 Salam, dəli izləyicilər 26 yan var, kimi 23-ci il tariq, Aki vaxtlə, Sad-i Girdim ki, azıq söz proqramına başlayırıq. Dəvli kanunlarınız, izləyiciləri belə işimizinə bəndə xayışərim, yəfiri paylaşın, bəyənin ki, daha genişə adı toriya bizi izləməyim ki, anda malik olsun. Gündəm, səngindir, ölkədə siyasi məhburslar, ölkədə azıl qeylan ediyip daha gəlikin durumda olan əxtiyar Haciyevinin durumunu var, bir neçə tərk tərk məsələtlə bilək, həbə olunan Abil Qafarubun, Qamaslanogulunun məhbur projisləri, eni zamanda digər siyasi məhburslarımızdan bağlı, olduca nəgələ indirmə qamlar var. Nəzər alsak ki, Azərbaycan kimi 23-ci ilə bir bağlaşma tendin siyasi ilə daha qolub, o yüzden cəmiyyəti naraat ediyən məqam vardandı və bir dünələn ətibaren ölkənin sosial şəbəkələrin də teptat evkin qədirlinin açıqlaması, belkə də hamımızın hər gün istifadə etdiyimiz açıqlamaydı. Yəni, burada qeyr adına var ki, teptatına namıza dolanlar Azərbaycan'da nələrin baş verdiğinin çox yaxş fərqindələ. Həmin yəməsi erkin qədirli o şəkilə açıqlama verəndən sonra, Parlamintin üzübləri bir də həmin usaxta mandata malik olub, özlər də bilmədən, yəni özlərdə nə üçün gəliklərinin bəzən fərqində deyirlər, onları elkin qədirlini ilinç etməyə başladılar. Bu da bir Azərbaycanın Azərya allığıdır ki, yəni orhu elə bağırır ki, doğrunun bağırçat deyir. Bu da bizi üzənmə qamlardan biridir. Ökçədə nələr baş verir? Ökkanın gündəminə deyir. Qara bağlı, təbii ki, baş verənlərdə biz ökkanın əsas gündəmi kimi bugünlər deyirləndiririk. Zamanımız olsa, təbii ki, regiun məsələrinə bağlıdır, anşa çıq. Programımızın qonalı isə, Qələndər Muqtarlıdır, bilətcisi, demokrat partiyasına sədir. Qələndər bəyi xoş görür, hər vaxtınız qeyir. Aşağımız xeyr olsun Rüfət bəyi, sizi bə tamışaslarınızı salam edirəm. Aşağımız xeyr. Çox təşəkürəyirəm. Qələndər bəyi siz də deputatıq anamıza dolmuzuz. Mən istəyərdim, ələk, ökə gündəmə malam ki, erişin qədirlət rafında cəriyan ediriz. Bölkədə gerçədən demokratik parlament var mı? Ökədə gerçədən demokratisəs ki, var mı? Çünki hər bütün facelərimizin köşubundan başlayır. İndi də çıxıblar növbəylə, mən demokratik çəkirmişəm mənə prezident həyindeydi. Bu şəkildə primitiv yanaşmalarla məşh oldu bəzlər. Mən istəyərdim, öncə bu məsələlə nə bağlı bir partiya sərdır kimi istəyərim? Rüfət bəyi, əlbət də mən bir nəsiləfə deputatıq anamıza dolmuşam. İki ləfə daha doğrusu, əsaslən, və birində tam qalib olmuşam. Tərtə seşil arasından o vaxt. Onda mən Azərbaycanda seşilərin vahiyyatını gördüm. Və o vaxtdan da bir daha seşilərdə iştirak etməmək gələrinə gəldim. Və əlbət də mən təhcə bu məsəli o kontekstə baxma rəmi çəzəbaycanda seşil satılaşdırılır. Mən maləməmdə Azərbaycan xalqına ən böyük sərbə, Azərbaycan siyasi sisteminin ləq olunmasıdır. Azərbaycanın kimi ölkədə, yəni bu kədə həssas bir regionda yerləşən bir ölkədə seşil prosesi, seşil anlayışı, siyasi mühid, siyasi gələcək və siyasi gələcək barədən uzaqirələr və siyasi mühidini sərisindən edirlərin yetişməsi, ölkəni siyasi sistemi, hüquq və azadlıq, bütün dəyələr Azərbaycanda iğışdırılırdır. Və Azərbaycanda olabiləri sərbətin talanması kimi bir hadisa başversin. Ola bilər ki, hansısa bir məsələdə ciddi bir, nə bilimlərləsə, qarubsi hadisələri və s. kimi hadisələrinə bağlı məhəm məsələr olsun. Məsələn, Türkiyədə də belə olaylar başlayıqə bilər. Amma seşci, qalqın iradəsinin hakimiyyətini forum uraşması kimi amirlər, heç vaxtı ölkərin təməl, yəni, əsasları kehlükə qarşısında qalmayıq. Azərbaycanda isə bunun bütün əsasları dağdılıktır. Azərbaycanda siyasi mühit və siyasi həyat anlayışı yoxdur və Azərbaycanda qalqına qarşı əm böyük dərbə məs bu hesabı olunmalıdır. Biz tərtən hadisələri kimi bir hadisəni xarəktiriz eləyəndə və yaxud da Ajda Qaq siyasi kimi bir ümumlər üzbəyüz, bizim siyasi xadimlərin üzbəyüz qalması kimi hadisələri müşahədə eləyəndə amma çox azın azaxlı bir narhat hal keçilir. Və hamı düşünür ki, niyə bunlar olmalıdır, niyə bunlar baş verməldi? Bunun başlısa səbəbə, hətta tərtən hadisələrin en başında duran mühim amil ölkənin siyasi həyatının olmaması. Ölkəli siyasi mübarizə, siyasi rəqabətinin mümkün olmaması. Parlami seşkilər kimi bir seşkinin bütün əsaslarının darmadağını edilməsidir. Və bunu edənlər mən, tərtən hadisələrin törədənlər arasında və orda 5. kalon deyirik, bunların hamısından daha təhlükəlisə edilməs bu hadisədir. Çünki azərbaycan xalqı uğruna yarış, azərbaycan xalqı uğruna mübarizə aparmaq kimi şərəfli bir peşidən bu millət çanarda qalıptır. Və bütün hadisələr baş verən bütün proseslər azərbaycan xalqının gələcəyi ilə ilə əlaqəli məsələlər oluqdur və gələcəyini daha ümitsiz bir halə gətirmək kimi bir məsələ qoğulupdur. Ölçədə xaqtıq olaraq seççi prosesi, lərmədilibdir, ölçədə seççi sistemi, lərmədilibdir, ölçədə seççi yoxdur və eriçinin dəyində dediyi məsələ buradan qaynaqlanır, olgu məsələlərlə ranzlaşdırmaq bildiribdir, o da onun demokratik ruhuna nələ qələməsələt ki, dilə gətiribdir. Mən istislə etmirəmci, mən bunu açıq etrafı eləyincə istislə etmirəmci, orada oturan deptatlarda kimlərsə həqi qətəndə qalq arasında heç bir nüfaza malik deyil bə seçilə bilməz. Bir nesə istislələr var. Mümkündür ki, onların sərisində elbət də daha sərbəz, azad, rəqabətli bir mühit olsa onlar seçilə bilər. Hətta mən adil eləyə bir istislə etməyəmcə o yüzden seçilməyə bilər, seçilə bilər. Amma bütün bunlar o zaman baş verməldə ki, bunlar açıq, aydın, hüquqi bir müstəbədə baş versin, azad, rəqabət mühitə olsun, bərəpaç sanat seçilə bilərinin prins biləri ölçilə çetilirsin və ölkənin, hətta msk'ın bütün tərki bir çifayət de ki, onu numarş ettirəndə, azad bəcədə seçilə haqqında düşünmə mümkün olmur. Hətta bu elə olupçu dostlarıma və özümlə çıra çetilməmişəm. Amma onlar da dəçil olmuş amm və yaxud da özüm bir vətfanda şolara seçilə prinsisini müşahidə eləmişəm. Mən nələrim baş verdiyni dəqiq bilirəm. Yəni, o cəhətdən çox gözəl duymuşam, görümüşəm. Məsələn, olupçu adam prinsetlə namizət 139 səsk götürük, onun alternativi 134 səsk götürük. Sabaxlarım 134 dolu min 134, o 139 ə çamasa 140 ilə miyiblərin. Zələndər və çox-çox insaflı dediniz. Mən Salyen 59 dəylədə, mən buradan da elə nəyirəm, 15 faiz səsi seçici aktivliyi ilə səskini qazanmış birisiyim. Amma nələrim baş verdi, məminatörin qaparandan sonra bəll oldu ki, bunu insanlar görsünlər və yeki-yikə Azərbaycanında parlament demokratikə olunan bir seçilmişim. Yoxdur, bədə bir şey, yoxdur. Baxın, mənim... Rüfət məmin... Yüzəlli... Mən bir şey ifaqdı deyim, sizə davam edin, lütfen. Təsəbru edin, məsələ, 100 səsi mineləməydən yetmir. Mənim qar 40 səsi, 800 səsi iləyən bir darə seşkiqə misələsə, mən gördüm Salyanında və nə gələkirsə də dedim. Yoxdur, yoxdur. Mən... Yəni, əlbət də onu saxtalaşdıran Kamisya Səzri, səhərsü gün görüşəndə, soqn arası bir formu oda mənə qətiki, bu dünyanın namak düzələcək. Aqşan dünyanın darıdıpa özü darıdıp. Özüştürək elə bu dünyanın darılmasında, məlləm idi, filan. Mən nəkşə demədim. Dedim, səhəc olarəsiz, akşam o dünyanın darılmasınız, təkirət bunu nə deyirsiz, bunu hansüzlən deyirsiz. Bunlar nəkşəsiz, sözüm onda yox. Azərbaycan çox fəlaqyətli bir vəziyyətlədi bu nükləyənə zərdən. Onu görədə, mən düşünürəm ki, hər şeydə məbəl Azərbaycan xalqı ölkədə ədalətin, azaddığı, demokratiyanın azad seşkinin, azad rəqabətin uğrunda bir mübarizə parmalıdır. Və biz bu məsələləri həllətməsək, keç bir prosesə təçam verə bilməyəcik. Və mən azıq şəkildə ölkərin gələcəyindən bağlı çox neç bin proqnozlar verilməklərinə və ektar numandələrinin haray həşir sağlıb bunları təvəq edəm eləməklərinə bax məriq. Mən ətrafımıza baş verin hadisələri, xüsus ilə seşkinən alaqədər məsələri, xüsus ilə ətər qətləmi kimi bir Azərbaycan xalqına qarşı hansın hiyyətlərlə edilən hadisələr. O cümlədən Rusya munasibətdə, o cümlədən regionda baş verin hadisələrlə alaqədər olaraq. Məsələn, Ermenistanla munasibətdə, Sərhəd məsələlərinin nizamlanması, sürmü qəvləsi ətrafında cərlərin edilən hadisələr konteksində. İranın bize munasibətdə, Ermenistanın munasibətdə, Avropa birliğinin dəyişən son dövrulərlərləşin munasibətdə konteksində baxanda çox nərihaq bir məqama gəldiğimizin qənaətində ya. Və bunu hansımız, hər bir Azərbaycan mətəndaşı bunu fərqin dolmalıdır. Və biz doğrudan doğrudur, çox problemləyir, çox nərihaq bir mərhələdən keşirik. Ona görə də ölçədə və əmsidə o deyil, əmsidə odur ki, məsələ, məyən adımlar atılmalıdır. Çox ki, seçli sisteminin əla qədər məyən adım atılıb, Gürcistanın isbətdə, Ermenistanın isbətdə, bir dəşirlik istiqamətində, bir ümit verici, bir stimul yaradan ümit verici, bir siyasa taqqında bir şartı görməyə vəzinə biz tamamilən bərbaq, tamamilən təhlükəli, tamamilən qorkunç bir lahelərin, qorkunç bir proseslərin şahil olurur. Mən nominaya üçüncə bir, hər iki ölçədə, həm Ermenistan'da, həm Gürcistan'da, yəni bizim rejyonda, bax bu çəsilən inşaf yolu inələ qədər, yəni bu son 30 il də bu ölçələrin çeşidi yolundan bağlı bir, qısa bir ekskuselləmə istəyirəm. Bəsələn, Gürcistan'da heç bir vaxt əhalin sayıl, və əlbətdə bizdən bir nesədə bə azdır. Amma buna baxməyərəq davamlı olara parlamentdə deputatlar bizdən çox uydular və orda fraqse şəkilində fəalət göstərə bilirdilər. Bir nesil əfə prezət dəşlilər başverdi, bir nesil əfə parlamentdə dəşlilər başverdi. Dövlətdə çox istiqanlar qəbul olundu və Gürcistan hərdın haraya qədər inşaf ilə bildir. Irmənistan'da heç bir baxmə, nə qədər Sarkisiyan Bəkçəsərən hükümətə haqqında nə rahat tanışsalar. Hətta parlamentin cüllələrin məsələn baxməyərəq, baxməyərək ki, parlamentin cüllələrin məsələn əsa səbəbində çökündə o durudur ki, daha reyali siyasət yeritmək istəyən bir xət tərəftələri vardı, o Rusya cüllələri. Bunun bir mənəli şəkildə adı buydu. Amma bütün bunlara baxməri, heç vaxtı Azərbaycandaşı kimi saxta müqalifət yaratılmada, Azərbaycandaşı kimi saxtı seçilər, yəni bu səviyyədə həyata çetirilmək. 125 millət vəkili içerisindən heç omsa xalqın iradəsini ifade edilən bir netinəfərin, ən azə fraqs edəmirək, heç omsa 10 nəfərin olmasına belə izazə verilmək. Və biz çox fəlaqçətli bir hala gəldik və ölçə də xamamı ilə haq söz deyən xalqın bir ziyalısı olub, onun yanında durmaq qədərcəsarə sahibi olacaq bir kimsənin olmadığı bir parlament, bir siyasi mühütlə ürün yaşadır. Və mən həməşə deyilən bizim ən böyük fəlaqçətlərimiz bundan başlamadı. Həm də heç şəs nəzərə almadı ki, bu zür parlamentə eğer real müqalifət yoxdur, real qalq qərəfindən xalqın sözünü, iradəsini ifade edilən insanlar yoxdursa halkı hiçbir ziyalısı da durbu sözlər demiləcik ve bir yansıcımız, bir əsi şàrimiz, bir halk qəsərindən bürəm bir mədənət qad administration olmadı ki, millətin sözünü desin. Bir yaxşada mı istə läyəllCE qalwaredə? Bak, bilənlix təkərə edərəm. lässt cityomun etmək ilə milli lazatı Oohashğatə başlıyor. O vəqtə sehəltir bir ibər. hugun ön-inə xyse bəxtər mühaqcə dəsiänge, ismali çığlısı, qəl lirası noctu, Sabirislam xanlısı yoxdur hətta. Bak, bu səhbədə nə deyirəm. Yəni, vəziyyət-i bu şəkildə dəyişdilər. Qalq günlərim belə demək olarsa tamamen ümitsiz bir halda bırakılıbdır əslində orkiyə. Sabıqlarım tamamen fəkli bir susansiyeləndə qalqının ələqəli kim nə sözləyəcək? Halbə öz ətrafına kim yaha mı bırakıcaq ki, əslən bu sözləyəkini. Yəni, ona dürə bir mühitin olmasında çox maraqlı olmalıydıq. Və biz, baxın, 20 yamlar hadislərdən sonra parlamenti toplayacaq qədər güdrətə malik olan Azərbaycan ziyalları vardı ortada. Büyün öz ziyalları var mı sabıq parlamenti yıxsın, sabıqlarım fəkli bir susansiyelə yaraxsın? Bu şəkimi bilmirləyəsiz sözünü desin, öz çirlərini deyəbilsin, diktə iləbilsin. Bizim başımıza bütün fəlacətləri açan o vaxtı şunu düşək istəridir. Hamı desinin üstünə düşürdün və büyünlərim, hamı bir mənanı şəkildə bilir ki, hətta tətər qətləyəməndən tutmuş parlamentin bu şəkildi olmasından tutmuş, bütün reseplər Rusya tərəfindən verilir və Rusya nın bu bölcədə bir dənəcəmi dayaqı var. Avropa də Rusya nın Avropa isəsində beları üstündə qədərdir isə ondan 5 qətə artıq Azərbaycandır. Bunu bura-bura gəlandan durak biz deyək ki, yox, burada birəz balanslı siyasət var, burada birəz flam var, bundan məsək boş bir sövbətdə elə gür şey yoxdur və bu məsələrin üzərində açıq etmək lazımdır. Çünki burada məsələ, halkın, taliyyindən bağlı məsələlərdir, hər birimizin taliyyindən bağlı məsələləri burada müzakir olmalıdır və biz bu məsələrdə açıq olmalıq. Biz bilməliyik ki, niyə bu hadisələrinə alakadar olaraq birinci şəxsicərlərinin siyasi iradəsi ortaya gələ bilmir, bunu çox üçün də nə durur? Və burada da, buradan qanıqlanır və əgər biz parlam etnələlə gələ məsələləri deyir isə bir məsələrin də mən solara vurulamaq istəyələm ki, siyasi partiyalarından bağlı baş verən də eşliyik. Akök üviyə bindi. Qələndər bəyi, bu eskin qədirli ilə bağlı bir sual var, qısa onu ceablandıran keçək siyasi partiyaların durumuna. Filak hanımsənub Solar-ı Şirkədirli bütün səskilərinin esaxtılaşdırılığını asıxə etraf etti, o zaman Ilham əlev niyəsrusu parlam enti bıraqıq, qaqqayı yeni sesi maqqı vermesə də əXəm əlevindəsaxtı seçirlini itraf ettirir. Yəni bu şəkildə izləyici ölkəp rezervinti ilə bağlı mövqi ortalığı koyup. Ilham əlev heç vaxt bu tür qərar qəbul eləmək ictarında olabilməsi. Mən düşünmirəm ki, İlham əlev belə bir qərar qəbul eləmək qədər ictaramaq edir? Bunun üçün bu ola bilər, hansı halda ola bilər məhsədə deyim, rüsyədən danışla gire bilər, rüsyə, əgər bu parlamentin buraxılma səqqında umumi razlıqa gələrsə, həlbət də bu baş verə bilər. Yox, bir də bu halda ola bilər ki, Ukrani də tamamilə məhlub olmuş rüsyədən sonra, elbət azərbaycan da yeni parlament seçilərini gələcək. Üçüncü bir səbəp da var, onsuzda azərbaycan bu prosesə doğru gedir, azərbaycan qasmetik dəşlilər ələkəsində, dədik ki, məyəm məsələr bu şəkildə həllədəsin və frafasana seçil sisteminin kansüsusiyon dəşlilərdən sonra, kansüsusiya dəki dəşliliyini, referendumunu həllətdikdən sonra frafasana seçil sistemini tərfiq eləyi parkaların inşafına təçən yaratabilecəkdir görüntü yaratmalıq üçüncə bir, yəni, xətcimi bağıtdım atabilər, amma yenidən bunun üçün üç mühüm, məsələ ilham eləyib qətik ələr qəbul etmərdik ki, daha bir dəfəli olaraq hiç olmasa, indən beləki istiqaməti, xalqa doğru bir istiqamət tutub, Avropa ilə Türkiyələ məyə rəzlaşmək sənsinə bəyət, şəhətə keçsin, üçüncüsü Rusya bəlməzdirmərdik. Bunların heç biri baş vermərikdə bunu düşünmək belə sadəl övləkdir, çünki bu parlamentin və azərbaycanın siyasi sisteminin bu şəkildə düşməsinin kökündə birinci amil Rusyadır. İkinci amil, Ermenistan və azərbaycanın düşmələrdir. Bunların hamsı azərbaycanın bu məsələdə necə tərtər işində bir iştirə gəli bilərsə, tərtər şirköylən düşmə iş değil ki, tərtər işinin bu elə baş verməsi üçün misal olaraq da, bizim üçün bürə qırmızı xət tərtər məsələsidir. Yəni, bunu həllələyə nəsələ deyər, məsələr, aqdında insanlar daha sərbəsdə anışır ki, bizim taliyyimiz deyiz olacaq, hələ birinci buradan başlayıq. Bu qırmızı xətlə olduğu üçün, biz də üçün məlih ki, bu qırmızı xətlə qətlə hansı məsələr baş veririk. Birinci, bəhbə bu zür parlamiyin. Azərbaycandan arma parlamiydi olacaq, təqdir də bu hadisə baş verə bilər dəmi? Həyatı boy baş verə bilməzdir. Də məlih, birinci ölçəni siyasi sistemini bu şəçili salmaq lazım mı ki, digər məsələlər haqdında da, bax bu zür qərar qəbul eləyip xalqı özür isirəm. Qaldın ibladlarından bu şəkirdə davranasan və orda ki, əsas niyələtlə olduğunu cizələ biləsən, hətta elə bir səviyyə yarada biləsən ki, o cəcə nə etkələr isən asam bir şəkildə, rahat bir şəkildə müdafi elə biləsən. Və budur məsələ, onu görə də mən qanımın əlbətə sualı çifakədə düşündürəcidə, amma mən bunu baş verməsin, bu də qətlə düşünmürəm. Bu baş verməsin üçün dedin, üçün şət ortada olmalıq. Dəşəkkürlər gələndər və elə ülvü bəyin sualı inandı keçidə eləyək, növbətimiz, sual qələndər və sizce Azərbaycında əsas demokratik şəsi olacaq və ya Azərbaycanda demokratik didarislə nəli olacaq. Sualın cəlbəsində məlumdur, nə görə, çünki ölkədə hər sasa deyil. Hər sasa deyil. Səs partiyalarla bağlı prezident qamını imzaladı, həm mediyadan bağlı, bütün bunlar ülkədə yaxın perspektivdə demokratik nəsə olacağını bədə etmir. Amma bu staatsun ezi dəyişmək olar, qoy qələndər bəyi də onu desin, lütfen. Mənim bu staatsun dəyişməsi ilə qədər bir ümidim var. Həvvələ, mən elbət də demokrati seşşi mühitəri cəyindən bağlı, heç bir ümidim yoxdur və bu baş verə bilməz, çünkü baş verən bütün adımlar demokrati seşşi mühitini bütün listə ortadan qaldırır və buna heç bir simul verimdir. Ölkədə siyasi aktivlin yaranması üçün heç bir adım atılmır, bu mümkün də deyil və mümkün də görümdür. Bunu dəyişə biləcək bir deçə şəktər reallaşma xozurədir. Bir, Avropa-Azarbaycan analagədər Avropa-Birliği və Amerika Büləşmişlətləri, yəni qərb fəxli siyasətə başlayıb, artıq yeni bir çeçid baş verib. Və Ukrana-Rusya savaşının çöşündə duran amirlədən biri doyduk ki, post-Savit məhcanına daxıl onu dövlətlərdə, artıq Amerika və qət birmənal şəkildə dərəşdir və demokratik dəyişlər gətirdir. Bu çox ki, Ukrana yada bu tür müharibəyəni, Gürsüstan eyni müharibəni keçdi 2008-ci ildə, elbənistanın başına da Rusya gündə bir oyun açır. Elbət də bizim həssas yerimiz, elbənistanlarla qədər bu məhcələndə, üzərimiz ağamı düşür ki, nəyə belə düşünürsün? Elbən, elbənistan artıq bətmətə dövlətlə tanımır, ən bət tanım yəcəmdir, həyatı boyu. Və o yer, yürsqamısı bizimdir, bu birmən aldı. Amma indi ki, şətlə çək səvəsində elə attımları atmaq lazım, deyil ki, bütün qərbözlə düşmələ çevirik. Azabaca dövlətin özünün varlığını şubaltına salasa, nolsa da başımızda minlənə belə var. Hələ, Rus beləsə, Rus 5. kalon beləsə, üstümüze durduq yerdə, bu da nəyəsən hali olmamaq var, o cümlədən. Qazandığımız bu qələbənin beləyə çox ciddi bir təhlükəli məhzuraya daxıl olmaz kimi bir siyasi, dəhkə gündəmin çərisindir, o görə də bu məsələləri, mən elbətdə qirmətlə indiriləm. Və düşünürəm ki, bət də bu məsələridir. Amma bizə ən böyük dəstəyik, ən böyük dəstəyik. Nəcə ki, Qarabax Savaşında ətrafımızda, yanımızda durub, bizə dəstəyoldu. Azərbaycanda demokratik dəşlərin həyata keçirilməsiz üçün də Azərbaycanda hükümetin ən böyük köməli Türkiyə ilə bilər. Qaradaş Türkiyə həsi nə lazım deyil, nə, onun iqsaatlarla bağlı, nə, siyasi məsələrlərlə qədər yox. Bir seççinin keçirilməsində Türkiyədəki seççi qədər, Azərbaycanda ki, seçkiyə dəstəyə olabiləcək, ətəqdədə Azərbaycanda ki, proseslərə ədalətin gəlməsi üçün, əni, ümumət də ölkə endodaraşilindən tutmuş siyasi proseslərin yetişatında ədalətin gəlməsi üçün dəstəyə biləcək, ətəqdə ölkədə dediğimiz seççi mühidi, demokrati seççi mühidi meydana gələ bilər. Və Türkiyə bunun üçün ki, vaxt qədər ciddi, görə siyasi məqamlar əldə eləyibdir, canı bu qafqazı daxıl olubdur, canı bu qafqazı da yerləşibdir və Azərbaycanda çox ciddi təsir imkanları var, reycona təsir imkanları var. Və Türkiyə dəqiq bir şey bilir ki, bizim qonşuluğumuzda demokratik çürcüslən olacağını təqdirdə, demokratik ərimənstən olacağını təqdirdə, biz İranə və Rusya xoxşə bilmərik, ən azı Türkiyə olacağını təqdirdə xoxşə bilmərik və biz çox zazibəli bir dövləfə çevirməlik ki, Azərbaycanda ki, proseslərə ciddi təçam verək, İranın dəyişməsini ciddi təçam verək, desinlər cəndan zodəlin dövlətində görün, hansı hardan haraya qədər bilinşaf yolu keçirildi, bu qədər İranın başında hansı proseslər cəryan ilir və hansı bir idarətmə sistemi var. İnsanlar asılır, insanlar kəslilir, doğranılır, məhb edilir və ən böyük təlükəli proseslər bün dünyanın iki dövlətində baş verir. Bir İran da bir Rusya da. Ona görə də biz üç zazibəmizi inşa fəlləttirmək üçün elbət də bax, bizim daha cəlb edici, daha Türk dünyasının integrasiya prosesində cəlbolunmağımız üçün və yenə deyirəm, bizim daha parlak bir dövlət olmağımız üçün, daha cəzbal dövlət olmağımız üçün, həm Turan dövlət üçün, həm qaqın ədərəba topluqlar üçün, həm öz Azərbaycanımız üçün biz dəyişməliyik. Bizim dəyişməliyimiz zamanın diktəsidir, zamanın gösyasi diktəsidir, dünyanın diktəsidir. Dünya Ukraini ənə muharbəni təksə gösyasi maraqlar və qazan üçün də etmircəyir. Həm də bir ədalət çətmək istəyir, həm də bir ədalətli sistem çətmək istəyir. Rusya niyyətlərinə bilir. Rusya və Rusya nün himayiyyət bir vaxtilə ki, Irmenistan vardı. Bu istiratiplər dəyişib və bu istiratiplər dərk eləni Irmenistan özü dəyişdir. Irmenistan, büyünlərim Karabakh Savaşında məqlub olmağına bakmayaraq dəyişən dünyanın prinsipləri dərk eləyə bildi və aralaşdır. Və o xətli daha da ciddiq şaf elir. Məsələ, qətiyyətlə deyirəm, yaxın müddətli Irmenistan'dan Rusq oşunları çıxarılacaq. Nəcə ki, eləyişib və həkuməti Rusq oşunlarını buradan darmadan elədi. Amma qüvvətlənmiş paşiyan həkuməti bizim adıməti yaşamayacaq. O da Rusq oşunların oradan çıxaracaq. Kallektiv təhlükəsli müqvələsi təşkilatından çıxacaq. Rusya rəd doldayacaq və Rusya'nın çöşüşü ilə Irmenistan Rusq oşunları çıxarılması kimi proses paralil gedəcək. Bunun əsnasında da, Avropadan kifayət qədər diqqət alacaq, Avropadan kifayət qədər dəstəyə alacaq, Avropadan o müşahidəki misliyə gələb oturacaq orada ətlərbacana gəlmir onlar. Irmenistanı gəlir. Çünki artıq Irmenistanı gələb oturan Avropa, artıq təhlükənin nəzərbacana olduq, qəna etini dünyayla mörüşəcik. Və bizi təhlük gözləyən təhlük, çox ciddi təhlükələrdən biri buradan qanətlanır. Ona görə də, ölkədə çox ciddi şəkildə siyasi məsələlərə, gözyasi məsələlərə, ənə nəbə Rusya da bu vəylətikimi məsələlərə, baxış quzarı dəşməlidir. Biz fəqli bir siyasət yeritməli və fəqli, birəz dinamik, birəz cəldədici bir siyasət yeritməli ki, milləti və dövləti xilasi ilə bilək. Savaş bir yana qoran, milləti və dövləti xilasi ilə bağlı məsələlərdən gedir sövbət. Axtra qədər bu Rusya sadəqətlərinə qalabilməzdir. Rusya 230 irli başımız allaha müsibətlərinə açıq. Təkçə, mətbaatə bu imkanı yaratmaq ki, gəlin növrəzdir Rusya ətrafında deyin, özüz bilərsin, Rusya bağlı siyasətimi davam etdirəcəm. Azərbaycan xalqına dərşi ən böyük xəyənət etmiş Rusya, Acentura şəbəkəsəni Rusya xəyənətçət çetəsinə mudafiə iləcəm ki, siyasətlərinə Azərbaycan uzun yoldilə bir günlərim, Azərbaycan bilə Rusya nən təqri və neyini müstəbdə olan bir dövlət seviyəsini gələtdir. Bu, Azərbaycanın siyası tarixi üçün, dövlətçili tarixi üçün çox ciddi bir problem olacaktır. Bu məsələrdə ciddi dönüşün vaxtıdır və bu atlımlar atılmalıdır ki, biz mərmalda bir demokratik seçki prosesini attıq mələ bilək. Mən bunun təmələ səsabı dedim. Birinci, Türkiyə bu işəsox ciddi təkan verə bilər, özü seçki prosesini keçədələrinən sonra eyni atlımın Azərbaycanı davam etmənsi üçün, gərəkən atlımlar atmalıq. Bütün dünanın diqqəti bürün Türkiyədəki seçkiyə cəlb olunur. Biz də biz rejon olaraq bu məsələrdə maraqlıyı, Azərbaycan da təhcə demokratik bir seçki keçirilməsin, təhcə qalqın ilə radəsinə bir hakimət formulaşmasın. Biz düşməni nə qədər əlinə imkan verədik? Yəni əlinə oynayacaq, ona şərat ya da dəcək. Bir dəvədə xalqınız üçün bu atlımlar atmalıq və bunun zamanıdır. Bunu etməmək çox ciddi bir fəməkəti gətirilcək. Təşək bürlər gələndər və ya, təbii ki, izləyicüsün də sual doğur. Yüzgər bəyi dirinə olsun, çəkiz ildən sonra yenidən gətirdir Rusları. Bəhruz Muxtarəd da soruşur ki, Avropa 1993-ci də əbifəc elçibəyə hakimiyyətini çevrilməsi, niyə dəstəklədi? Yəni, mən düşünmürəm, dəstəklədi amma səssiz qaldı. Yəni, amma gələndər və o zaman məhsul vəcidə olun, dövlət vəcifəsində, vələ bir şey var dəmə, Avropanın dört dün çevrlişimi qabili ində mövqeynəci olun. Gısa da olsun, mən bilərəm tarixıq uzun çəkərim. Bizi elçibəyə hükümətini Avropa dövlətləri rəsim olaraq dəstəkləmədi. Amma dövlətlətlən, Kənar Qübedər və Güclər da vardı. Biz ona indi başqa-başqa altlarla çağırırıq, dəhə ki, kürəsəlçilər, səramayaçilər, onlar bizi dəstəkləmədi, və onlar elçibəyi dəvirdi. Elçibəyi dəvrilməsi məsələsində, Rusya, Ermenistan, Naxçıvan, İran, Türkiyə bütün rejiyon dövlətləri ams-i birləşdir. Naxçıvanın sözü qeyd ettiniz? Əlbət də, naxçıvanı o vaxtı ən bir kardinat roluna oynuyorduk, dövlətlər əlasındır. Yəni, belə eləyədir, naxçıvan deməyəyi dərəliyəm faktiri deyək, çünki naxçıvanıza dövlətlərisiz və. Bunlar çox ciddi də rol aldılar və Azərbaycanın başına bu zürfələkətlər gəldi. Əlbət də o vaxtı Rusya hələ ilki mərhələdə elə imkanı malik deyildi, amma sonu toparlanabildi. Orda ən uzun ömürləyə Petrasiyanın höyükuməti qaldır, Yemantu et Petrasiyanın, amma icəlləri təz dəvrildi, yəni, Elçibəyi başda olmaqla təz dəvrildi. Bun rol aldığını xüsusulə qeyd eləmə istəyərəm, İngiltərə və Türkanın Türkiyə bu roldışları çətməməlidir. Və mən çəkildə də onu deyim ki, mən o vaxtı Türkanın çox böyük dövlət qadimlərində görüştərim olduq. Onların hamısı bu məsələlərinə bilirdilər, və bu məsələlərin üstünə qaytmaq istəmirdilər. Bələ, yəni, o məsələmin dərinə gitmək istəmirəm. Açolur. Yəni, çox təşəkürə girem, əralda izləyicinin mövqeyini mövqeydə bildirmək, marağlı qələndər və İngiltər, indiki rejimliyə dəstəklər, qarubse ortaqlardır. Qarubse ortaqı deməzdim şəxsən mən, amma İksadın marağlar görünür, demokratiyanın üzərində deyir, hal hazırlar. Bundan sonra ne olacaq, bundan zaman özü ökün bərəcək. Ben istəyərdim bu, son günlərdə marağlı bir ifadə işlətdir siz. Faciəsi, bizi idar edənlərin kimliyeni bize tanıdır. Yəni, tərtər məsələsi, Azarbaycan cəmiyyətində sanki bir məhəkə çevirildi memurları tanımaq üçün ordunun durumunu övrənməkdən ötürür. Və tərtər məsələsi la bağlı mövqey qoyanlardan bir dəsiz olursun son birin şeydə ərzində vəki də tərtər doğumsuz oradaki prosesləri daha yaxşı bilirsiniz. Bu da bir faktor olabilər. Siyasətçi kimi, həm də bir işlima siyasi xadəm kim, bundan bağlı səssiz qalmadınız. Mən nəyə görə bu sualayı keçirən, həm də. Bakın, Azarbaycan ordusuna 23. ildən 20. ilə 27 dildən sonra yenidən ordunun qətirilməsi sonra orda da baş verən bu negatifallar bir daha göstəri ki ordu da Rusya təsiri, Kremil təsiri bu müddətdə olup, özelliklə son illərdə və onun bəlkə də nəçəsid ki biz tərtər kimi faciələ üzləşdik. Bak, əgər Ruskoşunlar Azarbaycan'da olmasıydı, tərtər kimi faciələr törenə bilərdin mi və yaxud da bu sualı fəqli də qoyabilərik ki tərtər kimi faciələrinin törenməsində Rusya nə qədər pay sahəbidir və yaxud da Rusya nəzidə edilər personoları buyrun. Rüfət bəyi, mən tərtər məsələsində tərtərli olduğumun mənə cəmi birincə məqam bakımından kömək dəyib, birincisi o məsələn, o hissəsinin zahımda çox ciddiyə həmiyyətli bir məqam olduğunu və izləcərin üçün də çox ciddi bir nərtcə çıxarmalarına əsas verəcəyən üçün rəm, birinci məsələn əlbə. Tərtərin görsiyası həmiyyəti çox böyüklə. Mən bunu çox yaxşı qumətləndirərəm ki, tərtər elə bilməvqədədik ki iki kəndi tutarsan qısa bir bir binə yaxım çirklətlərdir, bir də yıvlaqda dayanabilərsən. Yəni, çörek ədər çıxışın ən yaxın məssafədə yollarının biri və ölkənin umumiyyətlə dövlət olaraq ədər əsillini tamam iflil vəcidən salmağın yolu tərtədən gecirir. Bunu Cumhuriyyət dönəmində də tərtədənməs hücum əmələklərinə başladılar və tərtər hüsyanın baş verimi, bütün tərtədən milli ordusunun o zaman tərtədə yıxışmasının çöksün də o ameliydi. Qarabaxda, Mart, Hain, Hüsyan daldırmış tərtədən rüzuma çəksin, qısa zaman çəsindir. 3 gün ərzində darmadağın elədilər və hətta sonra 23. də rətədən rətədən də bələ yən azıbacan tərtimdə qalmaq var, də qərar qəbriləmişlər bunu nekçəsi unutmasın. Bu, tərtədən gösyasə həməti ilə bağlıydı. Tərtədən çox ciddi gösyasə həmək çəs bilir. Bu nöklə bir. İçin sərimələn bir tərtədən bir qisas məsələsi var. Bu qisası hər zaman almaq istəyiblər və 93. ildə tərtədən hücum, yəni eləsi bəyhaçməti qəbrilərinə zorunda tərtədən hücum eləyip qapanı kəndinə girmişlər və tərtər həmətliyin, tərtər həmidovun çox və da çər bir mudaqil əsas nasında bütün çət həməndə gədə geri alındı və bir nisə çətlərdə azad edildi o məşğur qəhrəmanları Mirli Künya'nın başını kəsilməz ki, proseslər oldu, sonra gedib hər el özadını məhən şələr çıxarmasın o vaxta düsələ dövlətdə ediyik və yaxud da dövlətdə çox yaxın iddiq imşanlarımız olduğu üçün o proseslərə çox ciddi şəkirlə bilirəm və zamatın orada fədaçarlığına da onu yaxşı anlayayım. Məhən şələr olunmuş bir rayon bütün vermənlərin ölkəsindən gələ bilərdik mən bunu da deyim və sərdən həmda bu istəgələ məbtəki fəaliyyəti heç vaxt tazıbacının taraqına selim məməldir bu bir, yəni bir, ikinci bir mühim məqamıydı üçüncü mən tərtədə tərtədə olaraq gördüğün bir hadis olucu elə bir ciddi elə bir dəşətdə psixoloji mühit yaratmışlar ki tərtədə hətta mənim öz qohumların belə bir söhbət eşitmişiyim belə məsələr eşitmişiyim belə hadisələr danışırlar belə fikirlər deyirlər hama bir-birini az qala hain cimi bakırdı onu görə də mən oradan gəldin qanayet ondan ibarat olucu bu hadisə bir genralın bəyaq da bir hətta mən deyim ki azıbacın dövlətin bu işi təşirləsəkdir bunu bazarə bilmək hətta ilham eləyə hakimiyyətin özlü tafşırıq və eləyətik yedin bu hadisə başarə bilməzdir mümkün deyildi bu hadisələr töretmək üçün bürlətə mütlət rüsyə cimi bir quduz qanıçən və bu millətdən qisas almaq isteyən bir dövlət olmalıydı onun eriməni cimi bir uzanlısı olmalıydı ki haqdan ən ağır formada işəngələr alınsın və mən düşünürəm ki eləbə olaraq pkkani və iranı da bura qaqsaq məsələ bitmiş olaraq bu tət azıbacanın dəkçədə aqınında olan məmurlarla bağlı məsələ deyildi bax, sizə mən bir şey deyim o cınayətdə iştirak eylənlərə tətbiq olunan cəzaları mən hamsını dinləmişən və baxıramda bu qədər də bu francistərdə olduğum insanların əşhəncələr verilir və mən o məsələdən də məlumat deyəm ki azıbacan milli tərkəsləni hazırlıyı qaraba muharifəsində birincəli başında əsir düşmüş azarbaycanlar üzərində ərimənlərin tətbiq etdiyi cınayətin növlərin təsnifatını veriblər 44-46 maddəlik bir təsnifak var o təsnifakda yer alan əşhəncə ısullarından daha amansızı tərtər hadislərində 5 qaq yoxa 10 qaq tətbiq olunur ərimənlərin etmədiyi cınayət dəkçədə əşhəncəni bizim özümüzüklər azarbaycan evlatlarına, azarbaycanın qəhrəmanı oğlanlarına eləyiklər və burada ərdən bizim vətandaşlarımız tətçə bizimkiləri və yaxud ki, o şəncə düştürə kellənləri qınırlar əlbətə haklıdlar, amma bir məsələn deyin azarbaycanla azarbaycandan namus məsələsi nərala qədər çox ki, bunun namusuna təzabı zətmək kimi bir siyasəti və yaxud da bir şəncəni bir siyasət olaraq həyatə keçirə bilməz mən azarbaycan yəm, mən bir nə şəncəni verəndə durum onun namusunu şərəfini alçaldım, onu barələrində başta oyun açım bunu azarbaycanla yedə bilməz azarbaycanla qarşı bunu etmək üçün düşmənə satılmış xayr olmalısan düşmən ələrini yerinə yetirən şərəfsiz olmalısan, namısız olmalısan ki, sən bu hadisəni eliyəsən sən kimi nə qədər, kimi nə qədər əskərini biz bildiyni səl oldu əskərə təzabı zətmək gədər şərəfsiz atdım atabiləsən o şəxud da hətən ərastum bəyi o məsəllərə çox, o cümlədən qurban çox belə sərt yanaşmalara olur və adamlar bəzən onu başa düşə bilmir işin mahiyatını bilir o izah elə bilir ki, bu məsələn dəqi qanlıyım ki, barəxla nələ qədər bir insanın barəq üzərindən ufuzuna namusuna təzabiz etmək üçün sən kim olabilərsən bu bunu bilir, və bunun hətin durduqunu bilir, o bizim qurur yerimizdir o bizim namus məsələmizdir və bu namusu yana çəkmək, namusu gözdən salma və bunu ölkə rəhbərinə numansilətdirmək sən budu sən nurdun budu sənin millətin bunun arxasında hansın yətlər durduğunu insanlar başa düşmüyüncə bu məsələn açabilməcik hansın nəniyyət durabilər orda bilmənə izah bir isimlət, bu da nəniyyət durabilər barəq üstündə əzabacan ən görkəmli, hər biçi həlimi xadimlərin, hər biçilərinin hər bici bilmənə, hər bici bilmənə ən başına oyun açılır nəniyyətlə, nəyən ail olmaq siyiblər bax o, azərbaycan dövlətinin varlığından bağlı məsələdir azərbaycan xalqının varlığından bağlı məsələdir biz bu məsəli aydınlıq gətirmeyincə nəbəl ki, ədalək gələcək, nə tərfərişi açılacaqdır, bunun xarabında baş verən bütün hədisələr, hit film olacaqdır, nağıl nəcə ki, ittamda ölün faktoru qıraqda qalıktır nəcə ki, adamları buraqlılar, amma oradan da gedib deyirlər ki, birini çıxıb televiziyaya danışansız başınızı oynayacaqdır nəcə ki, buraqlan əskərin atası dövlət batsını şəkildir orda qoyur, bəs bu hədisələrlə nəla qədər, nə demisiniz? Nədir bunun arkasında duran amil? nədir bu məsələdir? bəyə yenə fəkərə ölürəm hər şeydə nəvvəl, bunun niyət açılmalıdır hədisədə, bunun işləndə də nə niyət güdürüb? nə namus məsələcisi ortaə gəlib? Niyə dövüşən əskərlər məsələsə ortaya gəlir, allan ifadələrdə nə niyə güdürür? Ifadələrdə hansı məqsətlər, metodoloji olaraq seçilir. Niyə imperativ olaraq bu amillər ortaya gəlir və burda nə niyətlər ortaya gəlir? Hansı dövlətinin siparişi olubdur? Bunlar aslanda o dövlətlər nə isteyip, nə yə hansı nəyə nəli olmaq isteyip? Məsələsə ortaya gələndə biz tər-tər ədalət də gələcək. Biz də parlament seçilər dolacaq, siyasi məqsulət ortadan qalqacaq və bu iş gənzələri törədənlər dövlət tərəklərində niyə olunmayacaq. Bunlara, bu məsələrinin kökün də bu amillər durur. Ona yədi, əlimətlə, mən tər-tər olaraq bu məsələlərin mahiyyətini bilirəm, bunun hansı niyətlər törədildiğini bilirəm, tofi sadisələrinin arxasında nə durduqunu vaşa düşürəm və bizim milli qəhrəmanımız Polat Haşimogun şahadətə qovuşmasıyla Azərbaycan Qalqının tariq talihində hansı dönüş hadisəsə baş verdiyn də tam anlayıram, bir tariqsı olaraq anlayıram. Bunların hamsının bir-birinlə bağlıqı var, bunların həbsa olunma mağınında bir-birinlə bağlıqı var, ölüm hökumünün gizlədilməsin də bir-birinlə bağlıqı var. Odur ki, Azərbaycan cəmiyyətində qırmızı xədd olan, olmazsa, olmaz olub millət üçün bir prinspə çevrilən tərtə radisələri müdləq və müdləq açılmalıdır, biz bunu bu hökumətdən gözləməmiz sadəlövlühtür, mən bu hökumətdən anca imitasiya xaraq devlisində qarəkətlərini aparmaktan o yana keçəcəyəni düşünmürəm, bunun üçün Rusya quraniyada məqlub olmalıdır. Bunun üçün, Azərbaycana ədalək gəlməlidir və Azərbaycanda hüquqi qeymətdən daha öncə bu məsələri həm də siyasi qeymət verilməlidir, burada düşmən dövlətlər beliriləm məlidir, düşmən dövlətlərin adı açıq şəkildə açıqlanmalıdır, bu hadisələrə rəhbərliyi ilə şəxslərin düşmən dövlətlərin əlaqələri ortaya çıxmalıdır və ərtər məsələsi xalqın yaraları sağalmalıdır. Hərdən deyirlər ki, bəzən bizim işləncə görən dostlarımız, millətimizin evlatları hesap elir ki, bunları dəyən işləncə, bunları vurulan zərbə, təhək ki, bunlara və bunlarla aləsına etdir, elə deyir. Bu bütün Azərbaycan xalqına, onun tarixinə, keçmişinə və gələcəyənə vurulan zərbədir. Bu ona görə açılmalıdır. Tarixinə, millətinə və dövlətinin gələcəyənə, şüfəylən baxan insanlar buna çə bilməz, orada maraq olunmayan insanlar buna çə bilməz, aç mullar. Bu, şünlə bilər ki, Rusya ısıvarışı verib, hələ Rusya mövcudur, bizə təhriçə yaratabilər və nilər ona görə açılmalıdır, elə deyir. Bu məsələ dövlət nəyən, bu məsələ millətdən bağlı məsələ dəksinə, belə bir faktın özü Rusya münasibətin, milli bir düşüncənin, milli bir duygunun, milli bir baxşın formalaşması üçün çox ciddi bir argumiyyətdir və Rusya dən qırılmağın çox təməl əsaslarıdır. Mən düşünməyəm ki, bunlar, bu quranədən məqlub olmayan Rusya mövcudur qədər asılıcaqdır. İki sual var, elə dərvək, elə işin eyni kontekstə olduğu üçün soruşuram sizdən. Demokratik dünya dizləyici yazır ki, tərtəcın ayətləri asılsı gələ bu iktidar hakimiyyətdən qirdəsi cə başqa yolu var, bu işin asılması üçün. İslam cəvodovda yazır ki, bərayat alan 19 zələ sökən azaldıqa bura xaldı. Onların əksəriyyəti düşmən tərəbət tank sətməl də müahlandırılırdı, bərayat aldılar. Və tankların argubiyyət neyiz oldu? Həmin tanklar sililib, yeyilib mi? Rüfəh bəyi, bilirsiniz bu iş də, elbət də hamısı doğru deyir. Bu hakimiyyət getməsə açılmaz, o dür yanaşmanın tərəftəri deyiləm. Bu hakimiyyət istəsə açabilər, amma açanmayacaq. Burda gediləsi bir şey var, o da Rusya. Rusya gediləcəyət ayətlərdə məyən tədbülər ayətə keçirləcək. Və Rusya də gedəcək. Bu mükləq olacaq. İki şey mükləq başverecək. Və bu çınayəti və bu çınayətləri mükləq həbsi olacaq. Buradan qaşmaq müşin deyil. Və ölkədə ölkənin gələcəyəni və qədərini tərtə raadisələr həlləyəcik. Tərtə raadisələrində elləm məqamlar eləni yətlər var ki, buna aydınlıq gəlmeyincə, heşə sakinləşəsi deyil. Buna düşünür ki, o düşünə bilər, validə ana, qurban mənmədə, bunlar aradan götürlər səhvəkdə, yəni bir nəsi adam həbsi də götürürdü, qorxuzmaq üçün, filan beşmişələr. Olabilər, esə başqalarda götürlə bilər. Mən de götürlə biləm, səhvək götürlə bilərsən, hər şey başvere bilər. Amma bu hadisə heç zaman açılmamış, yəni bağlı qalmayacaq. Bağlı cınayetini heç bir qalmır. Amma tərtər məsələsi tamam fəxli bir şeydir. Tərtər məsələsin altında çox ciddi məsələr var. Bu, Avropa falan bunlar bilisiniz. Mən bu Avropa məsələsinə də bir kontekstə bir münasibət bildirməyən fərəqdə arayam. Bizim pəzi siyasi xadimlərimiz olanlar. Avropa münasibətlərində bəs fəxli, mən onlardan fəxli bir şey düşüncə dəyən, Avropa üçün hətta Qarabagda bizə yermənləri təvki Azabacanın 17 faiz, ışqal altında olanlar, azlərin dəyətki ışqal eləri. 3.000 km erazımız yerməniş qalında qalıdır. Bunlar yerməniş qalı kemik, onu qəbul etmirlər. Bunlar 3.000 km müsəlmanlar yaşayan rejon da hələkə yermənlər yaşayır. Xristən yaşayır anlamındadır. Bu vatikanın ömrü boyarı son. Bizansın ömrü boyu qafqa siyasətli, qafqazda saldırqları gəlişinə qədər hansı niyətləri var. Bu, o amillər hələ də Avropa siyasətində stradim olaraq qalır. Mən Avropa parlamentində baxın, müzakələr zamanı, o qərar qəhul olanda qatırlayışsa, orada çıxışlarda nələr danışılırdı? Həmə hələ bir adam dinlə alıb demir ki, bu Azərbaycan nə rəhisidir? Bu da baş verən Azərbaycan, amma bir şey bilirlər. Bir şeydə də haqlıdırlar ki, orada baş verənlər Azərbaycanın daha soqrusya xidmət edir. Əlbəttə bu məsələ də haqlıdırlar. Amma qalan dicər məsələlərdə, məsələ, nə unudusuz ki, bu boyda ərimənsana rəhisindən Azərbaycanlar köstürüldü. Və bu hücumət, biz qayt malifçimi anlayışlar qoyurlar, təhs-i irabanda bizimdir bu, diklaratif və imperafif olaraq fikirlər söylürlər ki, hams qaydacıq filan iləcik. Bunun üçün, müqavlənin şəhərlədi salmaq lazım idi. Bir də və dilə qətirdilər, bayandılar. Azərbaycanların pasbortunun qayt aralmasıyla bağlı, məsələlər qoyulmalı idi. Qərar qəbul olunmalı idi ki, mənim millətimin evlatları qaytın öz, kampak yaşadığı rejiyonlara, ərazilərə, bundan bağlı, bütün dünyanın iş aparılmalı idi. Amma bunlar olmayı olmaya biz başqa-başqa məqamlardan danışırıq. Rus bura necə gəlibsə o şəkildə çıxmalı idi. Erməni Rusu çıxarlıb bütün dünyanın deklətin özünə cəlp eləyip, çox güvətlənəcək və çox güvətlənəcək idi. Azərbaycan bu istiqamətə attımını real olarak qaqmalı idi. Və təzəli şəkildə deməli idi ki, sənin müşahəyatın altında, bizim qırxıqsa qədərbətləşimiz 2021-ci il də bastırılan mineralardan ölür. Bunlar də qəqrılmalı idi. Və ümumiyyətlə, təkmi məsələlər deyil, çox ciddi məsələlərimiz var. Məmən hərdən o yeri düşmüşəm, bu məsələlə, yəni o müəqqəya gəl, müəqqə haqında danışdığım üçün bir məsələnə deyilm rüfətbəyik. Biz mükləq əriməsdən qayıdacıyıq. Amma ziyarət kimi, hələlik. Yerimize yurdumuza gədəciyi, imkanlı adamlarımız elbət də gedib orda yvillalarıncaq, yedilər alacaq, bu iki xal qərasında məhəm bir rüsyət yaranacaq. Mən ola bilsin ki, rüsyə halsa, məqamda bir kendini, bir dənə ərazinin ışqalı üçün, bizə də bir şəraat yaranasın. Amma bu indi ki, şəhdər Azərbaycan'a o çox ciddi təhnükə vədəyilir o məsələləri. Həmbət də bütün qərb Azərbaycan bizimdir. Mən dəs dəyəndə də həmişə dəyirəm ki, bizim araz çayının şimalında qalan torpaqlarımız 135.000 km² və birinci vətəlimiz dərbət bizim tarxı və ərazimiz kimi, bizə qayıdacaq, bu mükləq olacaq. Gərb Azərbaycan mükləq tamam ilə bizim ərazimiz olacaq. Amma birinci məhərdə biz oradan elbət də gedəciyiq. Biz oradan gelip çəktərləri yaş yamaşımıza təhəmin edəcik. Normal demokratik bir hakimət olacaq, təyqləri mələsələn investisi sə də qoyulacaq. Qoyulsun. Mən onda təhəkdə ki, bizim oradan qayıdışımız təmin olursun. Orada dəbtatlarımız olacaq. Orada biz ola bilər, bu nəsil görməsən. Amma bu proses mükləq baş verəcək. Sərdəc olaraq vakti ilə bu barədə söz danışanda adamı tuturdular. Avanturist kimi qeymətləndir edirlər. Amma hindi görürsünüz, hansı dünya gəlip və hansı şəktər çərs vəsində biz bu məsələri deyirik. Bunlar baş verəcək. Mən düşünürəm ki, ən önəmli məsələ hamının diqqətid rüsyə qarşı məsələdə bir məcraya gəlməlidir. Azərbaycan da rüsyə fərəskuqvələr var ki, azərbaycan vətandaşından on dəfə çox, hətta rüsyə vətandaşından üzür isləyəm. Azərbaycan vətandaşı olanlardan on dəfə çox, rüsyənin rüsyə fərəs sözləri götürürlər. Ruslar o şəkildə demədiyi sözləri Rus milləfsinin. Azərbaycanda qüvvələr var, bunu ilə gətirir və özünü ölcədə çox sərbək şəkildə təqdim eləyə bilirlər. Büyün, o tacəksi prezidenti çıxı şeyləndə, mən onu çıxın çox diqqətdən izlədim, birinci, Rusya yaxınlığı üçün argumentibili siz nəyi səstəndirirdi? Bizim ölkədə Rusya rüsyəli dövlək dilidir. Yəni, tacək diliyinə paralel işləndir. Və bunu bir şərəb bilirdi. Baxmərəkçür Putin təngid eləyirdi, rüsyənin səstətini, amma bunu bu şəkildə dilə gətirirdi. Və Rusya məhqətlərinin sayını dedi, və mən Azərbaycanın tədəcəsini qətliyəm. Azərbaycanda niye Rus məhqətləri soxtu? Və Rusya düşüncə var da Rus var. Rusun gəlmərisinin sistemu var. Də mələ, Rusya nən bu rejiyondaki keşmiş pasavet ölkələrinə, dövləklərinə səstətində ən başlısa praritet olub. Bunlarla nəni üsiyyətlə, nəsibətlə, hakimiyyətlə qalmanı şəklərinin təməq əsaslarından biri çimli Rus dilində imkan yaratılması kimi amirlər olun. Ona görə də, və bu səstətinin amsının dəyişməsi, Azərbaycanın bütün dünyasına integrasiyası və bu yolda çox ciddi salatlar və ciddi proseslərə keşməlində başlamak lazımdır. Buradan dəyişməl də Azərbaycan. Nə biləm, yəni mən düşünürəm ki, bu soq çiddi problemlərimiz var, çox nərihaq bir dünyadayır. Bunu ha mı? Dikkat almalıdır. Təşəkyürlər gəlindər bəy. Dəməli, mən istəyərim ki, və iləşimizin son bölümündə sizinlə qaraba qaydış məsələri akında da soruşum. Bu, artıq bizim üçün bir qordi düğünlə çevirildi sanki. Qarabaq artıq iki il öncə elə bu saatlarda hər kəs və də deyik çamadanını bağlayıb, çamadan əhfalı rüyesində qarabaqa öz yurduna tələsən insanlarda bir apatya hökum sürü ümitsizlik var. Hə bir iki dəfə Ağdama füzüliyə dəməli şöyə gəzintlər oldu və bir jurnalistər gəlidlərz hüksək əhfalı huyədə. Üçəksən, mənim düşüncən budur ki, gəlindər bəy. Şəl-u şədə yaşamırsa, Ağdama əhdama da yaşamırsa, füzüliyədən olan füzüliyədə yaşamırsa, mən torpaqlarımızın azad olunması ilə bağlı ağız dolusu danışabilmərim. Və ki, mənim bir yanlışım var, mən istəyərdin, mina varsa, bu agrofarklar nəyə ekir orada? Mina varsa, və siz niyə rahat gedib gəlirsin sonra? Mina varsa, bu insanlar şəxsi imkanları hesabına gedirlər, evlərinin tapıllar, evlərinin tapandan sonra gəlirlər başa, ikinci dəfə qaydanda görülər, evlərinin özümüzkələr sökür, belə şey olur mu? Nə baş verir, mən istəyərdim sizdən eşidək? Rüfət bəy, biz millət olaraq, çox ciddi bir qətəri alandıq. Yəni, bunu açıq etraf ilək, onu dəfələrinə də dedik sizin kanallarda, 1-220 ildik dövrdən sonra, çox müətəşəm qələbə çaldıq, çox ehriməni bir dəxələ yerin 30 lira bildik. Və burada bizə qardaş Türkçəni müstasına bir rol oldu. Və amma bizim, həm millətçimi grurumuzu, müharbədən sonraki grur, sevincimizi, həm oraya qaydışdan bağlı, bütün arzularımızın hamsını uğruyublar. Və mənim açıq deyim ki, bu hakimiyyətin, bu xalqəl, bəqb bu məsələlərdə bir ciddi bir şey verəcəyini düşünmürəm. Və bunun hamsını Rusya bağlıyrım. Rusya, buradan gədəndə el el, elimiz, obamız, çöksizi yədərməm. Aşa bilərsən, bəcərə bilərsən, istədiyini eləyə bilərsən, bunlar hamsını eləyəcəyələr. Amma hələliyə halin qaqması və sakin məsələlərə qadaqa qoyan bir güvə var. Bu güvə hələ diridir. Bu güvə, belkə deyirmənlərdən danışır ki, bəq mən qoymurəm ura köşməyən, nə rahat olmuyum, siz hakimiyyə təşkini hətə keçirir, mən o ərazlərlə bağlı hələ başqa fikirlərim var. Hər nə disən gözləməyələr Rusya? Ona görə də, siz demişsən, ətçilir, bəcərli, nə bərim, agropaqlar qorulur, onlur. O bu idə, əlbət də, kamyonikasiya baxımdan meydançaları, əreportlar təkildi. Onlar çox güzəl, amsa ələdir. Millət mürsün bu qədər yerin, bu bölcə üçün olmasın, çox böyə həməti var. Azərbaycanda nə qədər çox olarsa, ən həssas bölcədə yerəşirik. Onlar yaxşıdır. Millət, obu dinməsi səyhəni, yanaşı onun böyöründə bir kəndin də qurmalı bir problem yaratmazdır. Bir el də qurular, çox böyə həməti var. Yəni, ən azı bir kəndi təmizdəmə yollardır lastun şəhərin özündə, və yaxud da çəlbəcərdə bir 10 kəndi təmizdəmə yollardır ki, gədin bu çətlərdən məslumlaşın, qalan ərazlar sərhət qurulsun, eşyət keşməsin. Çanlı məhvirləni zamurlasın ki, buralara nə təmizdəməsinizdir. Bunlar eləmə yollar. Məsələn, qubahlıda, bunlar da elbətdə yerəşdirmək onlar və millətdə bir ümit yaranar. Bunlar həyətə keçirilmir. Hər məsələdə yarımçıqlıq olan kimi, bu işlədə bax, belə bir yarımçıqlıq var və elbətdə portallan, aparat portala bağlamak kimi məsələrinə bu işlər həll olunabilməsinizdir. Həyvanlı qaytardıq, arısını qaytardıq, adamını qaytardır mı? Yələndər, və belə bir sual var, dünya nə kimi onluya vur, məndan müştərəfli bənatla Rusiya haqq qazandıranlar, ilmənlərin pərem-pərem olduğunu deyənlər bugün muharibə etmanlığından danışırlar. Bunla müasibətiniz maraqlı olardı. İd qərbəyi soruşuq. Muharibə etmanlığın Rusiya yaradır. Rusiya istəyəcəyə təbdirdə burada muharibənin olmağısı istisna deyir. Xüsusən də, o halda ki, əl Rusiya, bu quraniyada bir balız üstünlük qazansaya, bura da təbdirsək ki, bura, hətta, nə bilim, digər ölkələrə bilər, istənlər vəqt bu rücəmdə muharibəni yaşadabilər. Və bu istisna deyir. Amma bu muharibəni şimnə elələn töredə ediləcək isə o dünyanın qarşısına almalı. Ona gör də bizim, bəx, bu məqamlarda çox narahat məqamımızdır. Mən əslində bilisiniz. Bəz əndə insanlar həqiqəti deməkdən çəkinir. Məsələn, mən, iləsi bir partiyə rəhbəri eləyirəm. Mən əlbət də iravana qədəri qoşunlarımızın gedir tutmazsın tərəfdə araya. Amma bunu dəyat görməyəndə dilə gətirə bilmirsən, və ya da bunu, bu dəqər daha çox sürə üstünlük verib, oradan qaydışın təməl əsaslar haqqında düşünür, rüc qoşunlarının buradan çıxarılmaz ki, məsələrə düşünür, əlmən sana diş qaydışın daha uğurlu olacağı haqqında qəna etimi, hər qəqətli deməyə qorqulub. Məncə, çox ciddi bir təhricə sürməkdən sə bu istiqamətdə gedmək daha doğrudur və mən nə olursa olsun, türkənin rol olmadığı, heç bir savaşta, heç bir hərbi və geysiyası addımda Azərbaycanın təkiştirakcının tərəfdarı deyiləm. Eç olmasa, türkəyələ ortak və paralel addımların atılması vacibdir bu Azərbaycanın xilasında qələndər və ən sona gəlib çətti qeydi etti ki, mən bir milliyətçi partiyanı rəhbəliyim və ödən həftələrdə ölkə prezidenti parti siyasi partiyalar haqqında gaunla imza attı. Biddiyim gədərsiz qeydiyatı alınmamız. Qeydiyatı alınmamız və bundan sonra sizin fəaliyyətiniz necə olacağı və ülkədəki siyasi mühütü necə düşünürsüz hədə ki, kimi 23. nin yan varaydı, bundan sonra nələr gözləriniz hədə, nələr gözləriniz cə. Mən elbət də uşa çildə düşünmürdüm ki, imzalanar ən azı 3.500 imzan olacağını və təssislərin azalacağı kimi məsələr düşünürdüm və hətta o maddən olması ki, siyasi qeydəbdən keşməyən partiyaya bu adlar altında 50 nəpər, 70 nəpər, 100 nəpər şəhətlər xiyabanla bilə burağılmayacaq. Fərqində yəm və hansı qüvvələri seşya burağılmamalı hədəkliblər bu elbət də mili demokratik qüvvələri bunlar üçün bu qanun qəbul olmudur, bunu hədəklibdir bu qanun. Və mən elbətdə kansilidasiyan tərəxtəriyəm eyni siyasi ideala xidimət ilə bütün qüvvələrin bir nəsə təşkilabdə üçün məsələ, bir iki təşkilabdə biriləşməsən tərəxtəriyəm bu məsələni hesab eləyirəm, amar üfətbək bu hakimətin iddiyibu attım zor açı attım, zor açı kansilidasiyadır yəni zorla ya gəlin yaləyap olun bunu əslində seşçi prosesi hədələkə keçirməlidir bir profansional seşçi sistemində maraqlar millətə doğru, millətin geləcə eynlən bağlı baxışların seçən baxışları hədəkliyən onu xalqa sürən, onu xalqın dikkatini çaktıran partiyalar gəlməlidir, bir qalisədə biriləşməlidir və bu şəkildə ölkədə isyasi bir mühit formalaşmalıdır, isyasi bir mənzərə tablo formalaşmalıdır ki bu milliyətçi qüvərdir, bu Avropa fərəsdir, bu TÜŞ fərəsdir və s. bu da İslamidir və yaxud də nəsə bu da Rus fərəsdir filan, yəni bir nisi çəhət pəri sosial demokrat edə bilimləz azərbaycandan ona şans tanımadır və zor açı şəkildə bu proseslər yürürlidir, digər məsəlirlər kimi bu soqq kimi anki qanistiyon islahatlar keçirib adın islahat bulacaqlar, qanistiyon əşkililər keçirib, rəfələnim yollu inanma yəni məsələlər həyatı keçiricəklər və kimi anə eləyirəm ki, həm partiyaların dəlki parlamentiyası çilinin bir rəsqi ota sınartıracaqlar parlamenti-deputat yerlərinin sahibi rəza artırılacaqdır amma ən əsas məsələ Rus yanında dikdə yiddi və şəh kimi qoyduq, milli demokratik qüvələr məməd əmədi soqsisiyan qüvvələr ölkədə cümhürət yaratan qüvvələr bu proseslədən kənarda qalacaq və bunu daha yaxşı səyə biləcəklər və bürtüm onlara baxmırıq bu 30 il, 35 il həyatını şurru fəaliyyətini azərbaycanda milli azaltıq hərəkətindən ta, milli dövlət quruzuna qədər bu prosesə həsrələmiş və bu yolda böyük fədaçarlıq böyük işləndə əzaptan keçmiş bu milli demokratik qüvvələrin o militanlarına, o partizanlarına qəhrəmanlarına müracaq eləyət deyirəm ki ən azıb biz dönüb sağa, yəni sağa, sola, arxiyyət sönüb baxanda bir qurur duyacağımız bir məqam var rəhsu zədəni soyanda ölkədə kimsə var idi durub ona ifraz ilə bildi, məmədəmin ideyaları qorundu demokratik dəyərlər qorundu xalqın sözün deyən məyən qüvvələr oldu yəni ölkət tamamilən nəq qədər ölkəni kenarına qarçalarda ölkədən keçsələdə qovusalarda öldürülsələrdə həbslər yatsalda işləndələrdən keçsələrdə yəni ayaxta qaldılar və bu sözləri dilə gətirdilər bu qalq drəniş göstərə bildir bu qalq tərkərcini ayatına çabildir bu qalq qələbə çalabildir və çox şəyədə nal olabilecək məm bunları bu prosesin və bu siyasətin uğur qazanızağına inanmıram şümrəm ki, bu siyasətin uğur qazanıcaq ölkət çox ciddi dəlçilərə yaxın müddətə gələcək bunu hamız şahin olacaq, düzdü bütün parametirərdən məsələn, və ki, bilinkənin danışıqlarının yerəşdirildiyi video material, azərbaycanın yerəşdirilən tamamilən fərqli şəkildə fərqlərinir bunu nə qədər gizlətəcək siz bu rəyallıqlar o deyil bu ki, həsələn tuhaq ki, bilinkənin qoyduqu o informasiya bilüterindəki məqamları qaq biləndə gönə bilmiş orda nədəyəşir? Çünkiki ərafədə kim onu tapbaq kimin üçüncüsü şəhtindir və yaxud da onu tərcim eləmeyin şəhətlər sərisbəsində o qədər mi şəhətindir yəni bunlar uzun müddətə getmeyecək müdləq və müdləq biz o dəşliyi yaşayacaq, biz müdləq və müdləq normal, ədalətli bir paramet və bu günlək bizim çox pis sarıqımız olay, kimi xatrələrdə qalacaq. Bunu qətliyətlə deyirəm, bu dəşlik başvyrəcək və biz bunun hədiki mənisində sanasındayır və bu işləri üçün, həmı, bütün dünya global demokratiyanın imtihan verdiyi quranəxalqına boşsurulacaq o cümlədində biz Gələndər vəcək, çox təşəkkürəyirəm burada bir izləyicimiz bayağıdan İsrailir sualın var, sual Sultanı Bəri, sual tapmadım ben evi yox, və ilə işimiz izliyin suallarınızı soru çözüyüq mən düşünürəm əmələ bu notlarla bünkü canlı yayımımızı bitirək positive notlarla bitirək millet ayarda olan da daha güzdüdür milletimiz ayarda olmalı, bütün problemlərin ödəsinləndə millet özü gəlməldir bu günki və ilə işimizin qonağı Milliyəti demokrat partiyasının sədri tarıqçı alim gələndər moxtarlıydı, gələndər və təşəkkürəyirəm bu üç canlı yayımı sona çatdırıram və təşəkkürlərin ən böyükdə bizi izləyicilərimizdir bize dəstəyə olan, yalnızda olan dəyəl izləyicilərin sağ olun, sağ olun, qalın, tanrı vətəlmizi tanrı milletimizi korursun, Allahumma sağ olun, təşəkkürəyələm sağ olun