 Magandang araw sa ating lahat sa mga tagapanood ng programang ito. Kasama natin yun si Professor Choi Pangilinan at si Professor Yasson Banal mula sa Koleiyo ng Pagmadlang Communication para pagusapan kung ano ba paano magagamit ang pelikula bilang lente sa pagtalakay at pagtuturo ng kasaisayan. Si Professor Choi Pangilinan nag-tuturo ng kasaisayan ng pelikulang Pilipino at criticismo habang si Professor Yasson Banal inagtuturo ng experimental na pelikula. Para sa unang katanungan, bilang anyo ng sinin gaano ka-efectivo ang pelikula sa pagtala ng mga pangyari ang kasaisayan sa ating bansa at marahil sa iba pang bansa. Sa paano parang kaya ito magagamit upang maging efectibong alternatibong daluyan sa pagsipat natin ang kasaisayan? Well, efectibo ang pelikula ilan dahilan. At una sa Pilipinas, napakalakas ng tinatawang ating film culture una tayo sa Rahion o sa Southeast Asia na nagpalabas ng mga pelikula. At sa bilang na lang ng mga pelikula ay talagang naging pamilyar ang Madlang Pilipino. So, sa dahilan yun, marami ang bihasa sa tinatawag na visual culture. At ang tradisyon ng pelikula ng Pilipino ay tinatawang holistic na galing sa tradisyon ng teatro, panitikan, at sineng biswal. Alternatibong daluyan ito, gaya ng anong sinabi ko kanina, pamilyar ang Madlang Pilipino sa lengwahe at sa ikonografiya ng Pilikula ng Pilipino. So, dahilan ito ay mas nakakarelate sila sa mga narratibo at sa lengwahe ng Pilikula ng Pilipino. At ang gagamitin ng kasaisayan bilang isang subject matter na isang pilikula, ay ito ay naging maggandang medium sa pag-parating ng ating kasaisayan sa mga manunod. Professor Pangilihan. So, yung aking naman, kailangan natin iilagay din sa contexto yung ugnayan ng pilikula, kasaisayan at lipunan. So, yung pilikula nereflek din ito ay yung tunggalian sa paggitan ng lipunan, kung saan hindi naman din lahat ng pilikula ay masasabing kontraryo sa mas dominating pagtingin sa kasaisayan. Pero kadalasan yung pilikula, lalo na kung ito ay commercial na pilikula, kanyang narratibo o yung kanyang pag-representa sa nangyari sa kasaisayan ay kadalasan umaayuda sa kung ano yung official narratibo ng estado. So, sa kabilang bandari naman, dahil ang pilikula ay may kanyang magkaroon ng kontrapunto sa official narratibo, nagsisilberin yung mga pilikula bilang panibagong lente sa kumpaano titignan yung kasaisayan, o kumpaano nakapasok sa loob ng kasaisayan yung pilikula. So, isang halimbawa, nung panahon ng Marshalo, official na narratibo ay bagong lipunan, sa mantala, itung yukto ng pamamayagpag ng social realism sa pangunan nila Eddie Romero, Broca, at Bernal ay gumawa ng contrari yung pagtingin sa bagong lipunan kung saan pinakita nila dito yung alienation ng tao, yung pagiging decadente ng lipunan at yung real politics ng Bansa sa yung ilusorio ang pinapakita ni Marcos. So, yung nice kung ipunto dito, may kakanyahan ng pilikula na iri-affirma ang namamayan yung pagtingin ng kasaisayan at lipunan, ngunit sa kabilang banday, maari rin maging bihikolo at sandata ang pilikula upang tulig sa in at isiwala at itung mga hindi pinapakita sa lipunan sa paraang visual. So, gusto kususuban yung binanggit ng dalawa natin kasama ngayong araw. Sa impuapasok dito yung intervention o artistic intervention ng director o ng writer sa punta laki ng kasaisayan, alam natin ang malaki ang problema, halimbawa sa mga textbook natin, paano tinatalaki ang marshalon na sinasabi nila one page lang dito sa mga textbook. At siyempre sa perspektiba lang dito na nang estado natin na ipakita ang kagandahan ng ating buhay, bilang bansa ang kagandahan at masagan ang buhay ng mga mamamayan. Ngayon kung binabanggit natin na nagkakaroon ang intervention, ang mga director ng pilikula at mga manor ng pilikula, posibig nagbabago ang pagtalaki nila sa kasaisayan natin na kontraagos o kontrapunto sa daloy ng kasaisayan natin sa kabuan. Magaday ang tanaw na. Dugtong ko doon sa sinabi ni Choi. Importan na hindi ang red book ko doon sa bagog tayo pang muta doon sa sinasabi ang uturno, yung intervention niya sa, o pag-engage niya sa kasaisayan ay yung, sinoan ang sasabi na kasaisayan, niyong moda ng production, siyong yung gumagawa, estado ba, privado interest, o yung tinatawagan na manilika na galing sa sinig. So na mention na yung martial law cinema na umusbong yung tinatawag na otterist cinema, meaning ang mga director nagumagawa ng pilikula ay tumutulig sa, o nagtatanong sa tinatawagan na kasaisaya. Isang particular na genre na importantin tingnan sa pilikul ng Pilipino at kasaisayan sa tingin ko ay yung documentario. Napaka importantin ito mula sa experimental documentary ni Gilad Tahimi, sa documentario ni Nick Diocampo, hanggang sa poetic realism ng guerrilla isa poetic nakirindalena sa mga underground collectives or political collectives tulad ng Tudla at Southern Tagalog Exposure. So tingin ko ito yung mga, pwede hintig na na intervention o simply, o engagement na sa kasaisayan. Maraming halimbawa na gumamit ang manilika sa pagtalakay ng kasaisayan at sa lente ng kung ano ba yung katotohanan, kasi yung katotohanan ay na sa lente rin ng kusinang may kapangyarihan. So yung director sa ganong paraan ay siya yung nakakaroon ng artistic license or artistic freedom na pwede nating ihanbing sa kapangyarihan na maglahad ng perspektibul niya tungkol sa kasaisaya ng tipunan. Siguro dito rin natin makakita yung usapin na ang mga director, ang mga manulat o na sa sinin ng pilikula, may kapangyarihan din silang taglay at ito yung marahin yung pagiging malikain nila at ang kapangyarihan ng imagination na tumulig sa o magkontrapunto sa galoy ng ating kasaisayan. Ano ma... So dapat malina o sa atin, di ba na pilikula ay wang sining sa pangkalahatan ay palagian naman isang uri ng intervention. Di ba ay bisibian ito ay isang uri ng pagsulat muli, di ba? Ang point of interrogation would be ano uri ng intervention yung taglay ng isang pilikula, di ba? So bisibian, dapat kalimutan na natin yung ideyala, yung film is a reflection of reality, because film in itself ang pilikula mismo ay realidad, di ba? Bisibian ito ay napapanod natin, at tinatang kilik, so ito ay physical na anyo. So ano uri ng intervention yung dinadala ng pilikula, so gusto ko magbigay ng halimbawa, di ba? So lang panahon ng colonialismo ng Amerika, isasa ginamit nila para big young legitimization ng pananakop ay mga footages. Sabihan, footages ng mga indigenous communities, para ipakita na nararapat pa rin sa kupin ang Pilipinas, dahil itong ay hindi pa rin nakakarating sa antas ng sibilisado. So parang walang intervention naganap doon, dahil ang kinuna naman talaga nila, talimbawa si Worster na at yung kanyang kasama, ay mga tunay na kaganapan, ngunit itong tunay na kaganapan na ito ay nilang kapanila ng kanilang idolohikal na position, di ba? Para ipakita yung pagkakaiba ng sinakop sa mananakop, at ito yung inihapab nila sa para ang visual, ay idiyan ang parang visual colonialism, di ba? So napapunta ko sa pangalawang punto ng tanong, di ba? Malaking ginagampan na ng director o ng manunulat sa ganitong intervention, di ba? So alam naman natin na, kalakano karamihan ng magawa ng pelikula lalo na sa industry ang commercial, ay kumapabor sa status ko yung intervention, di ba? Hindi natin kayang ikailayon, di ba? Ito yung mga pelikula na who's my boss, et cetera. Di ba? Naparang pagreafforma na itong napakaburgis, napamantayan, di ba? Apaglikhan ang bagong espacio para sa kabatan, ngunit piniliyon ng director, di ba? Kasi yung director nismo subjektif yung kanyang pagpile, nbig sabiya meron din siyang idolohikal na position. Hindi yun yung batbatan, di ba? So panong ayun titignan, di ba? Sa pamamagitan ng pagtingyan sa director, actually hindi na sa director sa manunulat, sa nag-edit dito, na kailangan ma-realisa natin, na subjektif ang lahat ng pelikula. Matagal na itong pinatunayan ni Giga Vertov, di ba? Sa daman with a movie camera, isa siyang proseso, di ba? So ang kailangan di taas pa ay yung criticalidad sa pag-sewala o pagtingyan sa kung saan kumapanig itong intervention ng pelikula. At dun mo rin makikita kung ano ang politika ng lumilika ng sinin. Kasi may politika ang paglika ng sinin, kahit denay natin ito, ito talaga yun pinilimutong paksangto, di ba? So halimbawa yung General Luna, di ba? Lahat ng tao kumapalakpak ng napanod do, pero intervention pa rin yun yung director, di ba? At marami rin siyang tinanggal, marami siyang ginawa ng poetika at yun nandapati interrogate in order to realize anong yung politika talaga nag-sewala at nung director sa kanyang pelikula. Maraming salamat sa inyong mga puntos. Nabangit mo na ilang halimbawa na mga pelikulang maaring magamit sa pagtalakay ng kasaysayan. May mga particular bakay yung naalala mga pelikula na posibling maging lunsaran sa pagtuturo ng kasaysayan para magkaroon ang alternativo o mas malikhaing pagsipat ang ating mga mag-aaral at guru para higit na maunawaan at mas maging critical marahil ang ating mga mag-aaral at guru sa pagtalakay ng kasaysayan na hindi na lamang nakabatay sa mga libro. Bagamat mahalaga pa rin ang ganito mga moda ng kaalaman? Magsimula ako sa mga unang pelikula. Sa tingkong napaka importante, idag-dag dun sa Wooster Photographs na umusubonga pelikulang Pilipino actually sa cusp ng Spanish American Revolution. At importante dito ay ang mga newsreels ng Edison and Ackerman na sa ganong kasimple makikita natin mabukod sa kasama ng ideologiya ay ang pelikula ay aesthetic form gumagamit ang naguhulma ito kaya siya sining hindi siya direct siyong kasaysayan. So yung mga pelikula niya Edison saan na mapanood na online siya actually na sa Library of Congress. Mga simpleing devices as restaging paggamit ng african-americans pagwagayway ng American flag. So kung ikaw yung manunood ng panahon na yun napaka subtle ng ideologiya pero makikita mo dahil na sa genre siya ng newsreel or documentary pagpaniwala ka na ito yung katutohanan at ito yung kasaysayan. Pero pagsinurin ngayon at nerevisit takay kita na actually restaging siya so yung mga ganun concept o ano ang restaging ng history ano kaya ibig sabihin noon tapos sa golden age ang dami kahit sa studio system isang bahag ito na kasaysayan sa sabing hindi critical pero kailangan importantin tignan siya with a critical mindset. Bakit maraming ito? Bakit may studio system? Bakit may star system? Bakit hollow sa Hollywood? Bakit ang Konufradia ay may team? At kailangan mestisa at papaitimen? So yun yung interesting na paggamit sa pelikula kung paano siya ano yung implication niya at ano yung mga dahilan kung bakit ganito yung particular na forma? So pagdating naman natin sa Decada 70, second golden age mula mababangumut ng kilatahimik sa may nila sa Kokunan Liwanag kahit na ahimala parang palawakin rin yung pag-intindi sa kasaysayan na hindi lang ito ay pantala ng mga dato sa tamangapetsya at mga lugar na importante pero ito rin ay creative o asin sabi intervention o interpretation ng historical consciousness ng particular na panahon. So yun nabanggit ko na yung mga documentario ngayon sa independent cinema maramin mula Kiraya Martin na gumagamit ng kolonial na cinema sa independent sa pag o kailav dia sa pag kombinan ng mitoluhiya at kasaysayan at panitikan sa Helen so maramin at ito yung panahon para tignan ang kasaysayan sa pagkat ang kasaysayan inilihan mula sa perspectivo ng may kapangyarihan so ngayon na sa proseso tayo ng revisiting o re-reading of text kung maga so napaka exciting na panahon at marami pangkailang pano So yun nabanggit ni Yason mahalagang maatukoy natin yung historical, panlipunan at lalo na sa idolohi ka na context sa paglikhan ng mga pelikulang ito May maibabahagi ba kayo So Masang ayon ako ke Yason sa Indiana yung pelikula hindi naman sa out of the blue na nalikha Ibsibian laging may kaugnayan sa kasaysayan dominante man o kakaibang interpretation sa ngayari sa kasaysayan hindi siya isolated di ba hindi siya asan texto So kawg na yung tanon na kung ane yung pelikula na maring gamitin sa pagtuturong ng kasaysayan So may dalawa kung punto Diba Ula ang kadalasang bitag ay nagahanap ka lage ng magandang pelikula para ituro ang kasaysayan Ibsibian o itong given na may kontrar yung pananao para sa para tignan kung ane yung kakaibang nung interpretation ng film sa naratibo ng alipunan Pero naniniwala ako na kahit anong pelikula ay pwede yung gamitin pangit man nito o pagkapangit-pangit sa pantuturong ng kasaysayan dahil ang pelikula ay paratihang naglalaman di ba ng kanyang site guys o spirit of the times di ba So alimbaawa lahat ng taong ayo na nanood ng train tubusan hindi na magtala magandang pelikula yun di ba Pero kung yun ang gisimo'y pa kita para ay pa kita ang agenda ang neoliberal ng South Korea ay magagamit mo yun hindi mo kailangan maghanap ng pelikula kung mo kontra sa neoliberal na polisiya kung di kailangan mo rin maghanap at gamitin ng pelikula na naglalaman ng iduluhiyang neoliberal para ay pa kita ito sa yung mga estudyante sa pagkat ito yung nakararami akong ay yung pangalawang punto ko na doon ako sa dapat ang interrogate pa din ay yung popular na pelikula na ito ang pinapanood ng Masang Pilipino na ito yung naglalaman ng mga dominanting pagdinyang sa lipunan na very seamless sabihin hindi natin yun yung kapangyarihan ng pelikula nakapakat siya as entertainment So this arm ka panganood ka pero sa kamalaya na ay pumapasok ito So alambawa yung binapanggit ko kung niya gusto mo pag-aralan ilusyon ng middle class hindi nipapanood mo sa sojante mo itong twilight et cetera So wala tingin nila ito ay love story lang ng vampirang mga naliligao sa mundo niba pero pagtinig na mo siya on the other hand ito yung gusto iduluhiya ng us sa imahe ng kabataan So on seven yung ay mamimili ka kailangan mo magpalabas ang pelikulang contrario o kailangan mo rin dapat talagang pag-aralan itong namamayag pagpagpareng sining commercial na mas pinapanood ng nakararami niba So yung counterpoint mo ito yung hindi natin na panood at sumasang ayon ako kaya so na sa tingin ko it is the documentary na dapat may utilize para maintindihan lalo ng lipo ng Filipino yung binura ng dominanting kulturang visual sa atin niba So napakarami magandang documentary na hindi na kahit iso jantin ng pelikula ay hindi nila na panood o siguro ayon nilang panoorin o hindi nila alam at yun yung dapat buhayin din niba So nice kung kuna yung concepto ng may kanon na kasi sa film po anong dat pag-aralan halimbawa yung sabacho 81 alam natin at hindi tuwirang tumatalakay sa marshalo isang dialog lang nagkakaroon ng interrogation dito sa new fight na sinabi niyang ang marshalo ay nakabuti sa bansa at sa isang katagalang na yun ay agad na maaring ipasok o maging lunsaran ito ng usapin ng pagtalakay halimbawa saka sa isa ang particular sa panahon ng batas militar at isa nabanggit na neoliberalismo sa usapin ng commercialismo o consumerismo na mamayagpag sa kasalokuyan gusto kung mag-focus tayo sa isang pelikula na sa tingin natin ay commercial at halimbawa yung romantic comedy na dating called tadhana maari ba tung nga gamit bilang lunsaran sa pagtalakay ng kasalokuyang kalagay na mga millenials o ng kabataan yung interesing aspek sa tadhana at dun sa sin-sabing concerto na millenials na hindi naman bago ito yung palagong generational terms sa akin ang mas na interest ako dun yung mga nabasa ko hindi tungkol sa pelikula tungkol dun sa nangyari sa lugar na andaming sa kabahan kung sa sira nag-shoot sa akin again in a very subtle way yung after effects ng pelikula na hindi parang directly involved sa notion ng lipoonan ang kasaisaya pero yun yun rin ang inawikapangyarihan ng pelikula na pwede ng erase yung consciousness ng mga kabataan but at the same time magkaron magdulot ng ganyto mga effect na tinatawag na cool siya so at yun nang I think importante whether mainstream studio independent document or experimental is misa niroromatic size yung aesthetic sa kailang mong in-critical have meron meron kabang position na pwede mong in-critical meron karing na kukuhang pleasure sa pelikula so yung tadhana in that sense matas yung pleasure kasi yung porma niya mula sa panonulat sa performance parang fresh siya in terms of form period sa aking mas na-interest ako sa pelikula tulad ng endo na sating ko ginamit ang tema pa rin usual na love triangle or relationship kabataan pero kinontextualize to sa end of contract at ginamit ng metapora sa end of a relationship sa maraming proeba na pwede ng gamitin ang ang ang particular na tema pero yung pag-approach ng pelikula at ang pag-innovate sa anyo at sa idiluhuya at sa kamalayan yun yung magandang tignan doon at marahil eto rin ang hamon sa mga guru at mga mag-aral kung pa paano nila lalang pasan yung karaniwang panulood o pagbasa sa mga pelikula na lagit-lagit napat may armasila kung pa paano maging critical sa inyong tubon So yung tatlong common isang common sa tatlong nabangget di ba yung batch sa 81 etong datning kultadhana at yung endo yung common denominator doon ito ay lahat ay pelikula tungkol sa kabataan at kultura ang kabataan na tumatagos sa usapin ng generasyon at labor so balikang po lang yung datning kultadhana yung datning kultadhana isang pelikula para sa tadhana lang na So tignan mo saan nagsimula yung pelikula sa airport etong dalawang tauhan ay galing ng Roma So dapat alam natin na yung Roma sa buong Europa ang sa Pilipinas So doon ko sinasabi yung kaninang punto na piniliyo no writer o no director na imbes na ang gawa ng kuento halimbawa ay yung batayang problema ng pangingibambayan ang piniling tauhan doon sa datting kultadhana ay dalawang naliligaw na punit ang mga puso at damdami na tauhan na talaga naman pagbalik ng Pilipinas may kakanyahan ang pangga papuntang sagada at pagbalik ang full circle effect pero anong pinuproject na ang dilema ng kabataan ay itulaw yung isay hindi mahanap yung identidad dahil na matayong kanyang magulaw nanay at nagnolostalza siya hindi matagumpay na artist yung isa naman ay isang babay na niloko ng kanyang karelasyon So habang nagbabiahe sila parang parang artifice lang ito mga tunay na geography bagyo apampanga diba pero naglumilikhan Pilipina ng kabuwan impresyon kung ano ba lang dapat ang binibit-bit o ina pinapangkong problema ng kabataan sa kasuluku yung yudo ng lipo ng Pilipino diba walang pinag-aiba yung datting kultadhana sa napakaramin Pilipina hindi tulad ng ang nawawala the animals ang interes lamang ng maliit na bahad ng panguri ng lipunan imbis na dapat na tinitignan ay yung mas malaking bahad na ng kabataan sa konteksto ng lipunan tulad ng Pilipina Batch 81 bagamat ito itong sa git ng uri pero may malinaw na ukdayang politika diba ang endo may malinaw na pantatangka diba so anlayo nung nung datting kultadhana diba anlayo ng pinoproject niya pero kung gagamitin mo siya panturo pwede kasi patapakita dito na wala siyang pinag-aiba sa pilikulang Hollywood tulad ng 500 days of summer or paper town or her or loss in translation diba na lahat ito ay 2,000 onwards na ang dilema lang pala ng youth hindi lang sa problema of identity diba which reduces the very idea na ang kabataan parin lalo na sa kontekso ng Pilipinas ay labging nakapasok sa problemang panguri problemang pangkasariyan problemang pang identidad diba at dito sa mga ganytong pilikula datting kultadhana English only please minamaliat siya ng mga kritiko pero sa aking tingin ko kailangan siyang pag-aralan paro lalo unang di na siya panawarin panalawa para makita kasi kailangan itaas mo yung literacy diba yung audience laging sinasabi sila yung victima diba pero kung yung audience ang tatalino sila yung magpapas hindi manunod ng ganytong pilikula so kailangan patasin ay ang kritikalidad ng manunod upang ang pilikula ito na nasa meal ng kapitalismo ay hindi ng kilikin at batut mapilitan itong commercial na cine na i-invent yung kanilang na lohikan paang estetika at lohikan paang idolohiya bilang huling katanungan na iskong puntohen yung kuna yung edaya ng manunod saan kung apasok ngayon ang bahagi ng manunod kapag may na panunod na siyang pilikula lalo na ginawa itong lunsaran ng pagtalaki ng pangyari sa lipunan sa kasaysayan saan na yung papasok ang mga manunod para sa pabuo kailin yung criticalidad pag yung mapanuri sa ibat-yabang aspekto ng buhay natin sa lipunan sa kasaysayan ok yung tano na kasi na mention yung Batch 81 kanina at may isa akong magsing anekdota na nagpalabas kami ng kaibigan ko ng Batch 81 sa Bulacan alalang sa basket ball court kasi may bisita kami mga UP students nakusap palabas kami daming nanood tapos pagkatapos ang screening patay ilaw nagpalapakan tapos humiwao yung mga lalakay na inibitahan nila mga kaibigan nila na sumali ng frater nili so kung yun yung isang halimbawa ng manunod at para magkaroon ng sariling nila opinion o pananaw sa isang pelikula sa tingkong importante ay magkaroon ng conversasyon tungkol sa pelikula para yung ginagawa natin may notion kasi na ang pelikula ay parang sa kanyang sa yung nga gusto ko to hindi basta maraming dahil ang bakat gusto natin o hindi ang pelikula sa tingkong importante magkaroon ng diagolo at dito pangapaso kang mga guru gaya na sinabi nichoy importante ang popular cinema popular culture importante pero it's a lente ng ng critical at pagintindi rin sa dahilan ng mga tao kung bakit nila nagugustohan ito at hindi na sa position ng superiority kailang hindi hindi yun at magkaroon ng conversasyon bakit merong ganitong epekto ang particular na pelikula sa manunod pangalawa lalo na ngayon sa social media online ang dami mga pelikula ang pweding panuhuren ang dami freesides ang dami texto so kahit na parang blogging popular form of criticism maraming na facebook mga na pupos nakakaroon ng conversasyon I think yung yung tone o yung mood o yung atmosphere ng conversasyon yun yung importante at yun yung isa naging delicado nakapag may isang position yung isa at hindi sinabi ninyo hindi nabukas isang diagolo yun yung pwede pambigeno ang sense bakit sa paralan ang dami mga lugar film center ccp mga galleries online nga na mention so marami na mga artist talks filmmakers talks so na paka importante dahil na sanay tayo na nang maging passive at consumer lang at yun yung ang gusto ang gawa ng pelikula ay tayo at yun yung global economy na Hollywood na passive ang viewers so ang Pilipinas malaki ang contribution kaitadate kasi tayo yung na nunud pero hindi na po proseso hindi na pag-uusapan hindi na kapagtanong hindi hindi naman nawa wala ang kasiyahan o pleasure sa pagtanong hindi naman nawa wala yung kababawan diba na meron tayong concession o compromise o nining negotiate na alam ko hindi para hindi yun yung ng pelikula yun so kung lagiging aware tayo at nakakaruntay ng reflexivity at consciousness kung bakit natin nagugustuhan o na ayawa ng pelikula at at kinokwento to ay I think yun yung magandang kultura ng Pinoy meron tayong kultura ng pagkukwentuhan diba maksimula doon pag-uwin ng sujante na ay ito yung pinanud ko yung mawala yung sense of shame rin na kaibasate o in siyang panawarin natin na himala yun so lumala ba sa paarala nang simula rin sa classroom mula sa texto at sa guru online isang mundo at pag share nito ng mga mga aral sa mga kaibigan nila kasi mga kaibigan makikinig sa kapa nila kaibigan kung ui pinanud niya to um usually di ako manunod na love Dia so di ako manunod ng lino bro ka o kaibang kahit ngayong kakaiba kaya lang naman naging kakaiba kasi hindi na sa sanay so kung masanay at medjet kung gusto ng popularo ngayong monday tignan mo ang treatment naman na isang filmmaker sa parehong tema di nabubo kasi yung isip mo kaya wala kang kausa ako yung naguusap sa sarili mo sa dalawang texto na to na nagtatala ng tema so maraming paraan at ito yung nandito tayo sa mundo ngayon na napaka porus na ng pag distribute ng pelikula at pagdalakay dito so kailangan malinao din sa atende main sa tanong ni Professor Rodriguez ayong idea ng audience tiba kasi ang tingin ng malalaking corporation pang pelikula sa taong nanonood dito tama si Professor Banala ay consumer pero ang tingin nilang din dito ay market di ba hindi nila tinuturing na audience kasi once tignig na mo as audience o manonood nibig sabihin bukas ka agad sa discurso yung acto ng panonood di ba nibig sabihin na ito ay hindi absoluto ang texto kung di ito ay isang texto na maaring pag ahawanan anang palibago ang pagbangga o pagbasa di ba so ah niningiwala ko sa punto kasi nasalandaas ng pagpapakilala ng critical na teoria sa manonood ang pagpaas din ang antaas ng pagpiling nila o pagturing nila o pag timbang nila sa singing di ba at ito ay isang mabigat na responsabilidad ng institution pang akademia at labas dito ay mga institution o organisa song pang singing nalaging na hanggat hindi natin na itataas hindi ko sinasabi na hindi mataas ang kamalayan ng masa ngunit hanggat hindi tayo na pagpakilala hanggat hindi tayo napapakita ng alternativong daluyan ng pagunawa sa unayan ang singing at tipunan mamamayag pagparen sa texto ang pangkultura o pang singing na nag-bibit-bit ng mga posisyong panlipo ng pababor sa ilan di ba So, kailangan higiti ng kakanyahan ng audience sa pamamagitan ng ibang alternativong pagpapadanas upang tumaas ang kanilang pagunawa di ba na mas aktivo at hindi pasibo mas pro-active di ba at mas militanting pagtingin sa pagturing ng pili kula ang isa kung gusto nipunto ah, wag nating isipin nakayang baguhin ng singing ang lipunan tao ang nagbabago ng lipunan ngunin kung ang singing ay gumagana para higit na ikonsientisize ang manonood na ito ang nagaganap sa lipunan maaring ito ay avagard, experimental, et cetera na kakaroon ng mas matinding lapat sa lupa ang interpretation yung masa na siya ay aktivo social actor sa lipunan na hindi pili kula ang nagsusulat ng kasaysayan interpretation lang to ng pili kula sa kasaysayan na sa dulo pao pa rin ang tagapag-akda ng kasaysayan at mula rito ay magbabago din ang danas ng tao sa puntong ito na isnating pasalamata ng ating mga tagapagsalita sa pagbabahagi ng kanilang kaalaman at paglalatag ng mga hamun sa maguro at mga mag-aaral ng pili kula at nang kasaysayan at ng lipunan sa kabuan Maraming salamat Prof. Banal and Prof. Choipangilinan Maraming salamat