 Deel 6 van Een Nagelaten Bekentenis Dit is een liepenvoxtopname. Alle liepenvoxtopnamen poot op de publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als gewilliger, ga naar liepenvoxt.org. Opname door Anna Simon. Een Nagelaten Bekentenis van Marcellus Eimans. Deel 6 Menige avond bedronk ik me op mijn kamer om in een half uur van opgewondendheid over de toekomst weer eens een romantisch plan te kunnen ontwerpen. Ik wist dat het nooit tot uitvoering zou komen, maar het bezorgde met de minste een flets voorgevoel van heerlijke emoties, een siddering van denkbeeldig leven. Wat me eindelijk opjoeg uit deze marasmus, was de vrees voor de dienstboden. Ik heb er altijd een hekel aan gehad om mijn wandeling bekende dicht te komen. Gedeeltelijk vindt het zijn verklaring in mijn angst om mensen te groeten die me niet herkennen. Voornamelijk spruidt het uit mijn argwaan voort dat ze achter mijn rug zich zullen omwenden om me na te kijken. Af te breken. Misschien te bespotten. Deze argwaan bekopen nu ook ten opzichte van de hotelmijnen, die mijn onhebbelijk luieren alleronaangenaars moesten vinden. Zeker lachten ze me uit, maar als ze ook eens rond vertellen dat ik niet wel bij het hoofd was. Die mogelijkheid juch me op een goede dag tamelijk vroeg het bed uit en bracht me er toe waar aan de tabel dood eraan eten. Toen gebeurde het dat mijn buurman door een reeks van vragen mij tot een gesprek wist te verlocken. Eerst verwenste ik de lastige keel en dacht zelfs aan opstaan, maar zoetjes aan liet ik me meeslepen, en de volgende morgen verlang ik na het etensuur. De man behoorde kennelijk tot die half-artistieke naturen welke de onbeschaandheid, het talent en de lust hebben, andere mensen binnenstebuiten te keren. Bij mij leed hij telkens een schipreuk op mijn hardnekkige geslotenheid en mijn gemakkelijkheid in het liegen, maar desondanks besefte ik dat hij me allings begon te doorgronden. Dit maakte me hoe langer, hoe verzichtiger, maar tot met de gelijkheid aan. Soms voelde ik een krachtige aandang om mijn gemoetsleven varaan bloot te leggen. Toch zover is het nooit gekomen. Hij was dorpsburgemeester in de Achterhoek en enen al bewondering voor zijn beroep. Voor ons hem kon een burgemeester met wat tact en geld gemakkelijk de afgot worden van zijn gemeente en bestond er geen beter baantje voor jongenlui met goede hoofden die uitgebrek aan energie of om andere redenen geen vaste voet hadden gekregen in het maatschappelijke radewerk. Hij wist het amt me zo smakelijk de schilderen, dat ik ten slotte geloofde het geneesmiddel van mijn kwaal, het toefloegsoord uit mijn ellende, het redmiddel van mijn toekomst gevonden te hebben. Toch zou ik vooral de bezwaren, als het les nemen, het zoeken van een secretariat, het solliciteren. Terug zijn gedijnst, in die mijn tafelvriend niet gebleken was de man te zijn en zich volgarne met een en ander wilde belasten. Hij heemelde de zaak hoe lang en hoe meer op, prees ook het dorpsleven met zijn gedwongen sociabiliteit en zegen vierde ten laatste over mijn besluitenloosheid. Weinige weken later zal ik op een gemeentehuisje, bezield met de beste voornemens, mijn vleijend nu een gewoond mensen zullen worden, in staat even kalm gelukkig te zijn als ik menen te zien dat anderen waren. Een post hield deze waan uit eigen krachtstand. Daarna bleef hij een tijd lang gedwongen in het leven. Toen verdween hij, zonder een spoor achter te laten. Wat met eerst tegenviel, was de sociabiliteit, waarvan ik maar juist zoveel had voorgesteld. Op het oogblik, dat ik deze bladzijde neerschijf, zuivelijke niet meer aan, dat alleen het aangeboren wantrouwen waarmee ik de mensen in altijd tegemoet ben getreden, de schuld van deze nieuwe teleurstelling is geweest. Toen echter, verbeelde ik me dat iedereen even stug in de omgang bleef als hij zich bij de kennismaking getoond had. En om dit verschijnsel te verklaren, nam ik aan dat ze mij voor een waanwijze geblazerde stedeling hielden. Ik stelde me voor dat de mannen dachten. Je ziet op ons dorpelingen neer, omdat je wat verder bent geweest dan wij, die alleen de rijn kennen en omdat je in schouwburgen, sociëtijten, cafés chantant, wereldwijsheid waant te hebben opgedaan. Maar in onze schatting ben je toch maar een nieteling. En ik meende in de ogen van de vrouwen te lezen. Met liddelijke dernen heb je zeker leren omgaan. Waarschijnlijk lach je om onze japonnen, die enige modus ten achteren zijn. Maar geloof niet dat wij daarom iets anders in je zien dan een onhandige kwezel die in de grond van zijn hart verlegen voor ons is. Nu heen schuchtig tot lompwoordens toe, dan weer terist, haast beledigend, deed ik mijn best anderen en mezelf tot vertrouwelijkheid te dwingen. Maar het gevoel dat mijn mij dulde toch niet geneegend was, te veel doorzag en niet genoeg doorgronden, groeide met de dag aan. Daar kwam bij dat het werk, even als elk werk, maar al goud tegenstond wat de burgemeester niet ontging. Mijn lusteloosheid nam toe, mijn beetje wilskracht verlande. Het gebeurde dik was genoeg, vooral op warme na middagen, dat ik over mijn papieren in slaap viel en de talloze goede voornemens die in mijn avonduren rijpten, aan geregeld de volgende morgen ontkleurd, versrompeld, verdort. Toch hield ik het twee jaar op die secretari uit en misschien waren ik er nog langer uit traagheid blijven haan als ik geen kennis had gemaakt met de jong mens die zich bekwaamde voor de Amsterdamse universiteit. Of schoon zijn ouders in het dorp zeer gezien waren, had niemand met hem op. Mijn vond hij meloons, stroef, egowist en jong en oud vermiet zijn gezelschap voor zover dit op een kleine plaats doenlijk is. Ook mij gaf hij een alleronaangenaamste indruk, maar toch trof het me dat wij zoveel van een kant daar weg hadden. Op zichzelf waren dit nog geen reden voor me geweest om zijn bijzij te zoeken. Toch de gelijkendis viel toevallig in mijn voordeel uit. Ik was iets minder schuw, iets minder onhandig en dit gaf me een ongekend, behaagelijk zelfvertrouwen. Vrienden, voor zover mensen als wij vrienden kunnen zijn, werden we eigenlijk pas op een bruiloftsfeest toen hij zich als een schaduw aan me vast klamte en ik mevrij moedig voelde worden alleen door de gek te steken met zijn angst. Van die dag af sloot hij zich met een zeldzame hulpbehoevendheid steeds bij me aan en het bewust zijn van een steunt te wezen offende zulke een bekooring op me uit dat ik zelf het plan opperde hem naar Amsterdam te volgen. En dan gaan we savings op avontuur uit, he? Ik hoor het me nog zeggen, op de toon van iemand die op dit gebied al heel wat ervaring heeft en ik acht me op dat ogenblik werkelijk in staat de rol van viveur vol te houden. Begeerte en vrees lichten in de schichtige blik waarmee van drechten de aankondiging zwijgend ontving. Een bedeest lachje speelde even om zijn bleke lippen. Een lange poos vreef hij met de altijd klamme hand over zijn weggetrokken kind en een dof maar verrukt, ja, wilde eindelijk als een hete zucht uit zijn gemoet op. Hij wilde, oh, zo graag, maar zonder mij zou hij nooit gedurfd hebben. Toen begon ik weer geheimzinnige liefdesgeschiedenissen te fantaseren en wond me onder het vertellen zo dadig op dat ik overtuigd werd in Amsterdam dergelijk avonturen maar voor het grijpen te zullen vinden. Dus had de ontvangerless niemand al gebaat. De neiging, hoe zwak ook, zegenvierde door taaiheid. Ik wist zeker dat het bestuk van zaken mijn schoonvalligheid niet veel kleiner zou blijken dan vroeger en toch was het me onmogelijk de gedachte te onderdrukken dat ik ouder en dus ervarenig bij de hanter was geworden. Het dus was onzinig, maar wie durft zeggen dat hij niet met een soortgelijk dus behebt is. Onder de roestige onhebbelijkheden van onze ouderdom liggen de blinkende fouten van onze jeugd en toch schijnen de meeste mensen in de waterverkeeren dat hun leven een ontwikkeling, een vooruitgang is. Het is waar, hoe betere mens past in zijn tijd, vooral in de convencies van zijn tijd, hoe minder hij in onaangename botsingen komt, hoe minder hij dus gedwongen wordt door te denken over de ware bewegerhedenen van de menselijke handelingen, hoe gereder hij daarhalve allerlei moois bij anderen onderstelt dat hij in zichzelf meentwaar te nemen, hoe tevreden erbij gevolg is in zijn verblindheid en hoe gunstiger hij denken moet over het leven. Hier schijnt tegenover te staan dat ondanks de mooie, althans verdedigbare motieven de mensen voor hun daden in zichzelf menen te vinden en dikwijls ondanks die daden in zichzelf onderstelt willen zien, zij maar al te vaak in anderen, behalve patoneel en in boeken, voordergelijke daden slechten tijdens de onverdedigbare motieven aannemen. Ondervinding van anderen opdoen en zelfkennis verkrijgen zijn echter twee zeer verschillende middelen omwijs te worden die hoogst zelden door één en dezelfde persoon in toepassing worden gebracht. Nu ik het aantal echt normale mensen zo groot niet meer en tussen de normaliteiten der meesten zo benijdbaar zuiver niet meer acht, komt het me waarschijnlijk voor dat zelfkennis altijd tot pessimist maakt. Ondervinding van anderen alleen dan als men zichzelf en zijn ervaring niet voor een mooie uitzondering houdt op een lelijke regel. De Amsterdam aangekomen namen wij kamers in hetzelfde huis en nu woei de lust me aan om in de morgenuren die ik eenzaam moest doorbrengen en nu die factorhand te nemen. Misschien was dit het uitvloeistel van een onbereeden neerde vrees dat het overwicht op van de rechten me ontschlippen zou indien ik me op intellectueel gebied niet wist te doen gelden. Ik besloot weer te gaan schrijven, maar nu anders dan de eerste keer. Tans wilde ik een ernstige studie maken van nieuwere wijsbegeerde en fysiologie. In deze ging de stuwende kracht van mijn behoefte aan zelfkennis uit. Hoe alles was en werd boezende mij slechts in zoverre belang in als ik wilde weten waar aan Willem Thermeer zijn eigenaardigheden te danken had en welke plaats hem toekwam onder zijn medemensen. Was ik werkelijk in één of meer opzichten een uitzondering, een abnormaliteit, en zo ja, in hoeverre dachten, voelden, streefden, vermochten de normale naturen meer of minder dan ik. Om deze kwestie op te lossen las ik zowel wetenschappelijke als belettrische werken en altijd beheersten me daarbij de vragen ben ik zo, val ik in die rubriek, is dit nu mijn geval, zou ik daartoe in staat zijn? De antwoorden waren steeds even vernederend als verlammend maar het troosteloze van die uitkomst heeft maar niet toegebracht aan de juistheid te twijfelen. Ik hield en houdt me voor een degeneratie. Ik kan misschien minder leiden maar zeker ook minder genieten dan de gewone, gezonde mens. Mijn belangstelling in de wederwaarigheden van anderen is zelden iets meer dan nieuwsgierigheid en een ongevuinst medelijden komt bijna nooit in me op. Genot zoekt al wat adem haalt maar het normale, het goede individu vindt bevrediging in een leven ten baiten van anderen. Mijn natuur hunkert naar een genieten ten kosten van anderen en krijgt in plaats van blij moedige voldoening lusteloze afmatting. In de herediteit minder ik de verklaring hiervan te vinden. Geen liefde had mijn ouders samengevoerd vandaar het killen, nuchteren egoismen van mijn gemoedsleven. Uitgeput door een woeste jeugd had mijn vader me nog wel zijn overspannen begeert in geschonken maar niet de kracht te beteugelen of te voldoen. Door het besef van mijn minderheid in de strijd des levens was ik lafhartig geworden bij mijn eerste botsing met een ander individu en de eidelheid, het erfdeel van mijn moedig, had me gedwongen die zwakheid zo goed te koesteren dat die onuitroeibare wortels moest schieten in het diepst van mijn ziel. Al dus dacht ik over mezelf en nog altijd ben ik van deze opvatting niet teruggekomen. Intussen leid ik een ellendig bestaan. Nam ik, moe en gecongestioneerd ontwakend door angst voor mijn gezondheid gedreven maar al eens voor, inder ik toch geen goedmens woorde kon tenminste gelijk een goedmens te willen leven. Tegen de avond dwaalde ik al to's vanzelf weer af naar de wegen die ik alle dagen ging en in plaats van uit opwending te grijpen naar het genot zocht ik in het genot naar opwinding en wat voor een genot, wat voor een opwinding. Soms leefde ik wel weer eens op en dacht dan wederom aan weg lopen aan de wereld ingaan, zoekende naar heerlijke, intentse emoties. In de regel echter bleef mijn ziel slapen slapende doffe slaapdaar uitputting en dan wilde alleen de lust in mij omhoog mijn binnenste in zijn volle slechtheid aan de wereld op te dringen. Hoe dik was heb ik niet op mezelf gezegd oh wat, schaamte is niets dan verlegenheid. Zelke avonden speelde ik met walgelijke vrouwen en nog walgelukkere kameraden de rol van hypochonderen van Van Fauron de Vies. Elke nacht tronk ik wat meer. Elke morgen duwde het wat langer eerder kanten terugkeerde in mijn verhit bloed de helderheid in mijn onneveld brijn en toch waren mijn uitspattingen maar de minne excessjes van iemand die niet heel verdragen en niets goed krijgen kan. Van Dregten was er geheel mee tevreden. Met zijn beperkte denkgracht had hij een voorkomen gemis aan zelf kritiek op me voor. Geen van beiden gevoelden wij de bekoering van het goede, de afkeer van het kwaad. Maar ik begreep. Ik meende althans te begrijpen dat het goede bekoeren kan. Terwijl voor hem de normale mensen niets anders waren dan een bende, saaie huigelaars. Wie weet hoe lang ik dit leven zou bevolg houden waren we niet toevallig in kennis gekomen met een paar Amsterdamse jonge lui wie leefwijze weinig van onze verschilde. Dit tweede al onderscheiden zich in zoveren van ons dat zij meer een fatsoenke kringen uitgingen en dus aan hechten tot laat in de nacht het decorum te bewaren. Geheel misdeelt van kunstzin vonden ze het vervelend hier voor een concertzaal of schouwburg uit te kiezen. Ze wisten van Dregten te bewegen zijn vooravond aan het wisstspel te wijden en ik die nooit van kaart spelen heb gehouden was zwak genoeg maar weer toe te geven. Op de duur kon ik het even wel met deze even domme als aanstellere geventjes niet harden dat zij de laffe grap wisten door te drijven van zwart gerokt en wit gedast aan de speeltafel te verschijnen en ook aan dat toe te spreken als Monsieur Luduc, Monsieur le Maquis Monsieur le Comte, Monsieur le Baron stuidt hem al erg tegen de borst maar de toestand werd onhoudbaar toen ik, terecht of ten onrechte, begon te vermoeden dat zij met van de rechten waren overeengekomen voor de gezamenlijke verteringen alleen te putten uit mijn beurs ik had wat geld en was aan niemand rekendschap gezuldigd dat ik dus voor van Dregten betaalde die veel meer behoefte dan hij kreeg leek me natuurlijk maar nu echt er ook nog te laten plukken door een paar heertjes die wat routine voor levenswijzigheid houden bluffend op meneer zagen dat ging te ver hun bijzijn werd me onuitstaanbaar maar toch was er iets bijzonders nodig om tot het besluit te brengen houdt op en ga heen eindelijk kwam dat bijzondere het kwam in de nacht ik was 30 jaar geworden mijn verjaardag was een dag als een andere geweest alleen wat treuriger daar het van de vroege morgen af had geregend we waren laat uit gegaan en hadden veel gedronken vlakbij Honk was ik uitgesleden en neergevallen in de modder nog geen twee uren had ik in mijn bed doorgebracht toen ik plotseling met een heven geschik ontwaakte haar van ik schrok wist ik niet maar ik had nauwelijks mijn kaars aangestoken als een vreselijke angst een inwendige killisiddering gelijk zich door mijn hele gloeiende lichaam verbreiden doordenken kon ik niet ik voelde maar dat ik bang was doodsbang doodsbang voor de gevolgen van mijn daden die gevolgen zouden kwalen zijn ongeneeslijke kwalen van allerlei aard een reeds kropen ze als slangetjes rond in mijn hart in mijn hersenen in mijn rug, in mijn ogen in mijn borst, in mijn leven in mijn maag, in mijn nieren in mijn armen, in mijn benen en ik voelde dat ze me sloopten dat ze me voeg oud, gebrekken afzichtelijk zouden maken tot een voorwerp van bespotting en walging voor iedereen ik zag me gekerft gepijnigd worden vermageren, verkleuren vervallen van dag tot dag weg kwijnen van uur tot uur en eindelijk sterven oh die dood wat ben ik daar altijd bang voor geweest en toch heb ik me zo dik was afgevraagd was je dan ongelukkig voor je geboorte toch is mijn onvervullbare wens waar ik nooit geboren altijd zo oprecht geweest geen denken meer aan slapen mijn hartbondste zo hevig dat ik mijn nachthemd op en neer zag gaan opwellingen van hitte stegen me na het hoofd en het was me niet mogelijk meer een hand of een voet te verhoeren ik zat maar rechtop in mijn bed te staren en verbeelde me elk organ mijn lichaam te kunnen onderscheiden overal het aangetaste plekje te voelen branden van waar het bederf uit ging dat voort zou woekeren al verder en verder mijn voorhoofd werd klet nat van het zweet donkere dampen trokken langs mijn ogen heen wat te doen eerst tegen de morgen terwijl kil, grijze lichtstrepen van de gordijnen begon te doorsnijden doezelde de uitputting het schel schitterende angstleven in mijn hersenen ineen tot de bonkige grijsheid van een nare droom uit die droom ontwakend viel mijn eerste blik op mijn bemoddelde kleren en toen kwam over mijn ziel een verlangen naar rust en frisheid gelijksmorgens over de tong die te veel gedronken heeft de lust komt naar ijskoud water kalmte en gezondheid was al wat ik nog verlangde al 30 jaar wat moest er van met recht komen als ik ziekelijk, hulp behoefd werd en niemand anders dan een betaalde oppasseris zich om het bekommeren zou voor het eerst er is het denkbeeld van een huwelijk in me op en verbeelde ik me de haven te zien waar ik mijn ellendig scheepje zou kunnen ankeren wat er me destijds in aanlockte was geen behoefte aan de effectie van een vrouw of van kinderen ik zag alleen een zonnige woning waarin ik het goed zou hebben en veilig zou zijn voor de mensen zoals een invoudige wandeling een herstellende zieke toelacht zo lacht de meid vooruit zich toe van regelmatig huiselijk leven zonder enige opwinding edoch, waar de vrouw gezocht getrouwde kennisen had ik niet van meisjes aanspreken in een winkel of een restaurant had ik wel iets gehoord maar dat zou ik je maar toch niet durven niet wetend hoe ooit weer door te dringen in de maatschappelijke wereld waaruit ik nu twee maanden vlucht had genomen kwam ik eerst op de inval een boed te koer te gaan maken aan een mooi winkelmeisje de dochter van een sigarenkoopman misschien dacht ik is die nog wel vereerd door het aanzoek van een heer en zoals het op mij opzien de grap was van korte duur het mooie kind deed vriendelijk genoeg en gesterkt zowel door het besef van mijn superioriteit in stand als door het bewust zijn van de gangbaarheid van mijn bedoelingen overwon ik vrij gauw mijn schroom dat ik voor een keer mijn krachten flink had overschat waarschijnlijk was zij het zelf die op een goede dag haar ouders met mijn hofdmakerij in kennestelde toen ik die na middag weer in de winkel kwam vond ik haar vader en dochter bijeen de eerste verzocht me beleefd maar dreent mijn sigaren voortaan elders te kopen en toen het meisje daarbij een lach en uitbarsten ontzongt me de moed tegen zijn onuitgesproken verdenking te protesteren dus loop ik maar beschaamd heen minder getroffen door de behandeling van de winkeljef dan wel door het ontvangen bewijs van mijn voorkomen gebrek aantakt daar schoot het me op een dag te binnen dat er toch nog één gezin bestond waarin de toegang me zeker niet moeilijk zou worden gemaakt dit was het gezin van mijn gewezen voogd Bloemendaal te Utrecht man en vrouw leefden nog ze hadden twee dochters waarvan de oudsten getrouwd met de referendaris in Den Haag woonden waarschijnlijk zagen die luidjes mensen zou ik door hun huis heen terug kunnen keren in de beschaafde wereld ik schreef dus dat is te zeggen, ik voeg mijn ex-voogd schriftelijk vergunning hem een bezoek te mogen brengen het antwoord luiden je zult ons welkom wezen de logeerkamer staat voor je open natuurlijk had mijn schuwenheid voor het fatsoenlijk en wellicht vormelijk gezelschap waarin ik terecht zou komen maar daar stond de afzending van de brief doen brouwen maar toch gaf het besef van om te volharden en nog eens te schrijven ik kon de zoveelste tegen half zes de keuze van het etensuur was in de hoop gedaan dat een glas wijn mijn gauwvrij moedig zou maken zodra nu de teling geworpen was begon ik aan de voorbereidingen om er zo goed mogelijk uit te zien deze uitdrukking kan aanleiding geven tot de misverstand ik dacht er niet aan er stond een gunstig indruk te willen maken op het mij onbekende meisje al wat ik wilde was, niet onogelijk zijn daar het geringste foutje van mijn toilet of het kleinste puisje op mijn gezicht mijn verlegenheid tot in het ondraagelijke doet klimmen altijd voel ik me nauwkeurig opgenomen en meestal ook veroordeeld einde van deel 6 deel 7 van een nagelaten bekentenis dit is een liepivox opname alle liepivox opname behoren tot het publieke domein voor meer informatie of om je aan te melden als verwilligig ga naar liepivox.org opname door Anna Simon een nagelaten bekentenis van Marcellus Eemans deel 7 de ontvangst was even hartelijk als omslachtig logees waren blijkbaar zeldzame vogels in dit stilekkootje twee meiden en een oppasser rukten aan ten einde de coutier behulpzaam te zijn bij het afladen van mijn enigstuk bagage bloemendaal wachten zenuwachtige geluiden uitstotend achter de tochtdeur om het ondoen van jas en hoed en mevrouw riep door het trapgat naar beneden hoe de koffer aangevat en behandeld en waarin niets heb moest worden het duurde lang, eer mijn voogd gerenen kunt doorrammelend over het weer de reis, de tijd waarin we elkaar niet gezien hadden de dagse zitkamer voor me opende en nog een boosje langer Erik zijn vrouw en dochter te aanschouwen kreeg die op de bovenverdieping over de aankomst van mijn goed hadden gewaakt de aanblik van de beide dames zette met er stond op mijn gemak niet dat ze bijzonder voorkomend waren of tactvol me heen wisten te helpen over mijn verlegenheid oh nee, een tegendeel kwamen ze me zeer terughoudend, ja bijna stuurs voor wat me aan de gang bracht was de smakeloos hollandse eenvoud van beide toilet dat trouwens in harmonie was met de prutsige stoffering van de kamer het was of het goede snit van mijn eigen kleren mijn overwicht gaf in mijn binnensterkronket die mensen voelen zich je minderen ze durven je dus niet zo hard te beoordelen vrij goed bracht ik mijn verontschuldigende frazen over de onbescheidingheid van mijn communiceren en de drukte daardoor veroorzaakt het goede geratel van mijn zenuwachtige volgt bracht me verder op dreef nog geruist zijn woordenstromen in de oren ja, ja, een bordje maar, ga zitten, een gemakkelijke stoel ja, ja, een bordje wat zou je van denken? zo'n reis in ons vochtige klimaat je ziet er goed uit, wat? kom, eentje evenwicht van binnen en van buiten wat zou het nooit jonger doen? wie zegt jij? gezien de dat er op het marmeren bevetplat een paar carafe klaar stonden, nam ik aan een glas sterke drank zou me misschien de moed geven straks een paar woorden tot het meisje te richten dat reed een de carafe van het opgenomen en verraagend haar vader aankijk rood of port mijn antwoord luide rood en zwijgend met neergeslagen blik bot Anna meut gevulde glas op een blaadje aan een ogenblik was op me of die neergeslagen ogen zijde je bent een gemeen mens iets waarna ik niet durf kijken maar die indruk hield niet langstand het oude heer nam port en wij klonken altijd even gejaagd in zijn hakkelend spreken als bedaard in zijn bewegingen gaf hij lucht aan zijn ingenomenheid met mijn bezoek na de instemming van zijn vrouw wilde gewoon even mijn vader te vertellen eerst kwam de opmerking dat ik sterker op de overleden gelijk toen rekende hij uit hoe diep deze nu al in de 60 terwijl hij bekende zelf de 60 te naderen en lustig hier hoor ja, ja, altijd even uitgelaten tenminste is een goede tijd maar de hand, ja, boontje komt op zijn loontje maar aardig, ja, ja en succes bij de vrouwen, we hadden al eens bij sommigen ik geloof dat je luif samen heel wat op je geweten hadden merkte me vrouw aan op een vrouw schetsende toon die niet vrij was van min achteren je geluzie een schuin lachje speelde over het bol bleken gelaten tussen de brede mond met dunne lippen en de eilen grijzen bakkebaardjes de kleine door een spinnemep van plooitjes omstraalde ogen flikken de guitig en man lief zou zeker een vrije partijtje herinneringen te best hebben gegeven als zijn dochter niet in de kamer was geweest om naar willen van het kind, hielte zich in en, nog een slokje nemen spak hij vergroeilekend ik verzoek je te geloven dat mijn rol altijd iemand toeschouder is geweest een haast onmerkbaar ophalen van de schouders was mevrouw Bloemendaals enig antwoord maar altijd ik was heeft Anna in laatere dagen door een dergelijk zwijgend schouderschokken me aan haar moeder doen denken en dan speelt het met telkens in de begin niet meer aandacht aan mijn toekomst geschoonmoederd hebben geweid wie weet of ons huwelijk wel tot stand zou gekomen zijn als ik in die meestal zwijgende conventioneel preutse laag bij de grond huismoedig bij tijds Anna's toekomst had ontwaard te onverschillerechtig om mijn belangstelling niet te beperken tot de weinige mensen van wie mij zelf iets aangenaams verwachten of onaangenaams vreesden kwam het niet in me op de bejaarde mevrouw Bloemendaal veel oplettendheid waardig te curen ik herinner me haar altijd even strak, deftig geploit gelaad met de scherp uitkijkende blauwe ogen nog mooi nog lelijk te hebben gevonden en denk ik nog eens goed over haar na dan geloof ik te mogen beweren dat ze iemand was met aanleg voor mensenkennis wie het even wel aan wetenschappelijke ontwikkeling en denkkracht om brak om iets verder te komen tot een stijf hoofdig het haar ervan denken Bloemendaal wijde nu uit over vaders huwelijks leven dat niet gelukkig was geweest hij had niet moeten trouwen maar zij even min en zoals met die dingen gaat de slechte gevolgen combineer op de kinderen niet waar? ja ja ja opvoeding mijn jongen in de laatste jaren ben ik niet veel meer bij je vader aan huis gekomen ik zeg maar je behoeft de ellende niet op te zoeken als je toch niet kunt helpen ik ben dat toch je voogd geweest niet lang he, het is waar maar lang genoeg om te weten met de studies was dat dadelijk uit toen kwam al dat reizen Amsterdam, precies weet ik het zo niet alleen van hoe we zeggen maken je geen verwijt van de jeugd moet uitrazen, de aard van je vader het is ook maar zaak niet, maar het is jammer en als je een betere opvoeding had genoten ik had het onderwerp liever om aangehoord gezien maar dat de oude heer mijn misselijke leefwijze in Amsterdam bestempelde met de naam van uitrazen van de jeugd deed me toch plezier al werd ik daardoor in mijn eigen schatting geen aardige losbol, de mogelijkheid zo iemand te schijnen in de ogen van anderen versterkte mijn zelfvertrouwen maar meneer Bloemendaal wat moet die dochter wel van me denken de fraze was het nauwelijks uit of ik vond hem al bespotterlijk maar dat die Anna deed kleuren voor hoogte alweer mijn moed ik keek haar eens flink aan lacht haar zelfs toe en ze lacht er terug waarbij haar lichtblauwe ogen schene mede te lachen terwijl twee gelijke rijen witte tantjes heen plonken door het flatse rood ter lippen oefende een zeldzame bekooring op me uit het was niet het schuchtere, kinderlijke lachje dat een vrouw er naiv ja, Tom doet uitzien nee, haar lach die ik later anders beoordeelde gaf haar toen voor mij de schijn van een verstandelijk overwicht waarmee zij van een hoog standpunt gemoedelijk glimlachend op de mensen neer zag bovendien wend toegelachen te worden en toen ze plotseling kleurend de ogen weer nedsloog maakte een en ander de indruk op me of ze een soort zwijgende lieftesverklaring afleid mooi vond ik haar in het minst niet maar bij minder van lijnen had haar zeker anders beoordeeld het belouder ogen was me te licht de bijna onzichtbare oogharen en wenkbrouwen tekende niet het witneusje gaf haar iets kinderachtig en de koele, gemarmerde huid wekte niet de minste zinnelijke begeert in me op als ik haar op dat ogenblik een zoenap mogen geven, zou ik het niet althans zonder plezier gedaan hebben buiten, in een menigde had ik haar zeker geheel onopgemerkt gelaten in de dufhuiselijke omgeving vonden we ookandig als twee gevangenen die alleen met vereende krachten kunnen ontsnappen ik herinner me die eerste middag aan tafel ter stond een bijzonder hoog woord te hebben gevoerd dat hoorde zo bij de rol van een aardige doordraaier die ik dadelijk begon te vertonen de goolijke don Juan die ik in mijn verhalen uithing met al de pedanterie van een bereist man tegenover onbereiste sukkels was het personage dat ik inderdaad vertoond had, onder anderen aan mijn zweetse, maar een droevige caricatuur edoch, naarmate ik vertelde en wijndronk klom gelijk altijd mijn geloof in mijn pochende anecdoten en zeker zou ik diep verontwaardigd zijn geweest als vader, moeder of dochter met de slotte voor een leugenaar had uitgemaakt de eenvoudige luidjes hadden gelukkig te weinig mensen en wereldkennis in hun eentonig bestaan, verworven om mijn comediespel te kunnen doorgronden ze luisterde aandachtig en namen alles voor zoetekoek op toch is me bijgebleven dat de oude vrouw met dik was lang en strak fixeerde een flauw glansen van annas ogen gaf me aan het tesser de moed het woord nog meer in het bijzonder tot haar te richten we spraken toen over muziek veel meer dan vragen, kent u dit kent u dat, did ik niet maar het kind dat zeld met heren in aanraking kwam werd er toch van opgetogen ik merkte dat een fijn compliment haar niet meer in verrukking had kunnen brengen dan het noemen van een geliefkoosd muziekstuk ze begon zelfs de melodie in tenurien en beloofden ze aan de teken zullen voorspelen het gevolg was dat zij die avond met een uur lang aan de piano bleef zetten allerlei stukken beginnend waarvan de technische moeilijkheden haar krachten de boven gingen en dat ik, naast haar staande ten einde aan, een vertrouwelijkheid tussen ons voelen omstaan die me even gelukkig maakte als verbaasd onder wel laat ze pa en ma aandachtig de koe aan toen mij afschuid namen om naar pet te gaan verbeeld ik me dat er in Anna's handdruk een bijzondere betekenis lag en het voorgevoel van een rijkig, beter leven drong als een warme naadtrilling uit de aanraking van haar vingertoppen in me door de rugierkamer van de bloemendaals was en is even deftig als burgelijk, even prober als meuf de ramen schuiven er niet hoger dan het handbreed op even donkere groene gordijnen hangen er zwaar neer voor de vensters en om het dubbele bet vormloze mahonihouten meubels glimmen er aanmatigend de bezoeker tegen en op het grof gebloemde behang blinken glasplaten over staalgrafures om lijst door vochtig gespickerd karton ongaarne zou ik daar tans weer slapen toen echter terwijl ik meneer vleiden onder het stuggen killen linnen dat ondikke dekens heen opholden uit het ouderwetseledikant voelde ik me gelijk een herstellende pokleider die ze voor het eerst weer in een bad goed heeft gereinigd ik kwam een nieuw wezen voor zuiverder, gezonder dan te voren en het was me of nu waarlijk in mijn gemoet een beter ik had gezegervierd over de ellendeling hoe gemakkelijk leek het me een gewoon mens te worden op zijn plaats in de samenleving omgeven door een kring van kennis en vrienden nooit heeft het in mijn doorgaans zo doffe ziel vrolijker gejuicht ik weet nog precies wat ik die nacht droomde nadat eindelijk mijn opwinding was bedaard en de slaap zich over me had onfermd ik lag te bed in de logeekamer van mijn ex volgt het was volkomen donker en doodstil daar ging zacht piepen te deur open en iemand had binnen ik wist zeker dat zij het was maar verroerde me niet, overtuigd dat zij heen zou gaan als ze mijn wakker liggend bemerkte langzaam kwam ze nadig en vlak voor het bed hield ze stil ik twijfelde er niet aan dat ze, ondanks de duisternis, me zien kon geruime tijd bleef ze roeloos staan eindelijk boog ze het hoofd voorover ik voelde de frisse warmte van haar mond naden komen en toen, toen drukt ze een lange kus op de lippen oh, waarom heb ik die zaligheid alleen in mijn droom gesmaakt waarom heeft nooit een werkelijke kus met een sensatie geschonken van deze gedroomde waarom heb ik alleen in droomen in echt lief gehad, alleen in droomen meer liefde gevonden al wat ik andere benijd heb ik in mijn droom genoten en zelfs tegen de nadwerkingen van die droomen tegen de verfletsende emoties die er me een dag lang van achterbleven heeft nooit een echt doorleefd genot kunnen opwegen gaat het anderen even eens of gunteratuur hun de werkelijkheid waarvan die mij alleen de afspiegeling toestaat de volgende morgen was ik zo aangenaam gestemd als ik ooit in mijn leven geweest ben mijn verlangen om er goed mens te worden goed te gaan leven met goede mensen goed om te gaan was voor komen oprecht ik verafschuwde mijn verleden als een lelijke, hete ziekte en dacht opeens gezond en kan te zijn geworden en van deze lichamelijke en geestelijk gezondheid verwacht ik het hoogste geluk genotvolle tevredenheid had ik toen analief zeker verbeelde ik het me mijn ziele matheid was verdwenen mijn knagende lusten zwegen stil mijn mens en haat verbleekte een verrukkelijke weemoed doorzitterde mijn gehele wezen als een verleidelijke muziek in mezelf sprak ik aan het toe fluisterde ik biddende woortjes op mijn Madonna maar was dit liefde? ik geloof het niet als een door en doorgezonde, waarlijk goede echt verliefde man en ik onze gevoelens ter vergelijking eens tevoorschijn hadden kunnen halen uit onze harten, onze hoofden, onze zinnen wat zou mijn arm bloedig opwellentje een armbarmelijk figuur hebben gemaakt naast zijn overweldigende jubelende drang was mijn zogelaamde liefde wel meer dan een verlangen om te trouwen gepaard aan het onverwacht bij de hand vinden van een eenvoudig voorkomend meisje of meer dan de zelf voldoening van eindelijk tegenover een vrouw eens dapperd zijn geweest gevoegd bij de vrees geen tweede keer zo'n gunstige gelegenheid te zullen vinden het is immers al een veeg teken dat iemand zich te vragen stelt het is waar ik stelde die vraag niet om der wille van mezelf toch lag er in dat vragen een twijfel aan de kwaliteit van mijn gevoel die een onpartijdige derde zou hebben doen zeggen trouw niet tans is me dit duidelijk destijds zag ik er juist de bewijs in van een grote bezorgde liefde summa summa rom hield ik van haar zoveel als een wezen gelijk ik van een vrouw houden kan die zijn zinnelijke begeerden niet opwekt maar om haar te doen geloven dat dit beetje gevoel deze aal moest van een armes slokkig geen fijnserij was moest ik in overdrijving vervallen en dus noodzakelijk wederom een rol spelen al dat wikken en wegen vergalde me niet alleen spoedig mijn beetje geluk maar hield me ook lang terug van de beslissende stap niet lang genoeg, dat is zo maar toch is dit aarzelen een van mijn weinige daden geweest als het een daad mag heeten die me niet tot oneer hebben gestrekt maar opgesmukt waar als dit verhaal is van de ellendige omgang met mezelf die ik als een jammerlijk onbeduidend en ledig leven achter meziel liggen is ook mijn bekentenis dat ik bewust althans gedurende die dagen van aanhoudende tweestrijd nooit iets anders heb verlangt dan Anna te kunnen maken tot een gelukkig mezelf tot een goed mens geen zogenaamd onrijne begeerden of onedelende bijgedachten heeft me de weinige lieve woorden op de lippen gebracht die mijn tong ooit heeft uitgesproken ze waren gemeend en het eet me genoegen dat ik ze durf te zeggen tevreden te kunnen worden zoals ik dacht dat de meerheid daar mensen was en dan tenminste in de ogen van één wezen goed, beter dan veel anderen te mogen schijnen met de mensen in het algemeen vrij moedig zonder schaamte gevoel te kunnen omgaan en met haar vertrouwelijk bewonderend, koesterend en gekoesterd te mogen zijn oh, hoe verlokte me toen dit vooruitzicht nog altijd was mijn verlieftheid diep zwaar moedig er lag het voorgevoel van een dreigend onheil in, een onheil vooral voor haar tot alleen bezwooren kunnen worden door een voorkomen zelfopoffering van mij maar nu bestond die opoffering niet langer in mijn afstand doen en heen gaan voor Immig tans was het me, of ik haar gelukkig kon maken door nooit meer iets voor mezelf te zoeken te begeerden of te hopen in de toekomst zou alles voor haar zijn elke gedachten, elke wens elke daad, elke onthouding in tussen was mijn gevoel hoe zwak ook, mijn argwaanend verstand veel te veel debaas dus waar, ik wilde wel zo het deed mijn plezier dat haar lachend mondje haar zachtvraagende blik en de talloze onbeschrijflijke ja, zelfs onna speurbare vrouwelijke eigenaardigheden van vorm, kleur, beweging klank, doen en laten die de ene man bekooren de andere koud laten, soms afstoten nu, taquader uren mijn achterdocht konden smoren ik wilde ingepakt worden en daarom, misschien alleen daarom werd ik het en nog onverwacht kwam ik er toe haar te vragen we zaten in de schouwburg het was tussen twee bedrijven in terwijl het orkest een fantasie speelde op thema's uit de loongrin zoals altijd lag de rots blok er onhandige verlegenheid versperrend voor mijn voeten maar de muziek sleurde me er dit mal overheen ik zei niet, wil je me vrouw zijn maar, ik heb je zo lief Anna niet dadelijk spaksen ik moest mijn vraad zijn herhalen en erbij volgen geloof je me niet toen echter sloeg haar antwoord op een vraag ten huwelijk die ze klaar blijkelijk al verwachten volmaakt kalm slechts vrouw blozend met een onnuchterende zelfbeheersing ja zelfs op een vrouwelijke gereetige toon zeiden ze ik wil wel, maar ik moet eerst eens met mama en papa over spreken wat een teleurstelling voor iemand die gerekend had op een warme angstig klemmende handdruk op een lange, doordringende, zichgevende blik, op een ecstatisch ineensmelden van twee emoties op een samen omhoogsweven van twee zielen, weggedragen uit het vijandige mensdom, door de golvingen van een erotische muziek het was of een straal van nuchter wit daglicht insklaps neerschoot in de mystiek kleurige theaterpracht van mijn fantasieën ook verder ging alles ontzettend gewoon de volgende morgen gaven de ouders hun toestemming en toen Bloemendaal daarbij begon te huilen vond ik hem erg belachelijk vragen naar mijn verleden werden me niet gesteld de oude heer die nog steeds mijn fortuin beheerde wist dat mijn kapitaal onangetast was voor de toekomst gaf me de wens te kennen dat ik zou uitkijken naar een geregelde bezigheid dus waren we op eens geancageerd al dadelijk voelde ik me onvoldaan beantwoorde weer in het geheel niet aan de verwachting ik had me vroeger het verliefd zijn voorgesteld als iets zowel niet verbodend dan toch zeker verborgens als een schat waarvan alleen Anna zou afeten maar waarvan zelfs zij de naam niet uit zou spreken had ik het in het diepste duister van mijn ziel willen bewaren en koesteren nu leek het me ontwijt door de ruwe openbaring verflout door het medeweten van derden ik begrijp tans dat Anna de zaak heel anders heeft opgevat zij wilde trouwen omdat het voor een meisje nu eenmaal zo hoorde terwijl ongetrouwd te blijven haar een soort vernedering leek en zij nou mij omdat ik de eerste en volgens nog enige was die haar gevraagd had veel meer ging er niet in haar om ik geloof wel dat ze zich verbeelden van me te houden maar wat haar in mij interesseerde was de don Juan die ik vertoonde niet de termier die ik was en nu zal het wel evenzeer aan mij als aan haar hebben gelegen dat het tussen ons zo weinig inkwam van het elkaar in de ogen staren het lange warme zoenen het hand in hand zitten en al de verrukkelijke aanrakingen waaruit de magnetische levensstrom alle zenuwen moet door trillen tot ze opklinken in overweldigend akkoord dat de ziel doorgalmt gelijk organ muziek een grotische dom in mijn zeldzame ogenblikken van innelijk opgelanzen uit de mist van mijn matheid had ik met dit alles zo mooi voorgesteld er een hernieuwing van mijn hele gehoopt en nu voelde ik me op zijn best als in een kerk ondegeloovigen de plechtigheid deed me aan maar mijn meeslepen zoals die anderen meeslepte maar voor een poos aan het aarts ontrukken nee, dat vermocht hij niet van dag tot dag bleef ik op beterschap hopen en overtuigd van mijn gebrek aan geestrift en takt deed ik herhaaldelijk pogingen om haar en mij te noodzaken tot een warmere intimiteit maar zelden hebben ons in ingestrengende vingers ook aan de onwillekeuren gedrukt en het was onmiskembaar dat nog zij, nog ik, genoot wanneer onze lippen ook aan de raakten saavonds alleen zodra ik naast haar zat aan het klawier en de akkoorden aanvulden wat ons ontbak ja, dan werd het me weer te moeder als vroeger toen ik eens zijn in mijn kamer me kon opwinnen met behulp van lectuur en drank dan voelde ik voor een poos mijn koud, grouw, denken weer kleurrijk ontgloeien tot een zelf opofferend sentimentele verliefheid en dan verstonden in mijn hoofd schieten naar leuke vragen overruis door de muziek van het gevoelen het eerste wat ons, na mijn verhuizing na een hotel te doen stond was, verziet smaken aan verwanten en vrienden der bloemendaals familie hadden ze bijna niet hun kennissen waren meer een deels oude en burgerlijke luidjes wel bezaten een paar van hun vrienden volwassen kinderen maar dit jongere geslacht, ziende dat er bij de bloemendaals geen gelegenheid was zich te amuseren, had de kennes niet aangehouden maar in de eigen leeftijd kwam Anna het dus nagenoog nooit in aanraking het verziet smaken leek me een stuutende groenloperij, maar ik onderwerp me aan menende dat het de brug zou vormen waarover ik terug moest keren in de maatschappelijke samenleving bijna overal kreeg ik naren indrukken van de straat naar binnen, in het schemer ligt van vertrekken is het me al tooster moeder geweest, alsof de mensen daar hun leven versuffen in een soort half slaap en toen ik nu doordrong in de dufheid van die banale lucht, toen ik de conventionele vriendelijkheidsvrazen als opgezegd lessen hoorde afzuizen van beveelde lippen en smoren in de saaie stilte toen de overgang uit de frisse buitenlucht telkens een onoverwinnelijke soezerigheid, een zwart vloers gelijk, heentrok over mijn denken toen ik nu en dan uit de verte verdrietig kindergjank als door een dikke wolk zeurend hoorde heendringen, toen doorcypelde me langzamerhand een kelle verdoffende angst voor het bestaan tegelijkertijd kon ik de gedachte niet van me afzetten dat al die mensen me van het hoofd tot de voeten monstverden, zwakte en perversiteit lazen op mijn gelaat, in mijn gestalte in mijn blikken, zeker beklaagten ze Anne met haar miserabele aanstaande. Ik voelde me weer geminnigd achter mijn rug uitgelachen en terwijl mijn bedeestheid eer toe dan afnam, borrolde mijn haat tegen de alledaagse en met de alledaagshijte vreden mensen onverswakt in mijn gemoed op en toch wilde ik nog altijd eng van de hunnen worden, leren even als zij gelukkig te zijn met een kalm, mijn gezondheid niet schadend mijn denken niet verstopend leven. Toch gekeerd bij de bloemendaals gaf ik meestal allerlei sarcastische opmerkingen ten beste over personen met wie ik nauwelijks een halfuur lang had gepraat. Ik beelde me in dat Anne met haar leuke gemakkelijkheid zich over me geschamd had en achter mijn sarcastme schuilde de instructieve bedoeling in om hoger te willen staan dan de mensen die ik beoordeelde en bespotten en het scheen wel dat dit doel bereikt werd wanneer haar mama die altijd meeging eens opmerking maakte dat ik op een visite haast onbeleefd tilzwijgend was geweest, nam Anne aan mijn partij en noemden ze me een buitengewoon mens misplaatst onder hun harleveense kennisen. Dan begon ook zij tot verbazing van haar ouders met die kennisen de draak te steken en zien de welke invloed ik uit oefende op haar denken en waarderen kwam ik er toe bij buien zelf in mijn superioriteit te geloven wilde nu het toevall dat iemand voor de dag kwam met zo'n seuf kanselmoraaltje als ieder mens kan zijn fouten verbeteren of elke goede daad wordt beloond elke kwade gestraft dan uit de zich dat superioriteitsgevoel in hatelijke opmerkingen die wel moeilijk ter weerleggen waren maar tevens onder mijn voeten de berug naar de normale mensheid stuk voor stuk weer afbraken. Einde van deel 7 deel 8 van een nagelaten bekentenis dit is een LibriVox opname alle LibriVox opname behort als publieke domein voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Anna Simon een nagelaten bekentenis van Marcellus Eemans deel 8 ons belangrijkste bezoek was dat aan Anna's getrouwde zustig in Den Haag Suze had een rijk huwelijk gedaan met jongheer van Swamelen van het ministerie van Justitie. Zij leefden op een grote voet, zagen veel mensen, hadden twee kinderen en waren, naar het zeggen van de oude Luij, bijzonder gelukkig. Toen van Swamelen hoorde dat we wilde overkomen, voeg hij ons dadelijk te eten. Van Wijgeren kon natuurlijk geen sprake zijn, maar ik zag tegen deze avond erg op. Tegelijkertijd begreep ik dat het man van Swamelens naam, voortuin en positie juist de geschikte persoon was om ons enige huizen te ontsluiten kennen ze toe te voeren. Ik besloot dus niet alleen mijn beste doen, maar opperder zelf het plan om na der hand in Den Haag te gaan wonen. Van Swamelen ontving ons zeer vriendelijk, maar zo teruggetrokken neerpuigend dat ik daar stond te indruk kreeg van enige vriendschappelijkheid tussen ons zal niet meer sprake zijn. Waarschijnlijk zond ik hem op de eerste aanblik bijzonder tegen. Suze had veel van haar zistig, maar ze was mooiig. Haar gestalt had iets konendluks dat me imponeerde of alles in haar huis, van de knecht die me opendeed af tot de wijn op haar tafel toe, van het konendlijke doortokken was. De glansgezij over de stoelen in het salon leek me te mooi om me op te gaan zitten. De zware tapijten over de traptreden en in de eetkamer voelden teweeg aan voor gewone leren schoenen. Het fijne porcelijn, cristal en damas, blonk als werd het nooit door een vette saus of een wijndroezem verontreinigd. De stilte in dit deftige, ruime huis was nog dikker, nog drukkendig dan bij één van Anna's uitrugse kennisen. Van kinderen, zagen of hoorden weer niemand al, en de gedempte toon waarop zowel van zwamelen als zijn vrouw steeds antwoorden smoerde elke poging onvertrouwelijk zelfs maar openhartig te worden. Minder dan ergens was ik hier op mijn gemak, en toen ik na het eten alleen bleef met mijn aanstaande zwaagig voelde ik als een jongen die zijn overschat heeft op het ogenblik dat zijn examen zal beginnen. En het was inderdaad een examen, ons gesprek na tafel bij het drinken van de koffie en de liqueur. De ambtenaar van het ministerie, de maatschappelijke man met relaties, de hagenaar die achter de schermen kan kijken, nam het af van de nietstoener, de outcast, de onbenullige provinciaal. En het was duidelijk dat ik zakte in de politiek, zakte in de sociologie, zakte zelfs in de algemene bekendheid met de nieuwjes van de dag. Ten einde raad bracht van zwamelends gesprek op reizen. En ook op dit gebied moest de onweedschappelijke en onartistieke avontuurzoeker een bedroevende indruk maken op iemand die zelf veel gereist, goed gezien en ernstig bestudeerd had. Met een weer gevoel van minheid dat ze tot mijn eigen ergenis uiten in een stroom van overdreven dankbetuigingen en vleiende frazen verliet ik van zwamelends huis. En terwijl Anna en ik, iedig in een wagonhoek gedoken, wakend en toch als bij afspraak zwijgend spoorden, werd het me klaar dat ik niet alleen op van zwamelend en suze een ongunstige indruk gemaakt maar ook in de ogen van mijn aanstaande vrouw al heel wat van mijn schijnbaar prestige verloren had. Getroffen door de tegenstelling tussen haar zwager en mij begon zij allengs de waretermier te onderscheiden, die haar eenmaal met zulke een diepe weerzind vervullen zou. De volgende morgen bleef ik in bed en liep muziek melden. Het was me over de vorige avond die me waren uitgekomen waarover ik me tegenover Anna schama moest en tegelijkertijd benoudeme als een nachtmerrie het vooruitzicht van ons toekomstig bestaan. Toen ik nog te Amsterdam alleen in mijn hotelkamer zat, altijd moe en uitgeput gejaagd en toch doeloos met brandende wangen en stekende ogen omnevelde hersenen en een toffe pijn in de rug, was het visioen van een rustig huwelijksleven vormen opgedoemd, gelukstraalend en gezondheid wasumend, gelijk van een zonnig, zuidelijk berglandschap opdoemt voor de ogen van een koortschettering leidig in de kille grauwheid van een Hollandse novemberdag. Tans, nu de kampte in mijn bloed was teruggekeerd door enige weken van een gezondig, bedaard leven gaapte de toekomst me aan als zo'n huis met dikke tapijten en zware gordijen waarin het daglicht verkwijnt, waarin elk geluid versmoord en waarin de vervening rondwaard als een benauwende grijnse damp. Ik zag me ontwaken, beklemd door de angst voor de lange, lege dag. Ik zag me rondwalen in de straten bespied door kwaadwillige ogen zonder enig ander verlangen dan het doden van de onsterfelijke tijd. Ik zag me weer naar bed gaan, verbitterd over het leven tot vreugde en doeloos onder mijn vingers afbrokkelde gelijk al te dun ijs onder de greep van een drinkeling. Had ik tenminste maar plezier kunnen hebben in het bezit van kinderen het bekleden van een onbezoldig baantje of het aanleggen van een verzameling. Maar niets, niets te willen, niets te kunnen en dan toch terug te schrikken voor een leven zonder enige belangstelling. Toch de sprong niet te der verwagen in de eindeloze slaap. De marteling was zo uitgezocht vreed als alleen die groeubare macht welke ons leven afbakend. Noem hem met lot, de omstandigheden, de herediteit, god. Er een kan verzinnen en uitwerken. Een afkeer van alles en allen, een angst voor elk woord dat over mijn lippen zou komen, kluisterde me twee dagen lang machteloos aan mijn bed. Tegen het huwelijk zag ik op als een uitgeputte wandelaag tegen de eindeloze zichtzachts van een bergweg. En voor het vrijgezel bestaan, dijnste ik terug als elke gezonde voor de hete funtigheid van een ziekte. De derde dag kreeg ik al vroeg in de morgen een visite van mijn aanstaande schoonvader die eens kwam horen hoe het mij ging. Zonder recht te weten waarom, spon ik dadelijk op, schoot haastig bloemen daar met een lachend gezicht te gemoet. Eer hij iets kon zeggen, beweerde ik vandaag heel veel beter te zijn en plan te hebben op het gewone uur aan te bezoeken. Nog zie ik het verwondere gezicht van de goedmoedige oude heer die verwacht had te zullen vinden, had zij een zeer zieke die niet voor het ergste durft uitkomen, had zij een gezonde die gelogen had, omdat hij niet wist hoe het best zijn engagement te verbreken. Wel, wel, begon uittakelen. Nu, dat is goed. We begrepen niet recht, we dachten al en ik was aan plan, of schoon Anna, maar best beter dan. Ja, zie je, dat verandert, hoewel uitgaan, het is wel guur vandaag en dus een stoel aanschrijvend gaf ik geen ander antwoord dan. O, is het guur. Bloemendaal ging niet zitten, meer door de toon dan door de inhoud van zijn woorden, had hij me verraden nog iets anders te komen doen dan alleen polshoog te nemen. Al ronddraaien begon hij dan ook. Ik ben eigenlijk gekomen om eens een beetje te praten. Ja, zie je, dat is nu eigenlijk niet meer zo nodig of schoon naar Anna vandaag, maar ja, dat is het beste. Dat was mijn plan. Oh, ja, ja, mag ik even mijn jas uit doen? Het is hier nogal warm, dank je. Geef je geen moeite. Nee, nee, ik wil liever ambulant blijven. Dat is zo mijn gewoonte. Je weet, gewoonte is in de tweede natuur. Dat is ongedwongener praten, vind je niet? Ik zei niets meer. Na een oogomelijk van stilte moest de man dus wel voorthakelen. Hij deed het, steeds zenuwachtig, geen weerdraaiend, tussen stoel en venstig, en wijd uitzwaard met zijn bleken belouw door aderde handen, waarvan de brede vingers aan al kanders vrienden te kleven. Hoe hij zijn onderwerp inleiden weet ik niet recht meer, maar spoedig had hij het weer over mijn vader. Al was de man nu juist geen nuttig lid van de maatschappij geworden en hij was wat langer plezier gemaakt dan anderen. Hij was toch een braaf mens geweest, die het goed met zijn vrouw en zijn kind had gemeent. Ik echter stond lust tegen te spreken, maar beheerste me, gelijk meer gebeurde, in de aanvang vrij goed, mijn boosheid opkoppend, om na de hand mijn zelfbedwang des te voorkomenig te verliezen. Bloemendaal kon dus voortgaan. Hij stierd nog plotseling, maar het was toch een geluk, in die toestand niet waar. Ik had jou maar eens, als zo'n kleine dreumus, ja, ja, wat was je, kleine minnetjes. Ja, ja, ik had je maar eens onder het licht van mijn ogen gehad, nu werd ik opeens je voogd en ja, ja, ik had het al gauw in de gaten. De jongen weet dat hij geld heeft, hij houdt meer van de pret dan was studeren. Zo'n was een vader, het zit er met het bloed. Nu, iedereen hoeft geen betrekking te bekleden, niet waar. Mijn hemel, mijn eigen werk is nu juist zo, geeft verhevend ook niet. Als hij dus na haar hand maar een leuke bezigheid weet te vinden, niet waar. De ene of andere liefhebberij, een baantje, wat je wilt. Er zijn er overal mensen te veel en dus, nu dan de dood van je moeder, ik had er niet tegen dat je op reis zou gaan naar de wereld zien. Dat is toch ook leerzame. Je had al genoeg een aangrijd gehad en dan, de jeugd moet uitrazen. Mijn oude vrouw is nog veel erger dan een jongen. Je bent op een goede leeftijd. Niet te jong, niet te oud. Je hebt voortuin, niet rijk, maar genoeg om fatsoenlijk van te leven, niet waar. Maar zie je, dat laat toch niet na. De vreemde heb je altijd wel gevonden. Ronduitgesproken. Ik heb nooit goed geweten hoe ik het met je had. Wat? Je hebt ook zo geen vrienden. Is het waar of niet? Maar zal je zeggen, als Anna het maar weet. Nu, daar heb je gelijk een... Alleen, zie je, het is nog altijd beter dan een halve gekeerde dan ten hele gedwaald. En dus, zie je, als je het soms brouwen mocht. Ik weet het niet. Ik weet er niets van. Maar je bent wel cool. Zie je, in het ooglopend cool. Dat zeg ik nu niet alleen. Ach, ik zie je luid zo, ik was niet samen. Anna klaagt ook niet. Anna klagt nooit. Ergesloten, altijd geweest. Maar je aanstaande moedig, heeft een scherpe blik en zij heeft het eigenlijk opgelet. Tenminste, zij meent dat... Ondertussen had ik een tinteling van aanzwellende drift zich door al mijn zenuwen voelen verbrijden. Ik begreef wat hij zeggen wilde, waarheen hij koers zetten. Talloze tegenwerpingen die ik maken kon dwarrelden door mijn geest rond en ik wist al zeker dat ik veel te ver zou gaan zodra ik maar één fraza had uitgesproken. Na het woord cool was ik mezelf in het geheel niet meer meester. De oude heer, ik zag het best in, had volkomen gelijk, maar dat hij er mij een verwijt van maakte te zijn zoals ik nu helemaal was, ergerde me vreeselijk. Deel ik dan niet mijn best te veranderen en in alle opzichten goed te zijn, behoorde hij dit niet te herkennen. Het verwijt dat ik in zijn woorden hoorde, maakte mijn verbittering tegen de normale mensen meer dan ooit gaande en wat die verbittering tot boosheid deed opschuimen was het groeien besef dat ik toch niet worden zou gelijk ik wensen te wezen. In plaats dus van een weer legging te geven, barste ik los in een die tirambe tegen hen die ik benijde en wie gelijken ik ondanks al mijn pogingen mij nooit zou mogen noemen. Ik denk dat een dief tegenover de eerlijke ongeveer hetzelfde gevoelen moet als ik tegenover de normale. Wat ik precies gezegd heb, is me ontgaan. Het kwam op het volgende neer. Waaruit maakt u op dat ik koel ben? Kan u in mijn ziel te lezen? Ik geloof het niet. Maak doe niet als anderen, niet waar? Dat is eigenlijk uw grief, of liever de grief van uw vrouw. Zij schijnt op de mensen te horen die van te voren weten hoe iemand in elk stadium van zijn leven zich behoort te houden. Allen moeten hetzelfde zijn en hetzelfde doen. Iedereen moet gedresseerd worden. De mensen die geen sprankje en geen gevoel meer over hebben omdat ze al zeer dat eeuwen geperst worden in het dwangbuis van de maatschappelijke vormen eisen van elkaar dat ze zich gedragen zullen zoals de wet voorschrijft. Oh, ik weet wel dat die wet nergens geschreven staat, maar wat doet er toe? Nu je door de herediteit in Allen? Nee, in bijna alle hersenen is geprent. Was er nog een beetje natuur in ons, dan genoten we de liefde op het oogomelijk dat die in ons opwelt. Maar dat heet immoreel. Maar heeft de wethouder eenmaal zijn vergunning uitgereikt, dan is we omgekeerd. We de man die zich daarna niet hartstochtelijk toont. Aan de andere kant moeten we in ons encoulement toch warm zijn, toch vrije, toch zoenen, toch pakken, niet waar. Houd me tegoeden, maar ik vind die opvatting gemeen. Ik wal van elke dwang waaronder een natuurlijk waar, zuiver gevoel, verstikt. Nadat ik ongeveer zo, maar langer en uit voriger was losgebrand met allerlei hatelijkheden aan het adres van de maatschappij en de maatschappelijke mens, die met onze kwestie niemand al te maken hadden, beseft ik heel goed dat ik wat waarheden vermeng met sofismen ten beste gegeven, maar Bloemendaal's vraag in het geheel niet beantwoord had. Na de hand werd het me klaar dat ik onwillekeurig niet alleen mijn aanstaande schoonvaardig, maar ook mezelf had tachtend te misleiden door mijn onlogenbare koelheid voor Anna op één lijn te stellen met de natuurlijk gevoel dat aan banden werd gelegd door de heerst en de opvatting van het verzoen. Het ging zo wonderlijk in mijn binnenste toe dat ik op het ogenblik zelf onmogelijk oprecht had kunnen zeggen ik wil trouwen of ik wil het niet. Om nog eniger mate terug te keren tot mijn punt van uitgang misschien ook wel met de onbewuste bedoeling om hem in de gelegenheid te stellen het encassement af te breken eindigt ik me te frazen ik ben zoals ik ben bevalt u dat niet zeg het dan maar ik doe niet aan huigelarei alsof al wat ik gezicht had van mijn standpunt dat het één doorlopende huigelarei was geweest het gevolg van mijn uitbasting was dat de oude hier meende met diep gegriefd en miskend te hebben ootmoedig en erger stotterend dan ooit vroeg hij om vergiffenis begon te huilen lachte door zijn tranen heen en verzekerde met ten slotte met een hartelijke handdruk en met een vloed van afgebroken zinnetjes dat hij niets anders beoogte dan het geluk van zijn kind en van zijn ex-pupil die hij immers eveneens als zijn kind beschouden zeker moest ik me niet anders voordoen dan ik was als ik maar goed met allemaal bedoelde daarop kwam het aan en dinnige staat waren geweest ook eens edel en diepte gevoelen of zelfs maar een poule mouvement te hebben zou ik hem dan op dit ogenblik niet om de hals zijn gevallen ik voelde echt er niemand al en er werd me zelfs onbehaagelijk te moeden dat ik zo leuk het schouwspel kon garen slaan ja, ronduit gezicht de oude hier belachelijk kon vinden in zijn aandoening ik weet niet hoeveel voorouders uitsluitend voor hun ingewist plezier moeten geleefd hebben op dat een wezen als ik het levenslicht zou kunnen aanschouwen maar wel weet ik dat zij in alle gevallen beter hadden gedaan de soort niet lang genoeg voor te planten om me eindelijk een schepsel uit te laten voeren te komen dat zijn onuitroeibare ellendigheid zou beseffen en daardoor poeten voor allen tezamen die hele dag was ik zo misnoogd en ontmoedigd dat de reactie onmogelijk kon uitblijven deze kwam dan ook in de avond voor het eten had Anna wel naar mijn gezondheid gevraagd toch niets gezegd over mijn koelheid hadden de ouderlui hun opmerkingen dan voor zich gehouden zeker ben ik daar nooit van geweest maar ik geloof niet van ja en ik ben er wel van overtuigd dat Anna zich destijds om deze koelheid niet bekommerd heeft die avond zag ik dit even wel nog niet in ik dacht dat zij zweeg om mij niet te kwetsen deze opvatting verteerde me en midden onder het spelen haar handgrijpend begon ik met ongeveind centraal te stamelen ik was boos als ik in saai ben of on aangenaam ik kan ook niet helpen en het bezwaart me meer dan ik zeggen kan heb geduld met me Anna ik zou je zo graag heus zo erg graag heel gelukkig willen maken dan had ik tenminste eenmaal in mijn leven iets goeds iets waarlijk goeds gedaan kijk als je me soms onverschillig vindt grijp me dan maar bij de hand kijk me vast in de ogen en zeg denk aan mij dit zal helpen proberen het maar wil je het proberen ik was oprecht volkomen oprecht en toch heb ik misschien juist toen de indruk gemaakt van een comedian te zijn Anna antwoordde met tenminste lachend wat zou je het gek vinden als ik het deed ik heb al eens meer gemerkt dat muziek je vreselijk sentimenteel maakt een beetje saai ben je wel maar ik geloof dat zijn alle mannen die avond voor de eerste maal vond ik haar lach niet bekoorlijk meer zo bleef ons engagement dus aan of schoon de ongesloten verbindend is reeds alle glans alle kleur alle frisheid miste zegt in zoveren kwam er een verandering in mijn gedrag als ik Anna nu en dan kleine geschenken begon te geven het was wel niet om aan een hardsbehoefte te voldoen hoewel niet gierig heb ik nooit het genot van tegeven gekend maar ik begreep dat het zo hoorde en ik deed mijn best mij in Anna's ogen goed voor te doen dat zij het op prijs telden of zelfs maar besefte is me nooit gebleken ik geloof dat zij in die tijd gedachteloos te vreden van haar huiselijke plichtjes en het tegemoet zien van een vaag mooie toekomst even min veel begierden als waardeerden eerst later is zij in beide opzichten veranderd nadat zij door de onthocheling van ons huurlijks leven en de vergelijking van zichzelf bij andere vrouwen van mij bij een andere man als het ware ontwaakt was uit haar soezerigheid van mijn kant deed ik vruchteloos mijn best te begrijpen hoe Anna vond dat een man moest wezen met de bedoeling dit beeld dan zoveel mogelijk te verwezen kunnen maar bij de schaarse buin de eigenaardige zilsvurrugging gevoeld waarin voor mij de liefde moet bestaan mijn afschuw van het verleden hield het verlangen instand om een beter mens te zijn juist te gezegd in afwachting dat ik beter zou worden wilde ik beter schijnen ongelukkig belette dit niet dat mijn oogomlikken van angst voor de toekomst met de dag menig voeldiger werden ik hield wel vol maar niet uit een overtuiging die de vrucht is van een innelijke aandrift gelijk een nachtelijke wandelaar die twijfelt aan zijn weg recht uit doorzet omdat staanblijven niet baat zichwaarts afslaan nog veel gevaarlijker is dan volharden zo ging ook ik maar voort op het eenmaal ingeslagen toch een stadig verduisterende pad eindelijk naderde de dag van de aantekening deze formaliteit maakte op Anna een indruk waarvan ik verbaasd stond te kijken wat was er in het hemelsnaam voor plechters in de verklaring afgelegd tegenover een gebrield bureauheertje dat wij voornemens waren een huwelijk aan te gaan had ik er iets in kunnen vinden dan zou het iets tuitends zijn geweest na afloop maakten we onze testamenten en terwijl het denkbeeld van de dood anders wangen als grouwkleurde had ik moeite niet in een schaterlag uitgebasten over de ernst waarmee zij die niets bezat en weinig hadden wachten mij vermaakte al wat zij had en al wat zij eenmaal zou krijgen daarna kwamen twee gebruikend daar spraken waarvan ik niets wilde weten een receptie en een kerkelijke inzegening Anna en haar ouders waren op beiden gesteld ik was er zo bang voor dat ik misschien nog eer mijn engagement had afgebroken dan op dit punt hun zin gedaan toch erkende ik niet dat vrees voor een gek figuur op het mij onbekende terrein de kerk en angst voor de vormelijkheid in een groot gezelschap van vrienden en kennissen mij zo halfstarig deden wijgeren weerschoof ik mooie argumenten vooruit als het niet willen huigen van de ongelovigen de ontwijding van ons geluk door de onoprechte felicitaties van nieuwsgierigen en zo kreeg ik mijn zin al vonden de oude lui vooral mama me vreemde er dan ooit en al vond zelfs Anna het afwijkenen van mijn gedrag kennelijk onplezierig we trouwden op een allerinvoudigste manier nadat de kerkelijke plechtigheid was geschapt had de pa en ma bloemendaal geen aardigheid meer in de zaak dat Anna zelf liever in een bruidstoilet naar de kerk dan in een simpel reisjappanetje naar het stadhuis waren gereden vermoedde ik wel maar durfde ik niet uitspreken het zou me immers toch onmogelijk zijn geweest in dit opzicht haar genoegen te doen en mijn schoonvalligheid te overwinnen het gevolg was dat zij de ceremonie niet half zo ernstig opvatten als aantekening waarvoor de ambtenaar per rijdtag naar bloemendaals woning was gekomen aan wenen dacht ze niet en toen ik haar toefluisterde dat één dag getuigen een bandje uit zijn broek spijp liet hangen proefste ze het haast uit ter gekeerd van het stadhuis besefte ik dat het ogenblik gekomen was om mijn vrouw haar arm te sluiten en te zeggen ik ben onaarsprekelijk gelukkig ik deed het niet ik kon het niet doen of ik bevamerpijn geweest door een voorgevoel van de dingen die komen zouden dan wel door de sombere killheid van de najaarsdag durf ik niet uitmaken ik herinner me alleen haar in een onverwarmde kamer geholpen te hebben aan het inpakken van de koffers en me zo gedrukt zo door en door verklumd zo min zo diep ongelukkig te hebben gevoeld dat ik onwillekeurig vluisteren moest wat een ellende wat een ellende daar kwam bij dat ik Anna met haar door de kou bruinrood gemarmd vel nooit zo weinig verleidelijk had gevonden als in het eerste uur van onze verbindenis het dejunee met de viergetuigen van Svamelen en een oude vriend van Bloemendaal voor Anna van Drechten en een verre neer van mijn vader voor mij was een waren marteling de oude lui geheel van strik wisten hun tranen niet te bedwingen Anna schrijde mee waarschijnlijk alleen uit zenuwachtigheid en terwijl er maar even onmogelijk was met al dat huilen in te stemmen als een vrolijker toon aan te slaan verbeeld ik me dat de getuigen me aanhoudend opnamen en zich verwonderen over mijn leukheid een pijnlijk gerekt afscheid besloten reeks daar formaliteiten van papa's woerden herinner ik me niets van mama is me bijgebleven tot Anna ben je altijd de minste kind doe stil je plicht en op mij bedenk dat je nu het geluk van twee levens in je handen hebt daarna volgde een spoorit die eindeloos leek door de duisternis en de kou en toen genoot ik mijn eerste huelijksnacht ik weet niet of er mensen zijn die eerlijk kunnen getuigen dat van al de genietingen des levens welke de hoogste de mooiste de grootste heten als een eerste kus het bezit van een kind het bereiken van een levensdoel een eerste huelijksnacht er ooit één aan hun verwachtingen beantwoord heeft mij is weinig ten deel en dit weinige altijd tegengevallen ligt het daar mijn fantasie die nog te levendig of aan mijn zenuw gestel dat de slap is vermoedelijk aan het laatste als mijn eerste droom in Bloemendaals huis die droom waarin ik Anna mijn bed zag naderen zich veroverbuigen en mijn zoenen als die droom eens werkelijkheid waren geweest ja dan zou ik misschien een zaligheid hebben genoten zo intens dat die als een elektrisch licht over een nachtelijke zee een glans had geworpen over mijn hele verdere bestaan maar ik heb het al gezegd alleen in mijn aangename dromen en hoe zeldzaam zijn die heb ik het leven als iets goed en iets genotvols tevens leren kennen bij Anna vond ik nog de wellust die me soms voor een paar seconden gegeven was door een mooie derne nog de ecstase waarop ik aan de piano naast haar zitend zo dik was had gehoopt en toch behoefde ik voor mijn geluk zowel de ene als de andere of ze het gemerkt heeft ik vermoed van ja het kan haar althans niet ontgaan zijn dat wij anders deden dan de meeste jongetrouwen van het geheim zinnige fluisteren de behoefte om elkaar aan te raken of in de ogen te staren het samen ontdrukt zijn aan de wereld was tussen ons weinig of geen sprake en dit déficit aan overdreven wederzijdse belangstelling werd in het geheel niet aangevuld door de overdreven belangstellingen de buitenwereld waarin ze bij andere jongeparen de tijdelijke eveneens lucht geeft wij gedroegen ons zo leuk onverschillig alsof we al jaren lang al kan bekenden en al die jaren het samen hadden rondgereist nu mag daarvan veel toch niet alles op mijn rekening worden gesteld in de beginnen voelde ik wel dat het geluk het machtige lichaam en geest doorjebelende geluk het geluk dat ik me gefantasieerd had als een bruisende zielsmuziek dat dit geluk nog altijd uitbleef maar dat ook Anna zo koud bedaard en onuitgesproken teleurgesteld bleef lag maar gedeeltelijk aan mijn ombacht haar de heerlijke zwijmel van dat geluk te doen kennen wat me zelf aan gaat staat het nu bij me vast dat ik het wel kan voorgevoelen Aanen uit de verte aan Schouwen gelijk een hard leidig de opwekkende eilheid op een hoog bergspits maar dat ik het nooit van nabij zal zien nooit zal grijpen nooit zal genieten bij haar echter lag veel aan de zondelingen voorstelling die ze zich van een huwelijksreis gevormd had uit mijn verhalen had ze afgeleid dat op reis zijn zeggen wilde opgenomen worden in een wijd vertakte kring van pretliefende en pretmakende mensen zo'n kring was niet althans voor mij niet te vinden misschien had ik haar daarnaast erbij in niets en andere dergelijke plekken kunnen verschaffen wat ze wensen indien ik maar wat minder mensen schuw en onhandig waren geweest in zoveren als ik mijn verhalen had opgesmukt en verdicht was alles dus zeker mijn schuld maar zou een echt verliefde, fijn en warm gevoelende vrouw zich trots die verhalen niet een ander denkbeeld van een huwelijksreis hebben gevormd ik hoorde tegenwerping zo'n vrouw had geen willemtermier genomen geklaagd heeft Anna niet jarenlang heb ik in het geheel niet geweten in de laatste tijd pas gegist hoe ze van het kind dat niets te zeggen had het meisje met het ledige altar in het hart waarop ze bereid was de eerste de beste man als afgod te plaatsen geworden is tot de vrouw die het versmaat zich uit te spreken en die alleen aanbillend opziet zijn voor treffelijkheid het duidelijk stonden ze haar teleurstelling door het verzoek de voorgenomen reis te bekorten ik waagd het niet naar een waarom te vragen maar stem daarin toe zo gauwzijd begeerden terug te gaan het gevolg was dat we dadelijk het bezoek aan musea en kerken staakten en voor een paar dagen een ballet voegen bij annes ouders in het ouderlijk huis terugkeerd toon de Anna een buitengewoon plezier in het weerzien van haar meisjeskamer, haar piano haar vogeltjes en al de dingen waarmee ze zich uitgehouden ze lachten ze klapten in de handen en gaf alles lieve naampjes ik had haar nog nooit en ik heb haar niet meer weer zo zenuwachtig opgewonden gezien natuurlijk verwonderte ik me over deze blijken van een gehechtheid die ik vroeger niet in haar vermoed had maar gevolgtrekkingen maakte ik er toen niet uit daarvoor dacht ik te uitsluiten over mezelf na en bovendien deed het mij te veel genoegen haar weer eens vrolijk te zien om naar een oorzaak van die vrolijkheid te kunnen gaan forsen einde van deel acht deel negen van een nagelaten bekendnis dit is een liepenvoxtopname alle liepenvoxtopnamen bogen tot het publieke domein voor meer informatie of om je aan te melden als gewilligig ga naar liepenvoxt.org opname door Anna Simon een nagelaten bekendnis van Marcelus Eimans deel negen nadat we een weetje in Utrecht zoek hadden gebracht betrokken we het huis in Den Haag dat mama gedurende onze afwezigheid had gehuurd en in orde gebracht in dit huis heb ik Anna gedood en in dit huis zit ik nu te schrijven ik kan het haast niet begrijpen dat dezelfde muren dezelfde meubels die mijn ogen aan schouden toen ik met Anna hier binnen kwam maar nog altijd omgeven alles ziet er nu anders uit vooral anders gekleurd het is of die stoelen die tafels die kasten die gordijnen vroeger gepraat hebben en nu moeten zwijgen altijd zwijgen het is ook of ze zich vroeger met alcander bezig hebben gehouden en nu alleen mij aanzien altijd mij ze maken me bang die meubels ze hebben niet spookachtig vooral avonds maken ze me erg bang van onze twee eerste huurlijksjaren herinner ik me bijna niets ze vormen wel het beste tijdperk in mijn leven niet dat ik me gelukkig voelde ach nee maar wat dat zeggen wil weder ik eigenlijk in het geheel niet ik was vrij tevreden met mijn toestand voelde geen onvervullbare begeerten verdiepte me niet in het onderscheid tussen mij en anderen hield me bezig met de talloze nesterijen van een pasbeginnend huishouden wanneer Anna opschriften moest hebben voor trommels, potten en flessen dan knipte ik de papiertjes beschreef ze, plakten ze op wanneer er werk luik waren om krammen te slaan en leiding te leggen platen op te hangen dan zag ik toe maakte aanmerkingen en gaf wenken zo gingen de dagen geleidelijk voorbij zou tevredenheid op de keper beschouwt misschien altijd het product van afleiding van gedwongen niet doordenken zijn het onopgemerkt baas spelen op een eng terrein binnen vier muren schoon iets nieuws maakte mijn schuwheid niet gaande en zolang dergelijke nietige beslommeringen mijn dagen vulden viel het me niet moeilijk mezelf niets te maken dat ik volgens nog geen tijd had meer mensen te leren kennen en om te zien naar een bezigheid in de gevreesde maatschappij die dingen zouden later wel vanzelf in orde komen ik had aanvankelijk schik in mijn woning daar binnen leek me een lichtere warmere atmosfeer te haren dan buiten en zo dik was ik na een loop door de volle middelstad in de stille van de bosstraat de deur achter me toe trok voelde ik me opleven als een nagezitten misdadiger die gevlucht in een hol zijn vervolgers op de grote weg voorbij hoort jagen ongetwijfeld had ik juist uit deze gevoelens al met genoegzame zekerheid kunnen opmaken dat er nooit iets komen zou van mijn transformatie in een normaal mens een wezen dat zich in de samenleving op zijn plaats voelt dat in staat is zonder schichtigheid en achterdocht met zijn medemensen te verkeeren ik zag het toen echter in het geheel niet in en verbeelde me dat alle moeilijkheden waren te overwinnen met de hulp van mijn zwaagig en geleidelijk later veel later en ook Anna scheen tevreden te zijn zoals tenminste de ganste dag zo bedrijvig dat ze samen in de regel zich te moe voelden om piano te spelen deze bedrijvigheid hield haar in een goed humeur al ontbrak bij ons de poëzie waarvan andere jonge huishoudens door trokkers heen te zijn maar we hadden toen nog geen onaangenaamheden meestal spraken we over onze onbeduidende aangelegenheidjes en terwijl ik Anna gemakkelijk haar zin kon geven omdat de inrichting van een huis en een huishouden mij in het geheel niet interesseerde leefde ik in de illusie tans werkelijk al mijn eigen wensen en begeerten opzij te hebben gezet en me uitsluitend aan haar geluk te wijden onder wel kwamen er behalve Suze en een bejaarde vriendin van Anna's moedig geen vrienden of kennis over onze drempel bedelbrieven en circularis vormden met de aanslagpiljetten van de belastingen de enige band tussen ons en de maatschappij een paar keren hadden van Svamelens ons gevraagd afwisselend op een grote deftig dine of zogenaamd familiaar met minstens zes vreemden een paar maanden hadden we hen teruggevraagd altijd alleen omdat er bij ons niemand aan huis kwam door deze uitgangen waren we nog vertrouwelijk geworden nog binnengeleid in een kring nooit heb ik bij mijn zwager durven aanschillen zonder genodigd te zijn of een antwoord klaar te hebben op zijn vaste vraag wat is er van je dienst en wat zijn vrienden aangegaat met uw wikkernes hadden gemaakt in de straten goed bij elkaar maar daar bleef het bij in de begin was ik wel eens tussen vier en zes uur op de witte verschenen van Svamelens verenigde er dagelijks een tiental vrienden om zich heen de moed om uit eigen beweging aan dat tafeltje plaats te nemen ombroken en een toenadering van de andere kant heb ik nooit bespeurd na een pose om een miljard rondgedraaid of achter een paar geillustreerde weekbladen mijn verlegenheid verborgen te hebben moest ik telkens onverrichterzaken weer heen gaan een zwennende vrok in het hart tegen al die onverschillige aanmatigende maatschappelijke mensen dus bleef ik maar liever thuis leer het nieuws kennen naar mijn courant en zocht in wandelen en naar de comedy gaan mijn vergoeding zou beklagen maar wat kon ik er eens hemels aan doen het is waar van zwamelen had me een paar paantjes aangeboden waardoor ik met vele lijn mensen in aanraking zou zijn gekomen en ik had ervoor bedankt had hij echter niet iets meer kunnen doen dan eenvoudig zeggen dit of dat komt open als je daar lustin hebt raad ik je aan te zien met deze ofgenen te gaan spreken hij kon toch al begrijpen dat ik aan mijn lot overgelaten nooit als hij me al voldoende kende om me daar te laag voor te schatten moet ik dan niet aannemen dat hem ook gebleken was van mijn oprechte begeerte om anders te worden en de maatschappelijke samenleving lief te krijgen althans belangstelling te leren beschouwen en als hij van die oprechte begeerte afwist waarom heeft hij die voor mij deze maatschappelijke samenleving vertegenwoordigde dat hij aan de voorwenzels waaronder ik zijn baantjes wijgede geloof heeft geslagen was het niet zonneklaar dat ik terugdijnsend voor mij onbekende formaliteiten en een gedwongen kennismaking met mannen in functie kampten met het neerdrukend gevoel van nergens toe te kunnen komen wat vriendschappelijk opgedonnen hulp had aan dit gevoel zo gemakkelijk een einde op de verbitterende verveling onze woning binnen op een dag dat de koude natte nevel weer niet optrok die vuil grauw al 24 uur lang de stad omwanden alle kleuren doovend alle geluiden smorend zodat ik niets meer zag dan schimmige bomen vlak voor het huis en toch eindeloos ver niets meer hoorde dan het ticken van de grijze damp van een donkerhuis met tikketapijten en zware gordijnen en het was of al die grijsheid wegwaasende uit mijn eigen binnenste mij hulden in een wolk en afscheiden van het mensdom net als het vloers dat aandikend over de ogen van een staarleider hem een mist lijkt waarachter waar het droom gezichten en nadat onder het wandelen het optintelend verlangen naar iets anders iets levendigers naar weg lopen ontvluchten naar mijn omgeving me voor een poos weer allerlei onmogelijke fantasien vol weken verliefdheid of brutaal sadisme had voorgetovert doezelden de stilte van de avond dit alles weer in 1 tot een grouwe slaperigheid en zocht ik nu ook leefde ik begon toch weer te walgen van mezelf zoals ik zei ging er mijn enkele keer naar de comedy en dan gebeurde het wel dat de uitgedofte schrijftrek nog eens in me opflikkelde zo zagen we onder andere artiest van Marcellus Emans een stuk dat Anna afschuwelijk vond maar op mij een diepe indruk gaf door de vele trekker van overeenkomst tussen die artiest en mij ook ik had geleden aan artistieke impressionabiliteit en vruchtbaar gemaakt maar hoeveel gelukkiger was zo'n girarig die nog iets moois kon schrijven die nog liefde vond nog wat passie kon gevoelen hij stond ongetwijfeld hoger dan ik maar toch voel ik me af of het geen fout in het stuk was dat hij niet als een huigelaar werd afgebeeld zijn mensen als wij niet gedwongen een rol te spelen omdat we onmogelijk de moed kunnen hebben ons waren ik te vertonen zodra we achter zijn gekomen hoe ver en omdat ik dit geloof geloof ik ook dat er onder hen die ons het hartst veroordelen meer gedegenereren rondlopen dan de oppervlakkige mensenkennig wel bevoed het zien van dit stuk gaf me nogmaals lust mijn eigen geschiedenis te boek te stellen in de nuchtigheid van de volgende morgen wolkte mijn lust de loosheid echter hoger op dan gisteren het schijnstel van mijn werklust vlammetje was gestegen ik merkte nu dat ook Anna de dagen lang begon te vinden niet meer gefuld door de zorgen haar bedrijvigheid bij de inrichting van onze woning had mij waarschijnlijk ook haar voor een poos in de wagen gebracht dat zij verzoend was met haar lot nu doomde de twijfel weer in me op net als het denkbeeld van een kwaal in hem die gedroomd heeft gezond te zijn dat ze zich geen hoog ideaal van het huelik zeven had gevormd is me daarhand wel klaar geworden maar wat doet de kwaliteit van ons ideaal eerst had plezier op de huelijksreis dan wat aardigheid in het bevrouwtje spelen zowel binnenshuis als daar buiten en eindelijk de zorgen van het moedertje zijn van een en ander had ze zich niet eens bijzonder mooi gekleurde voorstellingen gemaakt en toch moest alles haar tegenvallen arm schepsel flauw had zij al bemerkt op onze reis scherper voelden zij door ons leven te vergelijken bij dat van van Svamel en Suze Suze bezat veel vrienden en kennissen ging op die nezen partijen gaf er zelf had zo te zeggen een vaste plaats in de samenleving wij kenden niemand leefden in afzondering net als mensen die zich moeten schamen voor een afkomst of een gedrag een lange tijd verging eer Anna in haar woorden iets blijke lied van haar dagelijkse aangroeiende ontevredenheid ondertussen veranderde allengst de uitdrukking van haar gelaat de geluidloze lach ontplooyde zelden meer haar lippen de ogen kreeg je niet staarens haast tekens het was over het blauw ervan staalachtig gereis werd en tussen de wenkbrauwen bestelde zich door het herhaal de samentrekken een diepe rechtopstaande gleuf het was duidelijk dat haar een kreegeligheid doorwoelde ervan zij nog niet in staat was zich voorkomen rekenstrap te geven eindelijk wacht zij onder het eten de zaak eens te spraken we hadden die middag zeker al een kwartier lang tegenover volkander gezeten zonder dat een van beiden een woord had geuit wat vernieuws konden volkander ook vertellen opeens begon zij heb je weer oh ja maar we kunnen ons ook wel verbeelden dat we nog een uur terecht zijn ik zweeg begrijpende wat haar drukte maar mij tevens onmachtig voelende haar leven te veranderen de bitterheid die zich als een droes hem in mijn ziel afzetten uit de gedachte dit bestaan is al wat het je geven kan die bitterheid gisteren niet alleen op tegen mezelf maar ook tegen van swamelen ook tegen haar ouders ook tegen alle maatschappelijke mensen ook tegen haar ik had iets goed iets moois willen doen ik deed iets lelijks iets kwaats en het was me of niet alleen ik maar de hele wereld daar de schuld van was kon ik dan nooit eens verwezenlijken wat ik me voorhad genomen als vroegig voelde ik die samenzwering van alles en allen tegen mij en de oude haat die ik telkens gesmoord vernietigd waande spookte toch altijd weer onverswakt door mijn gemoed rond en korselig ging zij voort dat je nu ook niet één vriend hebt niet één nieuwe kennis kunt maken ik begrijp het niet moeten we dan tot ons tachtigste jaar zo tegenover elkaar blijven zitten ik uitboos heb jij hier dan één vriendin ligt het aan mij dat die kennis er van je zester ons geen visite maken ik verlang geen mensen te zien maar al verlangd ik het wel ik kan de mensen toch niet aan touwtjes naar ons toetrekken nee, dat is waar je schijnt ze alleen te kunnen afstoten ben jij nu een man van 31 jaar je lijkt wel in de 60 nooit kan ik Anna deze uitval kunnen vergeven tegenwoordig neem ik wel aan dat al mijn opwellingen om iets uit te voeren of me althans beter voor te doen de doodgeboren kindertjes zijn geweest van een machteloze geest maar destijds verbeelde ik me nog dat de verandering ten goede elk ogenblik kon intreden indien maar alles dus ook Anna mee in plaats van tegenwielden werken wie beurt me op wie geeft me vertrouwen was de instinctieve smeekbreef van mijn ziel en Anna trapt er meneer bespotten me nog op de koop toe nog een paar maanden kwam zo op hetzelfde onderwerp terug en telkens verweed ze me scherper mijn luiheid en mijn onhandigheid die me beletten iets te zijn hoe doen anderen dan toch was de vraag waarmee ze al mijn tegenwerpingen neersloeg ik antwoorde al minder en minder meer en meer overtuigd dat het toch boven mijn macht ging mijn verhouding tot het mensdom te wijzigen toen ze eindelijk eens beweerden dat welbeschoud alles het gevolg was voelde ik het als een blijdschap dat deze schromelijke onrechtvaardigheid mijn wereldrecht gaf voordat een geheel te zwijgen de eerste keer dat ik deze tactiek in praktijk bracht keek ze me een poosje strak met stelle verwondering in de ogen aan daarna geletteren minachtend lach je over haar lippen trillen even aan haar neusleugels schokten haar schouders nauw merkbaar omhoog en tegenover mij heeft zij het onderwerp nooit meer aangeroerd in één opzicht bleek de oude bloemendaal zijn dochter goed te hebben gekend ze was inderdaad verbazend gesloten het zal dan ook wel aan deze geslotenheid gelegen hebben dat ik eerst toen me afhoeg hoe is ze eigenlijk of schoon al twee jaren getrouwd ken ik haar niet dik was genoeg had ik voor mijn huwelijk me afgevraagd hoe ben ik kan ik haar gelukkig maken nooit was het me ingevallen te onderzoeken hoe zij was of zij mij gelukkig kon maken voor zover ik als uitzondering in staat ben een exemplaar van de regel te beoordelen geloof ik dat Anna in de volste betekenis van de uitdrukking en mens met principes is geweest het was of haar moeder het kind in plaats van met melk gevoed had met de voorschriften van het gene fatsoenlijk vrouw moet doen of laten bij Anna waren deze voorschriften zo deugdelijk in het bloed opgenomen dat zij nooit aarzelden omtrend haar plicht ik benijde die zekerheid toch vond hem de gelijke tijd bekrompen vele bergen van moeilijkheden had deze opvoeding voor haar geëffend maar Tevens was Anna een verbazend eigen gerechtigd doorgeworden zolang ze maar niet afweek van die geeikte plicht voelden ze zich op een hoog voedsel van voortreffelijkheid staan en beoordeelden ze de mensen van ander maaksel even eenzijdig onrechtvaardig als trots kwalijk neemend laag zag zijn neer op hen die streng en veel ijzen tegenover anderen zacht en toegevend voor hun eigen fouten zijn maar naast de hoge ijzen die zij stelden aan zichzelf stond de strengen ijs haar mede mensen haar verdiensten te erkennen en op prijzen stellen zij wilden zich vlekkeloos kunnen vinden al moest zij de vervulling van vuurige wensen daar aan opofferen maar zij wilden ook aan die vlekkeloosheid het recht ontlenen op hen die haar niet bewonderden laat dunkend neer te zien en mijn bewondering die nooit heel vuurig was geweest vervrouwden nog naarmate ze even meedoogeloos bleek voor mijn zwakheden als blind voor mijn beetje goed de plicht was haar afgot plicht vervulling haar leven maar waarin haar plicht bestond dat kon en mocht niemand beoordelen dan zij alleen of zo doende die plicht vervulling ook ontaarde in de eredienst van een voortreffelijk ik was een vraag die nooit bij haar opkwam het is duidelijk dat tussen een zelf overschatting als de haren en een eigen geringschatting als de mijnen onmogelijk de vertrouwelijkheid kon ontstaan die het natuurlijk uitvloeistel moet zijn van een ware liefde zij deed voor mij haar plicht ik deed voor haar mijn best zij verwaardigde zich niet te klagen ik verstouwte me niet te vragen en zo bestonden we naast ook aan haar voort zonder dat onze ziele levens ook aan haar ergens raakten had ze zich anders kunnen ontwikkelen met een andere man ik ben wel geneigd dit aan te nemen haast zou ik zeggen zij heeft haar maar later het bewijs van geleverd maar zeker had onze verhouding een betere kunnen zijn als Anna me niet zo duidelijk en zo dik was had de kenning gegeven dat ik machteloos was iets goed of iets aangenaams om haar leven te betekenen misschien, dat denk ik ook wel eens zou alles heel anders geweest zijn als haar lichamelijk schoon mijn zinnelijkheid wat meer had geboeid het tegendeel is haar zeker niet ontgaan en wie weet hoe zij het heeft uitgelegd in alle gevallen we waren getrouwd als twee onverschillende redenen trouwlustigen die ookander ontmoeten op een lange, eenzame weg bij wat ruimere keuze hadden beide zich op ganz andere wijze gepaard het gebeurde dat Anna moeder moest worden en ze zegt het staat in boeken en ik geloof het ook wel dat er mannen zijn die zo'n tijding met een jupelkreet begroeten die schijnen hun vrouw er nog liever door te krijgen voor zulke paren wordt het kind een nieuwe, hechte band ik benijt dergelijke mensen alweer maar hem begrijpen of liever met hem mee voelen kan ik niet tussen Anna en mij verwijden het nieuws de langzaam gapende kloven ze heeft dit zeker vooraf gevoeld niet op mijn schootzittend om mijn hals niet met neergeslagen ogen en een van aandondelijk trillende stem niet blozend heeft zij de tijding mee in het oor gefluiserd oh nee ze zij het in het voorbij gaan opgemaakt onverschillige toon als verlegen met de zaak voorbereid op een uitbasting van boosheid ik verbeelde me dat ze dacht van dat kind zal jij nooit houden en ik zal er me eenmaal voor schamen later, als de dokter zei het is erg zwakjes ik het nooit haar aan te zien de avond, nadat ze me van haar zekerheid kennis had gegeven vond ik mijn bed naar een ander vertrek verplaatst wat bij het eerst in deze daad trof was de zwijgende eigen machtigheid van haar handelen zag ze dan het geheel niet meer tegen me op? natuurlijk durf ik weer niet zeggen niets vragen misschien, verleid ik me nog heeft ze maar gedaan wat in dergelijke omstandigheden gebruikelijk is het is wel mogelijk dat mij de voelhoorns reken om het gepaste van zo iets te beseffen ze heb beviel voor spoedig van een dochter het worm leeft ruim anderhalf jaar gedurende deze anderhalf jaar is Anna zo angstig gelukkig geweest dat de stompste man begrepen zou hebben ze heeft vergoeding gevonden voor een groot teleurstelling liefde heb ik voor het kind geen ogenblik gevoeld de lust om het eens in mijn armen te nemen is nooit in mij opgekomen dat ze levelen een schandaal noemen en ik begrijp dat zij zo moeten spreken waarvan wie is het een schandaal van mijn egoisme dat me dwong iets te omberen waarin andere hun grootste geluk vinden konijnen zijn bijzonder ongevoelige dieren is dat hun schuld en is ook een schandaal hoe vreemd ze het mag scheinen ik voelde meer genegenheid voor mijn poes dan voor mijn dochter voor die kat althans getroost ik me allerlei lasten en ik bedien dit zelfstuchtige dier op zijn wenken maar toch was ik tegelijkertijd ook weer onverschilliger voor dat peest dan voor het kind het kind stemde me bang en was het blijven leven dan zou ik mijn vaderschap gevoeld hebben als een drukende verantwoordelijkheid elk foutje in zijn gestel of karakter ja zelfs in zijn uiterlijk had ik me zeker zwaar aangerekend en wie weet of ik het daardoor niet gehaat zou hebben net als ik Anna heb gehaat ook was het of het schepseltje mijn plotseling oud maakte in de spiegel speurde ik angstvallig naar grijze haren op mijn slapen naar plooitjes onder mijn ogen en het zelf verwijt van in de dertig te zijn geworden gezondig geleefd te hebben trilde weer met de dreigende knaging van ongeneeselijke ziekte uit de diepte van mijn gemoet op als een rookwokje uit de krater afgrond van een vulkaan dit belette echter niet dat menigavond wanneer ik Anna weer opgeruimder, gezondig, levendiger dan tevoren haar plannen hoorde maken voor de toekomst de oude, doevig, heerlijke opofferingslust ook weer eens in me opordelden dan gaf het me een smartelijke genotvolle sensatie te kunnen denken op mij smorgens evenwel wanneer ik haar het schaapsachsoenen pakken, ayen, op duizenderlijwijzen liefkozen was ik al dit min of meer jaloers van al die zachte teren, echt vrouwelijke aanrakingen sensueel aanhalig gelijk een vrouw voor mij zou moeten zijn is Anna nooit geweest maar toch had ze me in de eerste dagen van ons engagement wel eens onverwachtsgezoend of met de hand over het voorhoofd gestreeld en nu recapituleerde ik hoe die liefkozingen schaarser waren geworden en eindelijk geheel uitgebleven smorgens en avonds stak ze me nog haar wang toe maar dat was dan ook alles het kind vat een beetje kou kreeg koorts en in een onbezien werd het ambzalige levenslichtje uitgeblust Anna was verbijsterd van smart ze kon niet huilen niet slapen en dan toen voor het eerst haar toevlucht tot gloraal dagenlang zat ze wezenloos voor zich uit te staren en ik ik had moeite mijn zondeling blij gevoel te verbergen ik heb gepoogd het gevoel te ontleden oh wat was het samengesteld verluchtiging van de afgewendelde verantwoordelijkheid verlosing van nog meer te moeten huigelen illusie van verjeugdiging gevroken jalucie ja, zelfs medelijden met het wicht dat ik voor veel ellende bewaard achte dat alles kwam erin voor tot aan een begravenis sprak ik Anna niet toe het was ook onnodig, zat toen haar moeder bij zich de oude vrouw zal me wel weer vreemd misschien nu ook slecht hebben gevonden ik voelde dat het fijnzijn me niet goed af zou gaan zolang het kind, ons kind in huis was en wat kon ik zeggen, dat geen fijnzerij was terugkomende van het kerkhof wilde ik Anna een zoen geven op het voorhoofd toch met een haastige handbeweging weerden ze me af wat heb ik je misdaan mij, niets is het soms mijn schuld dat dat zeg ik niet, maar je bent er blij om bedankt, dit is erg genoeg ze had het dus toch opgemerkt en daar was in haar blik die minachting weer die minachting, maar toen misschien alle mensen bericht dat waren, behalve zij en toch kon ik ook deze keer niets antwoorden omdat zij de waarheid had gezegd juist dit laatste dat met dwingen zou, nooit meer over het kind te spreken voerde de vrok mijn ziel zo krachtig dat de lange lessen de hat er wel uit los moest basten ook uit samengepakt vochtig, hooi, stijgt immers ten slotte een vlampteen hemel die het zelf en al wat erom heen is in rook en ast doet opgaan mijn bed werd niet naar de grote slaapkamer tegebracht maar toen ik er Anna eindelijk in zijn opzocht weerden ze me even min af oh, ze kende haar plicht en niemand zou het recht hebben, haar te beschuldigen in plichtbetrachting te kort te zijn geschoten dat ze die plicht even koud vol bracht als een vrouw die zich betalen laat was een zaak waarover ik me natuurlijk niet mocht beklagen zie daar dus wat voor mij de heerlijkheid was van de ene gereinigde geheiligde, gewettigde fatsoenlijke liefde de liefde in het huwelijk, die ziel van een paadschappelijke leven was het te verwonderen dat zich in de onthouding en de doorheid waar toen Anna me doemde een gloed in mijn zenuwen ophoopte van mijn erotische dromen bleef een week weemoedige stemming met dikwals dagenlang weer bij en op mijn wandelingen kreeg ik uit naar mooie ogen waarin ik zou willen staren monden die ik zou willen zoenen schouders waar tegen ik mijn hoofd zou willen aanvleien de oude adem die maar uitgeput en overvoerd met slechte spijs een poos hoe sluimer het had ontwaakte weer en mijn opwellingen van sentimentele verliefdheid die met het stemhaas deden horen de stem die alleen mijn naam noemde toch met zo'n innige melancholie wisselde weer af met benbuien van leuke gemeenheid waarin ik naakte vrouwen zo duidelijk voor me zag dat mijn handen er soms naar grepen tegelijkertijd kon ik het gevoel van ouderwoorden niet van me afzetten het voortjagen van de uren maakte me soms zo vreselijk zenuwachtig dat ik de klokken stil iets aan om het onophoudelijke tiktak van de vliedende tijd niet meer te horen vaak was het me of ik met de minuut mijn haren voelde vergrijzen mijn ogen vervlauen de rimpels in mijn gezicht verdiepen de kracht in mijn spieren opdrogen die voorbij razende dagen waarvan ik had kunnen genieten en die nu leeg verdwenen in de afgrond van het verleden ik had ze wel vast willen houden en menigmaal schrok ik midden in de nacht uit mijn slaap op gewekt door die onverdoofbare kalm in mijn binnenste geniet toch, geniet toch gauw nog maar weinige jaren uit, uit voor eeuwig uit dan dacht ik over wat ik doen zou als Anna in stierf en me weer vrij liet, vrij als vroeger ze hinderde me nu zoals een lelijkheid, zoals geld gebrek zoals een begane dwaasheid iemand hindert de zaak op zichzelf is te dragen doch als die hinderpaal eens niet bestond hoe goed zou alles dan nog kunnen worden en toch toch was het juist in deze tijd dat ik Anna soms eensklaaps heftiger begeerde dan ooit te voeren het geval was geweest onder anderen herinner ik mijn mooie najaarsmorgen goud van licht, stil van lucht, fris en toch nog warm in lange tijd had ik me niet zo flink op de benen, zo krachtig van spierstrekking zo prettig doorgroeid gevoeld omdoodend door de duinen was ik me weer af gaan vragen waarom toch anderen in één vrouw hun vrouw, een vrouw die wel zo weinig bekoerlijks heeft kunnen wat ze maar verlangen terwijl ik niet alleen geen bevrediging verkregen, maar zelfs een weerzin verwekt had, die me misgunne wat toch onbetwistbaar het mijnen was al herdenkend, teruggekeerd naar de dagen van ons engagement voelde ik plotseling de eerste en weinig aangename sensaties uit die tijd herleven zoals de aanraking van fluvelige meisjesfingers gestrengeld door de mijnen het kijken in een jong, mij toelagend gelaat, het denkend die vrouw is nooit van een ander geweest dan zal ik nooit van een ander zijn waarom had ik op zo'n ogenblik van innerlijk opleven, mijn armen niet om haar hals geslagen, haar aan mijn borst geklemd, haar toegevluisterd wees dan ook vrijwillig van mij, nu dadelijk hier, midden in de levende natuur was mijn schuwen onhandigheid niet de oorzaak van alles kon zij mij doen genieten eer ik haar had geleerd wat genieten was ik voelde dat ze nog altijd niet helemaal met mijn vrouw was geweest dat ze het moest worden wanneer ik haar onverwacht in een aanval van hevig verlangen zou bezitten door haar afweeg was ze me tot een verboden vrucht geworden, maar tot een verboden vrucht die geen schoonvalligheid met beletten af te plukken en de lust bekroop me haar tegenstand met geweld te overwinnen haar bijkant te verkrachten op een onmogelijk uur en een onmogelijke plaats daar was iets in dat me prikkelde maar ach in huis wedergekeerd verdoofde mijn begeerder ter stond was, of mijn kamers de kamers waarin zij heersten een killet preutzheid uitstraalden die elk zinnenlijk verlangen tot een lidelijkheid maakte en ik had Anna zelf maar aan te zien met haar neergebogen mondlijn, haar opgetrokken neus haar gemarmd vel en haar flat scouden mij altijd voorbij kijkende ogen om me weer gekrenkt te voelen door haar trots verbitterd door haar ondankbaarheid teruggestoten door haar kleur en versteend tegenover haar stenen gezicht zeer mij aan toespeling op mogelijke veranderingen in ons leven maar ik besefte toch wel dat haar opgesloten ergernis niet alleen mijn gemis aan vrienden en kennissen mijn isolement in de samenleving gold ze min achter me in alle opzichten ze min achter me zo diep dat ze het zelfs beneden zich achter van die minachting te doen blijken in stille berusting verbijden ze het ogenblik dat het ene van de redmiddel liest het meest afdoenden haar bevrijden zou van mijn bijzijn en ten einde toe een mooie rol gespeeld ik nooit iets van haar begrepen haar nooit gegeven wat een vrouw toekomt en zou ze erbij zeggen ik heb me nooit beklaagd want alleen een dwaas spreekt als hij zeker is niet te worden begrepen bovenin had ik niet zelf haar geleerd dat zwijgen het verstandigd is waar iemand tenslotte zich toch in het onvermijdelijke moet schrikken einde van deel 9