 Dit is college-team en eindelijk, het is zover, we gaan praten over mijn lievelingsonderwerp, de liefde. Dit college gaat helemaal over aandrengenskracht en relaties. En bij dit college stel je verschillende dingen merken. Ten eerste dat ik best wel wat afwijkt van het boek, veel meer dan bij de andere colleges. En dat komt omdat ik niet alle informatie in het boek even relevant vind. En ik vind de structuur ook niet zo mooi van het hoofdstuk. En ja, ik wil gewoon nog heel veel toevoegen. Want ik ben zelf een expert op het gebied van liefde en relaties. Ik doe daar al zo'n 16 jaar onderzoek naar. Dus ik weet er best wel veel over te vertellen. Dit college zal dan ook zeker het langste college zijn van alle colleges. En ik hoop dat jullie het net zo leuk gaan vinden als ik. We gaan dit college beginnen met praten over waarom relaties eigenlijk zo belangrijk zijn. Waarom ik er zo veel mee bezig ben, zo gefascineerd door ben. En waarom jij er ook best wel veel mee bezig zou moeten zijn en waarschijnlijk ook bent. We gaan praten over de wetenschap van relaties. En allereerst vind ik het belangrijk voor jullie om te weten. Dat die wetenschap van liefde en relaties is best wel nieuw, is best wel jong. We hebben bij sommige colleges gezien dat die onderzoeken van sociaal psychologen soms wel eeuwen teruggaan. Maar dat is absoluut niet het geval bij onderzoek naar liefde en relaties. Dat is best wel een jong vakgebied. En heel lang werd een liefde gezien als iets wat je helemaal niet kan onderzoeken. Wat ook helemaal niet wetenschappelijk onderzoek waardig is. Want dat is gewoon maar een beetje soft en allemaal niet zo belangrijk. Nou, daar kwam verandering in in 1958. En daar kwam verandering in door het onderzoek van bioloog Harry Harlow. En Harry Harlow ging onderzoek doen bij apjes, bij jonge babyapjes, hele schattige kleine apjes. En hij was eigenlijk een van de eerste die bedacht, misschien is het wel belangrijk dat je het gevoel hebt dat er iemand om je geeft. Dat het niet alleen maar belangrijk is als jij heel jong bent. Dat je te eten krijgt, te drinken krijgt, dat je een plek hebt om te slapen, dat je veilig bent. Maar misschien is het ook wel belangrijk dat er iemand is om vast te houden, om dichtbij te zijn. Dit was zijn verwachting en zijn onderzoeksvraag. En om dit te testen ging hij aan de slag en dat deed hij door babyapjes de schijde van hun moeder bij de geboorte. En ze bloten stellen aan verschillende experimentsettings. En in zijn klassieke experiment had hij een babyapje, plaatste hij in een ruimte samen met twee surrogaat moeders. Een van die surrogaat moeders die verzorgde het voedsel, in dit geval een flesje melk. En de andere surrogaat moeder die gaf helemaal niks, had geen eten, geen manier om melk te geven aan dat babyapje. Maar die was wel heel lekker warm en zacht. En op die manier had ze dus straalden ze veel meer uit dat het echt een moederviguur was. En uit de onderzoeken van Harry Harlow bleek, en echt een overweldigend resultaat, dat het eigenlijk veel belangrijker is voor babyapjes, dat ze een gevoel hebben van comfort, van veiligheid, veel belangrijker dan dat ze eten krijgen. Dus als ze mogen kiezen tussen een bedraden moeder die wel eten geeft, maar niet lekker warm is, of een lekker warme moeder die geen eten geeft, kiezen ze voor een lekker warme moeder. En ik zal jullie zo meteen een stukje film laten zien waarin Harry Harlow zijn experimenten uitvoert met deze babyapjes. Voordat ik dat ga doen, wil ik jullie wel waarschuwen, want voor sommige weet ik, is dit best wel onprettig om te zien, want het natuurlijk verschrikkelijk is wat er gedaan is met die babyapjes. Ze zijn gescheiden bij de geboorte van hun moeders, dat is natuurlijk heel erg zielig. En je ziet ook dat die apjes ook soms best wel gestresst zijn en bang zijn, dat zie je ook in die experimenten. Ik denk wel dat de bedoelingen van Harry Harlow heel goed waren en we hebben heel veel geleerd van deze experimenten, juist dat het dus essentieel is om op te groeien bij jouw verzorgers, om iemand te hebben om je aan vast te klampen, om je vast te houden en die echt voor jou zorgt. Maar dat wisten we toen nog niet en Harry Harlow heeft dat ontdekt en ja, dus het is wel belangrijk om te weten wat je nu gaat zien, dat dat vandaag de dag die experimenten nooit meer uitgevoerd zouden worden. Er zijn ook nog wel veel ergere experimenten uitvoerd over hun zelfs bij jonge baby's, menselijke baby's. Nou die ga ik al helemaal niet laten zien, dat is echt helemaal verschrikkelijk om te zien. Maar weet je ze dat het vandaag de dag echt niet meer zou kunnen, dat sommigen van die experimenten zelfs de wet zou breken als je dat nu zou uitvoeren. Dus dat kan echt niet meer gebeuren, maar ik denk dat het wel belangrijk is om een stukje van de geschiedenis mee te krijgen van het eerste onderzoek naar liefde en relaties. Kijk maar eens mee. Laten we jullie een monkey laten zien, raised op een nursing wiermother. Nu, hier zijn 106's twee moeders. Zoals je kunt zien, was het op een wiermother. Hier zijn baby 106's. Waarom? Hij gaat naar de wiermother. Scottie ligt. Hij gaat terug. Hij gaat terug op de klantmother en hij blijft op de klantmother. Eigenlijk is deze baby 17 tot 18 uur per dag op de klantmother en minder dan 1 uur per dag op de wiermother. We hadden verdikt dat de variële van contact en comfort zou een variële van een bepaalde belangrijkheid zijn. Maar we waren ongepreid om te vinden dat het helemaal overhandigd en overschaduwd is alle andere variëlen, including die van de nursing. Franklij, dokter, als het naar een keuze tussen wier en klantmother is het eenvoudig om te bekijken dat ieder child naar de klantmother gaat. Dat is een bepaalde kwestie van comfort, zoals een baby met zijn blanke. Maar is dit echt lief? Wat betekent dat een baby lieft zijn mother? Zeker een ding wat we betekent is dat het een geweldige gevoel van veiligheid in de helft van de mother. Nu, Mr. Collingwood, wouldn't you say that if you frightened a baby that it went running to its mother was comforted and then all the fear disappeared and was replaced by a complete sense of security that that baby loved its mother. In this experiment, this is the apparatus we use. That's just the way the baby monkey feels about it. Lacing eyes, loud sounds, movie mechanical parts, all of these things are designed to frighten a monkey. Here we have a peaceful resting baby monkey. Let's find out what his reactions to his mother are when we frighten him. Just what any child will do in a similar situation. He runs away. It's more than running away. He was running to his mother to touch her, to drive away his fear. Contact with the mother changes his entire personality. Look! Now he's actually threatening the dial-bottled love. This gives us part of the picture of the strength of infantal love. This is a six-foot square room with a few toys and other objects. But to the monkey, it's much more menacing. We know that when our own children are taken to a strange place without their mothers, they are often overwhelmed with fear. This room is just such a new and strange environment for the baby monkeys. No mother is in there. Now let's put a monkey into the room. Notice how cautiously he enters the room. He's searching for comfort, but nothing relieves his disturbance. Now we'll take the baby monkey out and put in a wire mother. Now this one was nursed by a wire mother. That's right. All is life. She doesn't seem to help much. Now we'll try the same test with a cloth mother in the room. You see the contrast in the behavior. Despite the fact that the wire mother nursed him, she could offer this infant nothing in the way of affection or security. But here the monkey, by rubbing against the cloth mother, as if he was seeking as much contact comfort as he could get, builds up his reservoir of affection and security. First his body relaxes, as the fear disappears. But above and beyond this, new, positive response patterns appear. He now goes out to explore and investigate this new strange world. He is now a normal, happy, curious baby. Als toevoeging wil ik hierbij nog zeggen dat er later ook nog onderzoeken gedaan zijn bij deze jonge baby-apjes waarbij ze helemaal geen moederfiguur in hun omgeving hadden. Dus ook geen stoffenmoeder om zich aan vast te klampen. Niet één zo'n echte moeder, maar ook niet eens een stoffenmoeder. De experimenten lieten toen zien dat de apjes die helemaal alleen opgroeiden, die werden compleet onhandelbaar. Die kon je niet benaderen. Die waren helemaal out of control, helemaal onhandelbaar. Ook zeer ongepast gedrag. Heel agressief, seksueel, ongepast gedragvertonen ze. Ze konden ook nooit meer samengeplaats worden met andere apjes. Ze waren als het waren verloren. Deze jonge apjes stierven ook op een hele jonge leeftijd. Dus als je in die kernjaren, als je echt aan het opgroeien bent, niet omringd wordt door warmte en liefde en verzorging, ook al krijg je wel te eten en te drinken en kan je gewoon slapen, als je die warmte en genegenheid en liefde niet ervaart, ben je eigenlijk verloren als aapje, maar dat geldt zeker ook voor andere dieren. Zo zien we dat vaak bij olifantjes in het wild. Het is natuurlijk een groot drama dat er heel vaak olifanten gestroopt worden voor het IVOR. En wat nog een groter drama is, dat het dit vaak ook moeders betreft, moederolifanten, die dus hun baby's achterlaten. En die jonge olifantjes kunnen het helemaal niet alleen redden. Zelfs als ze het voor elkaar krijgen om te overleven, groeien ze dus ook op totaal omhandelbare olifanten. Dus je kunt er ook geen aansluiting vinden bij de groep, vertonen ook zeer onaangepast gedrag, heel agressief gedrag en komen ook heel vroeg te overlijden. Dus als een moeder gestroopt wordt, overlijdt eigenlijk indirekt ook haar kind naar op hele jonge leeftijd. Dus dat is een groot drama. En daarom zijn er gelukkig ook heel veel opvangcentra, bijvoorbeeld in Afrika en Azië, voor jonge baby-olifantjes, om ze dus te omringen met liefde en warmte. Want dat is wat dieren nodig hebben. En natuurlijk niet alleen dieren, ook mensen en mensen, we zijn natuurlijk ook gewoon dieren, dieren die warmte en liefde nodig hebben. Dat hebben we als kind, overduidelijk essentieel, maar ook als we wassen hem. Als we opgroeien, blijven we die behoefte aan liefde en warmte en sociaal menselijk contact hebben. En dit is heel mooi weergegeven in één van mijn favoriete films. De film Cast Away, zal weer een aantal jaar is oud. Als je hem nog niet kent, zou ik hem zeker aanraden om te zien. En deze film speelt de hoofdpersoon Chuck Nolan, gespeeld door Tom Hanks, speelt aan op een verlaten eiland. Want zijn vliegtuigje waar hij in zat, was een vrachtvliegtuigje, is neergestort. En in dat vrachtvliegtuigje zaten er ook wat materialen, waaronder een vollebal. En hij strandt dus op een verlaten eiland. In eerste instantie natuurlijk op zoek naar eten en manier van een soort van veilige slaaplek. Maar op een gegeven moment als hij daar klaar mee is, dan loopt hij over het eiland, hij verveelt zich eigenlijk een beetje en hij ziet dan die bal liggen, die dus ook is aangespoeld op dat eiland. Hij pakt die bal op, hij heeft een beetje een bloedrige hand, omdat hij zich beseert heeft. En daarmee maakt hij een afdruk op de bal en hij tekent daar een gezichtje op. En dat gebeurt eens interessant in de film. Hij begint namelijk te praten tegen die bal. Hij kan zien een beetje uit, waarom niet, hij verveelt zich kapot en hij gaat een beetje tegen die bal aanpraten. Maar na verloop van de film wordt je eigenlijk een beetje ingezogen en zie je dat hij als het waar een relatie op bouwt met een vollebal. Hij noemt die vollebal Wilson en hij overlegt met die vollebal hoe ze kunnen ontsnappen van het eiland. Op een gegeven moment wordt hij ook heel erg boos op Wilson. Dat zie je hier op de foto. En wat deze film heel mooi laat zien en als wij geen menselijk contact hebben dan doen wij wat er nodig is om onze gezondheid te waarborgen en Chuck deed dat door een vriend te creëren een vriend te maken. En dat is eigenlijk een hele slimme manier om toch het gevoel te hebben dat jij sociaal contact hebt en op die manier ook je al mentale gezondheid te waarborgen. Dat wij die diep gaande behoefte hebben aan menselijke contacten is ook gesteld in de niet-to-belongtheorie die in 1995 is ontwikkeld door Bowmoist en Leary. Eigenlijk best wel laat. Dat geeft ook alweer aan hoe jong dit veld nog is die niet-to-belongtheorie stelt dat mensen een basisbehoefte hebben aan diepe, liefdevolle relaties met anderen. En deze behoefte aan liefde en genegenheid staat zelfs derde in de hierarchie van menselijke behoeftes. Direct na fysieke behoeftes, zoals eten en drinken en slaap en de behoefte aan veiligheid. Dan willen we veilig zijn en vervolgens willen wij menselijk contact. Zo belangrijk is dat voor ons en de overleving. En als wij daar aan voldoen, dan zijn we gelukkiger en gezondere mensen. Die niet-to-belongtheorie bestaat uit verschillende aannames. De eerste is de evolutionaire basis en dat wil zeggen dat mensen dus gewoon zo gebouwd zijn. We zijn voorgeprogrammeerd om relaties aan te gaan met anderen. We zijn natuurlijk in deze cursus voortdurend gezien. Wij zijn sociale wezens. We zijn voortdurend bezig met onze positie, onze rol in groepen. We zijn bezig met het lezen van andermans emoties. Daarom hebben we taal ontwikkeld en kunnen we zo uitstekend communiceren met elkaar. Dat komt allemaal omdat wij die behoefte hebben aan contact met anderen. En wij zijn geen solo dieren. We kunnen niet helemaal alleen leven. Zelfs niet als zij in een individualistische cultuur opgroeid, zoals Nederland ook is en bijvoorbeeld vreemde state individualistische culturen en ze zien zichzelf als losstaande eenheid ik ben autonome ik ben een autonome persoon dan nog ben je niet echt autonome want je hebt nog steeds andere mensen nodig dat heeft iedereen, iedereen op de wereld heeft die behoefte aan contact met anderen. En als we dat niet hebben dan zijn er ernstige negatieve gevolgen als die niet te belang niet wordt vervuld. Nou die ernstige negatieve gevolgen daar hebben ze heel veel bewijzen van. En ik denk dat we allemaal wel weten uit eigen ervaring dat het heel erg onpretig is als je het gevoel hebt dat andere mensen niet om je geven dat je geen contact kan maken met andere mensen. Dat is misschien ook wel de reden dat 2 op de 3 mensen in relaties, in liefdesgelaties de silent treatment talk to the hand wel eens gebruiken om hun partner te straffen dus 67% van de mensen doet dat wel eens. Dus je partner laatst van dat je heel boos wordt of gaat vloeken of schelden of met deuren gooien nee, je gaat gewoon die ander doodzwijgen. En dat is super vervelend en zelfs pijnlijk het blijft zelfs uit onderzoek hersenonderzoek dat de pijngebieden in je brijn actief worden op het moment dat je buitengesloten wordt door anderen. Dat gebeurt al als je buitengesloten wordt door mensen die helemaal niet aardig vindt maar het gebeurt nog veel meer als je buitengesloten wordt door de mensen om wie je juist het allermeest te geeft. En dat is ook wel het welke dus dat buitengesloten soms wel is in onze relaties ook in onze relatie met kinderen dat worden kinderen natuurlijk al van oudsher werden ze op de gang gezet, worden naar een kamer gestuurd als ze stoud zijn als straf als manier om te laten zien van je mag nu even niet bij ons want je bent stoud geweest. Moet je toegeven dat ik zelf ook wel eens die neiging heb om mijn zoonjes naar hun kamers te sturen lekker rustig maar ik ben daar wel heel voorzichtig mee juist omdat ik weet op sociale exclusie op buitensluiting vooral op hele jonge kinderen dus als ik mijn jonge zoonjes wel eens een keer straf dan zet ik ze misschien in de hoek van de kamer maar nooit buiten mijn gezichtsveld en ik zie zorg al dat ze nog interactie met mij kunnen hebben en dan ook maar heel kort zodat ze wel weten van dit is een korte straf om te laten merken van dit is iets gedaan wat echt niet mag maar nooit zo heftig als we in het verleden wel eens gedaan is dat kinderen echt opgesloten worden in het kolenhokken bijvoorbeeld nou dat is iets waarvan we nu weten dat kan absoluut niet heel erg veel emotionele schade brengen dan je kind toe en ook problemen met de hechting daarover laat er meer natuurlijk gebruiken we het niet alleen maar in relaties maar ook door formele instanties zoals gevangenissen wordt natuurlijk die sociale exclusie gebruikt en de vereniging en ook andere gedeels van de wereld zijn er ook gevangenissen waarin gevangenen leven in eenzame opsluiting dat wil zeggen dat ze in cel zitten zonder enig contact met anderen niet met andere gevangenen maar ook zelfs niet eens met gevangeningsbewaarders en daarin uit onderzoeken bij die mensen is ook vastgesteld dat dit heel heftig is dat het heel veel emotionele trauma's met zich mee brengt en die gevangenen die kunnen gaan leiden aan hele ernstige depressies en psychoseeraken, paranoiden worden en veel gevangenen gaan ook hallucineren in hun cel en ze hallucineren om menselijk contact te simuleren, dus ze gaan eigenlijk hun brein gaat mensen zien dus ze gaan mensen voor zich zien daar gaan ze ook mee praten en eigenlijk een beetje zoals Chuck die Wilson creëerde gaan zij ook mensen creëeren omdat dat zo'n diep gaande menselijke behoefte is nou goed een van de vragen die ik heb gesteld in het eerste college die vraag was waarom voelt het zo naar om buiten gesloten te worden en waarom is dat zo'n heftig impact vooral ook als je opgroeit nou dat heeft er dus mee te maken dat dat gewoon voor een mens versrikkelijk veel pijn doet als je buiten de groep valt en doodgezwegen wordt en daarnaast valt omdat je dan niet meer voldoet en jou niet tebeloong in jouw behoefte aan contact met anderen nou je hoeft niet in eenzame gevoel te hebben dat jij geen contact hebt met anderen heel veel mensen hebben last van eenzame gevoelens en eenzaamheid is een heel groot maatschappelijk probleem als jij eenzaam bent en misschien bij jezelf ook wel eenzaam want eenzaamheid is iets wat heel veel voorkomt ook onder studenten dan brengt dat veel gevaaren met zich mee als jij langdurig eenzaam bent en dan heb ik het echt over chronische eenzaamheid die soms wel jaren duurt dat jij voortdurend het gevoel hebt van ik heb eigenlijk geen sociale contacten met mensen die echt om mij geven of en om wie ik ook echt geef dan is dat een risico factor voor depressie voor verslavingen, hart en vaat ziekten en je komt zelfs de eerder te overlijden het blijkt uit een longnitunendaal onderzoek en er is zelfs een onderzoek geweest dat gaat over dat hart en vaat ziekten dat als dan wordt er gekeken naar de voorspellers van een hartaanval en dan was eenzaamheid een belangrijkere voorspeller voor een hartaanval dan roken dus in zekere zin kan je beter roken dan dat je eenzaam bent als je het hebt over een risico op een hartaanval het is natuurlijk helemaal niet bedoeling dat ik jullie aanmoedig om te aanroken maar het geeft meer aan hoe belangrijk dus dat contact met anderen is voor onze gezondheid niet alleen onze mentale gezondheid ook onze fysieke gezondheid als je het allemaal hoort dan kan ik me voorstellen dat het misschien best voor ontrustend is misschien kijk je hiernaar denk je wel eenzaam en er is een vrij grote kans dat je dat bent omdat we weten uit onderzoek dat dus eenzaamheid aan toen nemen is ook eenzaamheid bij jongeren vooral natuurlijk ook door de pandemie zijn die gevoelens van eenzaamheid vergroot en gevoelens van stress ook en het blijkt zelfs dat 80% van de studenten wel eens gevoelens hebben van eenzaamheid dus dit is een thema wat jullie waarschijnlijk heel erg raakt en misschien kan je ook wel mensen in je omgeving die te maken hebben of last hebben van gevoelens van eenzaamheid als je nou geldt voor jou of je bent geïnteresseerd in het onderwerp dan wil ik je uitnodigen om nog naar het volgende filmclip te kijken geen verplichte lesstof maar gewoon verdieping en juist voor diegenen die misschien te kamp hebben met gevoelens van eenzaamheid wat je gaat zien is een gesprek tussen een onderzoekster hier aan Tilburg University Dr. Gerine Lodder ze is gespecialiseerd in eenzaamheid juist onder jongeren en studentpsygoloog Margeet van Laarhove en zij praten over dit belangrijke thema en misschien heb je er nog iets aan om advies te krijgen hoe om te gaan met je eigen gevoelens van eenzaamheid eenzaamheid is niet één ding dus het is niet dat iedereen hetzelfde mist als die zegt ik ben eenzaam een belangrijk advies denk ik voor studenten die zich eenzaam voelen is praten over heel veel mensen denken dat eenzaamheid voor jongeren niet echt een issue is want zeker voor studenten van die zijn toch op de universiteit en de hele dag onder de mensen en iedereen is bij studenten clubs daar speelt dat toch niet echt maar dan haal je eigenlijk alleen zijn en eenzaam zijn door elkaar want eenzaamheid gaat echt om een subjectieve ervaring en dat kan ook bijvoorbeeld zitten in het missen van kwaliteit van contact dus ik heb wel iemand maar ik kan er niet echt bij terecht om mijn problemen te vertellen of ik heb niet echt dat diep gaande contact en dat die vorm dat zien we bij studenten en bij jongeren ook heel veel terug is echt een misverstand dat dat iets is van ouderen of dat dat onder jongeren niet zou spelen of minder zou spelen nou wij spreken als studentenpsigiloog natuurlijk voor namelijk studenten die ergens mee wochtstelen ergens in vast lopen dus ja wij spreken ook studenten die te maken hebben met eenzaamheid en wat mij ook opvalt want je noemde ze zijn toch toegerust met vaardigheden de omstandigheden zijn gunstig maar ze staan ook voor veel uitdaging is wat wij zien met naam als ze nieuw zijn in de stad dan hebben ze te maken met de nieuwe omgeving missen ze hun vertrouwde netwerk voor steun en ze krijgen ook een hoop verantwoordelijkheden bij want behalve studeren sociale contacten en eventueel werk moeten ze ook in eens hun dagen zelf structureren en bijvoorbeeld huishoudelijke taken komen er ook bij en dan ja dat komt echt wel meer bij kijken dan je denkt ja dat zien we ook zeker in onderzoek terug inderdaad dat juist die overgangsperiodes ook periodes kunnen zijn maar in dingen als eenzaamheid getriggerd worden en niet per se dat dat voor iedereen problemaat is want soms is dat ook wel van voorbijgaande aardig maar wel dat dat echt toeneemt die jonge verwasselheid is natuurlijk ook een tijd waarin je helemaal je identiteit gaat vormen en waar je door contact met anderen ja daar achter komt wie je bent eigenlijk he dus de sociale relacies zijn super belangrijk en als er dan iets misgaat dan kan dat ook best wel impact hebben op het leven van je jongeren we hebben ook onderzoek gedaan in het algemeen wat werkte tegen eenszaamheid maar ook in corona was er daar nuttig was en wat daarbij heel belangrijk is om te beseffen is dat eenzaamheid is niet één ding dus het is niet dat iedereen hetzelfde mist als die zegt ik ben eenzaam de één zoek misschien een romantische relatie of mist dat heel erg de ander heeft echt een groepje nodig om dingen mee te doen of het gevoel van ik hoor erbij hier en de ander zoek meer een intiemere vriendschap dus wat je mist verschilt van persoon tot persoon en waar dat door komt of wat de problemen zijn die het in stand houden verschilt ook weer van persoon tot persoon dus er is niet één oplossing en dat betekent dat het heel goed is en het heel veel is om na te denken over hoe lang speelt het nou eigenlijk en wat zijn nou de dingen die mij daar in tegen houden en om op basis daarvan te kijken van hey kan ik daar wat mee en we zagen tijdens corona ook dat mensen die meer verschillende dingen probeerden dus die bijvoorbeeld zowel spelletjes gingen doen online als misschien wat vaker naar hun moeder belden en buiten gingen wandelen en die veel verschillende dingen deden je dat dat beter werkte dan mensen die heel erg op één ding leken te focussen en wat belangrijk is dus praten over het is een onderwerp waar veel mensen zich voor schamen maar het is goed om daar wel over naar buiten treden bijvoorbeeld bij studentpsychologen of bij huisers als het al wat langer speelt en ga echt proberen om dat actief aan te pakken actief te werken aan die sociale spier die je in beweging moet houden en actief bezig te zijn om je relatie te onderhouden want hoe actiever je dat doet hoe kleiner de kans dat langdurige problemen door ontstaan nou dat sluit ik me eigenlijk bij aan, ik denk hetgene wat ik daarover kan zeggen is ongeveer erg lijkbaar dat het wisselt per student wat er behoefte is en wat wij als studentpsychologen doen is inderdaad samen met een student het gesprek aangaan en kijken van het eerst te kijken welke mogelijkheden zijn er en wat daarvan pas bij jou want je kan natuurlijk lid worden van een studievereniging maar sommige studenten daar is dat de groot schaalig bijvoorbeeld voor of het kost te veel tijd terwijl ze ook het heel belangrijk vinden om genoeg tijd over te houden om te studeren dan bespreken bijvoorbeeld ook al wil jij optimaal studeren je hebt toch tijd nodig voor pauze dus misschien kan een kopje koffie met iemand drinken een uurtje een mooie combinatie zijn van eventjes pauze nemen en toch ook een contact hebben dus daarin gaan we echt op zoek na een passende vorm voor de persoon een belangrijk advies denk ik voor studenten die zich eenzaam voelen is prater over want dat is eigenlijk de eerste stap degene met wie het bespreekt zal niet 1, 2, 3 de oplossing voor jou hebben maar het helpt al om te delen en samen kun je daar wel over nadenken van welke mogelijkheden zijn er wat pas bij mij en ook heel belangrijk is om daar in de lat niet te hoog te leggen je verwachtingen niet te hoog te leggen want ja, het gebeurt natuurlijk ook heel vaak dat jij een contact initiëert en dat het eigenlijk op niks uitloopt dus dat is ook heel normaal ja, zeker, ja en ik vind het ook nog wat belangrijk om te zeggen dat los van corona, ook voor corona waren er echt studenten met ernstige eenzaamheidsproblemen en voor mensen die eigenlijk van zichzelf ook weten van ja, dit is niet iets van het afgelopen jaar sinds ik ben gaan studeren maar misschien was het op de middelbare school ook al wel dit is gewoon wel een probleem dat ook bij mij hoort ja, dan is er misschien ook gewoon meer nodig en dan is advies als van oh, ga gewoon bij een vereniging of zo, dat werkt dan niet want dan zijn er echt dingen die dat in de weg zitten, bijvoorbeeld wat we heel vaak zien bij mensen die chronisch eenzaam zijn dus die echt langdurig eenzaam zijn is dat negatieve gedachten patronen dat heel erg in stand houden en dan is dat echt serieus nemen en daar aan werken is wel belangrijk en wat goed is om te weten dan misschien dat het ook werkt, dus dat het aanpakken van eenzaamheid kan het is niet een verloren zaak als het nou iets is wat jij al langer hebt dat is echt iets waar je ook in vooruit kan gaan dus dat is misschien goed om te weten