemeen zegt dat grote goederen heeft hij heeft maar één broeder die dans op een en buitenlandse universiteit in de rechten studeert zijn naam is Hendrik Edeling zijn die van een fatsoenlijk man hij schrijft niet zeer levend maar zover ik erover kan oordelen weegt zijn gezondoordeel dit aangenaam geschenkt ter natuur rijkelijk op zie daar mijn heer wat ik dienstig geacht heb u in vertrouwen te schrijven hij zei het zeker bekend met de meest voorname kantoor in deze grote stad en kunt berichten deze herbetreffende krijgen of reeds hebben die ik u niet kan bezorgen in die die jonge heer na de verkeering mocht of heeft u zorgdragend hard op andere oogmerk omtrend het lieve meisje doe mij de eer aan om mij in staat te stellen uw uitzicht te behulpzaam te kunnen zijn ik zal om u u op uw pil al meer te doen kennen u een gesprek met haar over de heer Edeling gehouden afschrijven toen de heren vertrokken waren waar een zaartje en haar vriendin let je alleen bij mij wel meisje zei ik wat zegt hij van de heer Edeling ik zal om het lastigen zijde ik en zijde zij voor te komen te spreken zaartje knap slag dunkt mij mooi genoeg voor een man let je en ik vind dat die heer een zeer aangenaam man is die er excelent uitziet zaartje heel wel let je en ik vind dat hij hem na de bespied heb dan ik of uw oordeel heeft geen grond veel aangenaams heb ik juist niet in hem gezien maar mij dunkt dat hij er uitziet als een braaf man mogelijk oordeelen bij beide als een paar malen meisjes laten wij onze waarde vriendin lieverens vragen wat de heer Edeling voorst denkt indien zij hem anders de ere aandoet om aan hem te denken let je oh ja zeg jij ons mire vrouw wat of jij van hem denkt ik wel mij dunkt dat je beide gelijk hebt de heer Edeling heeft het voorkomen van een braaf man en mij dunkt dat hij ook geen onaangenaam man is omtreft het laatste kunnen onze smaken verschillen toch wat mij betreft ik kan u verzekeren dat de heer Edeling een weldenkend edelmoedig man is en dat ik zijnige vriendschap gans niet gering schat zaartje toe laten wij hem de eerste door Frits toe na vliegen om hem situ situ hier terug te brengen denk geen dus over hem wel dan spijt het mij dat ik hem niet aandachtig betracht heb ik, geen doek mij lachen door u weer in vallen maar ik weet dat jij dit niet meent evenwel het kon gebeuren dat jij hem wel de een of andere dag in zweer zaagt let je dat zal mij aangenaam zijn zie ik vind het een aangenaam man zaartje wel beste kind, jij woord schijnt het geregeerd ik heb geen aangenaam heb jij ook zin in hem let je, roodwoordende zin nee, ik heb geen zin in hem, zo je wilt zaartje, haar schalkachtig onder de oog gekekenen zo je wilt, ij lieve wel wat heeft mij wil hier toch mede te doen zo ik het nu eens niet wilde ik, je vrouw Burhart permetteer mee u te zeggen dat jij uw vriendin in de reden valt en zaartje, dat is niet heel bescheiden wil jij zeggen ij lieve, je vrouw let je, ga voort let je ja, maar dan moet zaartje mij zo komiek niet onder de ogen zien wel, nog het dan ik heb weinig heren gezien die mij zo wel zouden gevallen als vriend, men ik zaartje zo, zo kind, nu ik wens dat jij een vriend aan de aangenaam man zult verkrijgen toch wees op uw hoede let je ik hou om de doodniet van vriendschap tussen een aangenaamvrij man en een zoete lieve meid zoals jij zei ik echter om uwend wil niet wil geloven om van uw vriend door een kleine plechtigheid bijgestaan uw man te maken let je zie, zaartje, zo zei het jij altijd, ja altijd jij bent niet edelmoedig, jij bedient u tegen mij van uw meerdere vernuft en weet dat ik daar niet tegen op kan wie denkt aan zulke dingen zaartje, ik niet dat verzeker ik u op mijn woord maar gedachten zijn tolvrij en ik heb geen recht om de uur te bepalen ik, kom je vrouw let je maar zo zij u niet lief had, zou zij u niet kwellen zaartje, niet kwellen kwellelijk let je als ik eens vooronder stelde dat ze iemand met onderscheiding gezien heeft die uw achting heeft en dat zult een aangenaam man ook nog ik, ja daar ik achting voor heb zaartje, wel mijn lieve mamaatje als jij er ernstig over spreekt is het wat anders toch dan moet ik u openhartig zeggen dat ik nog niet de staat ben om er met u over te spreken en veel heeft hij niet gezegd waaruit ik iets bijzonders kan opmaken is hij ook een liefhebber van de muziek ik, ja dunt mij, toch al was dat zo eens niet wat deed dit aan de wezenlijke verdiensten zaartje, wel niet veel, ik zou zelf niet durven beweren dat de grootste meesters in die kunst nootwendig lieden van verdiensten moeten zijn anders kan ik met mijn kobus ook nog voor de dag komen, want schoon hij niet tovert op de fluit en slecht zo wat op het clavier rammelt, hij is echter in een diep vertrouwen gezegd heeft zo muzikaal dat hij geen zoveel jaard op zijn liertje kan horen tink tink zonder de arme bloed een aal moest te geven letje het zou jammer zijn dat zo een aangenaam man in dit opzicht geen goede smaak zouden hebben ik je hebt gelijk letje, door mijn eigenige neigtijd tot die hemelse kunst maakt mij mogelijk wat eenzijdig hoe dit zij, ik wens u beide nog eens met zulke een brave man getrouw te zien als die her, dan, geloof ik dat jij zo gelukkig zou het zijn als mijn vriendelijk hart u kan wensen te zien zaartje, wel daar bedankt ik u zeer voor m'n juffrouw toch, terwijl ik nu zo geheel gelukkig ben als ik in m'n woorden kan en geen trouwige natuur over mij heb zo mag mijn lieve letje wel voorgaan letje rai ria paar, ik geloof zaartje dat u juffrouw gelijk heeft en ik denk dat wij niet overzichtig zouden zijn indien wij eindelijk in een zo goede keuze weten te maken zaartje, eindelijk hoeveel tijd moet er nog voor lopen voordat u eindelijk vervuld is ieder zijn smaak, maar ik ken geen grote geluk dan een vrij hart te hebben en te leven onder het oog van deze zei om helsde mij, dierbare vrouw ik heb de eer mij met oprecht de hoogachting te tekenen wel edelheer, uw ootmoedige dinaris maria buigzaam weduwe speelgoed 54ste brief de heer Cornelis Edeling aan de heer Hendrik Edeling waarde heintje wat is het goed dat ik aan de zeegkoets van mijn jaantje zo vast gekluisterd ben als verliefd op haar zachte bevalligheden wat is het goed dat jij mijn broer bent gret jonge, wat zou mij anders beletten om eens heen en weer een reisje van 50 uur per post af te leggen met geen ander oogmerk dan om uw liefdje eens een paar minuten aandachtig te bekijken en uw geluk te wensen met zo ene kostelijkheid hou u nu maar doodstil hoe maakt uw meisje ook wezen mag ik zou u niet raden om tegen mij te beweren dat mijn meisje haar het tienduizendste gedeelte van een ondeelbaar deeltje moest wijken geluk mijn beste mijn hart vriend geluk, ken ik u wel dan is deze dame uit alle vrouwen geschikt, uit alle geschikst om u in het huwelijk gelukkig te maken uw overhelling tot zwaar moedigheid zal door haar bekoorlijke levendigheid in mannelijke ernst verbeterd worden en de stout meid zal met u verstands genoeg geeft om uw waarde te zien haar geluk bestendig maken nu weet hij dat haar hart tenminste vrij is niets kan u best beletten om met haar conversatie te zoeken dit zal uw gelegenheid geven om haar naden te leren kennen en gezult door u naden te doen kennen, niets verliezen stel u echt er niet voor dat het zijn zal kip ik heb je, fisje spring bij nee mijn vriend zij zal u zeker een huis vol werk geven en gezult door hare curen moeten leiden met hare curen op het veld nu zult geen scheel in verrukking bij haar zitten over haar hart u verwonderende met haar geest u vermakende en hare bevalligheden met langzame teugen door uw ogen de indrinkende en één ogenblik daarna zult geen mede reden te hebben om te denken dat zij uw reden tot ongenoeg geeft zij zal, terwijl jij haar enige tedere wisse wasjes soetjes in luistert aan uw vragen apropos mijn heer, is er geen nieuws wapen u mijn vriend met de ledere m'n geduld zo het leven een strijd is dan zeker is het vrij in de leven een gedurende oorlog daar is zelfs mijn jaantje het goedaartigste schatje dat er ooit op satijne schoentjes dribbelde en heb ik niet meer uitgestaan dan ik arme drommel u ooit kan vertellen laat staan, doen geloven evenwel, houmoed een meisje dat maar half zoveel waardig is als de onze zijn is bijget waardig dat wij er nog veel om uit staan hoe moeilijker strijd is gewoon dat zegelpraal zodra ik tijd heb zal ik u meerdag schrijven ik mag met zandje wel zeggen dat ik bijna geen tijd heb om mijn nagels te knippen, je weet waarop ik hoop zodra ik tot er beide rechten dokter gepromoveerd ben oudje, tt, c, edeling 55e brief muurvrouw Anna Willis aan muurvrouw Sarah Burghardt liefste vriendin mijn waardemoeder heeft u gemeld dat ik toen zij op uw laatste scheef op de tril was hoe gaan zouden ik u bij mij gehad hebben wij waren met 2 van zon tijdig van huis gereden de advocaat Vienmouche een academiefriend van mijn waarde vriend smidt en een juffer met welke ik op de klossepartij kennis gemaakte een meisje als de meeste zoete juffrouwtjes reden met ons in gezelschap de morgen was heerlijk alles wekte ons op tot weltevredenheid toen wij te schiedam kwamen gingen wij het stadje door en omwandelen vroeger 1 of 2 branderijen in de vrolijkheid des harten waagde wij nevens de heer eens te proeven van de oudvaardelandsenkost je nevertje lief onze heere werden het zij door de sterke uitwaazaming het zij door het ongewonig gespoedig waar dat de schiedamse kost ongemeen krachtig was het is raar hoe onderscheiden de drank op de mens werkt mijn vriend smidt was zo levend dat ik niet wist of hem wel beter vermaning zouden te geven zijn dan die van het eten van een vrij dikke boterham en enige koppen sterk koffie zijn vriend was zo sullig, zo zoetzappig dat hij niets van het geslepenen liep blijken het welk hem eens tot een vermaard advocaat maken kan je vrouw betje en ik waren zeer spraakzaam maar de zeldere medediek mijn smidt voordiende bracht ons spoedig in onze eigen natuur staat ik kan niet zeggen dat ik ooit ongevallige plaats gezien heb dan het beroek de schiedam en naar het droevige rook en er nog veel lelijke fijn zwartstof benemen het volstrekt al dat aangename dat het door zijn en lichting, plantage en fraaien gebouwen moesten toonspreiden zo ras overdrevenen zindelijkheid voor ene krankzinnigheid verklaard wordt dan zou ik er zeer voor zijn om de leideressen daardoor geplaagd in schiedam als in de verbeterhuis te brengen daar zouden zij zo ergens hersteld worden in deze gedachten werd ik versterkt door de zorg veldig hospita, bij welke wij ontbeten want de servetten op tafel leggenden zij ja jufrouwen, je bent hier niet in het frisse Rotterdam kijk, om de liefde van Jan Tennis nou deus is servetten eens die haal ik daar nou schoon uit mijn kabinet en zie zij je niet uit dat je er bij schij is oud kijk die randen, kijk die zomen het goed is veel eerend droog is zo, dat ik hoop niet dat de jufrouwen mij voor een kladdeboten willen houden want al was je bij gelijks prinsen of zelfs burgemeesters van ons land en kon je niet beter helpen hoe zou u dat aanstaan saartje dat met zulke ene recht vrouwelijke netheid alles bewaard ik hoop ook dat de aanstaan nooit schiedam zal beroepen worden het belang, het welk jij nu ziet dat ik neem in de standplaats daar de heer smid de beurten zijn er dagordening zal moeten waarnemen, zal u doen zien dat ik eens na de mijn lot met het zijne denk te verbinden ik heb gelijk, ik hoop mijn beste vriend tot mijn man te zullen hebben jij weet dat bekrompenheid van middelen is waarom wij ons hart alleen door vriendschap en al kander verbonden maar nu is die hindepaal weg genomen de dood van een verre neef mijn vriend heeft dit goede werk verricht en hij is stans bezitten van een mooi inkomen dat meer dan toerijkende zijn zouden voor mensen die de waarde van geld kennen en geen trek althoos hebben om figuur in de wereld te maken ik had althoos voegenomen indien de heer smid voor mij niet zijn konden dan zomaar in de maaglijke staat zoetjes voor te leven en de vader een verzameld wicht ons liefde zaartje is de reine vrucht van achting en vriendschap behagen in de kander is er echt dan niet van uitgesloten smid is met mij recht wel tevreden en ik geloof dat hij al die achting en genegenheid verdient die ik voor hem hebben mijn moeder is zeer in haar geschikt met ons voornemen en tante ziet de proponent smid met heuse welgeneigtheid ik weet dat mijn goedhartige willems tranen zal storten van genoegen over dit nieuwtje en die spreekt nooit van hem dan als van één der beste jongens die hij immer kende die brave jongen maar mijn verre in het aanstaande doorziende moeder heeft de reden aan haar erzijde dit echter neemt niet weg dat ik hem uitgrond van mijn hart beklaag grae heb mij wel eens van iets nou hartig verdacht maar geloof mij ik zou uit pure erg kentenis aan de godin der liefde wel alle zoete meisjes in de bescherming van braver mens zien willen ik ben met de bemiddelijke man die mij zo dierbaar is wat zegt hij zaartje dat ik de advocaat op u afzond ik vrees dat hij niet lang meer te bekomen zal zijn zijn reisgenoten schijnt zeer op hem gesteld en het is een rijk meisje dat de bevalligjes uitziet had je dan jouw deeltje niet hartje machtig wat zou het jij uw man in pleid kunnen helpen zoveel als ik de mijne in het sermoenen dan waren wij eerst tot hulp en desmans wat de wereld ook van mijn huwelijk zeggen zal nooit zal zij mij kunnen nageven dat ik een jok aantrek met een ongeloovige in ernstzaartje mij dunkt dat de advocaat voorkomen voor u geschikt is hij is een man van de wereld aartig, grappig, heeft veel verneufd en een grote mate van oordeel zijn karakter moet onberispelijk zijn want hij is een vriend van mijn brave smid hij eivert verbaasd voor de rechten de vrouwen de vrouwen zegt hij is het zonnetje in de zedelijke wereld hij beweert dat alle vrouwen oorspronkelijk goed zijn smid glim lachten doch beschouden hij is ook nog wat anders en hij sprak hem ook tegen mogelijk uit voorzorg om zijn rechtzinnigheid als predikant en zijn rang als man niet te gevaar te brengen was dat niet bedachtzaam? nog voor de middag kwamen wij te Maas sluis het is een zeer fraaienplaats wat de lichting betreft door ik heb geen zin in dorpen die zo stedelijk zijn het is zoals men zegt ik wil en ik kan niet even als een stedelijke opschrik in het doorbelingen niet half zo wel staat als de dracht waarvan zij gewoon is er is althoos dunkt mij iets dat ik niet weet wat de man de man was zo grijs als een duif en zove brand van de zon dat ons oog op hem viel spit sprak hem aan wel vader, je had daar een schone vracht ja, meneer om meer oliever zulke uizen neem een wat en daar hebben wij schone na grootsie al want het is toch allemaal om de broden daar heb jij gelijk in vader kom laat ik u eens een bierglaasje wijn geven en denk dat het je gaat wel, meneer zei klaas je bent onverdadig en goed nou, jouw gezondheid ere en jofrouwen jou ook zo'n goeie man, zeiden wij hoe oud ben je wel vroeg smid wel, ik ben nou in mijn 84ste maar ik geef nog geen crimpe de zee maakt acht en ik ben nog nooit ziek geweest die mans maakte ons de advocaat gaf hem een stoel dat hij ook handig naar binnenmuffelde nu ons dan het lekkers prijzende nog een glaasje vader zijn mijn smid en schonk het in de oude visser werd vrolijk en spraakzaam is er geen nieuws? ja, wel is er nieuws ze wil met Zartrans geweld hier nieuwe zolmer ebben maar klaas eit ook knukkels aan zijn lijf maar willen daafjes zolmer ouden al zou maar sleis uit onderste boven de her smid had geen onaardige inval om hem te beduiden dat men de persoonen van David zouden blijven zingen maar dat ze nu alleen beter bereemd waren zeg eens me oude man heb jij niet wel kabeljouw gevangen want ja, ik wel, het komt op gienduizend of wat om want ik was in gelokkig visser wel, waarom vang jij die vis? wel, omdat stukke grote lei als je lei bent die zouden eten want je kent ze zelf niet vangen en wil ze er wel hebben maar klaas, wij kunnen de vis niet eten of jij die je ons verkoopt dat spreekt vanzelf ze moet schoon en maakt, ze moet ervassen de rookiewen moeten uitgeduid worden je luid meiden moeten die koken of opsnaren en laat hem leggen die de moten op een mooie schuttle met pita selie en wat weet ik het om de rand en zo eet je dan van die kostelijke vis maar blijf jij even wel de vanger niet dat loop ik, wie aars jij bent dan klaas die de kabeljouw vond zeker, aars kon jij lui en zo niet achter de gast gaan of jouw meiden konden niet aan die kokeratie raken want van al dat geplamood zou geen kabeljouw gekomen nu zijn we op de weg David heeft de psalm gemaakt maar wij kunnen die zo niet orberen zij moeten voor ons klaar gemaakt worden dat is, vertaald, op rijmen gebracht en zo toeverijd dat wij die zingen kunnen en je weet wel dat de beste spijs door slechte toeverrijding oneetbaar kan worden en meneer Walging ja zelf ene ziekte van kan krijgen zie, zo heeft de vriend dat teen ook gedaan maar nu zijn er andere mensen en die weten er mee om te gaan, dat het een lust is en dat ieder zegt wat zijn die psalmes van David toch heerlijk nou, ik moet zeggen dat je lui wel vernipte lekker bent ik en mijn oude wijf Neeltje Gerritz hebben die al in 60 jaar lang met stichtingen zoegen dat het over de dik drönen maar meneer wat hebben er de soginiaaners toch aan te morsen en te beduimelen zie, ik zou van die luin niet willen of durven al nemen zeg eens klaar, wat zijn toch sokiniaaners wel, tot binnen en open godlogenaars nu, zodat waar is, wees dan gerust ik verzeker u dat er in dit geval geen één sokiniaan de hand aan heeft dit scheen de goeie oude vissen nog niet genoeg, hij voer braaf uit al die nieuwigheden die de jongen leraar zo al hier en daar invoerden maar zijn werk riep hem, hij gaf de heer smith de hand en bedankte hem honderd maal veerde beleefdheid het is toch jammer, zei hij vervolgens dat er zoveel overeenkomst is tussen de godsdiensten geijver en de kina men durft de onkundige bijna geen van beide aanprijzen omdat de onkunde oorzaak is dat zij veelmaal zo verkeerd gebruikt en dan dodelijk is ons thuisreisje was zeer aangenaam ik ging vroeg naar bed en nu, voordat ik zei, schrijf ik u deze zo geen zin hebt in de advocaat ik herhalen, zult ga je er gauw bij moeten zijn het reisgezellentje zal u anders voorkomen verwel mijn lieve vriendin ik ben met alle achting uw teden liefhebbende Anna Willis einde van brief 51 tot met 55 een opname van Karole Jansen Rotterdam 1 november 2007 www.karolejansen.nl brief 56 tot met 60 van meneer vrouw Sarah Burgerhart dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van noteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelezen door Karole Jansen historie van meneer vrouw Sarah Burgerhart van Betje Wolf en Aagje Deke brief 56 tot met 60 56e brief meneer vrouw Sarah Burgerhart aan meneer vrouw Anna Willis lieve Willis dit zeiden ik toen ik uw vrolijke en mij zo recht smakelijke brief gelezen had de liefde is al een grappig ding, geloof ik het schijnt dat zij de pijnzende vrolijk en de eideltuide statig kan maken mogelijk omdat zij het levensfonkje in de dikbloedige gestellen helden doet opflikkeren en de zorgeloze onverschilligheid ter vormaakt gezonde meisjes iets aan de hand geeft dat hij van belang genoeg schijnt om er over te willen denken hoe het zij, te zeker dat je vrouw Willis nu veel meer bevalt omdat zij mij wat nadig komt dan wanneer zij met zekere ernsthaftigheid niet auto's geheel vrij van stijfheid en bedilzucht mij mijn les voorzicht uw vriend Smidt heb ik recht lief zowel om het geen geë van zijn conversatie als om het geen geë mijn lopenzijne meneer van denken omtrend u mede deelt ik hoop hem spoedig wel geplaatst wel gehuist en wel getrouwd te zien ik bekend dat geë buiten uw nadeel een ruim hart hebt als geë ons eenzame in de landen zult u een zee getoewenst maak uw vriend een naadje door zoveel gaik kunt die wens ten uitvoer te brengen wat mij aangaat pour moi, kein warme bier zei de fransman pour moi, geen man een flinke bol om mij zoals ik zeg te brengen waar ik zijn wil, dat is wel toch meer niet uw advocaat is nez aan u geef hem aan haar die zo'n meubeltje nodig heeft en laat mijn tevies zijn vrijheid, blijheid maar om u eens wat zakelijkers te schrijven ik heb met letje uit geweest omdat nieuw mod is gaas het stuk was bijna weg toch mijn wachten alle dag nog fraaier als ook heerlijke taffen enzovoort men heeft mij verzocht dat te komen zien en ik heb aanstaande maandag daartoe bepaald het is een besloten winkel men ziet dat niets dan een modieuze huis moderne meubelen en drie zeer wel gemaneerde tamelijk lelijke, reed wat bedaarde demoiselle die niets aan frans spreken kwam wel dat ik die taal kende in het naar huis gaan gingen wij koos logiment voorbij en spraak Manoen ZLG eens toe die zeer verblijtsgeen ons te zien en vriendelijk in nodigde wij voldeden ook aan haar verzoek letje vroeg schielijk of haar broer niet thuis was nee, zij zei, maar hij zal wel draad thuis zijn kom zijn letje, dan gaan wij zo lang op zijn kamer ik volgde, zeer benieuwd hoe of het toch op een kamer van de petiemetre er mocht uitzien naartje, nog nooit in zo'n huishouder gezien mijn oog viel eerst op zijn toilet dat in de volmaakste desorderen lag poeier en snuif bedekte alles herkammen, wenkbrouwkammetjes verschijde verfjes, tanden schuiertjes tandpoeier, een half glas vol water zo smerig als een eent een stuk uitgedoven de waskaars enige franse boekjes die niet van de strengste zeden kunde schenen te handelen een morse geinkt koker een vuile slaapmuts en een pot pomade maakte de misflijkste vertoning die ik ooit zag. Als ik kleren hing over stoelen, enige paar gezij de kausten slingen er tussen schoenen, muilen, larzen, een hardschvanger lagen door Malkander al zijn de boeken konden wel in een broodmand en zagen vuil en smerig uit let je zag dit lieve boeltje met beschaamdheid eens over en ik was geheel nieuwsgierigheid kijk me zo een slot er vindt eens zo een slons van de jongen en die auto's eruit ziet of hij uit een doosje komt kijk, hij zal er voor hebben daarop deden wij zoveel katten kwijt en hij de zoveel mouwen en zakken en kausten toe en verstopte zoveel goed als de tijd ons toeliet. Toen gingen wij naar beneden en zie daar, daar kwam de vorst van toer en taxi's, wip wip wip de stoep op, gevolgd door nog een vlasbaard of drie die hier alle logeren mijn chevelier weet wel te leven, zo hij meent of arm, om ons vrijheid te laten zo tegenstond te vertrekken en terwijl Mademoisal G hier sterk op boem, traden wij in de eetkamer ter stond presenteerde men één en ander de gure dag gaf code inval om een bol punch te maken fiat punch, toen had hij het op zijn lijf, de aarak, de citroenen enzovoort, alles kwam uit de hoek de drank was smakelijk, het gezelschap vrolijk, maar er was zelf g, kluchtig en saag je haar zelf Afen, naadje, wij diverteerden ons als vorsten, berakten aan het muziceren en het was wel negen uren voor onze vriend ons thuis bracht wacht er iets met eten de hartog keek als of zij zeiden wat die kleuters, moet ik daarna wachten Lotje zat met een almenak van het volledig jaar en hield zich of zij las toch ik weet niet of zij wel inspelden kan wij waren zo dachteld dat de lieve vrouw niet wist wat zij van ons denken moest en let je als ongemeen woordenrijk ik was niet heel gemakkelijk, want je vrouw hartog mij iets trenen haar verzocht, wat ombleefd aanreikende en daarbij voegende, hij altijd dat gelacht zal wat te beduiden hebben als wij het wisten gaf ik haar een antwoord terwijl ik aandoonde dat ik haar schoof wil ouden niet voor mij een vocht is begeerden ik heb u nog niet gezegd dat de heer Edeling hier alweer geweest is je vrouw buigzaam spreekt met de uiterste achting van hem en met zoveel onderscheiding dat, zo zei tien jaar jongen was ik zou denken dat hij de man zijn zouden die zij haar hart wilde geven nu denk ik dat niet mogelijk heeft hij zin aan letje hij is door haar broer hier althans gebracht het is een zeer vrije man die veel verstand heeft als hij weerkomt zal ik hem eens philosophisch betrachten zijden uw pedant gekje zo niet omheils uw herdeelbare moeder goed uw vriend smid salueer u tante voor haar die gij weet dat is uw hoogachtende vriendin Sarah Burgerhart 57e brief de heer Abraham Blancaart en mevrouw de Wedewers speelgoed mevrouw voor ik iets saartje betreffende aanroer moet ik u zeggen dat ik godhartelijk gedankt heb voor uw herstelling het zou al te droevig zijn dat zulke weergaloze vrouwen zo klakkeloos uit de wereld gingen terwijl jij met hele risten van beuzelaars en beuzelaars blijft opgescheept hij doet mij aan mijn hart goed dat ons meisje zo haar plicht gedaan heeft zij zal er een present extra uit mijn eigen zak voor hebben zie, mij moeten jongen lui als zij wel doen, ook wel doen en ik ben goddank geen frekkige jakhals van een kerel ik zeg altijd Abraham Blancaart, god heeft u zo gezegend Kind nog kraai, hoewel ik weet niet of dat zo blijven zal, een mens heeft graag een eigen weerspraak Kind nog kraai, wel deel mee mijn vriend, maakt dat niemand op u ziet als een hond op een ziekenkoel dat niemand wel eens wil zien of jij ook een mooie doden zijn zou moet je toch allemaal blijven en als jij braverlui op de proppen helpt dan doe je als een hulps Christen mens betaamd nu, dat overgeslagen nee mevrouw, ik heb geen bijzonder oogmerk ik zal haar voorkomen haar eigen keuze laten doen en, zodat de jongen haar verdient te hebben, zal hij haar hebben al had hij geen 6,5 in de wereld maar, zo zij dwaars genoeg was om een knap te willen hebben dat een vlegel of een bobbekop is of die haar dood zou kniezen of tot gekheden brengen, verduiveld dan zal mijn naam geen Abraham Blancaart zijn zo ik het ooit toesta hoe, wat hammer en wat spijkerdoos heeft haar bravervader mij niet met de dood op zijn lippen gezijd brammetje Blancaart, ik sterf zorg jij voor dit dierbaar kind wees het genink voor haar zijn zouden mocht ik leven en heeft haar lieve moeder ook zo niet gesproken en heb ik het niet heilig beloofd en ben ik niet een eerlijk man hoor mevrouw, het meisje is veel rijker dan zij weet zij kan, ik haar haal het krijgen die zij hebben wil midst dat zij wel kiest ja, het is een weergaas meisje zoals jij daar schrijft, is zij en ik ben maar blij dat zij een allerbraafste dame is, dat is goed voor haar spreek toch niet van mij lastig te zijn ik wou dat uw briefen zo lang waren als de Engelse courant zie, ik ben geen man van de hele dagse wereld maar een brief van zulke vrouwen, wel dat is een tractement voor mij de oude heer Edelink ken ik van voor vele jaren het is een eerlijke knorropot een braaf man, een man daar men op af kan maar de lastigste mens die ik ook al ken pitte heeft hij, en krediet als de bank maar ik heb mijn auto's afgehouden van 2 soorten mensen, van allemans vrienden en van grimbecken, de laatste veracht ik en de eerste beduiden niet genoeg om eraan te kunnen denken zijn zoons ken ik niet, maar ik heb altijd gehoord dat het beste jongens waren, toch die het hard niet hadden om hun vader ooit dan met schroom toe te spreken, dat is toch een ellendige zaak, het spreekwoord zijt, de beste stuurlui, we staan aan land maar als ik kinderen gehad had, bij mijn vrouw ik zou eerst hun liefde hebben zien te winnen en dan zou ik mij van hun vertrouwen en achting gemakkelijk hebben meester gemaakt wat zegt jij me vrouw indien de jonge heer Des zijn hoofd aan mijn keuter wil maken en zij het goed vindt, mij is het wel als het kind maar gelukkig is, ben ik tevreden en ik zal haar met al wat zij in de wereld heeft zelf aan hem met mijn eigen hand geven toch de oude moest mij even wel geen katten sprongen maken, of denken dat zijn zoon haar veel eeraan deed ja ja, het is een misselijke kneven die eigenste Jan Edeling, want dan zou mij het bloed ook wat heel spoedig in de oren kruipen Saartje is van zulke ene brave oude familie als er maar weinig in Amsterdam zijn haar overgrootvader was al in stijl van de beurs en een pilar van de kerk en schoonzij geen geld heeft, dat behendrikst pas komt zij is echter een schone partij en zij is een heel mooi meisje ook en zij heeft, mag ik zeggen, alles geleerd en zij speelt in was kapitaal wees verzekerd dat ik u verplichtend bericht voor mij onschendbaar zal houden zou ik u, waardig daarmee ergens in van dienst zijn kan hij zult mij verrukken door mij in staat te stellen van u te kunnen tonen hoe zeer ik met de grootste achting ben uw welmenende vriend en gehoorzame diener Abraham Blancaart 58e brief meervrouw Anna Willis aan meervrouw Sarah Burrhart mijn waardig Saartje dat jij meer smaak hebt in mijn laatste en dus ook in mij, dan voorheen omdat ik u tans wat naden kom is niet onmogelijk, het is vrij natuurlijk maar ik moet u met ene zeggen dat ik nooit in brief van u ontving die mij zo weinig beviel dan die die gaan mij te antwoorden schreef ja, dat ga je mij daarin zo sterkzijd afgevallen als ik u door de mijne meer behaaglijk ben dit zult jij zeker niet aan mijn bekrompen hart toeschrijven zelfzoekenheid die alleen haar zelfpogte bevoordelen is zeer opgeschikt met de lof die mij haar toezwaait toch zij zal mij nu niet beletten u te zeggen dat ik zeer verstoord op u ben voel je vrouw Burrhart uit wordt gij gelegd aan met een kwant die jij zelf met kleinachting beschoudt gij recht op zijn kamer curen aan die mogelijk in den ton zijn toch die u geen eer aan doen nu heeft hij, denkt mij, aanmoediging om zijn hoofd bij u te maken gij geeft u dan reeds de moeite om in de slossigheid te verbeteren die hem, zo hij uw man wordt, zeer zouden hinderen het zal op die stoerpartij met zulke knapjes vrij zijn toegegaan vooral toen de punchharenuitwerking deed hoe dikwijls heb ik u wel gezegd dat zo mijn ene losse aard toegeeft mijn ongemerkt van de ene zotheid tot de andere komt hoe ras krijg men dan ene hebbelijkheid om onze daten niet meer te schikken naar het snoerder reden dit blijkt in u, alles is drift nu waakt men tot vermoeienst toe bij een zieke vrouw waarvoor wij ingenomen zijn nauwelijks begint hij te herstellen of maar vliegt uit en spannt met nog 1 onbedachte vriendin aan om zich met een 3, 4 dartelen vlasbaarde te vermaken met nog zwakke vrouw die men uit haar rust houdt en met eten laat wachten tot 9 uur uit oh daar denkt men niet om de vermaak gaat boven alles en welke vermaak vindt men dat iets goed te doen ons vermaakt fiat, goed doen vindt men vermaak in onbetamelijkheid men overte welgevoegelijkheid daar aan op men loopt voort tot aan de uitste grenzen dat deugt of beeldgij van het geoorloofden glip men uit dan moeten oh daar had ik geen erg in mij dunkt ook dat je vrouw buigzaam die schijnt het zoveel van uw hout als schijf van haar u daar over had behoren aan te spreken men moet geen ongeregeldheid in jonge jevrouwen door de vingeren zien mogelijk is zij ook niet zeer erg denkende je vrouw Hartoch mogen een wijsneuze geleerden zijn maar nu had zij geen ongelijk het zou een fraaie huishouding geven indien de ene jevrouw te 9 uur en de andere ten 11 uuren soeperen een verwilderd hoofd en een krippig humeur volgen deze heerlijke partij geweest te zijn anders had hij haar niet zo onbescheiden kunnen beantwoorden omdat zij u iets niet zeer beleefd toerijkte zo dacht dat men uit zijn een goed aardigheid het blijkt aan u weet jij wat vriendin dwaar ze vermaken zullen u behoefd te worden en zo u dit niet in valstreek zal verstreken zult jij wat meer voorzichtigheid moeten hebben dan jij in me bezat hoe zal uw tante nu in het gelijk gesteld worden oh ik geloof zeer wel dat mijn advocaat u niet bevalt zo een denkend verstandig man kan u niet amuseren je hebt de keur van heertjes een verachtelijk gekje in die het punts kan maken en u doen lachen behoeft geen andere verdiensten bij je meisje dat zelf denk ik trouwen zal om zich te kunnen divatteren en de wereld te zien en wat is dat nu weer voor een fraaie huis daar jij die gazen ging kopen en daar is jij zulke kostelijke taffen zaagt terecht zorgt dat de stroom van zinnelijke vermaken die zoals jij eens zijden over u hard heen moest vloeien u niet onherstelbaar bederft ik weet wel dat ik weer voor ene stijven klik zal gehouden worden zonder zulke woord zou jij u niet kunnen redden maar bijnamen geven is geen redeneren en lachen geen betogen ik weet dat jij stekelig vernuftig zijn kunt ik wapen mij daar in voorraad op maar dus zult jij voor uw eigen reden uw gedrag echter nooit goed maken of mij begogelen vind jij het goed? duw je zin het is uw zaak mijn moeder laat u vriendelijk goed een film gekomen die u van zijn het bijzonderste achting daarin verzekert gisteravond ben ik met de heer smid die zeer verlangt u te zien en u ook goed op een groot concert geweest deze avond zijn wij verzocht bij een neef van hem op Oesters met advocaat en de juffrouw daar ik u over schreef het uitgaan wordt mij al wat heel druk ik verlang naar huis maar nog meer om u te zien en te spreken smid zal aanstaande zondag op een bijgelegen dorp desnaamiddag spreken ik geloof dat ik hem ga horen de heer smid kent de heer cornelis edeling bijzonder, ze hebben een jaren of drie te samen gestudeerd hij zegt veel goeds van hem trouwens hij zegt van alle mensen goeds de heer Hendrik is ouder dan zijn broeder en wordt gehouden voor een onze allerbeste jongen lide maar ik ken hem in genen opzichten ik ben in de waarin zin deswoord uw vriendin Anna Willis 59ste brief de heer Willem Willis aan mevrouw de Wedewen hoogste geachte, tedest geliefde moeder je hebt me verzocht dat ik u bij de eerste gelegenheid bericht van mij zouden doen toekomen nu, mijn erwaarde moeder, heb ik die de welk mijn nachtrush daar aan ze kan geven doordien ik eens eindelijk in hun vrije kamer heb ik ben zeer vermoeid door etlijke dagen op postwagens te hebben moeten zitten en bevindt met tansen goed stuk in Duitsland de stad hiet, puntje puntje haar religging zoals ik bij het helden maandag bemerkte is bekoorlijk het oort heerlijk en de vermaarde reinstroom bruis langs haar overouwde muren morgen ga ik de heren kooplieden aan welke ik adressen heb spreken en hoop dat mijn brave patroon over mijn reis voldaan zal zijn het zal tenminste bij mij niet haperen mijn zucht om door eerlijkheid en nijverheid mij in staat te stellen om mijn eigen zaken eens te kunnen doen maak mij alles gemakkelijk maar niet sport mij sterker aan om mijn plicht in deze te betrachten dan het denkbeeld welke ene vreugde het voor mijn lieve moeder als zij bij de uitkomst ziet dat ik aan haar gunstige verwachtingen enigszins beantwoorden kan ik in me te veel doen om mijn dankbaarheid om trend u sterk genoeg te betonen onder de menigvuldige weldaden waarvoor ik de hoogste goedheid met diepe eerbiedank is er geen groter dan die dat ik zulke ene waardige vrouw moeder mag noemen hoe ongelukkig zou ik niet hebben kunnen worden indien ik niet door u overtuigend geleerd had dat de deugd ons alleen gelukkig kan maken als zij gesterkd wordt door de hoop op een ander leven niet weerhouden door het vaderlijk gezag en maar al te gereed om elk te verplichten door ene meegaandheid die als in mijn aard is ingeweven vroeg in gezelschap met losbandige lieden die weinig zwaarigheid maken in het bedrijven van buitensporigheden en die in de dagthalheid hunnere wilde blijdschap zich niet ontzien het ongeloof op de troon te zetten wat zou mij toch in mijn onbedachte jeugd bewaard hebben mijn eigen deugd uit de vrucht uw oorlesen mijn verstand daarop lieve moeder weet jij dat uw willem zich nooit iets laat voorstaan oh hoe vuurig bid ik die god die jij ons hebt leren kennen om de beste zijn als zegeningen voor u mocht ik ene der werktuigen zijn die hij uitkiezen om u dit leven waarin jij zoveel de wederwaardigheden gesmaakt hebt nog eens aller aangenaamst te maken wie zou zich meer verheugen dan uw zoon jij hebt mij meer malen gezegd dat jij er geen grote schatten zal me verkrijgen hemel, mijn waarde moeder kan ik daar aan ooit dan met ijzing denken ik dank u echt voor het vertrouwen dat jij in mij stelt ook heeft het denkbeeld om zelf te moeten werken mij zeker meer ijveren gemaakt nooit zegt gij gaf ik uw reden tot misnoegen nooit was ik u ongehoorzaam oh laat er verwaantijd al haar een groot spraak haar epitafiums maar zo ik deze loffer dien dat men dan op mijn grafstrain snijden hier ligt een zoon die zijn moeder nooit ongehoorzaam was opdat ik tenminste na mijn dood nog iets tot nut van mijn mede mensen doe wat is het toch mijn dierbare moeder voor ene ongemakkelijkheid in mij als ik nadenk dat jij mijn hetederen en zuiveren liefde voor de bemiddelijke burgerhard niet goedkeurt waarom mort mijn hart tegen mijn reden waarom onderwerp ik mij niet met die volwaardigheid aan uw verkiezing die mij het gehoorzame zo gemakkelijk maakte hoe meer ik uw gezegdes herdenk hoe gronder zijn mij toeschijnen en echter ik zou een lage huigelaar zijn zo ik voorgaf dat ik haar in berustte zou de liefde die aller edelste hartstocht als zij in een goede keuze doet mij verleiden om iets tegen u beriteneerde wil aan te gaan moet ik dan de lieveling mij naar ziel uit mijn hart weeren moet ik bevalligheden vergeten die meer dan de schoonheid zelfen vermogen moet ik dan haar verstand, haar dierbaar hart wijderen zal ik haar moeten zien in de arme eens mans die haar zo oprecht niet kan beminnen als ik en is het mijn toegevelijke moeder die mij dit beveelt mijn aandoening stelt mij buiten staat om verder te schrijven gezult mij, omdat geen ik zeg, niet minder beminnen ik doe je immers hierdoor geen verdriet mijn lieve moeder oh, mijn hart was zo vol bij wie kon ik het toch veilig uitstochten dan bij u, mijn teden gelieve moeder ik hoop dat ik poges al mij te onderwerpen geliveel, genen uitgezonderd goed, mijn waarde zuster en geliefde tante hartelijk en ik geloof dat ik met de oprechtste liefde en dankbaarheid al to zijn zal uw gehoorzame zoon, Willem Willis zestigste brief de heer Hendrik Edeling aan de heer Abraham Blancaert mijn heer het karakter, het welk jij ontrend te beminnelijken, je vrouw Burhart bekleed, doet mij de vrijheid nemen om u deze te schrijven het is niet zeer vreemd voorkomen als ik u eenvoudig zegt dat haar bevalligheden mij dermate getroffen hebben dat mij niets aangenamers zijn kan dan mijn verkeering met haar voor te zetten en dus de gelegenheid te krijgen van te onderstaan of zij mij heen, met haar goedkeuring zal vereren mijn achting voor mijn vertrouwen in u verplichten mij om u te vragen of jij daar iets tegen hebt mijn familie heeft de eer van bij u bekend te zijn ons krediet is onbelemmerd op mijn gedrag mocht jij u informeren ik durf zeggen dat dit mij niet ongevallig wezen zal mijn oogmerken zijn die van een eerlijk man die de inspraak van zijn eigen haart opvocht omdat de reden hem in zijn keuze billigt liefde en achting zijn het die mij aanzetten om bij deze beminnelijke jevrouw mij naar bezoeken te vermeerderen indien ik de gelukkige man haar eigen vrije verkiezing in me woorden dan hoop ik altos te tonen dat alle mijne daden zouden uitstrekken om haar met genoegen dit leven te doen door wandelen zo ik door haar woorden afgewezen zal het mij destige voelige smarten omdat mijn geheel hart voor haar met het tedigste liefde vervuld is en ik nog nimmer ene vrouw ontmoeten die mij zo bemindelijk, zo waarlijk achterzwaardig heeft toegeschene evenwel, ik hoop dat haar keuze niet zal belemmerd worden of schoonzij, zoals men dat noemt aan mij geen slechte partij doen zouden u bevremden als ik u zeg, dat ik dit mijn vooruitzicht nog niet aan mijn vader hebben meegedeeld wat zal ik zeggen, mijn heer mijn vader is in weerwils zijn sprave karakter en weinig wonkelijk op sommige punten en hij heeft ook meermaal verklaard dat hij nooit zal toestaan dat zijn herzoons buiten hun kerk trouwen daar is bij de goede man geen andere dan Lutherse rechtzindigheid nu weet hij dat weilen de heer Burgerhard nevend zijn familie, leden waren der publieke kerk mijn heer zouden hij zeker niet dan met genoegen zien dat ik zo ene beminnelijke dochter aan hem konden presenteren daar ik nu nog niet weet of en nauwelijks durf hopen dat ik zo gelukkig zijn zal van niet te worden afgewezen kan ik immers onnodige moeilijkheden vermijden te meer daar het mij alto smaart als ik de goede man ergens over driftig maak, wel dit zowel voor zijn jeegdkwaal als voor zijn rust hoogst nadelig is maakt mij door een gunstige toestemming dat ik de moes aan u verplicht de lieve dame weet niets van het geniek voor haar gevoel ik hoop dat hij zo ook eens niet afkeurt met de hoogste achten teken ik mij uw ootmoedige dinaar Hendrik Edeling einde van brief 56 tot en met 60 een opname van Karola Jansen Rotterdam 7 november 2007 www.karolajansen.nl brief 61 tot en met 65 van historie van meur vrouw Sarah Burgerhardt dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voor gelezen door Karola Jansen historie van meur vrouw Sarah Burgerhardt van Betje Wolf en Achie Deke brief 61 tot met 65 61ste brief de heer Abraham Blancaart aan de heer Hendrik Edeling mijn heer ik ken genoeg van uw omstandigheden en zedelig karakter om niet weinig in mijn humeur te zijn met het voornemen dat jij hebt omtrent mijn lieve pupil zie, mijn heer Edeling ik ben geen knorrapot die altijd lecht te knokken en te genutten op jonge lui oh ho het zat over een 60, 70 jaar ook al zo breed niet maar dit is even wel hemelsvast dat onze jonge heren druk genoeg maken en dat ouders of volgden van geluk mogen spreken als zij een aardige lieve mei die hun aangaat in goede handen zien het is een bedroefding dat de jonge heren zich de vrijheid geven om stukjes uit te voeren die hen de achting van hun meisjes onwaardig maken dat rijt, dat rust, dat speelt licht mist voor 1 voor 19 alsof men een paardje schijt geld op stal en nog een lijf in de kist had en als men dan eindelijk het wilde levertje wat moeder is, ja dan klungelt men naar de vrijstad die men een hoop leugers en liffe laverijtjes vertelt het armerschaap neemt alles voor goede munt aan en zij krijgt een man met een verzwakt verslons lichaam zonder zedelijke klaatstaan godsdienstige beginsels zonder kunnen in zijn zaken en haar geld moet meer maalspringen om smoes en lichte kooi te vreden te stellen zodat ik maar zeggen wil, mijn heer Edeling dat ik recht te spreken ben met uw liefde voor het kind dat jij haar daarvan nog geen kick gezegd hebt, smaakt mij bestig hoor, jij bent een hubs jong man en ik hoop dat ons lieve heer haar maar genoeg wijsheid zal verlenen om u haar hart zowel als haar mooi zachte rechte handje te geven mits echter dat mijn heer uw vader haar die eer aandoet waarop iedere brave jonge juffrouw in zo'n geval recht heeft in die men ons omdat wij misselijke potentaten zijn alles moet laten doen wat men wil wel, dan zijn de redelijke mensen waarachtig te beklagen hoor, mijn heer Edeling ik zou geen kind verongelukken en mijn paard, zo min als snap mijn patrijshond die alweer met mij naar Frankrijk geschout is, hadden nog ooit reden om mij voor een bullebak van de meestad te houden daar is nu Jan, die redt ze al 6 en 20 jaren bij mij diende maar ik heb nog nooit gemerkt dat de kerel een beter heer verlangde want ik zeg altijd, Abraham Blancaart maak toch mijn vriend dat je geen mens of beest zo behandelt als jij niet zou willen behandelt worden dan zul je wel doen en dat is hier de zaak toch mijn heer, uw vader voor wie ik zeer veel achtering heb moet niet denken dat mijn pupil ooit in zijn familie zal komen en mij als haar gevolgd dit niet met bescheidenheid en ijver verzoekt het zou mij om u schrikkelijk moeien maar ik heb ook op sommige punten mijn wonkelijkheden en schoon ik niet aan de jicht of het per dag aanzucht, kan ik om de hagel niet velen dat men zich er zouden geven om trent zulke braaf en voldoende meisje mijn gehechtheid aan de leerstukken de publieke kerk is, ja al zo sterk als te zijn aan de Lutters geloof zijn kan en daar hoop ik bij te leven en te sterven maar wat te malen dingen zijn dat ik besluit om mijn kind nooit buiten mijn kerk te zullen uitrouwen wel, het is goed dat ons lieve heer wijzer is dan wij allemaal het zou hier anders een bedroevende winkel worden dat zou het, laat elk geloven dat hij wil, dat hij kan en laten wij allemaal deugdzaam leven dat zal wat beter voor ons uitkomen dan dat dit en dat's hark weeren en kies kouden over dingen daar de wijste luis zo weinig van begrijpen als ik of een andere voudig Christenmens hoor meneer Edeling ik kan zo saatansnijdig worden als ik daar in plaats van een stichtelijk opwekkende predicatie te horen want ik ben een stipte kerkganger, moet gaan weten ik ga als ik thuis ben alle zondag in de oude kerk niet voor mijn neus krijg dan wat scholastiek vuln is dat mag ik zeggen, diept, nog droogt het is goed, dat zulks maarzelfde gebeurt of Abraham Blancaert zou zo stipt niet ter kerk gaan nu meneer, jij moet weten hoe jij met jouw vader dat boeltje reddigt vergen dat mijn zaartje van haar gereformeerde kerk afwijkt hoor, ik moet daar niet over gemoet worden het is onredelijk en is de man driftig ik ben ook juist de grootste ja broer niet hij moest ook niet leggen te shockeren op mijn kerk of hij zou zijn man aan mij vinden ik versta mij wel niet op alle de fijnheden de reteneerkunst maar ik denk dat ik echter met hem geen gevaarloop om uit het veld geslagen te worden wij kunnen alkander op de bus ook wel zo eens een aardigheidje zeggen in hoop dat ik zal voldaan hebben voor de nieuwe verwachting heb ik de eer mij te noemen, mijn heer uw dienstwillige diner en vriend Abraham Blancaert 62e brief, muurvrouw de wedewee Willis aan de heer Willem Willis mijn waarde, tedig lief de zoon nee, wees gerust ik heb u, omdat geen gij mij schrijft niet minder lief jij zout mij ook geen verdriet daardoor aan doen indien mijn moederlijk hart niet leed door de zwartelijke aandoeningen die u dan zo sterk folteren op braven auto's gehoorzaam kind bedroefd zien zonder daarin te sterk voor haar eigen rust te delen ik begrijp levendig mijn waarde zoon dat het u onbegrijpelijk veel zal kosten om uw hart los te maken van de meisje dat jij met het grootste recht acht en bemint alles wat jij tot haar lof zegt, stem ik van harte toe en eventueel, ik herhaal het zij is geen vrouw voor u een huwelijk kan even ongelukkig zijn door te veel overeenkomst tussen man en vrouw als door te weinig neske jonge lieden zien dit anders in toch de ondervinding geeft ons in weerwill van dit anders in te zien te veel bewijzen dat het zo is om eraan te kunnen twijfelen ik weet niet lieve kind dat ik u nog ooit uit grilligheid iets ontsijden waarop hij sterk gesteld waard indien de inwilliging daarvan u maar niet benadeelde toch ik weet ook niet dat ik u ooit iets heb toegestaan dat nadelig voor u was al gebruikte hij al die zoete vleierijtjes die een moeder met moeite weder staat om u weeds in uw vroegste jeugd u gewend te hebben om uw wezenlijk geluk te kiezen boven het involgen de heftigste begeerte naar iets dat ik wist voor u schadelijk te zijn en terwijl jij althoos u onderwerp aan mijn moederlijke vermaningen hoop ik dat jij mij nu uw reden ontwaakt en uw oordeel in volle kracht komt al zo billig zult handelen als toen gij een knapje van 6 of 8 jaren waard ik kan echter nu wel nagaan dat de welgijn nimmer hebt gedacht dat uw moeder met u in deze konden verschillen gij uw genegenheid onbelemmerd heb laten opgroeien ik beklaag u des, mijn Willem gij zult inderdaad groot zijn zo gij geholpen door tijd en afwezigheid u met ene edele vierheid leert verheffen boven ene zo hooggievende teleurstelling gij hebt tenminste de troost dat het voorwerp u er liefde in zichzelf beminnelijk en waarlijk deugdzaam is dat gij u niet verstrikt voelt in het warghaaren enele eerlozen dat gene coquette u de speelbal haren bergdelheid gemaakt heeft maar dat het voorwerp u er liefde alleen niet geschikt is om u gelukkig te maken al zo weinig als gij haar nee mijn brave zoon nooit heeft uw moeder om u enige traan gestort aan alle haren verwachtingen hebt gij tot nu toe voldaan ik ben gelukkig in mijn kinderen want schoon uw zusters karakter zeer verschild van het mijne zowel als van het uur ze is echter een deugdzaam verstandig meisje dat haar moeder teder bemind gij gij hebben mij in de bloem meins levens getroffen uw vader was de eerlijkste de goed aardigste man die ik immer kende maar hij kende de wereld niet van haar slechte zijde en viel des in de strikken die men zijn een goed vertrouwendheid spanden evenwel, ik dank u god voor alles uw zuster getrouwd en u insgelijks nog gehuw te zien is alles wat ik nog wens mijn gezondheid en tevredenheid maken het waarschijnlijk dat ik die nog nauwelijks 50 jaren wel enige tijd bij u beide blijven kan maar wie kan, met zekerheid spreken over zaken die het berm hardig opperwezen voor ons met een vriendelijke hand bedekt de heer smid heeft zijn aanzoek bij uw zuster hervat de grote hinderpaal is weggenomen hij erf van de heer geld lief en een goede stuiver zodat als hij een standplaats heeft denk ik dat gij spoedig te bruil of zult gaan hij is een uitmuntend jong man zijn zwart gewaad staat hem zeer wel op blond haar geeft hem een bevallig voorkomen gaafig god dat men in onze kerk vele zulke jongelingen had hoe zouden zij in een leer zo heilig en zo op het gezond verstand rustende als de leren des evangeliums ten voordelen zijn ik heb hem eergisteren gehoord en werd zowel gesticht als onderwezen ik weet ik zijn een vriendschap aan mijn kind ik beschouwde hij als een zeer grote schat voor u beide de jongen lieden doen u goed maar gij moet een tandje bedje schrijven hij is uit haar humeur oh mijn willem, alle braven mensen hebben uw lief en dus verre verdiende gij ook die liefden god bewaren mijn kind waar hij zich mogen bevinden hij geven dat ik hem, terzijnig tijd met een gezond lichaam, zuiveren zeden en een recht mens lievend hard aan mijn moedelijke boezem mogen drukken ik ben met de tederste toegenegenheid uw liefhebbenen moeder Sophia van Zon weduwe Gerrit Willis 63se brief met je vrouw Sarah de burgerhard aan m'n vrouw Anna Willis vriendin zeg mij, hoe moet ik u noemen aard wie schrijf ik toch ik heb een brief uit Rotterdam ontvangen de hand is de uwe het cachet is het uwe, de naam waarmee jij getekend is Anna Willis wat heeft u om ter zaken te komen toch aangezet om mij zo een brief u er zo zeer als mijner onwaardig te schrijven oordeelt gij om uw aanstaande echtvermittenis het voor u veiligst onze vriendschap te breken en zoekt gij om die reden iets op om mij van u te verwijderen ik weet dat gij een zeer overlegende van aardzijd is dit echt al zo garen maakte ik, liet ik het niet om u uw oemmoeder recht te resten in dit stuk indien deze waarlijk vrouwen verstandige vrouw u rechtvaardig dan zal ik u met erkentenis om helzen voor het verdriet dat gij mij heden hebt aagedaan zie daar, ik zal openhartig handelen ik zal uw brief beantwoorden zoals mij denkt dat dit behoort gij moet mij zo min voor beter dan voor slechter houden dan ik ben ik zal weer eens ene ontdekkende predicatie doen, niet alleen uit het zuiver beginsel om u te verbeteren dat wende ik niet eens voor maar meestal om mij een verontwaardiging wat lucht te geven, ik zal u tonen dat schoon uwe fouten geheel anders zijn dan de mijnen gij het echt er nog niet veel verder in zedelijke uitmutentheid gebracht hebt wel dan, mijne aandachtige mijn brief smaakt u niet ik ben u zeer afgevallen gij zei het verstoord op mij waarlijk u vrouw Willis dit is een beleefde, zeer liefde, ademende voorbereiding om een en arme zonder rest te bewegen dat zij toch stip toesluisteren om te horen wat men ter haar verbetering zal laten volgen en waarom smaakt mijn brief u niet omdat ik u invoudig gezegd heb wat ik had uitgevoerd maar ik heb nog de wil, nog het vermogen om onschuldige bedrijven te vergoeilijken gij zou het mogelijk in mijn geval geschreven hebben ik heb taf gezien, gaas gekocht we gingen het huis van Brunier voorbij let je zag het of haar broer thuis was nee, maar hij zou zo komen hij kwam, met nog trizijner vrienden, daar ook gelogeerd nu je vrouw noelde ons zo vriendelijk dat wij er bleven, een puntje gedronken en te negen uuren bracht Brunier ons thuis Hede, wat zou dit en bedaard voorkomen hebben? bij deze vertelling zou het gij uw achting behouden maar ik, die vertel zoals de dingen gebeurd zijn val u af en gij zegt haar mij een hoop, winnige vollerijen over waarom val ik u zeer af dacht gij dat ik niet zo werelds gezind meer was om gaas en taf te dragen of mocht ik die zelf niet kopen mocht let je niet eens bij haar broer aanwippen of moest ik als een vierenklos toen alleen naar huis gestapt zijn, nog vraier gij mocht je never en ik armaziel maar geen punch proeven of het toen aan je van kouzen, zakken en mouwen duton is weet ik niet is het zo, want gij schijnt het te weten en voorbij gaan, waar komt gij toch aan zoveel modekennis dan is hij zeker, meer kinderachtig ondeugend, ik wist ook niet dat deze grillen mij mijn hoofd bij een slorsige jongen konden maken was dit mijn oogmerk, dan zeker zou het lezen van deze Franse romance mijn mogelijk evenzo dienstig zijn als de lectuur van de vriend en je vrouw zeker de dame geweest is, die graag met een dominee in het vuikje stapte u zeer afgevallen, goed nog toe zijt mij een lieve volgt, kende gij mij dan onbekwaam tot het bedrijf van kattenkwaad, gij zijt verstoord op mij, dat heb ik gemerkt gij zelf schijnt te denken dat dit ongegrond is en daarom vertelt gij het mij traag zorgvriendin, dat gij over alles wat het mij je u zo niet verstoort het kon u over een jaartje vrij meer nadeel doen dan het mij nu doet, zoals gij mogelijk beter weet dan ik ik acht u braver vriend smid, zeer hoog en ik zou hem als herder een opzinder ter zielen, wel eens willen vragen of hij op boete en bekering aandringende dus zijn de leerreden zouden ontginnen toe hoorders, gij behaagt mij geen zeer, gij valt mij af ik ben zeer verstoord op u zulke ene aanspraak was niet ongepast voor dat adder gebroedsel werd tegen Joannes de doperspraak, maar ik geloof nederig, dat ik zo een weg slecht dan niet nodig heb, en dat gij meer heb van Joannes dan van die verheven mens voor wie hij de weg bereiden, van hem die het gekookte riet niet verbraak en zelf over het hartnekkig joods gespuis niet toernig wiert, zonder tevens bedroefd te zijn, gij weet wel dat mij in gelijkenis niet alles moet toepassen, niet waar, dus ook niet, dat gij naar Joannes gelijkt in het dragen van een kemelshare kleed en het eten van springhane en wilde honing het invoudig soepetje, het maas sluisse reisje en de oesterpartij zouden hier niet al ter wel mee de stroken wat is dat nu weer voor een fraaihuis daar gij die gaas gekocht en daar gij zulke heerlijke taffen gezien hebt dit is mijn antwoord op deze zeer belevende vraag dat was een fraaihuis daar ik gaas kocht en heerlijke taffen zag meer weet ik er niet van nog meer beschuldigingen ik doe alles uit zucht tot vermaak het is niet onnatuurlijk en niet onmogelijk in mijn jaren beeldigheid dat ik alles deed uit verwaandheid of uit bedilzucht je vrouw Willis deze hele voor mij zeer beledigende periode zal ik ineens beantwoorden ze is geheel versierd door Argwaan en opgelap met verlaatige gevolgtrekkingen ik verwaardig mij niet die te kopiëren hij roept die in uw geheugen en weet dan dat deze uitmuntende vrouw te beminnen hetzelfde is als de deug te beminnen maar jij zei het zo op uwzelf verlief dat jij geen ogen hebt dan voor uw eigen volmaaktheden is dwondig dat jij over niemand tevreden bent hoe is negen uur geen behoorlijke tijd om aan tafel te gaan weet u hoe moeder ooit vroeger hoon deze weet u niet zij is geheel vrouwelijke deugd geen moedbrekende trotsheid geen eigen inbeelding beschaduwen haar vroom gedrag die zoveel van uw schijn te houden als jij van haar voei dit is overgehaald vergif die vrouw weet mij als was te vormen en god geven dat ik een zo word als zij voor haar zelf en voor alle met wie ze omgaat is zij is geheel les omdat zij geheel betrachting is niemand uur uitnemend braver moeder uitgezonderd bemin en erbiedig ik zo zeer als deze vrouw zij behoorde geen ongeregeldheden door de vingeren te zien bewijs eerst dat er die gepleegd zijn voor jij de verwaandheid hebt om aan zo ene vrouw te zeggen wat zij behoorde te doen uur te zeer opgewijzelde eigen lievelen over scheelte gezond verstand te doen we goede hudaan geden verdonkeren en uur opvoeding zwijgen niet meer op dit stuk ik doe u te veel eer ongeregeldheden weet je vrouw Willis dat het meisje terwijl ik onder je vrouw buigzaam oog levende ondeugende daden kan doen en bedorven schepsel zijn moet of het is onmogelijk nee zij is ook niet zeer erg denkend haar hart is vervuld met die liefde kent jij die liefde ook ik vrees van neen hemel, zo in zijn andere uw brieflast wat zou hij denken van deze vrouw en van de huishouding ik ben te veel overtuigd van mijn gebreken om er zoveel van de uwe op te tellen maar ik ben zeer betroefd over u omdat jij mij noodzaak deze lieve waardige vrouw te verdedigen zijt jij wel gewapend gelukkig mede, jij zult misschien in deze brief minder geest en meer resonement vinden dan uw liefdes ik neemt ook nog al zo een enkel plezier gelijk ik zei de allmer mensen dit is niet anders het loopt u ook al wat druk en ga wens naar uw huis en om mij te spreken dit zal een schrijf fout zijn en hekelen meendige immers ik veracht die vijgenbladen het loopt mij niet te druk, was dit zo? ik zou het laten en wachten tot de tijd daar vrije rij dan moet het er zo mee door dat moeten is ook weer een van die kwinten daar ik geen zin aan heb het is draaien, anders niet hij heeft veel zotheden maar ook veel goede hoedanigheden er geen ene ondeugd de rechtvaardigheid, denken van dat jij wilt en zij alleen doet mij dit hier bij voegen dus verre heb ik u gisteravond geschreven maar uw brief maalde mij zo door het hoofd dat ik vroeg ben opgestaan om u nog het volgende onder het oog te brengen het viel mij deze nacht in de geest waarom ben ik u zo afgevallen uw bekrompenheid van ziel zowel als alle uren gebreken is zeer fijn ik pres u omdat ik tans meer van mij in u zag maar jij hebt altoes veel meer zin in u zelf gehad dan in mij mijn loffer nederde u des geweldig om u des weer in uw ouwe waardig en meerderheid te herstellen moest jij mij mijn ongelijkheid aan u duidelijk tonen ik moest u afvallen op dat jij des te beter met u zelf tevreden zijn zou ik zal om dit te bewijzen spijt de beste waarsechster en zeggen wat er in u hard al is om gegaan lees hem bloos ga dan heen en doe eerst de balk uit uw oog eer jij onderneemt de splinter die in uw zusters oog is zo verbruid hardhandig daaruit te trekken jij hebt dan voor uw wijs van denken te Rotterdam al vrij afzwervend geleefd in plaats van huislijke stilte goede boekjes, dichtelijke gesprekken en het onderzoeken van uw eigen hart voor jij uw ogen sluit hebt jij gedaan als andere des nachts vermoeid thuis komen kost jij met u zelf niet afrekenen en viel het in slaap bij u ontwaken dacht jij van het dit alles wel door, gaat het niet te gof en zie daar jij wordt weer uit verzorgd en jij gaat weer uit jij dacht het kan nu niet anders het moet met een vriage er zo door naartje voelt eerst van haar leven een trek om ook eens raar te schrijven zij neemt die luim op ook daarvan moet naartje al de verdiensten hebben die er maar op zitten ik krijg een brief in mijn hand hij smaakt me des ik zeg het ook daar gaan naartjes ogen open door afdwaling vindt zij zich op die weg waarop de natuur mij plaatste zij gelijk nu naar mij oh hoe ver moet naartje dan van haar zelf afwijken loop dit zelf mee in het oog wel dan moet zij het zeker ook zien dit maakt haar kribber zij verbrot het werk nog meer en laat mij voor haar het waasheden boeten in plaats van spoedig van mijn weg af te treden sloot zij mij een mooi en voorwaarts zover zelf als ik nooit wens te komen en mij nu weer op zulke grote afstand zien de van haar wordt zij gerust en tevreden met haar zelf jij ziet wel dat ik nog al mijn verstand niet heb weggedarteld vaarwel Sarah Beurgehardt PS zo u een eerwaardige en tedagliefde moeder aan Willem schrijft laat zij hem van mij de tederste zustelijke genegenheid verzekeren en zeggen dat ik zoveel belang in hem neem als zijn deugdzaam karakter zijn mens lievend haagd zijn een eenvoudige aangename milde zeden verdienen dat ik hem met het uiterste genoeg als mijn broeder terug hoop te zien dat ik de hemel bidden om hem nog aan deze zijde deschafs gelukkig te maken 64e brief de eerzame pitanelletje degelijk aan mijn jevrouw Sarah Beurgehardt jevrouw Saartje nou komt mij in dat spetje schrijven wel te pas dat je men nog hebt ingestampt ik moet aan u schrijven ik heb rust nog duur van nacht droomdik dat ik u op me schoot had met je neteldoekse jurk die ik zelf in het blauwe hoofd nog kocht had en dat ik met je zong dat mooi liedje een kindje in het water een kindje in het water ja, dat was een huur dat was eerst een heer en jevrouw ja jevrouw ik zou nooit mijn beleidiness geleerd hebben had ik niet in jouw laarhuis gediend ik wone ook wel bij praven mensen maar het is altoesdrok wij zijn met ons zeven boeien en ik heb dikwils geen tijd om het vader ons te bidden en ik mag dat even zo niet rabbelen want kaatje onze kindermeid zei dat het van onze lieve heer zelf gemaakt is naast nam ik het mee in de kerk en las het driemaal heel aandachtig omdat ik de dominee niet zie nog hoor ik kon zo vol als de kerk mooi en nu slaak een reisje over om aan nu te kunnen schrijven want wie weet of deze brief in 14 dagen nog vol is ik wil maar zeggen jevrouw dat ik gehoord heb dat de jevrouw gaat trouwen met een heer die een Franse naam had die ik niet onthouden kan het is een broer zeggen zij van een jevrouw die met u in hetzelfde huis woont het een ambt op het staat of prinsenhof zie, dat is al hetzelfde nou, jevrouw zal hem wel kennen ik sloeg een gat in de lucht het was of ik het te keulen hoor, de donderen daar onze kot zie je vandaan is maar de heer zal wel braaf zijn anders zou jevrouw hem niet nemen wil ik spreken maar de mensen praten zo raar een brecht heeft mij zoveel verteld maar nou is er in zo vreselijk van het gelogenheid geloof ik haar niet meer nou, God vergevent haar maar oude brecht zal haar loontje wel krijgen gelijk ik hoop en nou was mijn verzoek of jevrouw mij weer wil inhuren en dat jevrouw met m'n heer Willem had getrouwd dat is een heer en zo gemeenzaam wel zie ik heb buiten u niemand zo lief als m'n heer toen ik daar zo bij m'n heer zal thee te drinken dacht ik nog om je grootvader Pieterburg hard die is nog bijgelijks m'n doodpeet want ik hiet er naar Pieternelletje Pauls en ik had zo'n dingzigheid om ook een van te hebben en toen zij je grootvader koel meid we zullen je Pieternelletje degelijk noemen terug mij nog klaar ik leid het pompier in de etenskast in m'n keuken en grootvader deed ze schoenen nog aan en hij lachte dat hij schuddel omdat ik zo blij was met m'n van ik had het zo kostelijk bij je ouders en ik heb het nu ook goed en als ik oud word dan denk ik ons lieve heersel oude Pieternell niet verlaten daar vertrouw ik op zodat ik maar wou zeggen dat ik al doos dacht dat m'n heer Willem je was opgeleid hoor, het is mij hier te dolk en daar zijn meerhuizen dan kerken ik wou een stildientje bij twee enige luidjes daar ik m'n werk je zo zelf kan betreuzelen en wij kennen elkaar want je vrouw had wel duizendmaal op beschoot gezeten en dan kon ik ook nog eens horen van die goede heer Blancaart die ik in velden nog op wegen ontmoet nou, ik kom maar eens nooit uit ja, je vrouw zo jij en meneer Blancaart niet in de hemel komen dan verstraak mij dat werk niet wat was hier altijd grappig? en wat had hij mij dik wel zo'n gulden gegeven en ik wou je vrouw graag wat in haar huishouwing koop al was het mij een glazen kassie of een durfbakje maar volledig weet kwam je tante Hofland mij tegen wel nou Pietjes, hij zei weet je nou wel dat jouw je vrouw nou in zo'n slecht huizen woont en zo wereldschekleed gaat ja, je vrouw, zei ik die weduw is een heel braaf mens dat weet ik heel wel en je vrouw Saartje gaat gekleed zoals alle rijke jongen je vrouwen en zei ik ons lieve heer ziet op het hart niet op de kleren zei ik nou, zij zei kind, je hebt geen licht nou, je vrouw als je trouwt wat zal je dan kertjeus tweezen en dat ze evenel geen zonden want je moeder die zo vroom was als er een mens over perige benen gaan kon en oude heerle onze schoonmaakster wel zoveel goed gedaan had die oud en katijve geneerd stingstijf van het stof hoe ze trouwden ik wou je vrouw Saartje dat je dat is gezien had laat mij toch eens weten of je haastbruitstraanen zal drinken alle mensen zeggen dat je op je trouwen staat ik ben al twee mal aan je huis geweest toch, je vrouw was uit en ik kom weinig uit en het is bij ons vreselijk druk het is nu net drie weken dat ik aan deus schrijf nee, mijn stoutigheid te besten was ik maar weer zo in mijn eigen gedoondetje bij je vrouw wat zou ik blij zijn ja, ik wens nog uit je vrouw's huis gedragen te worden wist ik dat ik zou zo in mijn knopjes zijn want er was er ene grote gerustheid nacht liever je vrouw Saartje van je oude pineel zo pleg je te zeggen Pieternelletje, degelijk 65e brief met vrouw Sara Burghardt aan de eerzame Pieternelletje, degelijk mijn goeie best Pieternell ik heb je brief gelezen welheden ik wist niet dat je zo veel bij mekaar kon stichten ik ben met je brief machtig in me schrik als het eens jouw uitgaans dag is send mij dan een kruier dan zal ik thuis blijven als ik uit de kerk kom en wij willen weer eens heel veel praten je weet Nelle, daar hou ik wel van meid, wat hou ik van je omdat je mij zowel opgepast hebt en zo dankbaar aan mijn lieve vadige moederzijd de heer Blamkaart is naar Frankrijk zodat jij hem niet lichtelijk zult tegenkomen ja, dat is een man niet waar ach, ik heb hem zo lief maar ik ga niet trouwen, daar is geen woord waar aan wees jij gerust, alwiert jij 80 jaar dan zul je toch bij mij wonen als ik getrouwd of op mezelf ben sterf des, als je toch sterven moet maar gerust voort, het zal zo zijn zeker Pitenel als jij oud en zwak wordt zal ik voor je zorgen en je zult dan zien dat het heel goed is op ons lieve heer te vertrouwen en zij tante dat je geen licht had hele meid, jij moest eens aan tante gevraagd hebben of het waar is dat zij zal trouwen en met welk een heer, maar daar heb je niet om gedacht ik zal heel graag als ik trouw, wat in mijn huishouden van u hebben, maar het hoeft juist niet te zijn als je voornemen was in dit papiertje liggen 2 dukaten die doe ik u present, omdat jij zo een beste meid bent en mijn ouder zo lief hebt, spreek hem er niet van tegen mij, kopen wat voor je zul je een Pitenel? de juffrouw, daar ik bij in huis woon is net zo een braver vrouw als mijn moeder was dat kun je eens denken nu, ik ga niet trouwen hoor, geen weet wel wie u deze schrijft S B PS, dat jouw luik koetsier van keulen is, kan ik wel denken nacht, goeie meid einde van brief 61 tot en met 65 een opname van Karole Jansen Rotterdam 8 november 2007 www.karolejansen.nl