 Hofstuk 33 van Niels Holgersons Wonderbare Rijs. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Konders. Niels Holgersons Wonderbare Rijs door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margherita Meibow. Hofstuk 33, een morgen in Angamanland. Het brood. Toen de aren de volgende dag over een gedeelte van Angamanland vloog, zei hij dat hij honger had en wat de eten moest zien te krijgen. Hij zette de jongen neer in een geweldige den die op een hoge berg vlakte stond en vloog toen weg. Toen de jongen genoeg naar het prachtige landschap om zich heen had gekeken, maakte hij de randsel van zijn rug los, nammer een stuk fijn wit brood uit en begon te eten. Ik geloof dat ik nooit zulk groep brood heb geproefd, dacht hij. Het is zeker omdat ik het op zo'n mooie manier kreeg dat ik er zoveel van houd. Hij herinnerde zich hoe de koningsaren de vorige dag Angamanland was binnengevlogen. En nauwelijks was hij over de grens gekomen of de jongen had een rivier dal in het oog gekregen, zo staat er dat het alles te boven ging wat hij nog tevoren had gezien. Toen de jongen dat prachtige dal in al zijn rijkdom zag, had hij erover geklaagd, dat hij zo'n honger had. Hij had in twee dagen al niets te eten gehad, zeiden hij, en nu was hij helemaal uitgerammeld. Gorgor wilde niet dat men zou zeggen dat de jongen het bij hem minder goed had, dan toen hij met de wilde gansen reisde. En hij had dadelijk zijn vaart vertraagd. Waarom heb je dat niet eerder gezegd, had hij gevraagd. Je kunt zoveel eten krijgen als je maar wilt. Honger hoef je niet te leiden als je een arend tot reisgenoot hebt. Dadelijk daarop had de arend een boer in het oog gekregen. Deen akkar liep te bezaaien dicht aan de oever van de rivier. De man droog koren in een mand die hij voor de borst zat hangen. En telkens als hij leeg was haalde hij nieuwzaad uit een zak die bij de greppel stond. De arend had er op gerekend dat die zak daar vol was met het beste voedsel dat de jongen maar wensen kon. En hij was bovendemand neergedaald. Maar eer nog de arend te grond had bereikt. Was er een vreselijk leven om hen heen ontstaan. Het waren kraaien, missen en zwaluwen die onder heftige schreeuw waren komen toelopen. Denkende dat de arend van plan was op een vogel neer te schieten. Weg weg rover, weg vogeldoder rippen ze. En ze hadden zo'n spectakel gemaakt dat de boer er opmerksaam op werd en kwam toelopen. Toen had de arend moeten vluchten en de jongen had geen korrel gekregen. Het was wonderlijk geweest met die kleine vogels. Ze hadden niet alleen de arend gedwongen te vluchten, maar ze vervolgde hem nog een heel eind door het dal. En overal hadden de mensen hun groep gehoord. De vrouwen waren er buiten op de plaats gekomen en hadden in de handen geklaapt, zodat het had geklonken als gewiersalvoos. En de mannen waren naar buiten gerennd met hun gewerende hand. En zo was het telkens gegaan wanneer de arend op het veld had willen neerdalen. De jongen had de hoop opgegeven dat de arend hem iets te eten zou kunnen bezorgen. Hij had volgen nooit vermoed dat Gorgho zo gehad en verafschoed was. Hij had bijna meedeleiden met hem gekregen. Een poos later waren ze over een grote boerderij gekomen waar de huismoeder juist gebakken had. Ze had nu een plaat met pasgebakken broodjes op de plaats gezet om af te koelen. En stond erbij om op te passen dat de hond of de kat er niet van stelen zou. De arend was neer gedaald boven de boerderij. Maar hij had niet voor de ogen van de boerin durven neerstreiken. Hij was heen en weer geflogen en wist niet hoe te doen. Een paar maal was hij zo laag gekomen dat hij bij de schoorstenen was. Maar toen was hij weer in de hoogte geflogen. Maar nu had de huismoeder de arend opgemerkt. Ze had het hoofd opgeheven en hem met de ogen gevolgd. Wat deed die vreemd had ze gezegd. Ik geloof dat hij een van mijn wijterbroodjes wilde hebben. Het was zo'n mooie vrouw, lang en blond, met een vrolijk open gezicht. Ze had heel hartelijk gelachen. Had een broodje van de plaat genomen en het boven haar hoofd gehouden. Kom het maar halen als je het hebben wilt, riep ze. De arend had haar woorden wel niet verstaan, maar hij had doordatelijk begrepen dat ze hem het broodje wilde geven. In vliegende vaart was hij op het broodje neergeschoten, had het gegrepen en was er mee de lucht in geflogen. Toen de jongen zag hoe de arend het broodje naar zich toerkte, had hij de tranen in de ogen gekregen. Hij had niet geschrijd van blijdschap, omdat hij nu een paar dagen geen gevaarlief honger te leiden. Maar het had hem ontroerd, dat de boeren vrouw haar brood aan de wilde roovogel had gegeven. En toen hij nu in de dennetop zat, zag hij nog die grote, blonde vrouw voor zich. Zoals ze daar op de plaat stond en het brood omhoog hield. Zij had het zeker wel geweten, dat de grote vogel een koningsarend was. Een roovogel die de mensen gewoonlijk met scherpe schoten begroeten. En ze had zeker ook wel de wonderlijke dwerg gezien, die hij op de rug had. Maar ze had er niet over gedacht, wie ze waren. Zodra ze had begrepen dat ze hongerig waren, had ze haar goed brood met hen gedeeld. Als ik ooit weer een mens word, had de jongen gedacht, zal ik die mooie vrouw bij de rivier gaan opzoeken en haar bedanken, omdat ze zo goed voor ons was. De bosbrand. Terwijl de jongen nog met zijn ontbijt bezig was, merkte hij een flauwe rooklucht uit het noorden. Hij keerde zich dadelijk om naar die kant en zag een kleine rookzuil, wit als damp, uit een bosvlakte opstijgen. Niet uit de naastbijliggende, maar uit de daaropvolgende. Dat was Sondeling, die rook midden in het woeste bos. Maar het kon wel wezen, dat daar een zomer wij lag en dat de meisjes bezig waren en morgen koffie te koken. Het was vreemd, zoals die rook toenam en zich verspreidde. Dit kon toch niet van een zomer wijk komen. Maar misschien waren er kodenbranders in het bos. Op de schans had hij een kodenbranders hut en een kodenmijd gezien en hij had gehoord dat er ook zulke hutten hier in deze bosen waren. Maar dat was toch zeker het meest in de herfst en in de winter, dat de kolenbranders met de kolenhoop bezig waren. De rook werd steeds dichter. Nu golfden ze voort over de hele bergwug. Het was toch niet mogelijk dat er zoveel rook uit een kolenhoop kon komen. Er moest iets van een brand zijn, want de massa vogels vlogen op en verhuisden naar de volgende bergvlakte. Gieren en andere vogels, die zo klein waren dat mensen onmogelijk op zo'n grote afstand kon herkennen, vluchten voor de brand. De kleine witte rookzijl was tot een dichte witte wolk aangegroeid. Die over de kant van de bergvlakte golfde en neerzonk in de dal. En er vlogen wonken en roedvlocken uit die wolk. En nu en dan kon men een rode vlam in de rook zien. Het was wel een geweldige brand die daar aangekomen was. Maar wat er wereld zou het toch wel branden? Daar kon toch zeker geen grote boerderij in het bos verborgen liggen. Het zou ook meer dan één hoever moeten zijn om zo'n brand te doen ontstaan. Nu kwam de rook niet alleen meer van de bergvlakte, maar ook uit de dal daar beneden, dat hij niet kon zien, omdat het achter de dichtstbijzijnde hoogte verborgen lag, steegende rookmassa's op. Er was niets anders mogelijk dan dat het bos zelf brandde. Hij had moeite te begrijpen dat het frisse groene bos kon branden. Maar het was toch zeker zo. En als het werkelijk het bos was, dat branden, kon dan het vuur ook hem niet bereiken. Het was niet waarschijnlijk, maar hij wou toch dat de aren maar terugkwam. Het zou toch zeker het beste zijn uit dit al weg te komen. Alleen al de brand lucht, die hij bij Edere Adam Hanning binnenkreeg, was een plaag. Het was vreselijk, zulke geknap en geknetter als hij nu opeens hoorde. Dat kwam van de bergvlakte, die het dichtste bij hem lag. Daar stond, op het hoogste punt, een grote den. Even groot, als die waar hij zelf op zat. Die was zo hoog opgegroeid, dat hij boven alle andere bomen uitstak. Nog pas, had hij prachtig groot in het morgen licht gestaan. Nu glommen alle naalden opeens en ze vatten vuur. Zo mooi was hij nog nooit geweest, maar het was ook voor het laatst, dat hij zijn schoonheid kon vertonen. De den was de eerste boom op de vlakte die vuur vatten. En het was onbegrijpelijk hoe de brand hem had bereikt. Was dier op rode vleugels heen geflogen? Of had hij langs de grond gekropen als een slang? Ja, dat kon niemand zeggen. De brand was er. De hele den vlamde als een stapel takken. Zie daar. Nu steeg de rook op uit verschillende plaatsen op de bergvlakte. Het vuur in het bos was zeker allebei, vogel en slang. Het kon verre einden door de lucht vliegen en langs de grond sluipen. Het zette de hele bergvlakte op eens in vlammen. De vogels loegen in allerijl op de vlucht. Ze vladden op uit de rook als grote roedflokken, verlogend wax over het dal en kwamen op de bergvlakte waar de jongen zat. Hij kreeg een bergel naast zich op de den. En vlak boven hem streken Havik neer op een tak. Dat zou de anders gevaarlijke buren zijn geweest, maar nu keken ze er niet eens naar hem. Ze staarden maar naar het vuur. Ze konden zeker niet begrijpen wat er toch in het bos gekomen was. Een martervlog ook boven in de top van de den. Ging op de punt van een tak zitten een keek naar de brandende bosheuvels met zijn glansende ogen. Vlak naast hem zat een eek horen, maar ze schenen elkaar niet te zien. Nu stroomde het vuur dal in. Het zisten en dreunden als een bruisende storm. Door de rook heen was het te zien hoe de vlammen van de ene boom op de andere sloegen. Eer in de vlam vatten werd hij eerst in een dunne rookslui gewikkeld. Dan werden alle naalden tegelijk rood en dan begon hij te knetteren en te branden. Beneden in de dal, dat onder hem lag, liep een kleine beek met elzen en kleine berkjes omzoont. Daar scheen het dat de brand ophoudend zou. De hoofdbomen vatten niet zo snel vuur als de naaldbomen. De bosbrand stond voor een muur en kon niet verder komen. Hij gloeide en spatten funken, probeerde over te springen op het sparrenbos aan de andere zijde van de beek, maar bereikte dat niet. Voor een poos was het vuur gestuid, maar toen wierp zich een lange vlam op een dorre spar, die wat hoger op de helling stond en dadelijk stond hij in licht te laaien. En toen was het vuur over de beek gekomen. De warmte was al zo sterk geweest dat iedere boom op de hele helling klaar was om vuur te vatten. Bereuisend en dreunend, als de sterkste storm en de meest woeste waterval, vloog de bosbrand de berg vlakte op. Toen vluchtte de hafik en de bergel en de mart er snelde naar beneden uit de boom. Het zou zeker niet lang meer duren voor het vuur in de dennetop kwam. De jongen moest ook maken dat hij weg kwam. Het was niet gemakkelijk van de hoogerechte stam van de denneboom weg te komen. Hij hield er zich aan vast zo goed hij kon. Gleed hele einde neer tussen de takken door en rolde eindelijk op de grond. Maar hij had geen tijd om te voelen of hij zich ook had bezeerd. Hij moest zich haasten om weg te komen. Het vuur sloeg als een sissend onweer neer in de boom. De grond onder zijn voeten was warm en begon te roken. Aan zijn ene zij liepen los. Aan de andere schoof een lange adervoort en vlak naast de slang kakelde een korgoen. Dat voortliep met haar kleine donzige jongen. Toen de vluchtelingen van de helling af en beneden in het dal waren gekomen, ontmoeten ze mensen. Die waren uitgegaan om de brand te blussen. Zij waren daar zeker al een hele poos geweest, maar de jongen had zo hard nekkig naar de andere kant gekeken van waar de brand kwam dat hij ze niet had opgemerkt. Er was ook een beek en een breder randloofbomen aan deze kant en daarachter werkte de mensen. Ze velde de naaldbomen die er dichtst naast de elzen stonden, haalde water uit de beek en groeten het over de grond en trokken het heikruid uit. Opdat het vuur niet in de kleine takjes zou kunnen voortkruipen. Ook zij dachten alleen aan de bosbrand die nu op hen aankwam stormen. De vluchtende dieren sprongen tussen hun voeten door, zonder dat zij ze zagen. Ze sloegen niet naar de aders, ze trachten niet de korghunders te vangen, terwijl ze heen en weer liepen langs de beek met haar piepende jongen. Ze letten niet eens op duimelot. Ze stonden met grote denetakken die ze in het water hadden gedoopt en daarmee gewapend schenen ze op het vuur te willen afgaan. Er waren niet zo heel veel mensen. Het was merkwaardig en daar te zien staan, klaar voor de strijd terwijl alles vluchte. Toen het vuur langs de heling kwam, met gedreun en gedruis en ondraagelijke hitte en verstikkender rook, klaar om over de beek en de muur van loopbomen te springen om de andere oever te bereiken, zonder een ogenblik stil te staan, weken de mensen eerst achteruit als of ze het niet konden houden. Maar het werd geen lange vlucht. Ze keerden weer om. De bosbrand liep storm met vreselijke kracht. De vonkers toven als een vuurregen over de loopbomen. De lange vlammen vloogen zissend uit de rook. Als of het bos aan de andere kansen naar zich toezoog. Maar de loopbomen hielden het vuur tegen en daar achter werkten de mensen. Waar het veld begon te roken, haalden ze water en doven het. Als een boom in rook werd gewikkeld, vielden ze hem aan met snelle beeldslagen, gooiden hem om en blustende vlammen. Waar het vuur door het heikruitsloop, sloegen ze het neer met natte dinnetakken en smoorden het. De rook werd zo dicht dat hij alles omhulde. Het was niet meer te zien hoe de strijd ging, maar wel was het te begrijpen dat hij zwaar was en dat het vaak bijna zover kwam dat de brand verder vooruit zou dringen. Maar zie, na een poos vermindde het sterke dronend van het vuur en de rook werd dunner. Toen hadden de loopbomen al hun blaren verloren. De grond onder hen was zwart geschroeid. De mensen waren zwart van de rook en dropent van zweed, maar de bosbrand was teruggeslagen. Hij vlamde niet meer. De rook kroop wit en zacht over de grond en daarijds grotende massa zwarte staken op. Dat was alles wat van het mooie bos was overgebleven. De jongen was op een steen geklouterd en had daar gezien hoe het vuur geblust werd. Maar, nu het bos geret was, begon het gevaar voor hem. De uil en de haven keerden opeens de ogen naar hem. Daar hoorde hij hoe een welbekende stem hem riep. De orgo, de koningsaarend, zuisde neer door het bos en spoedig zweefde de jongen boven in de wolken, ver van alle gevaar. Einde van hoofdstuk 33. Hoofdstuk 34. Van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze Libri Vox opname is vrij van hauteusrechten. Opname door Marcel Konders. Holgersons Wonderbare Reis. Door Selma Lagerluff in de vertaling van Margerita Mayboom. Hoofdstuk 34 in Lapland. Alleen alweer veilig op gehorgo's rug te zitten. Naal de angst die hij had uitgestaan onder de bosbrand, was een geluk. Maar ze maakte nu ook een hele mooie reis. Tegen de morgen was de wind uit het noorden gekomen, maar nu was hij omgelopen zodat ze hem achter zich hadden en geen zuchtje voelden. De tocht ging zo kalm dat het soms geen als of ze stil stonden in de lucht. Nu komen we in Lapland, had gehorgo gezegd, en de jongen had zich voorover gebogen om het landschap te zien, waar hij zoveel van had gehoord. Maar hij was erg te deur gesteld, toen hij niet anders had gezien dan grote bossen en moerasen. Bossen en moerasen wisselden elkaar af. De grote eentonigheid had hem op het laatst zo slaperen gemaakt, dat hij bijna van de rug van de arend op de grond gerold was. Hij had tegen de arend gezegd, dat hij niet langer op zijn rug kon zitten en dat hij een poos slapen moest. Gehorgo was dadelijk neergedaald, en de jongen had zich in het mos neergeworpen, maar toen had Gehorgo de klauben om hem heen geslagen en was weer met hem de lucht ingevlogen. Slaap je maar, Duimelot, Riepij. De zonnenschijn houdt me wakker en ik wilde reis voor het zetten. En hoewel de jongen zo ongemakkelijk had gehangen, was hij toch ingeslapen en had een wonderlijke droom gehad. Hij droomde dat hij op een brede weg liep in Zuidsweden, zo hard als zijn bedentjes hem dragen konden. Hij was niet alleen. Een massa reizigers trok hem met hem dezelfde kant uit. Vlak naast hem liepen roge aaren met zware halmen aan de top, bloeiende korenbloemen en gele magrieten. Appelbomen liepen heigend voort, zwaar van vruchten, en achter hem kwamen vol uitgegroeide boneranken grote witte magrieten en een heel kreupelbos van bessenstruiken, grote loofbomen, beuken, eiken en lindebomen liepen kalm op hun gemak midden op de weg, vierruisend met hun kronen en weken voor niemand uit. Tussen zijn voeten door, snel de kleine planten voort, wilde aardbijen, witte anemonen, klaver en vergeetmenietjes. Eerst dacht hij dat alleen planten op die manier langs de weg trokken, maar hij zag al gauw dat ook dieren en mensen meegingen. De insecten grondten om de zich voortspoelende planten. In de sloten langs de weg gleden vissen voort. Vroegel zaten te zingen in de reisende bomen. Tammen en wilde dieren liepen om het hartst. En daartussen door liepen mensen, sommigen met spaden en zijsen, anderen met bijlen, weer anderen met jachtgeweren of met vissnetten. De tocht ging met vreugd en vrolijkheid en dat verbaasde hem niet, nadat hij had gezien wie de leider was. Dat was niemand minder dan de zon zelf. Die rolde vooruit langs de weg als een groot stralend hoofd, met haar van veelkleurige stralen en een gezicht dat van vrolijkheid en goedheid glansde. Vooruit riep ze onophoudelijk, niemand hoefd bank te wezen als ik erbij ben. Vooruit, vooruit, ik ben benieuwd waar de zon ons heen zal brengen, zei de jongen in zichzelf. Maar de roge aard die naast hem liep, had die woorden gehoord en antwoorden dadelijk. Ze wil ons naar Lapland brengen, naar de grote Verstener. De jongen merkte al gauw dat verschillende van de reizigers aarzelden, langzamer liepen en eindelijk bleven staan. Hij zag dat de grote beuk staan bleef, de herten en het koren bleven aan de weg liggen en ook de moer bijstruiken, de grote gele boten bloemen, de kastanjes en de patrijzen. Hij keek rond om er achter te komen waarom er zoveel in achterbleven. Toen merkte hij dat hij niet meer in Zuid-Sweden was, maar dat de reis op gauw was gegaan, dat ze al in Smaland waren. Hier begon de eiken langzamer te lopen en geen bezwaren te hebben. Hij bleef in postaan, deed aarzelend nog een paar stappen en stond toen helemaal stil. Waarom gaat de eik niet verder mee, vroeg de jongen. Hij is bang voor de grote Verstener, zij een jonge lichte berk, die zo vrolijk en flink meeliep dat het een lust was om te zien. Maar hoewel er vele achterbleven, was er nog een grote schare die met goede moed de tocht voortzetten en het zonnehoofd rolde steeds voor de stoet uit, lachte en riep, vooruit vooruit. Niemand hoeft bang te wezen, zolang ik erbij ben. De scharen haasten zich verder met dezelfde vaart. Spoeder waren zij in Noordland, en nu hielp het niet hoe de zon ook riep en smeekte. De appelboom bleef staan, de kersenboom ook. De haver bleef staan, de jongen keerden zich naar de achterblijfers. Waarom gaan jullie niet mee, waarom laat jullie de zon in de steek, vroeg hij. We durven niet, we zijn bang voor de grote Verstener, die in lapmarken woont, antwoorden ze. Algouw menen de jongen te begrijpen dat ze ver in lapland gekomen waren, en hier dunde de scharen die voortging meer en meer. De rogen, het koren, de wilde aardbij, de blauwbessen, de ertranken, de bezzen waren heel tot hier meegegaan. De eeland en de koe hadden naast elkaar gelopen, maar toen bleven ze ook staan. De zon zou zeker helemaal verlaten zijn als er niet nieuwe reisgenoten bij waren gekomen. Wilgestruiken en een massa andere laag kreupelhout, sloten zich bij de tocht aan. Laplanders en rendieren, rotsuilen, rotsfossen en sneeuwhunders kwamen erbij. Nu hoorde de jongen iets wat hem tegemoet kwam. Uit waren allerlei stromen en beken die aankwamen storten in sterke vaart. Waarom hebben ze zo'n haast, volg hij. Ze vluchten voor de grote verstener die boven op de rotsen woont, antwoorden een sneeuwhund. Op een zag de jongen dat zich voor hen een hoge, donkere muur verhief, met uitgetande krans. Bij het zien van die muur schelen alle achteruitendijzen, maar de zon keerde dadelijk haar straalend gezicht naar de muur en overstroomde die met licht. Toen bleek het dat het geen muur was, maar de prachtigste bergen die zich achter elkaar verhiven. De toppen werden rood in de zonenschein en de hellende kanten waren lichtblauw met gouden weerschein. Vooruit, vooruit, geen gevaar, zolang ik erbij ben, riep de zon. En rollen de steile wanden van de bergen op. Maar bij die tocht tegen de bergen op verlieed haar de dappere berg, de sterke den en de koppergespar. Heer verlieten haar het rendier, de laplander en de biezen. En eindelijk, toen ze boven op de berg top was, volgden haar niemand anders dan de kleine Niels Holgersson. De zon rolde in een kloof waar de wanden met ijs waren bedekt. En Niels Holgersson wilde met haar mee naar binnen, maar verder dan tot de opening van de kloof durfde hij niet. Want daar binnen zag hij iets verschrikkelijks. Heel in de diepte van die kloof zat een oude tovenaar, helemaal van ijs. Zijn haar was van ijspeegels en zijn mantel van sneeuw. Voor die tovenaar lagen een paar zwarte wolven, die opstonden en de bek open sperden, toen de zon zich vertoonde, en uit de ene wolvenmel kwam scherper kou, uit de tweede de huilende noordenwind en uit de derde zwarte duisternis. Dat zal wel de grote verstener met zijn gevolg zijn, dacht de jongen. Hij begreep dat hij nu het verstanders deed met de vluchten. Maar hij was zo nieuwsgerig om te zien hoe de ontmoeting tussen de zon en de tovenaar zo aflopen, dat hij bleef staan. De tovenaar bewoog zich niet, maar staarde naar de zon met zijn griezelig ijsgezicht. En de zon stond ook stil en deed niets dan lachen en straalen. Zo duurde het een poos en de jongen meende te merken dat de tovenaar begon te zuchten en te jammeren. Zijn sneeuwmantel viel af en de drie vreselijke wolven helden niet meer zo erg. Maar opeens riep de zon. Nu is mijn tijd uit en rolde achteruit uit de kloof. Toen liet de tovenaar zijn drie wolven los en opeens vloegen de noorden storm, de kou en de duisternis, uit de kloof en begonnen achter de zon aan te verliegen. Jaag ze weg, drijf ze voort, riep de tovenaar. Jaag ze zover weg, dat ze nooit meer terugkomt. Leer ze dat Lapland van mij is. Maniels Holgerson was zo bang geworden toen hij hoorde dat de zon uit Lapland zou worden weggejaagd, dat hij met een geel wakker werd. En toen hij tot zichzelf gekomen was, had hij gemerkt dat hij op de bodem van een groot berg dan lag. Maar waar was Gorgel? En hoe zou hij er achter komen waar hij was? Hij stond op en keek rond. Toen vielen zijn ogen op een wonderlijk gebouw van dennetacken, dat boven op een rotster als lach. Dat is zeker zo'n arensnest als Gorgel. Hij dacht die gedachten niet uit, maar hij rukte zich de muts van het hoofd, zwijde die in de lucht en riep Hurra. Hij begreep waar Gorgel hem had gebracht. Hier was het dal waar de arennen op te rotsen en de wilde Gansen in het dal woonden. Hij was waar hij wezen moest. Hij zou zo dadelijk Maarten, de Ganserik en Acca en alle reisgenoten weer zien. De aankomst. De jongen liep langzaam voort en zocht naar zijn vrienden. Het was heel stil in het dal. De zon was nog niet boven de rotsend opgekomen. En die als Holgerson begreep dat het zo vroeg in de morgen was dat de wilde Gansen nog niet wakker waren. Hij had nog niet lang gelopen of hij bleef glimlach ontstaan, omdat hij zo iets mooi zag. Het was een wilde Gans die in een klein nesje op de grond sliep. En naast haar stond een Ganserik. Hij sliep ook, maar het was duidelijk dat hij zo dichtbij haar was gaan staan om bij de hand te wezen in het geval van nood. De jongen liet door, zonder hem te stooren en keek tussen de kleine wilgestruiken die het veld bedekt. Al gauw kreeg hij een nieuw Gansenpaar in het oog. Zo hoorde niet tot zijn troep, het waren vreemdelingen. Maar hij werd zo blij dat hij begon te neurigen, alleen omdat hij wilde Gansen zag. Hij keek in een nieuw bosje Kruipelhout en daar zag hij eindelijk een paar dat hij herkende. Het moest stillig Nelja zijn, die daar lag te broeden, en de Gansenerik die naast haar stond was komen. Ja zeker, dat was zo. Hij kon zich niet vergissen. Hij had zo'n lussen wakker te maken, maar hij liet ze slapen en liep verder. En in het volgend bosje zag hij visie en kusie. En niet ver van daar, ijski en kakzie. Ze sliepen alle vier en de jongen liep hen voorbij, zonder ze wakker te maken. Toen hij bij het volgend bosje kwam, meende hij iets wits te zien schijnen door de struiken en zijn hart begon van vreugde bonzen. Ja, het was zo als hij had gedacht. Daar lag Donsje zo mooi te broeden, en naast haar stond de Witte Gansenerik. De jongen vond dat men hem kon aanzien, ook terwijl hij sleep, hoe trots hij erop was, dat hij hier zijn vrouw mocht beschermen in de rotsen van Lapland. Maar ook de Witte Gansenerik wilde de jongen niet wekken, en hij ging verder. Hij moest vrij lang zoeken, eer hij meer van de Wilde Gansen vond. Maar toen merkte hij op een kleine hoogte iets als een klein grouwbosje gras. En toen hij aan de voet van de hoogte was, zag hij dat het grouwe bosje Akka van Kepne Keisen was, die daar klaar wakker stond rond te kijken, alsof ze de wacht hield voor het hele dal. Goedemorgen, moeder Akka, zei de jongen. Dat is heerlijk dat u wakker is. U moet zo vriendelijk zijn de anderen niet wakker te maken, want ik wou u graag alleen spreken. De oude leidste gans vloog de heuvel af naar de jongen. Eerst nam ze een beet en schudde hem een beetje. Toen streek ze met de snavel op en neer over zijn hele lichaam. En toen schudden ze hem weer, maar ze zei niets, omdat hij haar had gevraagd de anderen niet wakker te maken. Duime lot kusten de oude moeder Akka op beide wangen, en toen begon hij haar te vertellen, hoe hij naar de schans was gebracht en daar gevangen gehouden. Nu zal ik u vertellen, dat Smerer de Vos met het afgebeten oor, gevangen zat in het Vossenhol op de schans, zei de jongen. En hoewel hij erg lelijk tegen ons had gedaan, kon ik toch niet later medeleiden met hem te hebben. Er zaten nog veel andere vossen in dat grote Vossenhuis, en die tierden best, maar Smerer zat altijd heel bedroefd te kijken en verlangde naar zijn vrijheid. Ik had haar veel goede vrienden gemaakt, en op een dag hoorde ik van de lappe hond dat er een man naar de schans was gekomen om vossen te kopen. Hij kwam van een eiland ver in zee. Ze hadden daar alle vossen uitgerooid, maar nu kregen de ratten de overhand en ze wensen dat ze weer vossen hadden. Zodra ik dat hoorde, ging ik naar de kooi van Smerer en zei tegen hem, morgen komen hier mensen om een paar vossen te halen. Verstop je dan niet, maar vertoon je en zorg dat je gevangen wordt. Dan krijg je je vrijheid terug. En hij volgde mijn raad en loop nu vrij op dat eiland rond. Wat zegt u daarvan, moeder Aka? Heb ik in uw geest gehandeld? Dat was wat ik zelf zou hebben gedaan, zijn de leidste gans. Dat is prettig dat u daarmee tevreden is, zei de jongen. Nu is er nog iets wat ik u vragen moet. Ik zag op een dag dat Gorgode Arendt, dezelfde die met Maarten de Gans er ik heeft gevochten, gevangen naar de schans werd gebracht en in de Arendt's kooi gezet. Hij zag er akelig en treurig uit en ik dacht erover of ik het staaldraad net boven de kooi niet kon doorveilen en hem los laten. Maar toen dacht ik er ook aan dat hij gevaarlijk rover en vogelverslinder was. Ik wist niet of ik goed deed met zo'n misdadige los te laten en ik meengde dat het misschien het beste was hem te laten waar hij was. Wat vindt u, moeder Aka? Was dat goed gedacht? Nee, dat was niet goed, zei Aka. Men mag zeggen wat men wil van de Arenden, maar ze zijn vierder en hebben hun vrijheid meer liefd dan de andere dieren en het gaat niet aan hen gevangen te houden. Weet je, wat ik u nu voorstellen wil? Dat wij beide, zodra je bent uitgerust een reismaken naar de grote volgen gevangenis en gorge op bevrijden. Ik dacht wel dat u dat zeggen zou, moeder Aka, zei de jongen. Er zijn er die beweren dat u geen liefde meer voelt voor hem die u met zoveel zorg hebt opgevoerd omdat hij leeft zo als een Arendt leven moet. Maar nu hoor ik dat het niet waar is. Ik zal nu zien of Maarten de Ganserik nog niet wakker is. En als u in tussen een paar woorden van Dank wilt zeggen tegen hem die mij hierheen heeft gebracht, dan geloof ik dat u hem daarboven op het rotsteras vinden kunt. Daar waar u eens een helplos Arendt jong hebt gevonden. Aza, het Ganser hoedstadje en de kleine mats. In dat jaar, toen Niels Holgerson met de Wilde Gansen rondreisde, werd er veel gesproken over een paar kinderen. Een jongen en een meisje die door het land zwierven. Ze waren uit Smaland uit de gemeente Sunderbo en hadden eens met hun ouders en vier broertjes en zusjes in een hutje op een grote heide gewoond. Toen de beide kinderen nog klein waren, had laat op een avond een armenswervster op de deur geklopt en om huisvesting gevraagd. Hoewel de hut nauwelijks de mensen die er woonden kon bevatten, was ze binnengelaten. En men had haar een bed op de grond gemaakt. Snachts had ze zo lichen hoesten dat de kinderen meenden dat het hele huis ervan dreundde. En smorgens was ze zo ziek geworden dat ze haar reis niet had kunnen voortzetten. Vader en moeder waren zo goed voor haar geweest als het hun maar mogelijk was. Ze hadden haar hun bed afgestaan en waren zelf op de grond gaan slapen. En vader was naar de dokter gegaan om een drankje voor haar te halen. De eerste dagen was de zieke geheel in de war geweest. Ze had allerlei verlangt en geëist en had nooit een woord van dank gezegd. Maar toen was ze zachter geworden, ootmoedig en dankbaar. Eindelijk had ze hun gebeden en gesmeekt dat ze haar uit de hut naar de hei zouden brengen en haar daar laten sterven. Toen het gastvrij echtbaar dat niet had willen doen had ze hun verteld dat ze de laatste jaren had rondgesworven met een tatentop. Zelf was ze niet van taterfamilie maar een dochter van een grondegenaar. Ze was van huis weggelopen om met de taters mee te gaan. Nu meenden ze dat een tatervrouw die boos op haar was geworden, haar de ziekte op de hals had gejaagd. Maar dat was nog niet genoeg geweest. De tatervrouw had haar gedreigd en gezegd dat het zo zou gaan met allen die goed voor haar zouden wezen en haar onder hun dak opnemen. Daar geloofden ze nu aan en daarom smeekten zij hen haar buiten de hut te zetten en niet meer naar haar om te kijken. Ze wilde geen ongeluk brengen over zulke goede mensen als zij waren. Maar vader en moeder hadden het niet gedaan. Misschien waren ze wel een beetje bang geworden maar ze waren toch niet zo dat ze een arm doodsiek mens uit hun huis zouden jagen. Kort daarop was ze gestorven en toen was het ongeluk begonnen. Vroeger was er nooit anders dan blijdschap in de hut geweest. Wel waren ze arm geweest maar nog niet eens zo heel erg. Vader maakte weefkammen en moeder en de kinderen helpen hem bij het werk. Vader maakte zelf de kant van de kan. Moeder en de oudste zuster maakten de verbinding. De kleine kinderen schaafden de tanden en sneden ze uit. Ze werkte van de morgen tot de avond maar ze waren altijd froodelijk en blij. Vooral wanneer vader van de dagen vertelde toen hij ver weg in vreemde landen geweest was om weefkammen te verkopen. Vader was altijd zo opgewekt dat moeder en alle kinderen zich nu en dan bijna ziek om hem lachten. De tijd naar de dood van die armeswerster was voor de kinderen als een akelig droom. Ze wisten niet meer of die kort of lang had geduurd maar ze herinnerden zich dat de telkens begrafenis geweest was bij hen aan huis. Eerst waren hun broertjes en zusjes gestorven en begraven, de één naar de andere. Ze hadden immers niet meer dan vier gehad. Dus meer dan vier begrafenissen kon het toch niet geweest zijn. Maar de kinderen meenden dat er veel meer waren geweest. Eindelijk was het stil en treurig in de hut geworden. Het was of daar elke dag een begrafenisme al gehouden werd. Moeder had wel zowat moed gehouden maar vader was helemaal veranderd. Hij kon geen gekheid meer maken en ook niet werken maar zat van de morgen tot de avond met het hoofd in de handen te pijnzen. Op een keer, dat was na de derde begrafenis was hij uitgebast in wilde woorden waar de kinderen van schrikten toen zij ze hoorden. Hij kon niet begrijpen, zei hij, waarom er zo'n ongeluk over hen moest komen. Was het dan waar dat het kwanemachtiger was dan het goede in de wereld? Ze hadden immers een goede daad gedaan door de zieken te helpen. Moeder had geprobeerd verstandig met vader te praten maar zal het hem niet tot rust en onderwerping kunnen brengen zoals hij zelf was. Een paar dagen later was het uit met vader. Maar hij was niet gestorven, hij was weggegaan. Want nu was de oudste zuster ziek geworden en van haar had vader altijd het meest gehouden. En toen hij zag dat ook zij zou sterven was hij al die ellende ontvlucht. Moeder had niet anders gezegd dan dat het het beste was voor vader, dat hij weg was. Ze was bang geweest dat hij krankzinnig zou worden. Hij topde erover zodat hij op het punt was zijn verstand te verliezen. Hoe God kon toelaten dat een slecht mens zoveel ongeluk aanrichten. Sinds vader was heem gegaan waren ze heel arm geworden. In het begin had hij hun geld gestuurd maar daarna was het hem zeker slecht gegaan en hij had opgehouden iets te zenden. En dezelfde dag dat de oudste zuster begraven was had moeder het huis gesloten en was weggegaan met de twee kinderen die ze nog over had. Ze was naar Skarnen gegaan om op de biedvelden te werken en ze had werk gekregen aan de suikerfabriek van Jord Berga. Moeder was een goede werkster geweest en was opgewekt en vrijmoedig. Allen hielden van haar. Velen hadden er zich over verwonderd dat ze zo kalm kon zijn na alles wat ze had ondervonden. Maar moeder was een heel sterk en geduldig mens. Als iemand met haar sprak over die twee flinke kinderen die ze bij zich had zij ze alleen, zij zullen ook gauw sterven. Ze zei dat zonder dat haar stem beefde en zonder tranen in de ogen te krijgen. Ze had er zich aan gewend, niet anders te verwachten maar het was niet gegaan zoals moeder dacht. De ziekte was in plaats daarvan over haarzelf gekomen. Het was gauw gegaan met moeder, nog gauwer dan met de broertjes en zusjes. Zij was in het begin van de zomer naar Skarnen gekomen en voor de hersen kwam had zij de kinderen alleen gelaten. Terwijl moeder ziek lag had ze vaak tegen de kinderen gezegd dat ze goed moesten onthouden dat ze er nooit beroven had gehad dat ze de zieken in huis gehouden had want het was niet moeilijk te sterven had moeder gezegd als ze goed gehandeld had. Alle mensen moesten sterven, daar kon je niet aan ontkomen maar zelf kon je het ernaar maken of je met een goed geweten wou sterven of met een slecht. Voor moeder was heen gegaan had ze geprobeerd nog wat voor haar kinderen te zorgen. Ze had gevraagd of ze in de kamer mochten blijven wonen waar ze alle drie die zomer gewoond hadden als de kinderen maar in huis hadden zouden ze niemand tot last zijn ze zouden voor zichzelf zorgen dat wisse de kinderen mochten de kamer behouden als zij wilde belovende gansen te hoeden want het was altijd moeilijk kinderen te vinden die dat werk op zich wilde nemen en het ging werkelijk zoals moeder had gezegd ze zorgde voor zichzelf. Het meisje kon balletjes maken en de jongens need kinderspeelgoed dat ze aan de boerderijen verkochten. Ze hadden aandacht verhandel en begon al gauw bij de boeren boter en eieren te kopen die ze aan de arbeiders op de suikerfabriek verkochten. Ze waren zo handig en orderlijk dat men hun alles kon toevertrouwen. Het meisje was de oudste en toen ze dertien jaar was kon men al op haar vertrouwen als op een volwassen mens. Ze was stil en ernstig maar de jongen was spraakzame en vrolijk en zijn zuster zei van hem dat hij om het hart skakelde met de gansen op het veld. Toen de kinderen een paar jaar bij Joord-Berga geweest waren werd er op een avond de voordracht gehouden in de school. Die was eigenlijk voor volwassenen bedoeld maar de twee kinderen uit Smaland zaten onder de toewordigst. Zij zelf rekende zich niet onder de kinderen en dat deden de anderen eigenlijk ook niet. De spreker had verteld van die vreselijke ziekte die ieder jaar zoveel mensen in Zweden deed sterven. De tuberculose. Hij had heel helder en duidelijk gesproken en de kinderen hadden ieder woord verstaan en begrepen. Na de voordracht waren ze buiten de school blijven wachten. Toen de spreker naar buiten kwam namen ze elkaar bij de hand. Gingen heel plechtig naar hem toe en vroegen hem te spreken. De vreemde had eerst die twee die daar met ronde roze kinderen zich te zo ernstig stonden te praten zodat ze driemaal zo oud schenen als ze werkelijk waren heel verbaasd aangekeken maar hij had heel vriendelijk naar hen geluisterd. De kinderen vertelden wat bij hen gebeurd was en vroegen nu de spreker of hij meende dat moeder en de broertjes en zusjes waren gestorven aan de ziekte die hij had beschreven. Dat was wel waarschijnlijk, antwoorden hij. Dat kon niet best een andere ziekte wezen. Maar als moeder en vader dat geweten hadden wat de kinderen die avond hadden gehoord zodat ze hadden kunnen oppassen als ze de kleren van de zwerfsten hadden verbrand als ze de kamer goed schoon hadden gehouden en de dekens niet gebruikt zouden ze allen dan nog in leven zijn geweest zij die de kinderen nu betreurden en de spreker had geantwoord dat niemand dat heel zeker kon zeggen maar hij geloven er wel dat geen in hun omgeving ziek had hoeven te worden als ze geweten hadden hoe ze voor de besmetting hadden kunnen oppassen. Nu aarzelden de kinderen even met de volgende vraag maar ze gingen niet heen want wat ze nu wilde vragen was het gewichtigste. Was het dan niet waar dat de tatervrouw hun de ziekte had gezonden als iemand hadden geholpen waar zij boos op was was dat niet iets bijzonders geweest dat alleen hen had getroffen nee, dat kon de spreker hun gerust verzekeren dat dat niet waar was geen mens had de macht een ander op die manier een ziekte te zenden en ze wisten immers dat die ziekte het hele land over werd aangetroffen die kwam bijna in alle huizen die niet overal had ze zoveel doen sterven als bij hen toen bedankte de kinderen hem en gingen naar huis zij spraken die avond heel lang samen de volgende dag gingen ze hun dienst opzeggen ze konden geen gansen hoelen dat jaar ze moesten ergens anders heen waar moesten ze dan naartoe ze moesten hun vader opzoeken ze moesten hem zeggen dat moeder en de broers en zusjes aan een gewone ziekte waren gestorven en dat het niet iets bijzonders was dat een slecht mens hun had gezonden ze waren zo blij dat ze dat hadden gehoord en nu was het hun plicht niet aan vader te vertellen want hij zou daar zeker nog altijd overlopen toppen de kinderen gingen eerst naar hun huisje in Sunnebo en tot hun grote verbazing had hij dat in lichte laaien vlam toen gingen ze naar de pastorie en hoorde daar dat een knecht die spoorwegwerker was geweest hun vader had gezien bij de Malenberg ver in Lapland hij had in de mijn gewerkt en deed dat misschien nog maar daar kon je niet zeker van zijn toen de predikant hoorde dat de kinderen hun vader wilde zoeken nam hij een kaart wezen hoe ver het was naar de Malenberg en raden hun de tocht af maar de kinderen zeiden dat ze niet anders konden ze moesten vader opzoeken hij was van huis weggegaan omdat hij iets geloofde wat niet waar was ze moesten naar hem toe om hem te zeggen dat hij zich vergist had ze hadden wat geld verdiend met hun handel maar ze wilde dat niet gebruiken om een spoorkaartje te kopen ze besloten de hele weg te voetegaan en daar hadden ze geen bero van ze hadden een bijzonder mooie tocht eerst ze nog uit Smaland gekomen waren gingen ze op een dag een boerderij binnen om wat eten te kopen de huismoeder was opgewekt en spraakzaam ze had de kinderen gevraagd wie ze waren en van waar ze kwamen en ze hadden hun hele geschiedenis verteld nee maar nee maar zei de vrouw telkens terwijl ze spraken toen werden de kinderen goed ontvangen ze kregen veel en goed eten en mochten er niets voor betalen toen ze opstonden om te bedanken en heen te gaan had de vrouw gevraagd of ze in de volgende gemeente niet naar haar boer zouden willen gaan en ze zei hun hoe hij heten en waar hij woonde ja dat wilden de kinderen natuurlijk graag jullie moeten van mij groeten en hem vertellen wat jullie overkomen is zei de boerren dat deden de kinderen en ze werden vriendelijk ontvangen ook bij de broeder hij liet hen met zich meer rijden naar een plaats in de volgende gemeente en ook daar werden ze goed ontvangen telkens als ze van een boerderij weg gingen zei men als jullie daar en daar komen moet je naar binnen gaan en vertellen wat jullie is overkomen in de boerderijen waar de kinderen werden heen gezonden was altijd een borstleider en zonder dat ze het zelf wisten gingen die twee kinderen door het land en leerden de mensen wat dat voor een gevaardige ziekte was die in hun huis was binnengeslopen en hoe ze die het beste bestrijden konden ze leerden de mensen dat het niet genoeg was de plaats op de harken en de grond te dwijden ze moesten ook de spons en de borstel de groene zeep en de witte gebruiken binnen en buiten de deur moest het schoon zijn en schoon moesten ze zelf wezen zo zouden ze eindelijk de ziekte meester worden de dood van de kleine mats kleine mats was dood het scheen ongelooflijk voor allen die hem voor een paar uur nog fris en vrolijk hadden gezien maar toch was het zo kleine mats was dood en moest begraven worden kleine mats was vroeg op en morgen gestorven en niemand dan zijn zuster Asa was in de kamer geweest toen hij stierf ga niemand anders roepen had hij gezegd toen het einde naderde en zijn zuster had gedaan zoals hij graag wilde ik ben blij dat ik niet aan de ziekte sterf Asa had hij gezegd jij ook niet? en toen ze niet antwoorden ging hij voor het ik vind het niet erg om dood te gaan nu ik niet op dezelfde manier sterf als moeder en de anderen als dat zo was gegaan zou je zeker vader nooit hebben doen geloven dat het maar een gewone ziekte was die ze had wegenomen maar nu zal dat wel gaan dat zul je zien toen alles voorbij was zat Asa lang te denken en wat haar broer kleine mats de verdragen had gehad zolang hij leefde ze vond dat hij alle tegenspoed met de moed van een groot mens had gedragen ze dacht aan zijn laatste woorden zo dapper was hij altijd geweest en het werd haar tuidelijk dat als kleine mats nu begraven moest worden dan moest dat gebeuren met dezelfde eer bewijzen als voor een groot mens het zou wel moeilijk wezen het gedaan te krijgen maar ze wilde alles proberen ter wille van kleine mats en ze voelde dat ze misschien hier gemakkelijker dan ergens anders iets kon gedaan krijgen dat ongewoon was Asa zat eraan te denken hoorten was gegaan toen ze naar de Malenberg waren gelopen en naar een arbeide hadden gevraagd die John Assason heten en in elkaar gegroeide wenkbrouwen had die wenkbrouwen waren het merkwaardigst in John Assasons gezicht en maakte dat de mensen hem gemakkelijk konden onthouden de kinderen hoorde algo dat vaarder verschillende jaren bij de Malenberg had gewerkt waar hij nu op reis was hij ging gewoonlijk nu en dan een poos weg als de onrust over hem kwam waar hij heen was wist niemand maar allen waren er zeker van dat hij over een paar weken zou terugkomen en daar zijn de kinderen van John Assason waren konden ze immers in de hut zijn waar hij gewoon had terwijl ze op hem wachten een vrouw had de deursleutel van onder de drempel opgezocht en de kinderen binnengelaten niemand had er zich over verbaasd dat ze daar gekomen waren en niemand schinnend vreemd te vinden dat vader zo nu en dan de wilden is in trok hier was het zeker niet ongewoonst dat Ider deed zoals hij goed vond Asa had goed gezien het gelukte haar naar enige moeilijkheden de kleine mats met alle eerbewijzen te laten begraven einde van hoofdstuk 34 hoofdstuk 35 van Niels Holgersons Wonderbare Rijs deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Koenders Niels Holgersons Wonderbare Rijs door Selmen Lagerluff in de vertaling van Margareta Mayboom hoofdstuk 35 bij de Laplanders de begrafenis was voorbij alle gasten waren vertrokken en Asa was alleen in de kleine hut die aan haar vader toe behoorde ze had de deur gesloten om ongestoord aan haar broer te kunnen denken ze herinnerde zich alles wat kleine mats had gezegd en gedaan het ene na het andere en dat was zoveel dat ze er niet toe kwam om naar bed te gaan maar de hele avond en nog een groot gedeelte van de nacht opleef hoe meer ze aan haar broerdacht hoe beter ze begreep hoe moeilijk het voor haar zou zijn zonder hem te leven en eindelijk legte zij het hoofd op de tafel en schrijde bitter wat zal ik beginnen nu ik kleine mats niet meer heb, snikte zij het was al laat in de nacht en Asa had een vermoeiende dag gehad zodat het geen wonder was dat ze in slaap viel zodra ze haar hoofd neerlegden en het was ook geen wonder dat ze droomde van dat waar ze juist over had zitten denken ze droomde dat kleine mats springenleven bij haar in de kamer kwam nu Asa nu moet je vader gaan zoeken, zei hij hoe kan ik dat doen als ik helemaal niet weet waar hij is antwoorden ze wees daar maar niet ongerust over zij kleine mats vlug en vrolijk, zoals gewonelijk ik zal die iemand sturen die je helpen zal juist op dat ogenblik toen Asa droomde dat kleine mats dat tegen haar zij werd er op de deur van haar kamer geklopt dat was echt kloppen geen droom maar ze was nog zo vol van wat ze gedroomd had dat ze niet uit elkaar kon houden wat werkelijkheid en wat verbeelding was en toen ze opstond om de deur open te doen dacht ze dat is zeker iemand die mats beloofd heeft om te sturen als het nu zuster Helma de pleegzuster die in de buurt woonde was geweest of een ander gewone mens die op de drempel stond toen ze open deed zou Asa wel begrepen hebben dat haar droom nu uit was maar dat was zo niet er had niemand anders geklopt dan een dwergje niet meer dan een handbreed groot hoewel het zo laat in de nacht was was het buiten even licht als overdag en Asa zag dadelijk dat het hetzelfde dwergje was dat Mats en zij een paar keer hadden ontmoet terwijl ze door het land swerven toen was ze bang voor hem geweest en dat zou ze ook nu geworden zijn als ze goed wakker was geweest maar ze meende dat ze nog altijd droomde en daarom bleef ze kalmstaan ik dacht wel dat hij het juist zou zijn die kleine mats missturen zou om het te helpen vader te vinden dacht ze en ze had gelijk want het dwergje kwam juist om met haar over haar vader te spreken toen hij zag dat ze niet bang voor hem was zij hij haar kort waar haar vader te vinden was en hoe ze moest doen om bij hem te komen terwijl hij sprak kwam Asa zo langzame hand tot haar volle bewustheid en toen hij zweeg was ze volkomen wakker en toen schrikten ze er zo van dat ze daar stond te praten met iemand die in een heel andere wereld thuis hoorde dan zij dat ze hem niet kon danken of iets anders tegen hem zeggen maar naar binnen vloog en de deur haar toesloeg ze meende te zien dat de dwerg een heel bedroefde uitdrukking in zijn gezicht kreeg toen ze dat deed maar ze kon het niet laten ze was buiten zichzelf van schrik ze kroop dadelijk in bed en trok de dekens over de ogen maar hoewel ze zo bang voor de dwerg was begreep ze toch dat hij het goed met haar meende en de dag daarop deed ze gauw precies die hij had geraden aan de westelijke oever van de Liozajauwe een meertje dat vele meilen ten noorden van de Malenberg lag was een klein lappendkamp ten zuiden van het meer verhief zich een geweldige berg die Kiru Navara heette en zoals men zij bijna uitsluitend uit IJzeren bestond ten noordoosten lag een andere berg de Liozavara die ook veel ijzererts bevatten tegen die bergen op begon met een spoorleg aan te leggen vanaf Gelivare en bij de Kiru Navara werd een station gebouwd een hotel voor reizigers en een massa woningen voor alle arbeiders en insigneurs die hier moesten wonen als het ergens breken goed aan de gang was het was een hele stad met vrolijke, gezellige huizen die gebouwd werd in een streek zover naar het noorden gelegen dat de kleine versrompelde bergjes die het veld bedekten hun bladen niet uit de knoppen konden krijgen voor midden in de zomer ten westen van het meer lag het veld vrij en open en daar handen een paar Laplandse familie zich gevestigd zij waren daar een paar maanden geleden gekomen en hadden niet veel tijd nodig gehad om hun woning in orde te maken ze hadden geen rotsen laten springen en niet gemetzeld om goede en evenbouwgrond te krijgen ze hadden zich eerst maar een droge en prettige plaats bij het meer uitgezocht en toen hadden ze alleen een paar wilgestruikend weggehakt en een paar bosjes gras weggesneden om in bouwterrein in orde te maken ze hadden ook geen dagelang getimmeld en hout gehakt om flinke houten wanden op te trekken ze hadden geen zorgen gehad om het dak te leggen en te dekken of om balken en fensterkozijnen te maken of om deuren en sloten in te zetten ze hadden alleen maar een paar tentstangen stevig in de grond te slaan en het tentcel erover te hangen om hun huis zo goed als klaar te hebben en ook hadden ze niet veel moeite genomen om hun huis in te richten of te mobileren het voornaamste was dat ze wat dennen takken en een paar huiden op de grond sprijden en de grote pan waarin ze hun rendiervleesplachten te koken aan een ketting ophingen die bovenaan de top van de tentstangen werd vastgemaakt de kolonisten aan de oostkant van het meer die zo ijvig werkten om hun huisend klaar te krijgen voor de strenge winter zou invallen verbaasde zich over de Laplanders die nu hier in het Hoge Noorden al veel honderden jaren hadden rondgezorven zonder eraan te denken dat er beter bescherming tegen de kou en de storm nodig was dan dunne tentmuren en de Laplanders verbaasde zich over de kolonisten die zoveel zwaar werk deden terwijl er toch niet meer nodig was dan een paar rendieren en een tent om te kunnen leven op een middag in juli regende het ontzettend bij de Oceaoren en de Laplanders die anders in de zomer niet veel binnen waren kroopten allemaal in één van de tenten en gingen om het vuurzittend koffietrinken terwijl de Laplanders druk aan het praten waren onder de koffie kwam er een roeiboot van de kant van Kiruna en legde aan bij het Laplanderskamp uit de boot stopte een arbeider en een meisje tussen de dertien en veertien jaar de honden van de Laplanders vlogen hun tegemoet met luid en schel geblaf en één van de Laplanders stak het hoofd buiten de tent om te zien wat er gaande was hij was blij toen hij de arbeiders zag het was een goede vriend van de Laplanders een vriendelijk en spraksaanman die laps kon spreken en de Laplander riep hem toe dat hij in de tent moest kruipen je komt als geroepen Söderberg zei hij de koffiepot staat op het vuur niemand kan wat uitvoeren in de regen kom binnen en vertel ons wat nieuws de arbeider kroop naar binnen en met veel moeite en onder veel gelach werd er plaats gemaakt voor hem en het meisje in de kleine tent die al te voeren voor mensen was de man begon wel groot laps met zijn gast heren te praten het meisje dat bij hem was verstond niets van het gesprek ze zat stil en verwonderd naar alles om haar heen te zien naar de pan en de koffietafel naar het vuur en de rook naar de Laplandsen mannen en vrouwen naar de kinderen en de honden naar de wanden en de vloer naar de koffie koppen en de tabakspijpen naar de bond te kleren en uitgesneden werktuigen het was alles nieuw voor haar niets was zoals hij het gewend was op eens moesten ophouden met rondkijken en ze konden niet meer want ze merkte dat allen in de tent haar aankeken Seudenberg moest iets van haar verteld hebben want nu namen de Laplandsen mannen en vrouwen de korte pijp uit de mond en keken naar de plaats waar zij zat de Laplander die naast haar zat klopte haar op de schouder knikte en zij in het zweets goed goed een Laplandsenvrouw konk een grote kop koffie in die haar met veel moeite werd toegerekt en een Laplandsenjongen die ongeveer even oud was als zij kroopte ze de andere door tot hij bij haar kwam en daar lag hij haar maar aan te kijken het meisje begreep dat Seudenberg aan de Laplanders vertelde hoe ze een grote begrafenis had gehouden voor haar broer de kleine mats maar ze had liever gehad dat hij niet zoveel over haar had gesproken maar in plaats daarvan aan de Laplanders had gevraagd of ze wisten waar haar vader was de Dwerg had gezegd dat hij bij de Laplanders moest wezen die ten westen van Lyoseiore hun kamp hadden opgeslagen en ze had gevraagd of ze daarheen mocht rijden met een grinttrein want gewone treinen liepen nog niet op die baan om hem te zoeken allen, de arbeiders en de chef hadden haar zo goed mogelijk geholpen en een insigneur van Kiruna had Seudenberg die laps kon spreken met haar over het meer gestuurd om naar haar vader te vragen ze had geholpen hem te ontmoeten zodra ze in het kamp kwam ze had van de een naar de ander gekeken in de tent allen waren het Laplanders haar vader was daar niet ze zag dat de Laplanders en Seudenberg al ernstiger werden hoe langer zij samend praten en dat de Laplanders het hoofd schudden en zich op het voorhoofd klopten als of ze over iemand spraken die niet bij zijn volle verstand was toen werd ze zo ongerust dat ze het niet langer kon uithouden zo stil te zitten wachten maar Seudenberg vroeg wat de Laplanders van haar vader wisten ze zeggen dat hij uit vissen is gegaan zei de arbeider ze weten niet of hij nog vanavond hier in het kamp terug kan zijn maar zodra het weer beter is zal een van hen hem gaan zoeken daarop wende hij zich weer tot de Laplanders en bleef terug met hen praten hij wilde niet dat Azar gedegenheid zou hebben hem nog meer over John Azarxon te vragen het was morgen en mooi weer Ola Serca zelf de voortnaamste onder de Laplanders had gezegd dat hij Azar's vader zou gaan zoeken maar hij maakte geen haast hij zat voor de tent op de grond geherkt en dacht aan John Azarxon en vroeg zich af hoe hij hem de boodschap zou brengen dat zijn dochter was gekomen om hem te zoeken het moest zo gebeuren dat John Azarxon niet bang werd en wegniep want hij was een zonderling man en bang om kinderen te ontmoeten hij zei altijd dat hij zulke sombre gedachten kreeg als hij ze zag dat hij het niet verdragen kon terwijl Ola Serca zo zat te pijzen zaten Asa en Aslak de Laplandse jongen die haar de vorige avond zo had zitten aankijken op de plaats voor de tent samen te praten Aslak was op school geweest en kon zweet spreken hij vertelde Asa van het leven in Samenland en verzekerde haar dat de mensen het daar beter hadden dan ergens anders Asa vond dat ze het verschrikkelijk hadden dat zei ze ook je weet niet wat je zegt zei Aslak blijf maar een week bij ons en dan zul je zien dat wij het gelukkigste volk op de wereld zijn als ik hier een week bleef zou ik zeker gestikt zijn van de rook in de tent zei Asa zegt dat niet zijn de Laplandse jongen je weet niets van ons ik zal die wat vertellen waaruit je misschien begrijpend kunt dat hoe langer je hier bleef hoe beter je je bij ons thuis zou voelen daarop begon Aslak Asa te vertellen hoe het hier was in de tijd toen een ziekte die ze de zwarte dood noemden door het land was gegaan hij wist niet over die ook in het echte Samenland was geweest waar ze nu waren maar net jendland was het zo vreselijk geweest dat van de Samenlanders die daar in de bossen en op de Rotse woonden alle waren gestorven behalve een jongen van 15 jaar en van de Zweden die in de Rivierdalen woonden niemand was overgebleven dan de meisje dat ook 15 jaar oud was de jongen en het meisje hadden een hele winter door het eenzame land gezorgd om mensen te zoeken en tegen de lente en uiteindelijk elkaar ontmoet vertelde Aslak verder toen vroeg het zweetse meisje de Laplandse jongen of hij met haar mee naar het zuiden wou trekken zodat ze bij mensen van haar eigen stam kon komen ze wilden niet langer in jendland blijven maar niets dan verlaten hoeven te vinden waren ik wil je brengen waarheen je maar wilt zei de jongen de lente mijn rendieren trekken naar het westen over de rotsen en je weet dat wij die een samenland thuis horen moeten gaan waar de rendieren ons leiden het zweetse meisje was een kind van rijke ouders ze was gewend onder een dak te wonen en in een bed te slapen en aan een tafel te eten ze had altijd arme mensen veracht en vond dat zij die onder de blote hemel moesten wonen maar ze was er bang voor naar haar landgoed terug te gaan waar niemand was dan de doden laat me dan tenminste met je naar boven op de rotsen trekken zij ze tegen de jongen zodat ik hier niet alleen hoeven rond te lopen zonder ooit in mensen stemt te horen daar zij de jongen graag ja op en zo mocht het meisje met de rendieren meegaan op hun tocht over de rotsen de kunnen verlangden naar de goede rotswijden en liepen elke dag grote afstanden er was geen tijd om hun hut op te slaan ze moesten maar in de sneeuw gaan liggen slapen in de uren dat de rendieren stil stonden om te gaan zijn de dieren voelden de zuiden wind door hun pels gaan en wisten dat die over een paar dagen de sneeuw van de rotselingen zou vegen de jongen en het meisje zijn hartnaar lopen door de sneeuw die aan het smelten was en over het baksend ijs toen ze zo hoog op de bergen komen waren dat het naaldbos ophilt en de versrompelde bergjes zich vertoonden rusten ze een paar weken uit en wachten of de sneeuw op de andere bergvlakten zou smelten daarna trokken ze die op het meisje klaagde en heigde en zij vaak dat ze zo moe was dat ze naar de rivier daarin terug moest maar ze ging toch mee liever deed ze dat dan alleen gelaten te worden zonder een leven mens in haar nebeiheid toen ze op de rotsslakten waren gekomen sloeg de jongen een tent op voor het meisje op een mooie groene plek die bij hun rotsbeek lag toen het avond was ving hij de rendieren met de lijn melkte ze en gaf haar melk te drinken met hoog rendiervlees en rendierkaas dat zijn volk bovenop de hoogte had verborgen toen ze daar de vorige zomer waren het meisje klaagde altijd en was nooit tevreden ze wou geen gedroogd rendiervlees eten en geen rendierkaas en geen rendiermelk drinken ze kon er niet aan wennen neergebukt onder de tent te zitten of op het veld te liggen met niets dan een rendierhuit en wat takjes als bed maar de zoon van de rotsbewoners lachte wat om haar ventriet en bleef altijd even goed voor haar na een paar dagen kwam het meisje bij de jongen terwijl hij bezig was rendieren te melken en vroeg of ze hem helpen mocht ze begon ook het vuur aan te maken onder de pan waarin het rendiervlees zou gekookt worden water te dragen en kaas te maken het was nu een goede tijd het weer was warm en het was makkelijk om aan eten te komen ze gingen samen strikken zetten voor de vogels hangelde forellen uit de waterval en plukte wilde frambozen op het moegas toen de zomer voorbij was verhuisde ze zover naar beneden op de rotsen dat ze de grens tussen het naaldbos en de loofbomen bereikten en daar slogen ze weer een kamp op het was nu slachttijd en ze hadden hard werk alle dagen maar het was ook een goede tijd met nog groter overvloed van voedsel dan in de zomer toen de sneeuw kwam en ijs op de meren lag trokken ze verder naar het oosten in het dichte dennebos zodra ze de tent hadden opgeslagen begonnen ze met het winterwerk de jongen leerde het meisje draanen van rendierpezen maken, huiden bereiden kleren naaien en schoenen van rendiervel op sneeoschoenen lopen en rijden in de slee met rendieren bespannen toen ze het donkerig gedeelte van de winter door waren gekomen en de zon bijna de hele dag scheen zei de jongen tegen het meisje dat hij haar nu naar het zuiden kon brengen zodat ze mensen van haar stam kon vinden maar toen zag het meisje hem verwonderd aan waarom wil je me wegsturen zei ze verlang je om alleen met je rendieren te wezen ik dacht dat jij verlangde zei de jongen ik heb nu bijna een jaar het leven van de mensen in samenland geleid zei het meisje nu kan ik niet meer naar mijn volk terug gaan en in kleine huizen leven nu ik zo lang vrij op de rotsen en in het bos heb rondgesworven jaag me niet weg, maar laat me hier blijven jullie manier van leven is beter dan de onze het meisje bleef haar hele leven bij de jongen en verlangde nooit meer terug naar de rivierdalen en als jij Asa hier maar een maand beleef zou je nooit meer van ons weg kunnen gaan met die woorden eindigde Aslak de Laplandse jongen zijn verhaal en op datzelfde ogenblik nam zijn vader Ola Serka de pijp uit de mond en stond op de oude Ola verstond meer zweets dan hij wil wilde laten merken en hij had de woorden van zijn zoon begrepen en terwijl hij luisterde was het hem opeens duidelijk geworden hoe hij doen moest om aan John Assarson te vertellen dat zijn dochter was gekomen om hem op te zoeken Ola Serka ging naar Luya Sayoura en volgde de over een poos tot hij bij een man kwam die op een steen zat te vissen de visser had gereis haar en zijn rug was gebogen de ogen zagen moer rond en er was iets slaps en helplos over hem hij zag er uit als iemand die had geprobeerd iets te dragen dat hem te zwaar was geworden of iets uit te denken dat hem toen moeilijk was en die gebroken en moedeloos was geworden doordat het hem niet lukte je hebt zeker nogal wat gevangen John nu je zo de hele nacht hebt zitten vissen zij de rots bewoonen in het laps toen hij bij hem kwam de andere kreeg een schok en zag op het aas van zijn hengel was weg en hij kwam op het aas van zijn hengel was weg en geen enkele vis lag naast hem hij stak gauw een nieuw aas aan de haak en legde in in tussend ging de rots bewoonen naast hem in het gras liggen ik wou je wat vertellen zij Ola je weet dat ik een dochter had die verleden jaar is gestorgen en haar hebben we altijd in onze tent gemist ja dat weet ik zij de visser kort af schaduw over zijn gezicht als of hij liever niet aan een doodkentje herinnerd had willen worden hij sprak goed laps maar het geeft niets of hij je leven met treuren bederft zij de laplander nee, dat doet het ook niet en nu heb ik erover gedacht om een ander kind aan te nemen zou je dat niet verstandig vinden dat hangt er vanaf wat voor kind het is Ola ik zal je vertellen wat ik van het meisje weet zon zij Ola en vertelde de visser nu dat midden in de zomere paar kinderen een jong en een meisje naar de Malmberg waren komen wandelen om hun vader te zoeken en dat ze, omdat hun vader weg was daar waren gebleven om hem op te wachten maar terwijl ze daar waren was de jonger gestorven doordat hij bij het springend van een rots door een steenblok was getroffen en toen had het meisje hem een grote begravenis willen geven daarom beschreef Ola heel mooi hoe dat kleine meisje allen had overgehaald om haar te helpen en dat ze zo moedig was geweest dat ze zelf naar de onder directeur was gegaan om hem te spreken is dat het meisje dat je bij je in de tent wilt nemen vroeg de visser ja, zei de laplander toen we dit hoorden konden geen van ons zijn tranen inhouden en we zeiden tegen elkaar dat zo'n koe de zuster ook een goede dochter woorden zou en we hopen dat ze bij ons zal blijven de anderen bleven pooswijgend zitten men kon wel merken dat hij het gesprek alleen voortzetten om zijn vriend de laplander plezier te doen ze hoort zeker tot je stam dat meisje nee, zei Ola ze behoort niet tot de samenlanders misschien is ze de dochter van een kolonist zodat ze gewoon is aan het leven hier in het noorden nee, ze komt ver uit het zuiden, zei Ola en keek als of dit niets met de zaak te maken had maar nu begon de visser belang om de zaak te stellen dan denk ik niet dat je haar kunt aannemen zei de visser ze kan er zeker niet aan wennen in een tent te wonen als er niet bij is opgevoerd ze krijgt goede ouders en goede boers en zusters zei Ola Serka Koppig het is erger om alleen te zijn dan het koud te hebben maar de visser is geen steeds meer besloten te zijn het was alsof hij de gedachte niet kon verdragen dan een kind van zweetse ouders bij de Laplander zou worden opgevoerd je zei immers dat zijn vader heeft die bij de Malenberg woont hij is dood zei de Laplander knorrig heb je daar wel goed naar onderzocht Ola daar hoef je toch niet naar te vragen zei de Laplander verachtelijk dat kun je toch wel begrijpen zou dat meisje met haar broer alleen door het hele land gezorgd van hebben als ze haar vader in leven hadden gehad zouden twee kinderen zichzelf hebben moeten verzorgen als een vader hadden zou dat kleine meisje alleen naar de onder directeur hebben hoofdgegaan als haar vader nog leefde zou ze nu nog maar een ogenblik alleen zijn nu heel samenland roversprekt wat ze voor een flink meisje is als haar vader niet al dood was het meisje zelf meent dat haar vader nog leeft maar ik zeg dat hij dood moet wezen de man met de vermoeide ogen keerde zich naar Ola hoe heet het meisje Ola zei hij de rotsbewoner dacht na dat herinner ik me niet ik zal het haar vragen zal je het haar vragen is er dan al ja ze is bij ons in de tent ola heb je haar dan al bij je genomen voor je weet of haar vader het hebben wilt ik hoef me toch aan haar vader niet te stooren als hij niet dood is hoort hij toch tot die mensen die niets van hun kinderen willen weten hij mag blij zijn dat een andere zich om haar bekomert de visser weerp zijn hengel neer aan stond op er kwam beweging in hem de leven over hem was gekomen ik denk dat haar vader niet is als andere mensen zei de rotsbewoner weer misschien is hij iemand die door sombere gedachten wordt vervolgd zodat hij het niet bij zijn werk kan uithouden wat heeft ze nu aan zo'n vader terwijl Ola dat zei was de visser het strand verder op gegaan waar wil je heen voeg de lablander Ola dat is goed zei de lablander kom jij maar aan zijn haar kijken ik denk wel dat je vinden zult dat ik een goede dochter krijg dus weet diep zo haastig voort dat de lablander hem nauwelijks kon volgen na een poos zei Ola nu herinner ik me dat het meisje dat ik aannemen wil Asa John's dochter heet de ander begon nog harder te lopen en de oude Ola Serka was zo blij dat hij wel hard op had willen lachen toen ze zover gelopen hadden dat ze de tenten in het zicht kregen zei Ola nog ze is hier in samenland gekomen om haar vader te zoeken en niet om mijn pleegdochter te worden maar als haar vader niet vindt wil ik haar graag bij mij in de tent houden de andere liep nog harder ik dacht wel dat hij bang zou worden als ik hem dreigde zijn dochter onder samenlanders op te nemen dacht Ola toen de man uit Kiruna die Asa het ganzen hoedstertje naar het lappenkant had gebracht in zijn roeiboot in de loop van die dag terugkwam had hij twee mensen bij zich in de boot die dicht naast elkaar zaten en elkaar trouw bij de hand hielden dat ze nooit meer wilde scheiden het waren John Asserson en zijn dochter beide waren heel anders dan een paar uur geleden John Asserson zag hem minder gedrukt en moe uit en zijn ogen zagen helder en zacht rond als of hij nu antwoord had gekregen op wat hem zo lang angstig had gemaakt en Asa keek niet meer zo wijs en waakzaam rond als hij vroeger deed nu een groot mens om op te steunen en op te vertrouwen en het was als of ze nu weer een kind werd einde van hoofdstuk 35