 Tweede deel van Hoogstuk 16 van De Delftse Wonde Rokter. Deze liep je volksopname boven het publieke domijn, opname door Anna Simon. De Delftse Wonde Rokter door ALG Bosbom Tusa. Hoogstuk 16, tweede deel. Ach nee, ik was al lang niet meer buiten kennis. Ik kon alles horen en zien wat er omging. Dat was juist het huiverlijkste van mijn toestand, viel Bastiaan in, zich halverwege opheffende. Ik wordt nog weer kil koud van het gedenken, te horen dat men ons voor een lijk houdt, en als er in zulke met ons mee te handelen, en geen lid te kunnen verroeren, geen woord, geen kree te kunnen uitbrengen, om het tegendeel te doen blijken. Dat was als een voorsmaak van de hel, waarof God mij de werkelijkheid had willen sparen. Maar die ik verdiend had, verdiend ook aan jullie aan, door mijn dringen en dwingen uit menselijke hoogmoed, waardoor de ongelukkige, in vertwijveling, met moord op het geweten, midden in de nacht zijn enige schelplaats werd uitgedreven. Oh, wat aan mij geschieden, hoe gruwzame leiden het ook waren, was niet dan gerechtige straffen. Dit innerlijk bewustzijn bleef mij bij onder alles. De waardige jaar op Jans, die je kende van aanzien, deed mij vragen, die ik wel verstand, maar waarop ik niet vermocht te antwoorden. Mijn tong was voor land, ik was stom. Ik was te minstens zo ver gebracht, dat ik dit door tekenen te kennen kon geven, en daarom, heerschoud, ik bede u, aanhoor mij, en wil met ons de Heere God prijzen en eerig geven, al is het ook dat wij een mens dank hebben te betalen. Daarna begreep Jaakop Jans, de wonderen dokter, dat hier geen gewone artsenijen zou debaten. Hij zag eenwijle zwijgend en aarzelend op mij. Daarop knielde hij neer, hier, bij mijn legersteden, en beide mijne als versteende handen in de zijne vattende, bad hij met mij, voor mij, met luide stem, en met zulk een vast geloofsvertrouwen, alsof hij de verzekerdheid had, dat er verhooring na volgen zou. En ziet, ik voelde als een levensgroed, mijn aderen door tentelen, onder die bezielende aanraking, onder die plechtige gemenschapsoefening, tussen die man naar gods harten met zijn heer. Waar mijn instemming, mijn dankbaarheid, kon ik nog niet uiten. De verlambde tong wijgde haar dienst. Daar had de waardige medicijnmeester, als bij ingeving, het middel gevonden, dat mij nodig was. Hij rees op, en fluisterde mij zekere woorden in, die mij ganselijk door tilden, en mij het harte deden opspringen van blijdschap. Mijn tong was ontboeid. Ik slaakte een kreet van verrassing, van blijden verrukking. Ik kon met hem hot lof en dank brengen, voor de onuitsprekelijke dingen, die het hem had behaagd aan ons te doen. Ik zal de werken des heren vertellen. De rechterhand des heren is verhoogd. De rechterhand des heren doet krachtig gedaan. En Bastiaan, die als ingeeft verrukking de woorden van de psalmist tot de zijne maakte, scheen geheelde tegenwoordigheid van de schouten vergeten, die koel en strak inviel, als met opzet, om hem te ontnuchteren. En wat zei het Jacob Jans dan toch eigenlijk, dat u zo zeer trof. Hij is toch de man niet, om zich van dus genoemde toverspreuken of bezweringen te bedienen. Dat hebt ge met waarheid gezicht hier schout. Voor toverkonst en in groeulijkheden, die uit de duivel zijn, is hij de man niet. Viel vooral huilwitje in, Bastiaan wenkende, dat hij nu zwijgen zou. Toch deze was te veel ingeest heeft geraakt, om op die wenk te letten. Hij verkondigde mij de vervulling van mijn dierste wens, op mij tegelijk tot de diepste beschaming en verootmoediging strikte. Hij zei alleen deze woorden. De verloere zonen zijn het vaderhuis aangeland. Julian is door de heer gezocht en gevonden. Dat gaf mij een schok, of ik zelf uit de dood in het leven was teruggebracht. Nu ja, veel schoudt Gerrit in. Ik begrijp heel goed dat zulke berichten moet getroffen hebben. Gij die die jonker zulke een goed hart toe draagt, ondanks al het kwaad dat hij u heeft gebrouwen. Dat is prijselijk in u, en ik verheug mij met u in zijn terugkeer op de goede weg. Waarom je de waarheid te zeggen? Een miracle kan ik in dit alles nog niet zien. Het is meer gebeurd dat luiden die door heft gedrift of door eizelijke schrik sprakeloos zijn geworden, de spraken hebben weer gekregen door een nieuwe heft geschok. Zo ligt het geval hiernaar bij voorkomt. En is er stof om goede te danken? Daakt niets tegen zeg. Mijn zal toch wel en wijs doen, met het in de binnenkamer te besluiten en niet al te luid te stoffig, alsof hier wat gewonders waren geschiet. Ja, kopiëns heeft ons reeds geheimhouding aanbevolen, antwoordde vrouw Heilwig, zacht moedig, maar vast. Hij, die hier het werkt als heren heeft gevocht, maar zou wij ganselijk zwegen, ziet, de stenen zouden haast roepen, onze ondankt op beschaming. Neem dat, zowel scheidlieden zelf wilt, hervat is goud heretrogisch. Ik dank u lieder voor uw ophelderingen, en menen dat ik u lieder voorders het stilzwijgen over deze zaak kan toevertrouwen. Hij achter het beneden zich, om met dit weepend echt paar verder te twisten. Alleen voegt hij erbij met zekere schamperheid. Eek onderstellen toch, dat ook de graswinkel nu voort, dat uw gansere herstelling, en de heding uur wonen, nog wel andere middelen zal aanwenden, dan simpelig voor u te bidden. Zeer zeker achtbare heren, viel hij weet je in. Hij komt nog dagelijks, en wacht zelfs zeker kostbaar poedig, dat naar zijn zeggen zondelingen zeer, tot de genezing der wonen zal medewerken. Vandaag is hij er nog niet geweest, maar het zou heel wel kunnen zijn, dat hij in de laatste avond nog eens kom opdagen. De waardige man gikt er zelf geen rusten. Nu, zo mogen hij de patiënt niet verachterd vinden, spaks houdt Gerrit, die er gans geen zwak op had, door Jacob Jans op zijn verkenningstocht betrapt te worden. Zo ga lieder het nodig acht, hem van dit bezoek te spreken, kunt jij zeggen dat ik het bracht, omdat ik wel tevreden ben, met uw lieder handelwijze in de kouzen van jullie aan. Ik zal je vaartje best de Spaanse wijndoetdoek komen, Bastiaan, dat zal geen schade doen aan het herstel uw krachten. En zijn mantelnemende wilde hij gaan. Maar Bastiaan had in tussend met zijn vrouw gefluisd, en deze, terwijl zij Gerrit Meermann behulpzaan was in het omhangen van zijn mantel, volg op oud moedigetoorn. Sinds uwe achtbaarheid zo goed gunstig voor ons gestemd is, zou ik uw edelen wel een verzoek willen doen. Welk verzoek zal dat zijn? Spreek. Zou jullie aan niet konden ontslagen worden? sinds het zich met Meermann nu zo goed heeft geschikt. Hij is niet gevapt om die zaak, schoon het waar het is, dat deze hem grootelijk zou konden schaden. Zou de arme jonger nog steeds gevangen moet blijven, zou Bastiaan dan door uw gunst niet de vrijheid mogen genieten en bijweiden te bezoeken. Als Bastiaan weer hersteld is, hoop ik dat jullie aan weer een vrijheid zal zijn, antwoordde schout Gerrit ontwijkend. Maar in die niet achtbare heer, eens op de been, zal Meermann wel ras weer de oude zijn. Hmm, ik kan niet zeggen dat ik er voor ben, die twee samen te brengen. Beide zijn prikkelbaar, opgewonden, er zal al licht weer twist ontstaan. Vrees dat niet achtbare heer, sprak Bastiaan, wij zullen nu één van zin zijn, sinds hij mijn broeder is in het geloven. Zoveel te erger, jullie aan heeft nu tochal overhelling, om tot geestrijverij te vervallen. Dat zou er niet op verbeteren, als jij hem met psalmen en sermoenen in die neiging kwam te sterken. Dus al erg genoeg, dat Jacob Jant zich aan hem voor een wonderdoener uitgeeft. Achtbare heer, hier zekerlijk misvatting. Genoeg, en ik weet wat ik raafdenken moet, maar zo het er toekomen, mocht dat Bastiaan tot de jonker van Egmond werd toegelaten, boord hij wel te considereren, dat deze van voorname afkomst is. Hij mocht ook nog wel in de rang en voortuin zijn familie kan worden hersteld. Mogen de heer hem dat geven, met het hem geen schade doeleiden aan zijn onstervelijke zielen. Van daar zeg ik aan en toe, maar ik zou toch niet graag zien dat hij na een lospool en vecht uit te zijn geweest tot een ander uiterste oversloeg. Daar is nog een middenweg, en het is wenselijk dat hij die houden. En hiermee de zijt gegoed. Houd de gerust Bastiaan en doe mee het uren tot uw beterschap. Je hebt een goed wijf, en je zou er een paar naar mijn hart zijn als geluiden maar niet eenzelfde zwak had. Dat zwak is onze sterkte, spaak hij de echtgenoten, terwijl ze de handen in elkaar legten, met tranen van ontroeringen in het oog, nadat Helwig, eerbiedelijk, de schout van Delft uitgeleid had gedaan. Schout Gerrit had niet precies oorzaak om zeer voldaan te zijn over de uitkomst van zijn onderzoek. Maar toch maakte hij zichzelf diets dat hij gevonden had wat hij zocht, en dat hij stof had opgedaan om Jacob Jans aan te vallen over snoeverij op wonderkracht en boven natuurlijke tussenkomst, die alleen bestond in zijn verbeelding, terwijl men dweepers moest zijn als Bastiaan en zijn vrouw om dit gelovig aan te nemen. Maar al was hij voornemens zich die satisfactie te geven, toch fluisterde een geheime stem hem toe dat hij ten onrechte verdacht en ten onrechte beschuldigde, dat hij de woorden van Jacob Jans, wel in vroomig geestrift gesproken, maar geen sinds met de opwinding in het dwaarse zelfverheffing, onheerlijk en willekeurig had uitgelegd, en dat hij niet had gevonden wat tegendienstvoorstelling getuigde, zodat hij toch in zijn biddeste beschaamd was over zijn boos opzet, en vreemd genoeg vrevelig weg onder die schaamte. Daar echter ongegrond de toren de allerbitterste is, moest hij de designen luchtgeven, en zo kwam die allereerst neer op het gans niet onschuldige hoofd van Bartels, die d'r anderen dages winnig doorgestreken werd, overzeker geval met een kuipersjongen, en gedwongen werd de moeder schadelloos te stellen voor zijn afpersingen, zonder dat het hem duidelijk werd uit welke hoek die stormwind tegen hem was opgekomen. Terwijl Gerrit Frans meerman, verlucht door die kastijding, dit uitvloeistel van spijt en vrevel, zichzelf het toerekende als een daad van strenger richtvaardigheid, en de voldoeningsmaakte dat het daarvoor bij andere geldt. Waarheid is, dat de arme weduwen hem met tranen van dankbaarheid te handen kusten, en daarna aan ieder wie het horen wilde, de grote goedertierdheid van Schout Gerrit Preys, en vertelde hoe strikte billijkheid deze jegens haar had geoefend. Terwijl deze duchtige magistraat in zijn hart overlegde, hoe hij de waardige Jacob Jans lastig zou vallen over een werk van Christeke liefde, en hoe hij meest dienst geduld op de proef stellen, dienst lang moedigheid tergen zou. Eer hij daartoe echter gelegenheid vond, werd deze op gans andere wijze uit zijn rust opgeschikt. Jacob Jans werd naar Den Haag ontboden bij de advocaat van Holland. De oproeping was geschiet in officieuze termen, maar de klem der officiële wettigheid liet zich toch voelen door de vriendschappelijke vormen heen, en het was een boden van de Staten van Holland die hem het stuk kwam overhandigen. Na de zienswijze van Dr. Gaswinkel moest er onverweld worden gehoorzaamd. De ontvangst was niet strak officieel, maar amekaal en voorkomend. Wel, Dr. Gaswinkel, wil toch de onheuze handelwijze van uw delse buurman verschoenen, dat hij u bij zich tot zagen ontbied. Maar de zaak in kwestie kon u helemaal geen uitstel leiden, zodat ik mij weer eens ter delft bevond, en zo was ik wel genoodzaakt, u deze overlast aan te doen. De overlast heeft niets te beduiden, heer advocaat. Mag ik weten waarom ik ontboden ben? Allereerst ga zitten, Sparparneveld, hem een stoelwijzende. Wij hebben meer te praten, dan staande voed kan worden afgedaan. Die vergunning is me niet unwelkom, ik wil dan niet veel van vermoeienis, maar het is toch een stevige wandeling van delft tot in het haagse voorhoud. Te voet gekomen, zulke een eind op uw leeftijd, had ik dat kunnen vermoeden, ik had u laten afhalen. Waarom geen wagen genomen, tussen het eind ten dienste der publieke kauze dat ga hier zijn? Zou ik mogen weten in welk opzicht ik in deze geroepen ben, haar te dienen, heer advocaat. De schout van delft heeft mij geadverteerd, dat gij in het bezit waard, van belangrijke documenten, betreffen het de gepresumeerde aanslag, tegen het leven van zijn excelentie, de stadhouder. Verschoon mij, achtware heer, in het bezit van dergelijke documenten ben ik niet, alleenlijk zijn ze mij ter bewaring, toevertrout. Dat komt al vrij wel op hetzelfde uit, in zaken van justitie kan men zich met dergelijke onderscheidingen niet ophouden. Wie iets weet dat haar licht kan geven in twijfelachtige gevallen, die bewijzen onder zijn bereik heeft, die de waarheid kon uitbrengen, behoort dat uit te zeggen of uit te leveren. Met u wel nemen, heer advocaat. Schout meer man, schijnt u de waarde van de bedoelde stukken enigszins onjuist te hebben voorgesteld. Ze zijn ganselijk niet geschikt als bewijzen te dienen in een rechtszaak. Ze kunnen alleen strekken omzekere lidden op wie de verdekking zich toch gereed zich gevestigd heeft in een dubbelzinnig licht te stemmen. Sta mij toe waardige dokter, zelf te beoordelen, waar toe bedoelde stukken al of niet konden strekken, als ik er kennis van ze hebben genomen. Schout meer man had mij al vooruit verwittigd dat jij wat bezwaars maakt het om ze hem uit te leveren, maar tegelijk dat jij besloten waard ze aan mij ter inzage toe te vertrouwen. Ver oorloof mij u te zeggen dat Schout meer man mij in deze ondienst heeft gedaan. En wel met enige verdraging der waarheid. Toen hij de mogelijkheid stelde dat het aanvertrouwde stuk gerechtelijk van mij kon worden opgeeist, heb ik, onvoorzichtelijk wij licht en zonder erop verdachten zijn dat hij daaraf dit gebruik zouden maken, gezegd dat ik in zulk geval de advocaat van Holland als scheidsman zouden inroepen. En bij deze wel bewaard zou achten wat bij mij niet langer veilig waren. Wel, mijn goede dokter wil nu niet al te scherp te ver me zien, in het belang deschenen die gij onder uw protectie hebt genomen. Wij weten zoveel dat wij gerechtigd zijn het ergste te onderstellen en de klare naakte waarheid zodiet te onderkennen is kan alleen de onschuldige dienen, de schuldigen geen nadeel doen in die deze regissingen bewaardheden die wij al reeds op goede gronden hebben gemaakt. Ik heb eerbied voor u een nauw gezetheid van conscientie maar zij moet niet te ver gaan. Schout meer man met het schantse beleid van deze zaakbelast zou in zijn recht zijn de uitlevering der bedoelde stukken bijwege van justitie van u op te vorderen. Toch moet opschudding meiden en wens een achtbaar burger zijn een stad om gelegenheid te sparen. De uitvlucht die gij zelf hebt bedacht is volvaardig door haar aangegrepen. Wij willen niet in de blinden tasten waar wij een lichtstraal konden opvangen. Gij zou dus schuldig maken tegen de goede cause, tegen de persoon van zijn excelentie zelf indien gij hier uw mede hulp weigerd het. Mij dunkt, ik zie het u aan dat gij overtuigd zijn vangt mij in recht om die stukken in te zien. Ik houd voorzeker dat gij ze bij u hebt. Ik heb ze bij me, dat is de waarheid. Want nu ik toch bij u een edelheid werd geroepen, nam ik mij voor u ter raadplegen over het gebruik dat ik vanaf mij betrouw de document wilde maken. Wel nu, geef het mij dan ter inzage, zonder lange man. Ik vermag niets tegen de ijs van Slans advocaat, sprak gaswinkel, in het blijkbaar moeite kosten, hier toe te geven. Maar ik moet u een edelheid doen opmerken dat mijn intentie met dit papier een gans andere was. Van dat geloof ik Garnen, maar ik moet hier een weinigje de dwingeland spelen om best wil, hervat er Barneveld, haastig het papier neemend dat gaswinkel langzaam en aarselend de voorsheim bracht. Het geen mij in deze bezwaard, ging gaswinkel voort, is dat ik zo zeer gehaast werd door het op ontbod van uw edelheid, tot mij de tijd ontbrak om allereerst een onderhoud te hebben met de heer de Giselle, die dat van mij had verlangt. Ik heb nog moeite gedaan om zijn logies uit te vinden, dan te vergeefs. Al had jij dat uitgevonden, het zou je niet veel gebaat hebben, sprak Barneveld, even van het papier opziende, dat hij met belangstelling door zag. Gij zou de kooi toch ledig hebben gevonden, de vogelen zag aflogen. Is de baron de Giselle zo vertrokken, voeg gaswinkel verrast, en is het ook bekend waarheen? Naar Cullenburg, antwoordde Barneveld, even glimlachend. Naar Cullenburg, herhaalde gaswinkel, dat is toch vreemd. Om niet zo heel vreemd, dat ze toevluchtsoort van alle bankrouteers en de baron de Giselle heeft hij schulden, dat weet ik niet, maar hij is sinds lang valliet op het punt van eer, ondanks, misschien juist door die 2000 pistolen die ik zie dat hem verstrekt zijn door de heer de Longin, ging de advocaat voort, terwijl hij de ogen op het percament hield gericht. Nee, wacht, wij moeten zelfs de duivel niet zwartermaken dan er is. De Longin schijnt slechts de tussenpersoon te zijn geweest, om die belangrijke soms over te brengen en uit te betalen. Ja, wel, hier is de wissel waarop de Giselle Ressue heeft getekend. Dat getuigt nog niet eigenlijk tegen hem. In deze oorlogstijden is de correspondentie tussen Spaan's Brabant en de Stadse provincie nog zo gemakkelijk, nog zo veilig, om zonder grote precousien zulke soms gelds over te maken. De weg van het luikse gezandschap leiden over Brussel, wel niet ten naaste, maar het is niet vreemd op mijn juist deze koos. Maar nu, daar volgt wat de argwaan rechtvaardigt. De ene dienst is de andere waard. De zoon wordt aanbevolen, het doel van het gezandschap uit alle macht te helpen bevorderen. De vraag is nu maar welk doel? Het openlijke, dat een onderhoorgen van Philippse Tweede kan begunstigen, zonder dat men er hem een kiem van kan maken? Of het heimelijke, dat de nobelen vrijher van Grimswald gaat voorgesteld in uitvoer te leggen? Daar zit de knoop. De vermaningen van de vaardig zijn zeer gemoedelijk, maar zou haast zeggen dat er de rust van zijn oude dag aan hing, of die nobelen uitkomst al dan niet werd verkregen. De z'n schande, een edermand die de vriend van Oranje en Echtmond is geweest, en die God Peter het verbond daar edelen heeft getekend. In tijden van oorlog raken de begrippen van recht en onrecht, zonder linkser in verwarring. Hier aan onderzijden acht men zich ook gerechtigd, tot alles wat de vijand afbreuk kan doen. Dat stem ik toe. Zijn genaden van Nassau zou de stoutste en bloedigste inval in z'n koningslanden konden wagen zonder gewetensbezwaar. Toch, zover ik weet, heeft Marit nooit moorders uitgezonden op Philippse Tweede om zijn vaders dood te vreken. Dit exempl behoorde men aan Spaanse zijden na te volgen, of meent hij anders? Hoe zou ik, moord en verraad, konden goedkeuren of ontschuldigen? Maar is het zeker, dat de oude baronde Giselle juist op zulke crimen heeft gedacht, toen hij zijn zoon zo gemoedelijk vermaandde om alle vleid te doen, en tijd nog geld te sparen om het nevendoel van zijn zending te bereiken? Dat toch blijkt, dunt mij uit deze regelen niet. Dat stem ik toe, maar toch, als men Nota neemt van de bijanstandighelen, die zijn niet in zijn voordeel, dat moet ik erkennen. Schoutmeermann bleek te een volle overtuigde zijn van zijn culpabiliteit, juist op grond van dit stuk. Hoe heeft Schoutmeermann zo iets konden beweren? Hij heeft deze brief zelf niet gezien. Nee, maar het feit alleen, dat de baron, die zo trots en wederstrevig was, alleen op uw bedreiging, dat jij ermee voor de dag zou komen, zo getwees geworden als een lamp, en alles verklaard en toegestemd heeft, wat jij wilde, is toch een bewijs, dat de openbaring van dit stuk hem zeer ongelegen zou komen. Dat geloof ik zelf, maar hij kan daarvoor andere reden hebben, dan juist die welke Schoutmeermann erin ziet. Ieder heeft het recht, de uitlegger te zijn, van zijn eigen gedachten en woorden, zonderling van die welke men in een vertrouwelijk schrijven aan een zoon heeft neergelegd. Daar wij het echt er niet, in onze macht hebben, de vader zelf inlichtingen te vragen, had ik gehoopt, in een onderhoud onder vier ogen, de zoon tot de verklaring der waarheid uit te locken, zo met mij daartoe de gelegenheid had gegund. Alsof hij u de waarheid zou gezegd hebben, als hij op moord of hoog verraad neerkwam, reken daarop, hij zou hij simpelijk gezegd hebben, wat hij kwijt wilde wezen, en daarmee, daarmee zou hij niet van mij af zijn geweest, er zijn wel middelen om iemand gemoed te doorgronden. Ik heb goede dunk van uw mensenkennis, waarde dokter, maar toch, ik ga in deze liever op mijn eigen doorzicht af, dan op zijn uitlegging aan u. Er zijn geslepen filten, die als gladden alen, aan de hand ontglippen, juist als men meent, ze gevatten hebben. Veroorloof mij echter, u nog aan toelichting te geven, eergij het vondens der veroordeling veld. Uit de volle kennis, die ik door jullie aan heb verkregen, van de familiezaken des herende Giselle, zou het mij niet bevremden, dat de oude baron op particuliere aangelegenheden doelt, die hij zo dringend aanbeveelt, terwijl het voorthelpen en bijstaan der gezanten in het doel hun erzending naar het mij voortkomt, wel een weinigje als bijzaak wordt behandeld. Mogelijk alleen daarin gevoegd, omdat het in het eind een vriendendienst was, die door deze heren werd verleend. Bezie, wat ik u bidder mag, dat schrijven hun weilen uit dit oogpunt, en de bedoelingen van de oude baron krijgen een gans ander aanzien. Gij zei het spits vondig in het niet schuldig pleiten van uw klient, dat moet ik zeggen, maar uit de handelwijze van de zoon, zover wij die konden naaspuren, blijkt wel degelijk dat hij zich groter moeite heeft gegeven. Ja, tijd nog goud geeft gespaard om één der twee particuliere secretarisen van het gezandschap in zekere geheim zinnigen en misdadige ondernemingen bij te staan, terwijl ik hem niet van familiezaak heb horen gewagen, dan nu pas, ter ocasie van zijn voorgenomen reis naar Cullenborg. Daar ik diergelijke onverwachte invallen in tussen Wandtrouw ben ik zo vrij geweest, de graaf van Cullenborg te waarschuwen, deze reiziger in het oog te houden, als hij in zijn stad aankomt. Zo hij er aankomt, want de gans reis is mogelijk niet dan een pretekst om zich met goed fatsoen van hier weg te maken. Ik acht hem tot alles in staat, uitgenomen tot waarheid en eerlijkheid. Ik wendste dat ik uw kwaad vermoeden op goede grond kon tegenspreken, doch, hij lieve, geef u geen moeite om advocaat te zijn in het verloren proces. Mijn kwaad vermoeden rust op goede gronden, dus zijn eerste missie niet in deze provincie, en ik wantrouwde hem sinds lang. Het geen ik bovenal vrees te ontdekken, dat de prins van Oranje betrokken zou zijn in de duisteren meneen van zijn bedriggelijke zaak gelastigde, blijkt mij godlof uit deze stukken niet. Van u wacht ik inlichtingen die beter in uw macht zijn dan het zuiveren van de verdachte boron. Zeg maar alles wat jij weet van die zekere juliaan die zich aan echt mond noemt. Na het antwoord dat er volgt op deze vraag behoeven wij niet te luisteren. Uitspreekt vanzelf dat jaak op Jans met ijverg deze gelegenheid aangep om voor deze kleen te pleiten, zo hij hoopte niet in een verloren proces. Maar het bleek hem tot zijn groot uit de leurstelling dat de advocaat van Holland zich niet gerechtigd achten in deze uitspraak te doen, en op eigen gezag de loslating van juliaan te bewerken. Hij had uit een korte woordenwistelling met Maurits op dit punt de zekerheid verkregen dat dienst preventies tegen de jongkman dieper lagen dan had kunnen wachten, en Barneveld had zijn invloed op de jeugd stadhouder al te zeer nodig voor de grote staatsbelangen om die te verspillen door deze te dwarsbomen in bijzaken waar het dienst persoonlijke opvattingen gold. En hoewel grasvenkel zich veroorloofde op te merken dat recht doen aan een onschuldig verdachte geen sinds als bijzaak mag worden beschouwd. Zelfs door hem op wie de ganse last van het staatsbestuur rustte, dit gemoedelijk argument werd met laconische koelheid beantwoord. Vooralsnog was er niet zin te doen. Later zou men erop voor zien. De vraag van Jacob Janss of hij door tussenkomst van de advocaat ging gehoor bij Maurits zou kunnen verkrijgen om bij deze voor jullie aan ten voorspraken te zijn, werd heusselijk beantwoord met een toezegging in de verte. De grote veldheer de Republiek had van de staten nieuwe veldtenten te geschenken gekregen die bij de aanstaande veldtocht moesten dienen, en deze was daarmee zo ingenomen dat hij zijn reeds het laten opslaan in het Malieveld en dat deze dagen niet in het hoofd had, dan krijgs en schietoefeningen met zijn volk en zijn officieren. Men wachten zelfs graaf Willem Lodenwijk van Nassau in Den Haag omdat Prins Maurits zich met deze wilde beraden over grote hervormingen op het gebied daar krijgskunst, eer met een nieuwe veldtocht ondernaam. Mochten dan ook eens iets worden gedaan tegen grondsterder arme soldaten, merkte Jacob Janss aan. Het al op zijn tijd waarde gedokte, zo men alle verkeerdheden tegelijk wilde goedmaken, zo men kans lopen de gehele orde van zaken om ver te halen, en daarmee is niets of niemand gebaat. Patiëntie ook in deze, patiëntie aller eerst voor u in de causa van Julian, is u aanbevolen. En met die schralen troost kreeg de goede dokter zijn afscheid, die zich in deze wel niet kon beroemen wonderen te hebben verricht in het belang van zijn beschermeling. De advocaat zou voor deze spreken, de gelegenheid, dat was alles. Einde van hoofdstuk 16. We moeten in zijn kijkje nemen in de jonge huishouding der Gavine van Soms. De witte broodstweken hadden maar kort geduurd en de Lune Roos, zoals de Frans in het noemen, die er zich op verstaan, was ingevallen lang voordat de Lune de Mil haar laatste kwartier had bereikt. Het geen niemand verwonderen zal, die acht heeft gegeven op de vele brandstoffen die zich opgetast hadden rondom het jonge paar reeds bij de bruiloft en die maar een vondje nodig hadden om een huishoudig testvuur te doen om branden, dat niet licht geblust zou worden, omdat de oorzaak niet kon worden weggenomen. Verscheel van leeftijd, verschil van smaak, van karakter en eenheid van wil om niets volkander te wijken. Ter ene zijde, de zucht om te schitteren. Ter andere, de behoefte om een hoge rang op te houden en nog tijd boven, als huisgenote een zuster die zeer weinig geschiktheid had om als vredestichter op te treden. Naarlijks was de muziek en het gedruis der feesten dan ook verstomd, de vorstelijke gasten uit Delft weggetrokken en de overige genodigden voorgoed gescheiden om hun zweeks te gaan. Of reeds begon zich een gevoel van onvoldaanheid, van teleurstelling, meester te maken, van de jonge vrouw, terwijl het strak gelaad van haar gemaal al strakker begon te staan en zich op zijn hoog, jeugdig voorhoofd, reedst de rimpels der zorgen vertoonden. De leveranciers kwamen op dagen, door de geruchten die er gingen van hun financiële positie, ondanks de staties er voeren, tot zeker wantrouwen gestemd. De huis hofdmeester had gedaan wat hij kon om ze te stillen of het geduld te vermalen, maar hij vond zich toch te laat te gewonnen deze drukkende bijzonderheden de graaf mede te delen, die zeer koeltjes antwoorden dat hij er in voorzien zou. Maar hoe, dat is hij zelf niet, daar had gereed geld dat hij zelf bezat of ver en na niet toereikend was om te voorzien in de grote kosten die hij wel haast zou hebben te maken. Afs gouverneur van de Vestingsstad Hulst in Zeeland was hij verplicht wel haast zijn post te gaan betrekken, en zijn uitrusting en die van zijn geleiden, zijn paarden, de reizen, het voeltallig maken van zijn regiement voor de naaste monstering, op een ogenblik dat er verschil heersten tussen de algemene staten en die van Zeeland over de repartitie van het krijgsvolk en men dus de betaalmeester zonder geld liet aan de colonel-overlatende hoe hij het intussen met zijn volk zou maken. Dit alles legte hem verplichtingen op die met de opperingste van de Heerlijkheid Muntzenberg voorwaar niet waren te voldoen. Zijn eerste beweging die hij ook volgde, sinds de les dat men die wand gehouden moet toen nog niet werd gepredikt, was zijn vrouw de Raadbelegen die schrander en vinding rijk was en weer hulpmiddelen zeker nog niet waren uitgeput. Zij genoot enige inkomsten uit de vadelijke erfgoederen die in Holland gelegen waren, was in het eind vrouwen van oud-Pijerland en dat was gans geen ledige eertitel. Dat was het ook niet, maar laten we de Gravin Sabine er zelf over horen. Toen de graaf bij zijn Gamalyn Bennett had, had deze juist een conversatie gehouden met haar zuster François'en die haar nogal in beweging had gebracht. Het ging haar een verhoogde bloos op de wangen had gejaagd, zonder blakketsel. Dit stond daar goed bij het schitteren haar ogen. De jonge echtgenoot vond haar bekoorlijk en aasde niet haar dit te zeggen, als geschikte inleiding voor het min aangename gesprek dat hij had te voeren. Zij antwoorde koel en verstrooit. Haren gedachten waren vervuld met het voorgevallen tussen haar en haar zuster, en bij gevolg moedigde zij de Gamalyn niet aan op die toon daar liefelijkheden voor te gaan. Waar het is, mevrouw, voer hij voort, dat ik eigenlijk ook niet tot u kwomen om te schetsen of om u het hof te maken. Er is aanleiding om eens ernstig met elkaar te spreken en in goed overleg te treden hoe wij het schikken zullen met onze geldzaken. Nu jij toch daarop komt, George, zal ik bekennen dat ik zelf er over pijnste hoe dit vervelend chapitre met u te behandelen. Maar toch, het moet zijn, want behalve wat goud in mijn speelbeurs is al mijn gereed geld op, ik heb allerlei aankopen te doen voor mijn toilet en ik hoor van mijn kamernieuig dat deze delvenaars gans niet toeschittelijk zijn als het aankomt op het verlenen van krediet. Zo zult jij wel doen dergelijke aankopen nog wat uitstellen. Uitstellen, dat kunt jij licht zeggen, jij weet niet wat betekend als een vrouw aan zulke zaken behoefte heeft. Kleine gelen noemt men dat, en ze zijn het ook. Als men ze aan en bij ze geeft, worden ze nauwelijks opgemerkt. Alleen, als men ze mist, voelt men zich niet op zijn gemak. En ziet ieder het u aan, dat er iets was hapert. Een bloem of een veren in het kapsel, een borststrik, een waaiig, vers geparfumeerde handschoenen, allerlei in één woord dat ik u niet kan optellen. Dat is ook niet nodig, ik heb er toch geen verstand van. Alleen meen ik opgemerkt te hebben, dat jij een grote voorraad van die gelijke snuisterij had meegebracht. Zo is het, maar er moet nog altijd wat nieuws zijn. Het is er niet mee, als met uw rinkraag en gantalets, die men levenslang gebruikt. Ik wist niet, dat de wapenrusting der Edeldames zo weinig deugdelijk was. Het spijt me dat jij in deze zo onwetend zijt, want nu zult jij mij voor een uitzondering houden. Zelfs al waren dat, nog zou ik u niet beknibbelen in een wilde, die uw behoefte schijnt geworden, als jij, zelf, maar weet, hoe aan de gerede penning het te komen. Juist omdat ik dit niet weet, zou ik gijne zien, dat jij er mij van verzaagt. Ik, ik, dat is nu een inval. Ik kom u zelf waarschuwen, dat de huishofmeester nauwelijks weet, hoe de dagelijkse behoeften voor het gezin te bestrijden, want die dins de spreken van al het geen onze tafel vereist. Maar kan het zich moet dat al niet voorschieten, zonder ons mede lastig te vallen? Hij zegt dat hij redens lang in het voorschot is, en, ach, dat heeft niet te beduinen, dat achterstallige zal wel betaald worden, dat is van lateren zorgen. Ja, daar heb je gelijken, er is wat meer, dringend voorziening voordat, zal mijn staat en ere daaronder niet leiden, en de graaf deelde haar mede, wat hem zelf zoveel zorg en bekommering baarde. De jonge vrouw hoorde hem aan met coole bevreemding. Ik kan me niet begrijpen, graaf, waarom jij daarover spreekt, het zijn immers krijgzaken, hoe wilt je, dat ik u daarin zal raden of helpen? Ik vraag ook niet eigenlijk raad, ik weet zeer goed op mij te doen staat en welke maatregelen te nemen, alleen, ik heb geld nodig, gereed geld, en daardoor roep ik uw medewerking in. De mijne, mij denkt dat zou vrij beter wezen, graaf Maurits of de here staten in te roepen, dat zijn lieden, die geld moeten schaffen voor de krijgstdienst, naar ik meen. Maar ik heb u immers gezegd, hoe het daarmee staat, en een afwachting van de uitspraak de generale staten, die ik zelf te zorgen voor mijn uitrusting en die van mijn volk, of, zoals ik u reed, zijden, ik verzaak de plichten van mijn stand, het geld mijn eer zou bieden, de uwen, mevrouwen, sinds wij echt genoten zijn. Zoveel te erg gegraaf, want ik zie niet, hoe ik, met de beste wilde wereld, u hier van dienst kan zijn. Ik kwam u immers reeds vorm met de bekend en is dat mijn geld opwas. Ik wachte dat jij met gulheid en gallanterie daarop zou het hebben geantwoord. Daarin zou ik niet gefalleerd hebben, mevrouw, zodat u de middelen had gehad, maar nu het tegenovergesteld het geval is, wacht ik zulke edermoedigheid van u. Zeg maar hoe? Gij hebt toch nog inkomsten te wachten van uw heerlijkheid oud-bijerland? Ongelukkig niet, die zijn reeds met kerstmis betaald zoals de uzansie is. En is dat alles reeds op? Met het andere? Wat wilt je? Ik heb dit huis in bewoonbare staat laten brengen, met huisraad en tapasriën laten voorzien. Ik heb moeten zorgen voor mijn bruitstwallet, voor nog een paar deftige gewaarden daar te boven, voor kleding en voeding mij naar bedienen, in één woord, die soms meer dan besteed, maar wat er nog aan hapert, kan gevonden worden uit de gelden ons door de Staten van Zeeland vereerd bij ons huwelijk. Mar Sabina, waar denkt jij aan? Daar hebben we sinds van geleefd. De dringendste kosten van de breidoft zijn er mee afgetaan. De vereering aan de Hofprediker, de speelieden en het volk te paard bij de gemaskerde optochten. Hem wat niet al? Vraag er zich moet maar naar. Eerst met mij ontvang ik de huur van het huis te zagen, waarof de Staten van Holland mij de possessie hebben toegekend, hoewel ik juist met Frans Waze hoge woorden heb gehad op dit punt, daar zij blijft volhouden dat die inkomsten rechtens behooren aan Lameraal, onze oudste broer, alsof wij ons om die wildzang die in de vreemde zwerft moesten bekommeren. In elk geval hebben we ons allereerste bekommeren over onze eigenen zaken. Ik kan niet op mij wachten met de aanstalten voor mijn afreis. Gij schijnt wel haast te hebben om je vrouw te verlaten, George, sprak zij, met iets als verwijt. Een weinig in de hoop hem af te leiden van de hoofdquestie. Ik ben gehaast om op mijn post te komen, hernam hij cool, de vijand bedreigd sedand. Kan ik terugblijven van de veste, wie er wanneer mogelijk zullen belegerd worden? Dat zeker niet. Nu dan, Sabine, als gedit met mijn insight, wilt u een trouwe gade tonen en mij een offer brengen, dat u niet al te zwaar zal vallen, zorg hopen. Welk offer zou dat moeten zijn, was haar droge weervraag. Gij bezit schatten in Kleinodien. Ik vergniet dat gij ze verkopen zult, daar ik gevoelen dat het een jonge vrouw van uw rang hard moet vallen zich van zulke sieraden te ontdoen. Ik wens alleen dat gij u van zult spelen voor korter tijd, voor de tijd die wij nodig hebben om onze zaak op geregelde gang te brengen. Ik versta u niet wel, geloof ik. Een deel daarvan wens ik met uw goedvinden te verpannen bij India Lombarden, zoals menigmaal wordt gedaan. En wie zegt gij het? Ik heb daar meer dan eens in mijn leven toe moeten komen. Ja, ben men eens geëindigd met de beleden te verkopen, zo hoge boeken als dat slag van volk van ons vergt. Toch wil ik voor u doen wat ik kan, maar is het niet oefoegsaam en zal het niet wat optienbaren, zodat het mocht bekend worden, dat wij nu reeds zulke gebruikmaken van de huwelijksgeschenken dergieren staat en een anderen. Moeten het dan juist deze zijn? Ik heb geen anderen te missen. Hoe? En dan was geen stuk van uw bruidsgevaat dat niet schitterde van Edelgesteenten, maar je kan toch niet denken dat gij met gekleurd glas hebt gepronkt. De paren en Edelgesteenten waar je men de klederen portuurt zijn zelden van grote waarde, maar overigens waren het al een juwelen van het echte water, paren van de zuiverste soort. Dan begrijp ik mij niet. Nog ik, dat gij, die een Duitse graafzijd mij zulke vragen kunt doen. Gij kent immer z'n gebruik. Hij zag haar strak aan met koele bevringing en trok de schouders op. Een vorstelijke bruid wordt op haar trouwdag getooid met al de juwelen en sieraden die de verschillende ledenhaar en familie konden samenbrengen. Zo waren die kostbaarheden niet uw eigenen. Wel, nee, hoopt gedat konden denken. Een enkel paarlsnoer, een armband en wat speelden en ringen uitgezonderd die geen beduidende waarde hebben, behoorde het alles aan mijn moei, de Palsgravin, aan de hertog in Van Luneborg, aan de landgravin van Hessen, uwe en mijne koezine, en toen deze of hunne zaak gelasterden weer naar hun land terugrijsten, moest er de kleinoodie in mee, dat sprak vanzelf. Wie had konden denken dat de dochter van Echmond zich aanstellen zou als een kraai die zich met geleende federen tooid, sprak hij met bitterheid. Zijn ergonies werd verscherpt door de grievende teleurstelling naar het redmiddel dat hij het willen aangrijpen, hem dus ontsonk. Zo de dochter van Echmond had kunnen raden dat de graf van Soms meer zou zien op de schitterende bruidstoei dan op de bruid, zou zij hem deze teleurstelling bespaard hebben, hij nam zij. De bitterheid stuite af op gekrenkte trots. Sabina, ik heb u lief om u zelfen en jij weet het wel. Wij wisten het vanokkandig dat wij geen vermogen hadden naar evenredigheid van onze afkomst en stand. Maar zo gij mij gezicht had dat uw bruidstooi, die een vorstelijk voortuin vertegenwoordigde, niet dan geleende pronk was, zou ik u geraden hebben om in alles matigig, voorzichtiger te werken gaan, en bovenal geen manier van leven met u hebben ingesteld die zo hoog boven onze krachten gaat. Gij zou toch niet gewenst hebben dat wij gingen leven beneden onze stand? Er kan nog veel besnoeid worden in onze omslachtige huishouding eer wij onze stand oneeer aandoen door te grote eenvoud. Hij nu weet dat hij over geen kostbaarheden hebt te beschikken die desnoods te gelden kunnen worden gemaakt, wordt het hoogtijd hier in huis alles op eenvoudiger voet in te richten. Waar denkt gegaan George? Ons verminderen? Onze bedienen zouden ons met minachting aanzien zo wij er toe over gingen. De bedienen die ons daarom de behoorlijke achting weigeren konden op staande voet hun afscheid krijgen. Ik versta het zo. Doe gegaan u en zijden wat gij goed vindt. Ik voor mij zal de eer van mijn huis blijven ophouden zoals gewoonlijk. Ik ben niet getrouwd om vernedering te ondergaan. Gij bent getrouwd zoals ieder andere vrouw om uw echtgenoten gehoorzaam en u naar zijn wil te voegen. En wat mij belangt, ik ben het niet om mij door het speelzucht en de zwaazer hoogmoed van mijn germanin totaal te laten ruineren. Zo het u niet beliefd betere order op uw zaken te zagen zal ik het zelf doen. Het antwoord liet zich niet wachten. Het was scherper en weer pastiger dan het der zwakkere die daarom boven een slechte zaak voor stond geraden was. Dit lokte fellig dreigende repliek uit van de schravenzijde die vergat dat het zwakkere vat de verwende vorstendochter met zachtheid behoorde geleid te worden en die grof werd na koel en hart te zijn aangevangen. In één woord de vulkaan van de huiselijke twist kwam tot een uitbasting en braakte haar gloeiende lava in brede stromen uit. We werpen de sluier over dit smart electoneel waarbij ieder hunnig op het ijverigd bezig was om eigen levens geluk te verwoesten in het hart van de weerpartij. Het eindigde tot beide beschaming door het tussentreden van Jungfaf van Svaazen die met haar koel gezond verstand maar witser luim beide partijen tot zwijgen bracht toen ze beurtelings in het ongelijk te stellen en de toegebrachte wonen als met het brandeizig haar tong tot de schooien dat heette nu de verzoening. Tot een openbare oorlog kwam het niet weer er werd zelfs een vergelijk getroffen waarbij de modus Vivendo geregeld werd voor het vervolg maar de wortelder bitterheid was daarmee niet uitgeroet en bleef wedelig tieren in de diepte. De vormen bleef hun voortaan bewaard Nieuwe aanleiding tot strijd werd vermeden maar juist die ijzige koelheid nu voortaan onder hoffelijke manieren vermond getuigde van een innelijke verwijdering die van het slechtste betekenis was voor de toekomst van een echterlijk heil. De graaf vertrok naar de haag om rond te zien naar de middelen om orde op zijn zaken te stellen. De gravin bleef achter in een staat van diepe neerslachtigheid waarvan ze de oorzaak in het omringende zocht in haar lot in de treurige verplichting van een hoge rang te moeten ophouden zonder de middelen daar toe. In haar echtgenoot die haar niet begreep en die haar wilde vernederen en overheersen. In haar zustig die niets voor haar over had en die haar kwelde in plaats van haar te beklagen. In de stad Delft waar mijn eigenlijk niet wist wat Liede van Rang toe kwam. In haar bedienen die roekeloos en onverschillig waren. In alles met één woord behalve in hetgeen waar zij het bovenal te zoeken had in haar eigen zelfzuchtig en ontevreden harte in haar eidelheid en haar streven naar de grootheid des levens zonder hogere zucht naar zedelijk grootheid. In het zich begrijpen aan het schijn in het voorbijzien naar werkelijkheid in het zoeken van die wereld die voorbijgaat met al haar begeerlijkheden. Was hij nu van haar behoogelingen teruggekomen waar haar huiselijk geluk waarmee zij zo roekeloos gespeeld had als een gebroken spiegel in scherven voor haar voetenlag en gevoelden zij de leegte die dit alles overliet genoeg om naar betere dingen om te zien. Om daar antwoord op te krijgen moet waar bespielen in haar eenzaamheid bij haar toilet. De grote bezigheid van de dag voor een vrouw van haar stand en zin. Maar het is reeds tien uren in de voormiddag en dus vrije laad in een tijd toen het noemmaal bij de meerdereheid reeste twaalf en werd gebruikt en nog zit de gravine in halfliggende lusteloze houding op haar divan van goudlaken en hoewel haar karmineer bezig is allerlei onombeelijke overtolligheden klaar te zetten planquetzel, goudpoedig, welriekende wateren en dan lagen een rijke met goudborduur suggestieerig gewaarden ter keuze over de Spaanse rugtoenen uitgespreid toch geen sabine van soms nog geen haast te hebben zich te laten kleden en op de torien en wel verer van zich aan de zorgharen kamervrouw over te geven bleef zij in haar ruime kamerjapont van gildemast met wijde loshangende mouwen gewikkeld liggen terwijl haar lichtbruinelokken ongebonden en onopgedresst in achterloze losheid overhals en slapenvieden Sabine van Echmond was schoon geweest in de bloei van haar jeugd zij kon het nog zijn in de volle rijpheid des levens maar haar 33 jaren waren niet over haar hoofd gegaan met al hun lief en leed zonder wat schennis te plegen aan haar schoonheid aan haar vriessheid zoals zij daar nu lach was zij niet eens bevallig zij had het hoge voorhoofd van haar vader maar orderloze locken vermonden het en een matte bleekheid door geen kunst verholpen over toog haar gelaad en deed de scherp trekkend sterk uitkomen zij had diepe donkerblauwe ogen waarmee zij toveren kon en boeien als ze wilde behagen maar zoals alleen met haar vrouwen en achter het overbodig zich aangenaam of bemiddelijk voor te doen ze klaagde dat ze zich zeer onlustig gevoelde Reeds moeder was van de dag eer die was aangevangen ze had eigenlijk nog haar bourjour nog haar belumeur haar dienstjifters waren wel in de gelegenheid geweest dat op te merken al hadden ze zich gewacht dat het tonen Brigitte de oudste van de tweede jaar nu omgaven was een Vlaamse van afkomst had haar Reeds vergeld in haar omzwervingen door Frankrijk en Duitsland genoot sinds lang haar vertrouwen in zekere maten en meende zich een zachte vermaning te kunnen veroorloven nadat ze haar jeugdige gezellin een wenk had gegeven om zich te verwijderen Kom, kom uur je naden moet zich te laten kleden dit zal de derde dag zijn van dit lusteloos pruinen dat nergens toe dient dan u zelf van streek te maken de nacht was rustig ik heb haar mij van overtuigd sinds ik een paar malen naar mijn lieve vrouw ben komen zien maar het dromen Brigitte de dromen waren benauwd om haar krankzinnig af te worden de heugnis van bangedromen verdrijf mij best door wat afleiding als eerste satijne keus mijn vies toegesnoerd en die lokken sierlijk zijn opgetuid en met goudpoeder overstrooid dat ze schitteren in het lieve zonnetje als schuld in straalkens dan krijgt me vrouw weer behaagje in zichzelf en al die nevelen van onlust zijn na geestigheid zullen verdreven zijn voor wie zal ik mij kleden maar optooi in Brigitte ik heb geen bezoeken meer te wachten sinds ze delven naars menen te kunnen volstaan nu ze me eens hunne opwachting hebben gemaakt ik kan toch alleen geen gast mal aanrichten ik denk vandaag niet uit te gaan ja, het is wel hard dat moet ik zeggen voor een jong gehuurde vrouw dat die verwendste oorlog zo weinig je spijt kreeft nog maar zo kort gehuurlukt en nu al eenzaam neer gezeten de ravine beet schapt de lippen en verkropte een zucht terwijl ze met zekere bitsheid hervatten de graaf is nog niet voor goed vertrokken beschiet hij is simpelijk voor een post naar zagen gegaan om aantal te maken voor zijn afreis naar Zeeland hoe jammer dat we vrouw niet mee is gegaan voor de afwisseling dat zou gezellig is zijn voor peilen wat praat gaat toch van gezelligheid precies alsof die in onze stand kon bestaan dat wist de Kimmers vooruit dat de graaf niet als een simpele burgerman aan mijn zijde zou blijven moest hij niet naar zijn post in de vesting hulst dan zou hij toch bij zijn excelentie in het leger zijn en Sabine meende onder het masker van hoogheid de pijnlijke wonden te vermonden die de Kamerjuffer wij ligt om haar te peilen wat onzacht had aangeraakt ik heb niet voor niet het voorrecht gehad uit je naden te gezellen in alle vorstelijke en adelijke huizen waar zij in vroegere jaren heeft vertoefd om dus onwetend te zijn van de wijze hoe die huis zouden gegaan antwoordde Brigitte maar toch er zijn uitzonderingen en ik had gehoopt dat mijn isje liefde vrouwen met haar noobelige maal daartoe zou gereken worden grijpt u van gist Brigitte we gaan in de gewone gang spakt gravin vieren met zekere bitterheid maar ze werd nog bleker dan er iets was en haar onderlip trilde van innerlijke spijt zeker alles zou anders zijn had ik met de naam van Echmond ook de vroeger rijkdom van mijn geslacht in het huis konden meebrengen nee, maar lieve vrouwen nu doe je je naden de schaaf onrecht niet die glans heeft hij u niet gezocht daarvoor is hij zelf te eenvoudig en te degelijk en ik te wilderig en te luchthartig voor zo'n deftig bedachtzaam personage Ripsabina plotseling heftig aan luid als met een opwelling van drift die zij niet wist in te houden zeg het maar uit wat gedenkt Brigitte want ik weet het maar al te goed alles is hier tegen mij tot zelfs de vrouw die van de jeugd af aan lief en leed met mij placht te delen en Sabine paste uit in een zenuwachtig schrijn nee, voor waar? dit is eitje dan een weinig kwade luim dit is een ziekelijk versreinsel spakt Brigitte verschrikt en meewarig het hoofd schudd mevrouwen moet haar mee achter opgeven en het niet verzuimen met diegelijke kwal moet men voorzichtig zijn vooral bij een jong gejuwde waren best naar een medicijnmeester om te zien ik geloof zelf dat ik niet wel ben hernam Sabine het is zich wat schaamde over de uitval waarmee ze zich had bloot gegeven tegen hovaar kamervrouw ik gevoel mij zo onrustig zo wonderwee zo zondeling prikkelbaar zie, nu bevrouwen haar staat wil er kennen zullen wij trachten naar paad voor te zoeken zal ik een Chinese her laten roepen ik kenne de Genese heren niet tot delf nog niet genoeg om mij zo ineens aan hen te vertrouwen de meeste maken u erger door de walgelijke medicijnen die ze uit de slikken geven bij een licht onwelzijn hen zie er werkelijk gevaar is Marto zet de patiënt af met koppen en laten nebrogit tegen een dokter zie ik op denk je de originele Chinese meester dat wil ik wel geloven maar juist in een geval als het uwen zou dunk me de wonderdoctor te pas komen de wonderdoctor en Sabine zag haar half ongeloovig half nieuwsgierig aan is er hier een wonderdoctor te delft een duchtige dat verzeker ik u je naden een zulke die je mogelijk alleen met het aandien de ogen zou koniginesen die al vooruit weet te raden wat er hapert al heeft zij de patiënt niet eens gezien dat is toch wel wat krasprigiet zij er graf in even glimlachend ja mij is nogal wat anders van hem te vertellen als het de minste waar is wat ziekmond van hem zegt die nogal je kennis heeft onder de delfse burger luiden en wat zegt ziekmond dan van hem dat hij zonderling bedreven moet zijn in het stoken en distilleren en allerlei konsten en krachten uit de natuur kruiden weet te trekken en dat het daaraf komt dat hij zulke wonderkuren verricht stoken en distilleren hij nam de gravin wie ogen schitterde zo hij in zijn goudmaker waren prigiet dat zou heel wel kunnen zijn want hij is zo mild voor de armen dat de kleine luiden van delft en op de handen draagje ja als hun vader en voetster her eer en lief hebben zoals het altijd gaat zijn er ook wel die op hem afgeven maar die zijn de minsten en die vrezen hem zonderlingen zeer niet vreemd want daar wordt van hem gezegd dat hij haar stem daalde als deurte zij het haar niet zeggen dat hij de donel opwekt oh kom prigiet dat zijn sprookjes hij nam de gravin maar er lag zeker ontroering in haar stem zo is zijn heksemester een duivelskunstenaar ging zijn lachend voort al om zich over die indruk heen te zetten nee nee ui je naden zal zich bijzondergen met zulk kwaad van hem te denken het moet een oprecht te vormen zijn een godzalig man die uren aan een of zijn knieëlig te bidden in zijn kluis zoals de luiden vertellen die hem bespieden door de reten van zijn deuren en vensterluiken in zijn kluis zoals zijn halve hermit juist maar een halve hermit hij houdt zich niet opgesloten als die kwezels doen hij treedt maar flink door midden in de wereld men ziet hem teavond een mortje op straat geen maak maar waardelijk zo nieuwsgierig naar hem dat ik hem wel eens zou willen spreken bat het niet dat kan zeker niet schaden zou Sitchmond u kunnen zeggen waar hij woont wel zeker u is je naden hier vlak naast uit de bovenkamers kan met zijn grote vrije kruidtuin en zijn stoekhuis zien vanaf hij zo dichtbij woont ga je zelf hem dan vragen of hij een schielig pijn wil komen laat hij weten precies dat ik hem ruim belonen zal als hij mij van die wonderig naar geestigheid geneest belonen u je naden moet je wachten van beloning te spreken dat kan hem vergannen na ik hoor accureeerd hij al zijn patiënten om God wil ik heb van eens gehoord dat het de allerduurste zijn die niet betaald willen worden dacht dat zij zo ik moet die man zien of ik zou ziek worden van nieuwsgierig verlangen de wonderdokter vind reeds aan hier een cure te doen want de gravin reeds op uit haar lusteloze houding zwak met zekere opgewondenheid en trat naar haar kaptafel waar zij zelf op beschikten van het oordeloze beeld dat haar spiegel terug gaf zacht wat begieten ga niet heen vorige moment die wild hangende haren wat terecht heb gemaakt dat is mijn lust dat is mijn dienst mevrouw en reeds ving de goede prisiet aan met dat nu te werk in diezelfde ogenblik trat de jongere kamer je verongroep binnen wat is er jozien vocht de gravin uw genaden daar is de dokter gasvinkel gezegd boot die vraagt of mevrouw de gravin hebben om een zinnetje gehoor wil verlenen wie zegt gij voeg sabine zit op de prisiet de kerenen dat dat is de wonder dokter gip deze door verbazing zo getroffen dat ze de ivoeren kam uit de handen liet vallen einde van het eerste deel van hoofdstuk 17 tweede deel van hoofdstuk 17 van de delfse wonder dokter deze liep je volksopname bood het publieke domein opname door Anna Simon de delfse wonder dokter door alg posbom toesta hoofdstuk 17 tweede deel nu dat mag een wonder dokter heten die zo precies komt op het ogenblik dat men hem nodig heeft spakt de gravin zelf wat ontdraan van verrassing uurtje naden zal er nog een andere dingen van hem zien zou begint terwijl zijn friseer ijzer ter hand nam moet ik zeggen dat uw genaden hem ontvangen zal voeg je ozin wel zeker kind maar laat even wachten ik ben nog niet gekleed ik kan maar nog niet vertonen zoals ik er nu uitzie oh voor een dokter voor deze dokter bovenal doet er dat niets toe daarbij in de tijd dat je wil zien hem heerwaarts hinlijt heb ik die mooie lokkennabbeld opgetuid en dat is alles wat er nodig is om er als een belang wekkende patiënten uit te zien wat was het om zich dit voorkomen te geven of deed de gedachte een wonder dokter bij zich te zien haar werkelijk enigszins aan zeker is het dat sabine van soms zich wil niet neervallen op haar divan rinnend of haar een huivering overviel en met trekken die onrust en spanning tekenen toen je zien de onze vriend jacob jans had binnengeleid liep ze schielig weg ken haar blij dat ze haar af was Brigitte daar aan tegen had graag willen blijven maar ze begrepen uit zichzelf dat een consult met een wonder dokter absoluut onder vier ogen moest plaatshebben en ze verwijderde zich nadat ze staan naar de eerste begroeting de komende met grote verwonderde ogen had aangestaard mevrouw van soms richt zich even op ter hoffelijke herwelcoming terwijl ze sprak wel door de graswinkel dat heet ik komend als geroepen ik gevoelde me iets wat onwel gewerp me juist aanbevolen als zo'n treffelijk medicijnmeester en daar staat genu vormen uit uzelf de gafin was geheel bekomen van een lichte huivering die haar door de leden geleed bij zijn binnetreden zelfs wat ontnuchtigd en teleurgesteld was dat nu de wonder dokter hij zag haar uit als ieder gewoon deltsburgig alleen de lange grijze baard was wat ongemeen maar hij had minstens een slepende grijne samach en een gordel met cabalistische tekens moeten dragen zou hij beantwoorden aan het geenzijdag te zien komen dat geeft mijn moed voor mijn boodschap mevrouwen te vernemen dat ik niet ongelegen kom spakjaar kopjans zijn hoed afneemende en nu wat nadertredende hij hebt een boodschap aan mij en van wie voeg zij verwonderd van mijn schapkens mijn armen bedoel ik verbeterde hij toen ze hem bij die uitdrukking wat cool en bevreemd aanzag allereerst om je te danken voor de gulle weldadigheid aan hem bewezen ik ik zou de weldadigheid de wezen hebben aan uw armen daar weet ik waarelijk niets van na ieder feestmaal tijdens de bruitstagen gewerkt mijn ruime bedeling van de eelste spijzen voor de zieken en nooddruchtigen die ik heb te verzorgen oh bedoelt hij het zo dat is wat anders ja er wordt hier veel weggegeven geloof ik maar daar moet geen sigmoen de hoofdmeester verdanken dat gaat buiten mij om dat spijt mij voor uw genade want op die manier hebt hij zelf een weinig vrucht van uw gaven ik zie niet welke vrucht ik ervan zou moeten wachten men zegt de dankbaarheid haar armen betekent niet veel daarom is het best een wel te doen en niet om te zien verschoon mij het is juist omdat men wel doet zonder omzien dat men zo vaak over ondank te klagen heeft grijp begrijp toch wel waardige heerdokter dat ik de midden van die feestdrukken mij niet kon verledigen met zelf de spijzen uit te delen die er voor de armen overschoten spak zijn met een opkomend misnoegen ik begrijp zeer wel dat de gelegenheid van uw staat zulke persoonlijke uitdeling niet veroorloofd maar ik betreured dat dit goede werk zo gans buiten uw medewerking schijnt om te gaan sinds er in iedere gaven een verborgen zegen ligt allereerst voor de gever zelf gescheint nogal een goede werken te hechten geleerde heer men zegt gij zelf doet veel goed hernam zij met een spijte glimlachje ik hecht aan alle goede werk in iedere zin uw genade hernam hij mits mensig slechts niet inbeelden een verdienstelijk werk te doen want met alle verleid en inspanning kunnen wij toch niet dan enige zwakken bewijzen van liefde wederom gegeven aan die god die ons het eerst heeft liefd gehad en ons alles gegeven heeft zelfs het vermogen om te zijn er ere iets was voor onze naast hem te verrichten ik wist niet dat ik mij op mijn verdiensten had beoond vocht de sabine hem toe met zeker hoogheid ik sprak dit voor mij zelf en me vrouwen maar ik acht mij toch verplicht uw genade te waarschuwen dat mijn gans geen goed werk doet met het gedachtloos wegwerpen van zijn overvloed doe wel en zie niet om is de regel die ik heb zien volgen door elk die met milde hand kon geven niet omzien dat ben ik met u eens maar wel degelijk toezien of de gift zou jammerlijk kunnen dolen oh wat zegt dat hernam zij met ongeduld even de schouders ophalen er wordt je toch zoveel wegwerpen maar mijn lieve vrouwen gun mij u te zeggen dat dit ganselijk niet wel gedaan is onze herjezes zelf die zijn het duizenden spijzachten met enige broden verwaardigden zich wel toezien dat de bokskens niet verloren gingen zo wij hieraan geen exemplen nemen zijn mij geen goede rentmeesters geloof mij daarin mijn waarde her ik geloof u maar verschoon mij het is mijn trouwen of ik de hofpredeker van zijn excelentie hoerde en ben op mij in de waan gebracht dat ik een medicijmeester zou zien wil verschonen m'n vrouwen in mijn praktijk ben ik gewoon de genezing der zielen te zoeken nevens die des lichaams ik verzoek u te denken dat ik simpelijk over enig onwelzijn des lichaams heb geklaagd en niet over kankheid der zielen dat herinner ik mij uurgenade en toch wil het vrijmoedig woord vergeven toch zou het mij niet verwonderen zo de kwalen die niet gevoeld werd juist de dringendst voorziening eisten gij zeid stout in uw zeggen dokter graswinkel ik heb de moed der liefde m'n vrouw de gravine houdt mij te goede zo ik iets was in de mildheid daaraf ben te kort gekomen en nu mag ik weten wat er eigenlijk aan hapert maar dat wens ik juist van u te vernemen hernam ze met het kwade luim daarvoor raadpleegt mijn dokter en gijden zij heb mij nog wel als een wonderdoctor aangekondigd dat is een valsche voorstelling maar vrouw de gravine die niet van mij uitgaat ik weet wel dat er kwakselvers zijn die zich voor zo iets uitgeven maar in zulke ben ik niet ik ben simpelijk dokter der armen en wordt slags bij uitzondering geroepen ter dienste der liefde van aanzien en is het u tegen om die laatste uw zorgen te wijden voeg zij ik ben tot de dienst van elk wie goed vind mij te raadplegen alleen mensen tellen mij geen ijs in boven m'n vermogen ik moet weten waarover geklaagd wordt zal ik hulp en lene ging kennenrijken dat valt me tegen in u ik moet het guldig bekennen ik dacht dat gij het mij zou kunnen aanzien dat ik door onverklaarbare lustenloosheid worden gekweld die mij de gantse dag aan het rustbed zouden ketenen zo mijn vrouwen mij niet dwongen om op te staan en mij te laten kleden dat een sombere zwaar moedigheid zich bij wijlen van mij meester maakt zonder dat ik weet hoe dat de slaap zelf mij vermoeid door de zware sombere dromen dat ik moeder ben van mijn dag eer die is aangevangen dat ik mijn vorig stuk gebruik zonder eetlust en bij het minnigmaal nauwelijks trek heb om te gaan aanzitten dat alles mij verveelt en prikkelt alles mij walgt en ergert en dat ik voor zo'n ongewone staat die nog ziekte nog gezondheid is allereerst mijn toevlucht het willen zoeken bij bij bij een wonderdokter niet waar voel jij aan met goolekheid zien dat het ze enigszins verlegen terug hield wat zij het willen zeggen nu dat is te begrijpen zulke kwalen ijs tot virens alleen vergunnen me vrouwen mij dit onderzoek nog door te zetten op de meest allerdaagse wijze en sta mij toe de pols te voelen ja kop Jans was geen man voor scherts maar toch werd het alles gesproken op een toon van zachte ironie die maar even de opperhuit raakte en toch wel door haar gevolgd werd want ze haar nam half beschaamt, half knorrig jij wilt mijn bijgeloof bestraffen is het toch niet per tegelijk bracht zij met moedwillige kocketterie haar volle, blanke arm tevoorschijn uit de weide, lochsangende mouw waarin die verscholen was gebleven zachtkend nam hij de fijne hand die hem werd gereikt en voelde haar de pols met een kieze omzichtigheid of hij vreesde door zijn dorre knokkengeveren het terrevel te beschadigen maar tegelijk zag hij haar diep in de ogen met een blik zo doordringend en toch zo innig meewaarig dat zij van kleur wisselde en het oog vochtig werd zonder dat het haar inviel zich aan dit scherp onderzoek te onttrekken men heeft het mij wel gezegd hervatten zij terwijl hij in zwijgend gepijns haar hand bleef vasthouden gij zijt een wondere man gij hoort me ik weet zelf niet waarom gij zijt bewogen Gavyn omdat een edel moedige gedachte bij je opkomt gij waart zo even wat vergrand over mijn stad moedigheid gij vergeeft je nu omdat gebegrijpt dat ik geen vleier ben die we wel gevaligd achter zijn door je naar de mond te praten en zo is het ook ik spreek omdat de nood mij is opgelegd ik kan mijn mede mensen niet in zekere gevaren zien zonder hen te waarschuwen en de hand toe te reiken er kenten is voerde mij hierheen belangstelling heeft mij overmeesterd bij het vernemen van uw zienswijzen op punten die niet achterloos mogen behandeld worden zie daar wat mij zo vermetel maakte in mijn spreken mijn woorden zullen u mogelijk later nog wel in het geheur gekomen en wat zegt gij nu over mijn ongesteldheid viel Sabina in want de wending die hij weer aan het gesprek gaf beantwoorde gans niet aan haar verwachting het zou overbodig zijn uw genaden daar tegen artsenijn voor te schrijven het is niet dan de terugwerking van de overspanning daar laatste weken het zenuwgestel is wat afgespannen na sterke overprikking daar is niet het minste bezwaar bij en gij vindt het belachelijk dat ik klagen over een onwel zijn dat zo weinig te beteken heeft is het niet zo in tegendeel zulke krankten boezend mij juist de grootste belangstelling in al bestond hij alleen in de verbeelding van de patiënt toch kan zij een drukende kwelling zijn en dat de eer daar de geneeskomst daarvoor geen middelen heeft te rijken hoe riep de gravin opgeschikt deze toestanduinig verkeerde en die mij zo ganselijk ongeschikt maakt om enige levensgenotten smaken zou ongeneeselijk zijn naar uw zienswijze ongeneeselijk door artsenijn dat verzeker ik u mevrouw verzekerd daar zijn wel elixers en geestrijke droppelen samen te stellen die u onverweld uit deze staat van appartie kunnen opwekken voor een tijd maar ze zouden niet eigenlijk heilsaam zijn en ze zouden bovenal onmachtig blijken de oorzaak weg te nemen daar is het dat ik op pijn ze wat zijn de gewone bezigheden van uw genade mijn bezigheden herhalde zij verrast en wat verlegen maar ik heb geen bezigheden ging zij voort na zich wat bedacht te hebben de hoofdmeester zorgt voor de gang daar huishouding en heeft het opzicht over de dienstboden mijn Kamerjifers zorgen voor mij mijn garderobe welke bezigheid zou er voor mij overblijven nu de stadhouder naar zager is vertrokken met zijn gantse hoofdgezin en ik niet meer ten hoofd kan gaan nu alle drukte van feesten geven en mensen zien heeft opgehouden ook is het hier een jammerlijk eentonig leven tot delft ik zoek wel zo wat afleiding in muziek in mijn tapijtwerk en wat lectuur maar het strakt alleen tot wat tijdelijk soelaas die aakelige vervening komt altijd weer op nieuw opdagen toen ik naar bezigheden voeg zwakjaak op Jans ernstig dacht ik aan werkzaamheid met een doel deze alleen is het die de vervening weert en de gezondheid onderhoud daarop schijnt voor het ogenblik hier geen kans en zo zal wel de beste medicijn wezen matige beweging in de vrije lucht ga je het goed spreken ik zou niet liever wensen dan dit voorschrift er volgen maar dat is buiten mijn bereik beweging nemen in de vrije lucht buiten uw bereik herhalde graswinkel in bevremding ook kan dit zijn de graaf heeft al de paarden meegenomen naar Den Haag ja, Koep Jans sloeg haar opmerkzaam gade terwijl ze dit zijde want er kwam een uitdrukking van toren en verdriet op haar gelaat die voor hem niet zonder betekenis was uitrijden is ook niet mijn bedoeling een goede wandeling in de heldere voorjaars lucht zou u waarlijk veel goed doen ik kan niet alleen te voet uitgaan alle cavaliers en officieren zijn de graaf gevolgd naar Den Haag de meeste zijn mogelijk al vooruit naar Zeeland hij haalde de schouders op en heeft een dame van uw rang dan geen friedinnen of bekenden die er vergezellig konden mijn vrienden en verwanten zijn ter stond na de feest en afgerijsd ik ken niet wat delft geen vrouwen waarmee ik op een voet van gelijkheid kan omgaan er is wel de gravin van Hoenlo maar die komt mij altijd bezoek in haar carross en kan haar kwalijk te voet een tegenbezoek brengen ik zie de onmogelijkheid daaraf niet in de gravin woont slechts enige huizen weg op dezezelfde gracht maar ik heb niet eens lust mij in staat zitten kleden zoals voor zo'n bezoek nodig zou zijn dan schijnt dat bezoek te moeten vervallen zij aakkopians met iets dat naar een glimlach gelijk als ze mij maar een page gelaten hadden zou ik maar door deze en Brigitte konden laten vergezellen hervat de sabine verdrietelijk maar ziet je heel alleen met een kamervrouw dat gaat toch niet ik begrijp dat er vooroordelen zijn van haar rang waarover een jonge vrouw zich niet zo op eenmaal kan heen zetten maar verschoon mij wont er niet met u samen een ongehuurlijk de gravin van Echmond uw zuster Française wel zeker maar die zondert zich meestal af op haar kamer en zit de ganze dag in haar boeken te snuffelen of ze een geleerde een dokteressen moest worden is zij zo in de studie in verdiept dat zij niet voor een enkelemaal het liefde werk zou willen doen uw genaden te vergezelschappen een liefde werk ja vragen daar ik merk al dat hij haar gans niet kent hij nam ze bieden lachende maar er was smartelijke bitterheid in die lach Jacob Jans zag haar aan met een blik vol diepe weenmoed en schudde even het hoofd daarop spak hij nu zo zijn we toch niet ten einde raad ik hecht eraan dat mijn voorschrift gevolgd worden deze prachtige huizingen heeft ongelukkig geen tuin ik daar aan tegen heb bij mijn kluiskun het voordeel van een ruime kruithof die achter mijn werkplaats om bijkant tot de stadsval loopt daar staat nu al menige boom en heester in bloei en etterlijke bloemen hebben al knop de wandeling daarin is niet onvermakkelijk kan door een dame alleen zeer voegsaam worden ondernomen en hij is gans geen statiegewaad uw genaden slaat slechts de huik om laten zich de poort van haren binnenplaats openen en zijn bij mij in de vrije lucht neem dit gerief van onze nabuurschap en gezilt er u wel bij bevinden dat voorstel neem ik aan met alle genoegen mits jij mij dan ook vergunnt uw stookhuis inspinnen te treden want ik heb vernomen dat jij u veel bezighoudt met de schij en stookkunst zo veel de tijd daarover ik te beschikken heb mij dat veroorloofd en ik herken dat het onderzoeken van de natuur krachten groterlijks mijn lust is jij moet weten dat ik ook er mij een weinigje op versta als dat zo is hebben wij dunkt mij niet meer te zoeken naar afleiding naar werkzaamheid die ik u wilde voorschrijven zou ook mij dit vermaak konden gunnen zeker niet maar lieve ik heb je geen stookhuis deze woning is mijn eigen en niet en al waren dat het heeft grote kosten in er één aan te leggen de materialen dit moet jij zelf weten neem er veel geld en jij mocht mij geloven of niet maar we zijn eigenlijk arm naar onze stand arm te midden van al de wilde die haar omringde ja wel arm dacht jaak op Jans terwijl hij onwillekeurig een blik in het rond sloeg en het oog richten op de zijde gordijnen op de kostbare meubelen allerlaatst en zelfs met wat gezette aandacht op haar rijke toilettafel met een ronde spiegel in schilpaddelijst waar het gouden lampet het geng van de staten stond te prijken en daar beniveens een open kleinoodienkistje waarin menigte van kostbare spellen ringen armbanden in allerlei kleuren en lichtinten schitteren arm zij geloof zich arm ik ken haar die met enige penningen daars zich rijk noemen en deze hier heeft in goud en gesteenten in sierlijke gewaarden die zich niet eens lust heeft aan te doen meer dan genoeg om menig behoeftig huisgezin jarenlang te onderhouden en zij klaag dat ze arm is en toch ja ze heeft gelijk de vratige begeerlijkheid de behoefte der eidelheid die al dit roepen meer meer en niet zijn te voldoen zo min als het vat der daarna ieden is te vullen moet haar wel arm maken te midden van de overvloed wat al banden wat al hechtselen wat al stricken die haar beletten moeten de ware rijkdom te vatten wat al belast te zwaren weg te werpen wat al nagelen om de zielen vast te zetten waar die toch zo kleeft aan het stof maar zo dit alles de waardige man die zichzelf van alle hechtselen had vrijgemaakt ligt snel door de gedachte schoot hij sprak het niet uit in deze ogenblik al te zacht moedig en te voorzichtig om iets te zeggen dat krenken kon zonder nutte doen hij sprak alleen met zeker ernst ik begrijp u mevrouw de adelaag heeft eventieer zijn slagpennen nodig als de mus haar vleugelkens lassie die snoede spaanse tiran de hertog van alba heeft ons zo delijk de weekend geknod dat wij nauwelijks als mus hun gedekt zijn en toch genootzaakt om als adelaars voor te doen begrijpt hij wat dat zichtwaardige dokter maar al te goed het moet een zware kruis zijn en een kwelling des geestes vrij meer dan deze dingen waard zijn alleen ik zie de verplichting niet in voor Wien ook om een staat te voeren die al te ver boven zijn middelen gaat verschomen dat ik het zonder beeldspak zeg de achtbaarheid van de rang ligt immers niet in de uiterlijkheden meer dan geweten kunt geleerden heer die deze uiterlijkheden zoals hij ze noemt beziet met het oog van een burgerman ik verzeker u dat er aan de hoofden waar wij verkeerd hebben in de castelen mijn bloedverwandten en vrienden waar wij gastvrij ontvangen zijn geworden bij ons om zwervingen door Frankrijk en Duitsland zeer bijzonder op dit alles gelet werd en dat men ons als verlaagd en vervallend van onze rang zou beschout hebben zo hij verzuimd hadden een staat te voeren naar onze afkomst ook heb ik mij voor deze nooit zo zeer over onze mingunstige omstandigheden bekommerd ik vond mij altijd om geven door pracht en wilde genoot mee van de genoegens des levens al zo ik zelf overvloed had en hoopte dat er bijna zijn tijd zou komen waarop men ons vergoeding zou geven voor het geleden verlies in rechten en bezittingen dat uitzicht is nu gans vervlogen wel vonden we hier in Holland een toevloegdoord en zelfs door de goedheid der gereerde staten ene geschadeloosstelling voor het verlorenen toch ondanks mijn huwelijk met de graaf van soms waarbij ik mijn lot wel verzekerd achter ben ik in zwaarigheden en zorgen geraakt die ik tevoren nooit heb gekend wel veren dat ik bijstand van mijn gemaal heb te wachten is hij zelf door de verschillende bijzondere staten in moeilijkheden gewikkeld in één woordwaardige dokter gij ja ik heb het wel begrepen gij houdt mij voor een slechte rijke maar helaas ik ben erger dan arm ik heb schulden en geldgebrek graswinkel had daar aangehoord met het eigenaarde geduld van de arts die in ziekte verscheinsel bestudeert en zich wel wacht het belood leggen van de kwaal door een onverzicht geopmerking te stooren wat er daarbij in zijn gemoed omging dat hij met zelfbedank terug hield kan men denken hij had reeds ervaren dat de gravin guller was in het geven dan ontvangelijk in het aannemen ten ontijden het goede zaad zijn als de grond nog toeverijt nog van het wedig tiend onkruid gezuiverd was achter hij verkwisting de gravin was schander bleek wel onderricht maar kon nog het harderwoord niet dragen dat er uit de dood slaap van haar werelds leven en streven wakker schudden daarom sprak hij op de toon van zachtmoedige meewarigheid wat uw genade mij zegt verwondert mij minder dan het mij leed doet ik meenaal opgemerkte hebben dat mevrouw zich slecht op de rikkingkunst verstaat en de waarde der kleine delen uit het oog verliest harder verdenken een slechte rijke te zijn in de zin van een rijke die haar schat dur motten en roest laat verteren in steden van haar uit mee te delen is niet ermee opgekomen en hoe kon dat sinds mijn armen en zieken uit haar overvloed werden verquikt maar in haar eigen belang zou ik wensen dat zij een beter begrip kreeg van haar rentmeesterschap maar toe sinds ik zelf met toch zo slecht op cijfers versta naar uw gevoelen en daarbij de rentmeester van oud-pijerland die meest mijn zaken beheert is een bekwaam en getrouw man alleen ze zijn schuld niet dat wij hier altijd meer nodig hebben dan haar aanbrengen kan eer ik mijn mening die uw genade heeft misverstaan naden verklaren zou het misschien goed zijn eens te onderzoeken wie de schuld er dan wel is dat zou tenminste bezigheid zijn en ene die tot een nuttig doel leiden maar alles behalve aangenaam en ik die allermees wat opbeuring nodig heb dat is waar de zwaarste zorgen moet die verlicht worden zodat hij opgewektheid hebben en vrijheid van geest om naar mijn raad te luisteren schulden en geldgebrek de dochter van de nobelen Held die voor de vrijheid van het volk mee in de bressen gesprongen en die als martelaar is gevallen dat moet niet zijn wij moeten beproeven of die klagelijke toestand niets is te verhelpen gij gij zou dat willen riep zij met levendigheid zijn hand met beide de haren onvattenen als menen zijn reeds haar redanker te grijpen maar nee viel ze zichzelf in de reden met twijfelmoedigheid zo rijk zijtgij toch zeker niet onze behoeften zijn zo groot gij zou toe peniskens maar in de afgrond werpen mijn peniskens ja dat moet ik zorg zijn bewaren en met nauwlettendheid besteden om hongerig te spijzen en zieken te verkwikken maar ik weet nog wel een middel om u aanzienlijke sommen te verschaffen ravine sabina meende dat zij hem komen zag en zelf gekomen was waar zij heen wilde ik verstuie sprak zij mij iets als een triomf kreeg gij zet ingewijd in de geheimen konsten en kunt goud maken ik heb nog materialen genoeg voor het experiment en zij wende met bedoeling de blik naar haar kaptafel en de kostbaarheden daaruit gestalt wat die zwakke vrouw een lichte prooi zou geweest zijn voor een bedrieger hoe vaak was zij het mogelijk al geweest ja kopjans hoe verrast ook door deze vraag aan hem overmeesterde de ergenis daar krenking en hij antwoordde met kanten en waardigheid ik oefen het bedrijf ter schij en stookkond ter eere gods mevrouw en om de krachten die hij in de natuur gelegd heeft na te speuren en te gebruiken tempaten daar leidende mensheid geen zins uit hebsucht en gouddorst die niet betamen ik achte algemie en haar experimenten een ijdel en roekeloos streven ja zondig en geen christen veroorloofd ik heb geen geloof in haar resultaten en de algemisten die zeggen dat zij ze verkregen hebben bedriegen zichzelf en anderen de edelen metalen goud en zilver zijn delfstoffen die uit de mijnen worden gegraven en wie meent zodoort trekken en stoken ofwel door geheimen en duisteren constant te verkrijgen dood zondarlinger zeer en vergrijpt zich tegen de oordeningen gods die alle dingen hun propriëte in het gegeven door geen mensvermogen na te boosten of om te zetten maar ik verzeker u toch dat ik in Frankrijk en Duitsland met vermaarde algemiste bekend ben geworden die zuivelijk goud hadden verkregen en dat zonder duivelskunsten de voten luiden zelfs die ter bicht gingen voor het experiment ik oordere niet de personen hoe ik over het bedrijf denken men ik te hebben gezegd hij nam Jacob Jans La Conique laat ons omzien naar betere midden om uw genaden uit tijdelijke verlegenheden te helpen einde van het tweede deel van hoogstuk 17 derde deel van hoogstuk 17 van de delfse wonderoktig deze liepen volksopname boten op publieke domein opname door Anna Simon de delfse wonderoktig door ALG Bosbom Tussen hoogstuk 17 derde deel en na haar kaptafeltredende sprak hij met zachte ernst ik zie daar zoveel kostbaarheden die schatte gelds vertegenwoordigen verschone bemoeial maar het komt mij toch voor dat daar vrij al te veel van die blinkende waar is men maakt zich de levensreizen die toch al zo moeilijk valt nog zwaardig met zoveel onnutten pakgoederen mee te sleepen gij hebt goed praten hernam de gravin meer scherzen dan vertoornd men zegt gij leeft als een kluizenaar en het bijgevolg niet van het alles nodig maar ik ik dat is wat anders dit hoort tot de dingen waarvan ik zeide dat men hem niet buiten kan zal men de eer van zijn rang ophouden een zie me vrouwen daarin het gelijk onze levenswijze kan niet dezelfde zijn en onze levensbeschouwing even min maar toch mij dacht mijn dochter van Egmond moest zo vier zijn op haar afkomst dat ze zich te hoog achten om op deze wijze te willen uitblinken hoe waardig juist na de beroving van de Spaanse tiran zou haar deftige inwout maken in elks ogen gij kunt gelijk hebben hernam Sabine wat getroffen en het ware mogelijk goed geweest zo me mij van jongzaan met deze gedachte had opgevoet dan dat is niet te laat daarbij ik ben nu eenmaal de gravin van soms en zo ik mij nu vertoonde in die uiterste simpelheid zou men het ganselijk niet toeschrijven aan besef van digniteit maar veel eer aan iets dat mij niet aan al de wereld kan bekendmaken aan armoede ik versta je gravin het is nu geen goed ogenblik voor zulke hervorming maar belg u niet over de vraag of al deze kostbaarheden allen tegelijk uw volstrekt onbeerlijk schijnen om de eer van uw stand op te houden juist in deze tijd zijn ze me geen van allen nodig antwoord het Sabine met een zucht de graaf gaat zijn commandement de hulst aanvaarden zijn excelentie trekt met al de edelheden tevelden en in vele maanden zal er nergens feest worden gehouden alleen kan ik er daarbij toch niet gaan ook wil ik u wel bekennen ging ze er voort op vertrouwde kantoon dat ik er wel eens over gedacht heb om ze bij een lombard te beleven maar nee nee dat moet niet zijn de gravin van soms moet niet in boekeraars handen vallen hij zweeg en scheen zich even te bedenken zo je genade nog niet besluiten kan zich van enkelen te ontdoen maar ze alleen tijdelijk wil afstaan weet ik een juwelier een eerlijk en discreet man die zulke zaken op hun enrechte waarde zal schatten vertrouw aan mij wat geen meentekonomissen ben ik eerst onderricht hoeveel dat de samen uitmaakt dan is mijn broedig de schepen derkjans gaswinkel de man die u daarop de verlangde soms al voorschieten zonder interest hij is met de handel rijk geworden heeft geen kinderen en is steeds geneigd op mijn voorspraak iemand is stil te verplichten maar hij verlangt zeker onderpant voor de teruggaven zij die op lange tijd uitgesteld en in dat zwak moeten wij hem met uw goedvinden tegemoet komen kan u een genade in dit voorstel treden? ik zou u als mijn reddende engel beschouwen zo jij dit voor mij kon het verkrijgen ik wens u de helpende hand toe te reiken voor beter dan dit we lieve vrouwen toch in de moeilijkheid van het ogenblik moet nu allereerst worden voorzien wil nu zo goed zijn uit de schiften wat jij daartoe zou willen afstaan dat u weer zaken op betere voet zijn gebracht zij ook was haar kapta volgenadert en stond nu bij haar geopend juweelkistje daarop staand met een weemoedige aarselende blik toen nam zij een brede duimbring met een amatist weg en die terzijde legende vroeg zij wat ukt u van deze steen zou die nogal waarde hebben? ongetwijfeld dus een van de principaalste onder de purpore gemmen die uit indië komen en deze hier is van ongemene grote het is een lomp signaat dat ik wel zou kunnen weg doen voor goed maar ik heb horen zeggen dat de amatist de eigenschap heeft kwaadig gedachten te verdrijven en goede in de plaats te geven als men hem snachts aandoet dat is puur bij geloof we lieve vrouwen hebt hij op zulke wijze die eigenschap beproeft? om de waarheid te zeggen dat is mij nog niet ingevallen beproef dan een beter middel ga inslapen met god voor ogen dat drijft zekerlijk alle kwaadig gedachten weg en doet goede opreizen in de hoop dat uw genade die raad volgens al en dus de amatist niet nodig heeft neem ik hem tot de bewuste doel die armband van gizoliet in goud gezet schittert mij tegen deze edelsteen wordt boven goud geschat als men hem vindt in deze kwaliteit maar ik bekende u dat het mij wat kost die af te staan ben een geschenkvelicht van een geliefde verwand of vriendin van mijn oudste zester Maria toen zij de slijwer aandam maar daarom juist niet ik heb meer gedachtenissen van haar doch, de sprake gaat dat hij aan de arm gedragen de eigenschap heeft de angsten en beroernissen die je mens des nachts overvallen te verjagen en de melancholie af te weer in des dages uw vertrouwen op die kracht is toch niet zondelink groot mevrouw daar ga je juist in een toestand bevond om je daarvan te overtuigen en toch ligt hij daar ongebruikt ga je mogen mij geloven of niet maar ik had plan die aan te doen zodra ik mijn kleden laat hem liever aan mij over en hij zal duchtig mee werken tot verlichting u er zorgen dat de eerste voorwaarde is om de melancholie te verdrijven gij schijnt niet veel te hecht aan de grote virtuuten die men een edelgesteenten in het gemeen toeschrijft en ik achte dat de heren god niets geschapen heeft zowel in de onbezuilde als in de bezielde natuur dat niet zijn eigenaardige deugten en krachten zouden hebben en dat niet nuttelijk kan worden aangewend er zijn grote geneeskrachten in soms gedelstoffen meerdere dan wij het nog tot hier toe hebben kunnen uitmaken maar aangeheim zinnige werking van sierradien op het geen uit de zielen voorkomt geloof ik niet ik meende toch dat de barnsteen de barnsteen is geen edelgesteenten maar een hartstachtige substantie even als de amber daarin voorzeker helzame krachten liggen als men dier door schijkundige behandeling weet uit te trekken maar dat de materie als sierrad gedragen dient zou doen ter genezing betwijfelijk seer wat mij belangt ik ben nog nooit in een bezit geweest van een stuk barnsteen groot genoeg om hem met vrucht een proef mee te nemen maar mijn vriend Johannes Nasserus uit Linz heeft mij deswege belangrijke mededelingen gedaan die ik wel uit eigen ondervinding zou willen constateren nu, dat treft goed daarin kan ik uw mogelijk van dienst zijn en dan gaan we in schommel er rond in haar klein leren koffertje en bakt een vrij groot stuk barnsteen tevoorschijn dat zij graswinkel aanboot zo te moeite waard is gelieve dan eens hiermee dit te wagen spakt zij zichtbaar tevreden dat zij hem om genoegen kon doen het heeft ontwijfelijk grote waarde mevrouwen meer dan ik vrij het heb ervoor te geven hernam hij bedenkelijk zo wil te beter want ik begeer dat gij het als geschenk van mij zult aannemen ik wil geen liefde dienst versmaden en neem het dankelijk aan in hopen het u op mijn wijze te vergelden maar ik stel één conditie welke als de proefneming gelukt wordt er uitkomst van te mogen zien dat spreekt vanzelf en niet deze alleen zo vaak het u behaagend zal in mijn laboratorium binnen te reden zal u genade er welkom zijn maar zo zij het goed vindt laat ons voortgang maken met de zaak daar klein odien deze jubile haerspelden deze tik geschakelde gouden keten deze parel oorbachen enige ringen met diamanten en robijnen zijn eigenlijk al wat ik te missen heb zonder dat het opgemerkt wordt en dat betekent nog niet veel maar ik heb toch wel hoop dat het enige honderden carol is schuldend zal opbrengen oh zo het geen duizenden zijn paten toch niets maar genadige vrouwen riep graswinkel uit hoe kan het toch zijn dat gij zoveel geld op eens behoeft het was voor Sabine van Egmond weggelegd de man die zich nooit meer over iets ergerde of verwonderde een uitroep van verbazing te ontlokken van wat zal ik u zeggen mijn waarde dokter mijn huishouding kost dagelijks zoveel maar zou het dan niet mogelijk zijn die omhaal iets wat te vereenvoudigen de stal met al het personeel dat het toe behoorde is altijd zijder gezet de graaf begeerde het zo hernam zij met een wenkbrouwfonsen hij verlangde nog meer maar ik kon er niet toe besluiten eens deels om het te gedachten mij te verminderen mij ondraagelijk is ander deels omdat de meeste lieden sinds lange aan mijn persoon verbonden zijn en mij nodig hebben en ik zou zomaar niet opeens kan afdanken zonder hen in de grootste verlegenheid te brengen dat voel ik meegavein toch ook onderschikkingen worden getroffen zo ga je het ernstig begeerden wilt jij dat ik mij daarover eens met Sigmund zal bespreken dat zou niet kwaad zijn en om u de waarheid te zeggen de graaf had mee die weg uitgewild toch maar welieve vrouwen zo u hergemal het begeert dan is het immers u naast de plicht om hem daarin te genoegen die verplichting zie ik niet in hierover is juist strijd geweest tussen ons en het zou lafheid zijn nu daarin voor hem te wijken zo hoog staat geen vrouw of zij is naar godsgebot onder danigheidsschuldig aan haar echtgenoot mijn hemel dat weet ik wel dat staat zo ik mee in het huwelijksformulier dat de Hofbrediker niet verzuimte heeft voor te lezen maar dat wordt gedaan voor de vormen en zowel naar geluisterd wordt mijn hechter toch zoveel niet aan dat is zeer bedenkelijk vrouwen niet te hechten aan het geen als de ordering gods wordt voorgesteld geloofd hij in gods gaaf in van soms in gods als de schipper en formeerder des helals die het al regeert en onderhoudt door zijn almacht wel zeker dokter wie zou niet aan gods geloven zo zei het hij gehoorzaamheidsschuldig aan zijn geboden die ganselijk niet voor de vormen gegeven zijn en zo hij je tegenstreeft begraat hij zonde moet willige zonde tegen god tegen degene door wie hij zeid en die u met een vingerwenk zijn er almacht tot stof kan doen wederkeer hij valt die zaak wel zeer hoog op heer dokter niet hoger dan zij verdient dat verzeker ik u me vrouwen misschien zou het hij anders spreken als gewist hoe de graaf zich tegen mij aanstelt eerst heeft hij eivrig en met voelharding naar mijn hand gestaan ik kan toen andere uitzichten hogeren ik wil het u al bekennen maar dat verbondes harten werd verbroken en ik gaf mijn hand aan George van Soms zodan hij mijn jongeren is en nu gehuurlijkt is hij koud en hartjegens mij verwijt mij tot de moeilijkheden toe waarin onze statelijke brijloft ons heeft gezet en en met één woord het is mogelijk dat hij als krijgoverste geschikt is zijn landse te drinnen maar zeker is hij de ongeschiktste man ter wereld om een vrouw met minzameheid te leiden en haar hart te winnen zo de graaf u niet met die zacht moedigheid bejegend die geen recht had te verwachten ligt er voor u enige verdiensten jegend hem uw plicht te doen en dat kan u toch zo verwaar niet vallen waar u iets van u vergt dat zo wijs en billijk is hij zult zeker zijn hart vertederen door die inschikkelijkheid en al waren dat niet gebrengt het onvergroomd en willen gods voor deze debuigen is immers nog zwakheid nog vernedering voor Wien ook ik bekende u dat ik over deze bevangt nog nooit heb nagedacht zo wil het ernstelijk doen van nu aan berat u daarover met u zelf laat de conscientie spreken en luister naar haar inspraak beloofd je me dat? nu ja u beloof ik het antwoorden zij met een stem waarin aandoening trilde terwijl ze hem de hand rijkte een wonderrokte wilt geen niet heten maar toch gezet een wonderer man geweet mij zonderling te treffen en oefend een invloed over mij die ik niet kan verklaren is het die roerende zachte stem is het die ernst geblik het is simpelijk de stem daar waarheid die aanvangt door te dringend tot u gemoet en waarvoor u hart zich opent haar na mij mocht u inderdaad macht over u verkrijgen dan zou me vrouwen ervaren hoe zeer zij een blij moedigheid in rusten in waar levensgenod zou gewonnen hebben en alles wat haar nu zo zwaar zo onmogelijk toeschijnt zou haar dan licht vallen ja met vreugde wordt het volbracht het kan zijn maar zelfs afgever ik u nu op dit pas gehoorg en neem mij voor mijn huis op de eenvoudigste voet terug te brengen nog zijn de bezwaren die mij drukken daarmee niet aan zij gezet hervatten zij met een zucht dat spreekt wel vanzelf en daarop moet aller eerst voorzien worden zo zal ik mij ook nog maar van dit paal snuur ondoen ging zij voor het schoon ik de gewoonte had het veel te dragen en wat vrezen heb dat het gemis door anderen opgemerkt zal worden waarom niet liever dat gouden lampet en dat vorstelijk half siraat met de oorbachen een tijd lang als terzijde gezet voeg hij het huwelijksgeschenk van de heren state van holland spakt zij met aarzeling zelfs al kan het geheim blijven nog is daarin iets dat mij tegen is de kiesheid verbiedt dat voel ik mee nu dan mogen het paal snuur voor een weilen worden geofferd mogelijk is hier eerst meer dan genoeg om de belangrijke som te verkrijgen die ik wel indie dat er nodig zou zijn ik kan daaraf niet oordelen maar ik zal u mijn broeder zenden die een lojaal man is en die het wel zal schikken met uw genaden terwijl ze naar graswinkel luisterde had de gravin in zekere verstrooing in haar juwelkistje geschommeld en bracht daaruit nog enige snuisterijen te voorschijn waaronder een medaillon met miniatuurportret dat de aandacht van graswinkel tot zich trok hij greep er naar toch de gravin sprak oh nee dat heeft niet te betekenen het is de beeldenis van een oude nicht de omlijsting heeft nagenoeg geen waarde het is een portret van machtelt van echtmond viel jacob jans in het in handen neemende van machtelt in de volle bloei des levens zo hebt ge haar gekend voet de gravin wat verwonderd ik heb haar gekend in haar eerste jeugd ze is later gehuilig met de baron de gissel uw genaden schijnt geen zwak te hebben op dit portret ik volstrek niet ik heb de baronest nooit gezien zoveel mij heugd ik weet zelf niet hoe het in mijn juwelkistje beland is ik ken iemand die hier zeker veel prijs bestellen zou zo uw genaden het mij voor hem wilde afstaan ik voor mij volgarne maar het behoort eigenlijk aan mijn zusters franswaze daar deze de baronest nog gekend heeft zou het kunnen zijn dat ze haar enig zwak op had als ik er u genoeg mee kan doen zal ik het haar vragen hoewel ik juist niet in het beste termen met haar ben op deze oogomelijk hoe niet in goede verstand houden met uw eigen zuster die zo ik meen hier bij u inwoont voeg gaswinkel op een toon waar het ernstige afkeuring klonk wat zal ik u zeggen juist als men samen woont er is daar al licht enig verschil tussen zusters die zo van ongelijke aard zijn als zij en ik nu is er moeilijkheid ontstaan over een zoon of een stiefzoon van diezelfde baronest de gissel wie je beelden is jij daarin handen houdt een edelman die men de baron de gissel noemt wil zich met alle geweld als onze aanverwand optringen dat zou ik mij getroosten want hij zijn het eind en cavalier die zich goed voordoet en ten hove wel gezien is maar frans wazer beweert dat hij een avonturier en een indringer is en stelt zich zo vinnig tegen hem aan dat zij hem niet eens te woord wilde staan toen hij naar de baroneste gissel volg die naar mijn zicht herwaarts heen is uitgeweken dat was toch wel een onschuldige vraag niet waar en nog wel deed hij die uitnaam van zijn vader maar ze wilde hem die kleine dienst niet verlenen tot spijt van mijn gemaal die zich partij stelde voor de gissel en hoewel deze de schittig de aanbindingen deed in vergoeding van een toeschittelijkheid die haar niets kostte sinds heeft die vreemdeling de graaf zo tegen mijn zuster opgezet dat er de heftigste onangenaamheden uit ontstaan zijn van de wederschok ook tussen haar en mij zodat er geen vrede meer mogelijk is vrede is altijd mogelijk als men de twist maar van ganser harde haat ik hoop u beide nog wel te verzoenen te Gravin glimlacht ongelovig trok even de schouders op en zeiden hij kent de Gravin van zwaar ze niet mijn goede dokter ik hoop haar te leren kennen mag ik vragen of de baron de gissel nog wel eens hier komt nu de graaf vertrokken is zal hij zich daar wel verwachten daarbij men ik verstaan te hebben dat hij het delft verlaten heeft toen ik herwaarts kwam was het mede om naar de barones te vragen zou de gravin franswazen bezwaar maken om mij op dit punt ten antwoord te staan franswazen van echtmond is volkomen bereid om door de graswinkel op iedere vraag te antwoorden die hij goed vinden zal haar te doen spakt nu de jongvrouw zelfe die binnen trat terwijl zij een hangtapijd wegschoof en zich terstond met haar gewone bezistheid tot graswinkelwende niets laatste woorden zou het kunnen horen daarop tot haar zuster mevrouwen van soms verschonen mij zou ik dus ongevraagd in haar vertrek binnen treden terwijl zij bezoek heeft maar vernemende wie er was kon ik mijn verlangen mijn ongeduld niet langer bedwingen om de belangwekkende man te spreken die ik al zo vaak heb gezien mij gezien jongvrouw waar dan toch ik herinner mij niet uw genaden ooit te hebben ontmoet dat is ook zo maar ik heb u bespied zonder dat jij mij kon het ontwaren bespied uit mijn bovenkamer die juist op uw kruidtuin uitziet ik heb zich mond naar u gevraagd en weet dus genoeg van u om recht verblijt te zijn dat ik u eindelijk eens zal horen spreken zie mij maar zo boos niet aan Sabine Brigitte heeft mij willen afkeren dan ik stoorde mij niet aan haar verzet en dan de indiscretie op me zo wil ik u al te ongelegen kom laat de waardige dokter dan beloven mij een bezoek te brengen in mijn eigen vertrek en ik zal mij haasten u van mijn tegenwoordigheid te omslaan jij komt mij niet ongelegen Frans Waze en jij kunt blijven want op de graswinkel had u juist wat te vragen dat meen ik gehoord te hebben al sprekenen was Frans Waze mede tot de kaptafel genaarderd en het medellionziende nam zij het er stond op en vroeg met zekere heftigheid hoe komt gij daar aan Sabine dat behoort bij de familiepapieren van de Baroneste Giselle die mij zijn toevertrout zo neem en leg het erbij ik heb met mij hem trouwen niet opzettelijk toegeëigend zoals gij welicht denkt het zal bij toeval in uw handen zijn geraakt dat wil ik gaar ne geloven antwoerde Frans Waze niet zonder wat ironie zeer zeker bij toeval herhaalde Sabine verevelig gij weet wel dat ik geen zwak heb opnichtmachteld nog op iemand haar harem daar behoeft gij u niet op de rommen uw hart had uw geheugen behoorten scherpen ze had een zoon die haar veel verdriet heeft veroorzaakt die u eens van een wisse dood heeft gereed door in zijn arme weg te dragen op het oogomblik zelf dat een hollandpaard u in zijn dol of vaart zou hebben verplet dat heb gij me al zo dikmaals verteld dat ik het wel geloven moet schoon mij daar niets van heugd maar dat belet niet dat is taaltmoedige knap met verachtelijke woestellingen schil worden die zijn familie schande aandoet daar kunt gij niets van weten tenzij door de lasteringen van de avonturier de Giselle en gij zou toen niet voor juliaan in de breast tellen tenzij om de Giselle te grieven al had ik geen andere bewegereden nog zou het een betere zijn dan de uwe om de indringen te believen Francaise riep de gravin van soms met de gloed der gromschap op de wangen hen wilde er iets bij volgen maar haar ziddere lippen weigerde het uit te brengen al maakt gij u nog zo driftig sabine dat zal me niet beletten u de waarheid te zeggen eidelheid en speelzucht houden u dus omstrikt dat zij uw eer gevoel hebben verstond gij neemt het nobles oblige in de mond om de verspillingen van uw hoogmoed te rechtvaardigen maar ware vierheid de naaste verplichtingen van de adel kent gij niet meer gij hebt met uw overleveringen gebroken tar liefde van de weelde en gezout een field als de Giselle die het bloed van onze vader het bespot en die de slaafes geworden van dienst beul de richten willen geven van een bloedverwand omdat Frans Waze bleef nu zelf is teken in haar scherpe aanval niet omdat zij haar zuster als een ziedende woede op haar zag aanschieten maar omdat geraswinkel die met smartelijke belangstelling het uitbarsten die er velle driften had gade geslagen plotseling tussen beide trat en haar aanzag met een blik van verwijt die hij deed verstommen de andere zijde hield zijn gebiedende wenk sabine van soms terug op wie gelatenpeurper van de toren voor een dodelijke bleekheid had plaatsgemaakt ze wilde iets zeggen maar ze bracht zij stamen in de klanken voort en zou in onmacht zijn neergestort zodekrachtige arm van de grijshaard haar niet voor neerzinken had behoed hij vleidde haar zachtelijk neer op de divaan ik zal Brigitte Schellen sprak van Frans Waze wat onthutst en verlegen over het toneel waardoor ze aanleiding had gegeven breng zelf er water aan en helpt u zistig, gebootgaswinkel waartoe een dienst boden tot getuigel te maken van zo jammerlijke onenigheid helaas het zou niet voor het eerd zijn geweest dat Brigitte in het geheim onze familietisten werd ingewijd, dacht Frans Waze maar toch volgde zij zwijgend te wenk van graswinkel op bracht water en opwekkende essense aan die zij op toilet vond staan en vreef daarmee haar zuster te slapen terwijl ze sprak geloof me dokter, ik heb mijn zuster liever dan zij mij zij heeft zenuwen, maar geen hart en wat moet men van het uwen denken waar ga je uw tone gebruikt om zo liefdeloos te wonen vroeg Jacob Jans, met zekere nadruk ik weet het, ik ben heftig en scherp maar ik kan niet dulden dat graswinkel legte de vinger op de mond om haar het zwijgen aan te bevelen de gafien van Soms kwam weer bij en scheen wat verrast en getroffen toen zij zag dat zij door haar zuster werd verpleegd toch was zij willens zich aan die hulp te onttrekken maar graswinkel sprak wees nu voorzoenlijk mevrouw en geef mij die met diep leedwezen getuigen ben geweest van uw geschil de vreugde uwe verzoening te aanschouwen gij, jongvrouw van Svazen hebt uw ogenblik wel slecht gekozen om de gafien uw zuster verwijtend te doen daar zijn mij juist haar voornemen aan het vertrouwt haar huishouding te hervormen werkelijk, riep van Svazen haar zuster aanzienende met een glim van pleidschap op het gelaat Sabine knikt toestemmend en wende het hoofd af als beschaamd over die concessie het moest wel, sprak zij eindelijk alles loopt hier anders in de wag Sigmund is al zoveel bij mij in voorschot Sigmund heeft niets meer van u te voorderen en zo hij dit voorwend is het alleen om u op zijn wijze tot bezuiniging aan te sporen want ik heb na het vertrek van uw gemaal die zaak met een vereffend met opoffering van het legaat mij door de koningin weduwen van Frankrijk vermaakt Frans Svazen riep nu de gafien weer maar met een gans ander gevoel aan te voeren gij ziet het Sabine al viel ik u soms wat hard ik meen het toch goed daarbij ben ik u dat schuldig want ik heb die dit gissel de pas afgesneden en u daardoor verstoken van zijn schittigende aanbiedingen ik zal u meer zeggen de familiepapieren door niets macht tot mij toe vertrouwt hebben voor die baron zo grote waarde dat hij ze met een halve tonne gouds niet te duur zou betaald achten en toch zou ik ze liever voor zijn ogen verbranden dan door die transactie zijn bedrog te wettigen dat is edel gedacht Ravin viel jacob Jans in een antwoord dat Sabine wil eens geen tegeven snel voorkomend maar gij jongvrouw die zoveel hecht aan de eer van uw huis die zo hoog denkt over de verplichtingen van de adel wil toch niet vergeten dat er nog hogere verplichtingen zijn die om alkander liefde hebben en verschonend alkanders gebreken te dragen en te vergeven wil gij dat doen en nu de handen ineenleggen niet tot een voorbijgaande verzoening maar tot een vast verbond om alkander te steunen en te dragen ook in beide zwakheden en gebreken niet ter wille van dat edel bloed dat in uw beide aderen vloeit waarop gij liet een zoveel zeid en dat u toch prikkelt om tegen alkander op te bruisen maar ter wille van dat heilige bloed dat voor u gevloeid heeft aan het kruis ter wille van uw heiland die liefde eist van wie zich naar zijn naam noemen omdat hij zelf de hoogste liefde is en liefde als de eerste plicht als het begin en het einde van alle geboten heeft voorgeschreven wil gij dat? wil gij dat met inroeping van zijn zegen? het antwoord liet zich niet wachten al werd het zwijgend gegeven Sabina rees op en stak haar zuster bij de handen toe Frans Wazen nam die diep geroerd in de haren en zij om helsten ookandig ondertraan een half uur daarna zag met de gravind van Soms in een eenvoudig gevaat wandelen in de kruid of van gaswinkel aan de arm haar zuster en was er door Jacob Jans met de laatste een afspraak gemaakt om haar nog die avond te komen zien en een onderhoud te hebben over die Julia van Egmond in wie zij zoveel belang stelde Einde van Hoogstuk 17