 Afşanılısınız, əziz kanalı çizləyiciləri kanalı çifirində 8 Sentiyab 2020-ci tarixində olan askı söz proqramının canlı bağlantısıyla ebirdəyik. 8 Sentiyabı dedik, bu iki eləşimiz vətəlimizin güneyindəki sorularımız əsir olunur. Yəni gəlmişkən, bugün çox ağır bir xəvər aldım, illərlə dostluğumuz olan çoxlu yaş xərgi olmasına baxmıyorlər. Hər zaman, bərabər olunur. Təxminən, bir 25 yıllik dostluğumuz olan Ustad Nazırşarabqanı dünə dünyasını dəyəşmişdir. Kələt şərində yaşayırdı. Əslən, Güniyaz Erbaycanın şarabqanı qəsəbəsindən idi. Büyük gələm sahibiydi, gənəmə onun şəhirlərin, hər zaman sevəsə də okuyurdun. Dostluğumuz var idi, kərəcdə yaşayırdı. Həm də ruhani libasından imtnə etmiş bir şəxsi idi. İngilabdan sonra ona görə biz, izdivacüsü dəfləri deyirlər. Yəni, Nigaq masası var idi, orada da gənclərin Nigaqını qıyardır. Allah rəhəmət əsind, ilimizdə, mədəniyyəkmizə, hər zaman filmət olan şəxsdəri anacaq, bu bizim borcunuzdur. O cümvədən də Ustad Nazir, yəni, Məhəmədrizə Mərhikpur, biz onu Ustad Nazir diyərdik, şərabqanı. Ruh şad olsun, əziləcdər. Günəsə gündür ki, vətəlimizin güneyindən olduca qandonduran həbərlər almalıyıq. Artıq terörçular, terörçular, Sərədinotayınla TQK ünsürlər olaraq da Günəzərbaycana soxublar. En zamanda uzun illərdir pecaq vardı, Günəzərbaycana vasitində. Hər halda bizim soydaşlarımızın dədə baba jurlarında artıq terörçular evlərə soxularaq ailələrimizə problemlər yaradılar. Ona görə, bu hünkü vəlişimizdə, bu məsələrinin költədə qandanışıq, vəlişimizin əvvəlində qonallarımızı isə həgin etməzən öncə video suyətimiz var. O video suyəti izləyək, sonra sudiya qaydıb, suyətimizdə davamətiləcik. Canıbazərbaycanda PKK terörçuları kəndə hücum edib qadınları zorla qaçılmaq istəyib, az yaşlı uşaqları döyüp və bəzi məlumatlara görə, kəndin kişilərindən bir nəçənəfəri özləri ilə farıblar. Ləv informasiya vasitələrində verilən məlumata görə, bu haqda Canıbazərbaycanda nolan jurnalist Mesud Haray özünün sosial şəbəki hesablarından bildirib və kənddən çəkti videon paylaşıb. O əlavəyidir ki, PKK-çılar soldus şəhər yaxılıqındaki bəzi kəndlərə o cümlədən saxlı təpə kendinə baskın ediblər. Jurnalistin yaydıqı videoların birində az yaşlı qız uşaqı ahlayaraq anasının terrorçular tərəfindən qaçırılmağa cəhd edildi indən danışır. Bildirir ki, baskın edənlər anasını sürəyərəyə zorlanmaq şuna farmaq istəyiblər. Stad, bu vaxt mən anamın qolundan yaxşı bağladım. Onlar mən vurdular. Stadın sonu, videoda qız uşağının gözünün altının yumruq zərbəsindən qaraldıqı görülür. Güney Azərbaycanın soldus şəhərinin saxı təpə kendindən acı xəbər. Bir kürt kəndlisinin davasından sonra, kürtlər saxı təpə kendində Türk aylələrinin evlərinə baskın edir. Onları zorla parırlar. Qız uşağlarına qadınları döyürlər və 15 ayləni evlərinin qovub ardıya, jurnalist yazıq. Başqa videoda isə, kucağında körkəsini tutan qadın, terrorçuların onu qaçırmaq istədiyini göz yaşlar içində danışır. Qeyd edir ki, kəndlilər evlərini tərk edərəy qonşu kəndlərə sığınıblar. Kən sakini, bəzi kişilərin və qəqaçılar tərəfdən qaçırıldığını da deyir. Mesud Haray, terrorçulara İran dövlətinin də dəsləy verdiğini və onların bölgədə Türklərə qarşı terror mühiti yaratdığını da əlav edir. Bunlar ahaliyə saxi təpədi çi çüptən təhti dinlən dünəncəzə qalan mühibbər evlərin də çəndi, təxliyəliyiblər fəqət zannı anca ötürüp qaçıqlar. Bura sul-duzdu. Nədri oldu, qızım, onlar çüttər həmlilədirlər. Mamanca ötürüldürlər. Mamanca ötürüldürlər. Sürtüldürlər nəyi niyələrə paralar? Sənə yumuraq vurdurlar? Əzləyicilər, burada baxram yazılırlar nə deyir, Əzləyicilər bunlar, hücün Küniyə-Zərbaycan'da, küsüdə Umniya Mərkəzli Gərba-Zərbaycan bölgesində suydaşlarımızın yaşadırlarıdır. Bu məsəliyə dürna qarası, barma qarası baxanlar bizdən deyir, bir şeydən bizdən deyir. Bu məsələrin mahiyyətə haqqında danışıcır Əzləyicilər bugün və canlı bağlanqınızda tanımış dürnaliz, Binezarbaycanlı, Milli Mədəni, Fəal, Əzl dostum Rıza Təalibidir. Rıza bəyi, salam əzqarlışım. Salamlar, xoş gördük. Rıza bəyi, siz də Umniya Doğumuzuz otorfaqları gözəl bilirsiniz. Mən də dəfələrlə o gözəl yurdumuza səfərlərim olup, hər zaman qurumunun xoyun, qara ziyətdinin, sərması, makinun, əzbəttəki qoşa çayın, sayın qalanın insanlarına hər zaman sevmiş-i bağrımıza basmışır. Yəni, birik. İndi orda nələr baş verir? İndi burada izləyicilərimizin bəzlərdə yazıqlar köyünəlindir. Əbələ, mən çox hayşəyirəm. Azərbaycan cəmiyyətində bu video çox yayılır. Bəzləri maliyyət nə varabilmədilər. Lütfen bu videonun baş verdiği yer haqqında, məşan haqqında öncə bir aydınlık getirək. Sonra orda nələr baş verir? O haqqda danışaq. Ürün, efir də rıza talibidir. Bəzləyicilərdən çox qarşıyrən beləşimizi daha çox vəyanin ki, milletimiz arazun otağında bu gün milletimizin, yəni paramızın, yarımızın nələr çəktiyinlə sədələr var olsun. Ürün ozada. Mən də hürmətli Rüfət bəyi sizi salamlı iran bütün izləyicilərimizi dünyanın hər yerində izli izləyən Azərbaycanlıları canı gönlümdən salamlı iran yəndə. Deməli, bu hadisə cesən həftə üzvirdik və Mehmet Yər və Şunduzun arasında İranın Batı Azərbaycan dediği əyalətdə yer alan bu bölmələr də bir çət var, saxı təpə adında. Bu kənddə demografik əsası və yapını dəyişdirmək üçün illərdən bəri o bölgədə bilirsiniz. Yəni, bir kürtləşmə prosesi gedir. O da çətdə yaxlaşıq yarı zəmiyyətin yarısı kürtdür, yarısı da Azərbaycan türküdür. Bir əsas xəbərə baxdığımız zaman, çox normal bir xəbərdir. İçi ailənin arasında yer haqqında qapı bu tərəfası, içi qonşunun arasında bir ixtilaf yarandı və bu ixtilafdan sonra davalar və bir birini hədələmələr başlandı, və təəssüflə orda ki, kürtlər sədəcə bir içinəfər deyil, bəlki qohum əğrəbələrin hamsın yıxtıları, o çətdək olanlarda və orda necə aileyi ki, təssüflə yaşamışlar, beləcə gördüğünüz kimin ki, videolarda gördünüz, hücumda və saldırılarda olduqa. Təssüflə görünən videolar, yaxın, texnolojiya görə indi ki, əldə etdiyimiz materiyalarda daha önələr də beləcə məsələlər olmuşdu, orda ki, hadisələr yazılı şəkildə vizə axtarılmışdı, amma indi, texnoloji vasitəsi ilə görüntülərdə gəlir. O uşağın üzündəki yaralar və habelə o uşağın sonra başqa videolar da var, anasının da videolar var ki, o qadını necə yerdə sürüklüyüplər, uşağın anasının ayağından tutub, ondan sonra uşağıqı dövüplər orda ki, adamları dövüplər və demək olar ki, bu məsələrinə daha bətələcə və dəhşət halini cətiriblər. Sonra bu ailə və onlara bağlı olan, ailərdə qohunları, dostları, tanışları olanlar, sunduza gediblər, sunduzda gəlirək ki, üçüncə təhdidlər dəvam edirdi və bu təhdidlərə dəlmən qorqda var. Sünki təcrübə var da orda. Kültlərin terör və silah məsələləsi ilə yanaşı hərəkətləri o qorqunu cəmaddə, səlləmizə oranı təhdidlər. Yəni, baxdığımız xəbər budur. Yəni, jurnalistik olaraq bədə bir xəbər var, amma bu xəbərin həm öncəsi vardı və həm bu xəbərdən istifadə edən şəxslər və quruqlar vardı. Illərdir bilirsiniz, bunun tarixsəl sürezinə cətmiyəcəm, sünki tarixsəl sürezinə cətdiyəmiz, təbii ki, bu işin sərisindən çıxanmaq, amma az bir şəkildə bu tarixsəl məsələsində bəndə bir asıxlıyım. Özəllihlə, 1915-lər və 18-lər arasında orda Kürt Düsdənin yaranması məsələsi, Yeriməni təhciri ilə bərabər soqlu kürt əşirətləri yerləşdir. Bu kürt əşirətləri Rizaşah zamanında İskanı əşair adında bir politikayla, hər yeri də əşirətlər vardı, götəbə boyları var idi, bunlar orda yerləşdir edirlər. Bu əşirətlər həm qəşqaya əşirətlər olmuşdu ki, oları dağınıq şəkildə, farz ustanında yerləşdirmişlər bir-birindən ara şəkildə. Bu kürtləri sənəndəz, yəni daha güney bölgələrdən bə, kirmanşah bölgələrindən uzax halətində, Bata Azərbaycan eyalətində yerləşmişlər. Daha öncə bilirsiniz ki, Lozan anlaşmasında da, Kürt Düsdənin orda yaranması ilə ələqalı lort kərzinində anlaşmaları vardı. Arxiblərinə də baxdığımız zaman, çox önəmli bir mevzu da vardı. Qazar Üçünmətində olan Üsrətut Duli Firözüm nəktubu var da orda, kərzin Marşi Muntırnağ arası Suriyanlərin lideri və Aga Petrosla, ki, həm ermənlər və həm Suriyanləri orda birləşdirmişdir. Bunlar cilo adlanan qəbilə edirlər ki, üraqın və Türkiyənin Güneydoğu məntəqəsində Mardinlən bu tərəfə gəlib, Zaqqu, Erbil tərəfində cilo dağları vardı, onlara mən Suriyyətlər olduğu için cilo deyitlər, ki, ermənlər təhciri məsələsindən Ruslarla işbirli məsələsində ziyadə bu Kürt qəbilələri Türçlərin müdafəə etdiq, o təhciri məsələsində iddət tərəqqin verdiyi qəbilələrə saldırmaqla, nədəni ilə çoxları məhkəmələrdə məhkum olmuşdu, bunların aqaları və çoxların mal varlığı alınmışdı. Bunlar Türkiyədən qaçlılar və bu fırsətlərin istifadə edilə Qargaşa'dan gəlib Sulduz bölgəsində, Urumiyyədə, Qoyda, Qana, indi piranşəd deyilir, soğukla, muhabad, bəyiçəndir. Bu kan da yerləşməyə başlamışdır. Bunları indi döndürəm, Kerzin yerləşdirir və Büyü Kürdistan və Büyü Ermenistanın ana yasası da orta yazılır. Bu, orda mevcut Süriyanlərin ana yasası da yazılır ki, bilinçli şəkildə Canuba-Azerbaycanın əhadə etdiyi ərazidə bir Kürdistanın yaranması və daha da Qüzey-Naxçıvana doğru şəkildə bu Şəruğ-Ağrı-Ildır məntəqəsində də bir Ermenistanın və daha sonra genişləyə biləcək bir Ermenistanın yaranması və Süriyanləli pənah verən bir bölmə də Mardin və Qüzey-Iraqda yaranmasını isləmişdir. Bu məsəlilərinə bərabər bircə şəkildə muhazır olan Kürtlər bu 100 ilin itərisində, 100 ilin başında orda daha çox yerləşmişlə elbətdə daha öncə də Kürt əşirətləri o bölcələrdə vardır. Amma bu qədər sayıları çox dəhətdir, yəni demografik olaraq Kürt nüfusi verdiyi məsəl özelliklə genral mahnub pənahiyanın firgildi demokrat dönəmindəki soralar. Və bir statistikləri görə də baxdığımız zaman bu qədər Kürt əşirəti orda yerləşməmişdir. O qədər ilginçdir ki, bu proses həm Türkiyəni Cenubaz Ərbaycanından, uzaqsalması həm də Şimalı Ərbaycan və Naxcıvan'dan, Cenubaz Ərbaycan uzaqsalması bu sərhətlərin çoxunda Kürtlər yerləşmişdir. Nə varası bunu deməm lazım. Bizim heç bir xalqla problemimiz yoxdur. Heç bir insandan problemimiz yoxdur. Bir pis yaxşı xalqda yoxdur. Amma təhəssüflə kullanılan xal və təhəssüflə başsılarının kəsif və pis amallarına dəstəh verən bilinçliyə və bilinçli şəkildə xalqlar vardı. Bütün Batı Ərbaycan əyalətinin sərhətləri İran-Türkiyə ilə Kürtlər çətlərdir. Bunların birisi bir Ərbaycan-Türkiyə yaşayan bir çət yoxdur təhəssüflə. Bu da bilinçli şəkildi olmuşdur. Ondan sonra bu Kerizə məsələsindən sonra zətən Cilolluq məsələsidir ki, bunu Hamıda bilirlər, Kürtlər və Ermənlər və Suriyanlərin işbirli ilə İngilizlər, Fransızlar və hətta Rusların dəstəklə ilə bərabər Urumuda, Şunduzda qətlamlar etmişlər və Qoyda. Mən burada qısa bir, çox replika halamda bir arayış verim ki, əzizləyicilər 1918-ci ildə, Bacıda, Türk Müslüman qətlamı baş verəndə, Söygrün baş verəndə, bəlşəvik Ermən, Daşnak və bəlşəvik Ermən Rus birləşmələri tərəfində. Parallel olaraq vətənimizin güneyində, əndiki Urumiya məlkəzdir, Qərba-Azərbaycan ustanında, Susi və Söydaşlarımıza qarşıda eyni Söygrün baş verib. O Söygrünün bir tərəfində yenə də Ermənlər, Suriyanlər və Şürlər dəyanırdı. Hər halda Rıza bey bu məsəl haqqında danışır ki, çox tərəfindər olsun ki, bu cilolub deyilən, həmin o Söygrün baş verəndə, Azərbaycanın qüzeyində çox az məlmaqlar var. Çox diqqət lezləyək Rıza bey ki, bu haqqda həm də bir marifləndirmə miskiyəmiz var. Buyurun Rıza bey, davam edək üçün. Çox təşəkür edirəm. O dönəmdə bu hadisələri özelliklə, əhmət kəsirəvi İranlı tarıfcibə yazar, əslən təblizdəm və təhəsiflə başqa bir cəpədə müzadilə verən bir şəxsiyyət də bunu yazıbdı Azərbaycanın 18-ci zillik tarixində üçünlük qətli am urmiyədə olunuqdur ki, onun zaten daha sonalarda əsərləri və qəbirləri urmiyənin özelliklə erd küsəsində taplan məzalıqlarda da göründüdü. Bu, barədə çoxla çıtaplar vardı, müətəmidül-bizarənin çıtaplar vardı və fətli yabancı və qərb araşdırmazlardır, məsələyə işarət ediblər ki, hər halda usmallı ordusu, ictat tərəqginin Qafqaz-Islam ordusu ilə bərabər oraya gəlvələri də kürpdər və erimənlər oradan qaçmışlar və bu qətli amın önü kəsilmişdir. Çox ilginçdir, günlükdən də deməm lazımdır. Beş minliq Qafqaz-Islam ordusu gəlb güne-yazərbaycanı cilərkən, güne-yazərbaycan çıxanda 15 minliq Qafqaz-Islam ordusu ormuşdur. 10 bin gönlülün de orada qatılması da təbii ki, şayanı təzəkürdir. Başqa bir məsələ, bundan getirəm ki, belə bir kütlərin saldırısı oldu. Sonra Rizakhan dönəminə, təbii ki, Qazar hükümetinin getdiğindən sonra, o qargaşadan sonra, Rizakhan öz təfəkürü ilə çalıştışı bir nəzm və intizam getirsin. İsmail Aqqa-Semitqonun ölməsi ilə bərabərdə çəhrik qələsində kütlər binəvi başsız hale qaldırı, amma başsızlıq halində şəhərlərdə yerləşdirmək və iscanla onlara sənət verməklə, şinasın ammə verməklə və urmianın səvrəsində yerləşdirməklə çalışırdıç, bu əşirətlər ən azından şəhərləşsində və mədələşsində, amma olmadılar. Və onların yenə də azərbaycan şəhərlərinə sızmaları və ya şəhərlərin ətlalında şəkildə yaşamaları dəvam etdir. Bilirsiniz, şah dönəmi də həhləvi dönəmində də Kürdistan daçi onların əyalət var iğranında, bir Kürdistan daçi əyalətdə fəkl-fəklik quruplar, sosialist və sol baxışlı qurupların sohu da şahla mübarizəyə başladılar. Bunların təbii ki, bir tariqi 70-də vardı, 1945-də və qırxaltlarda sovet ordusuyla bərabər Mustafa Qazi-Məhəmət təşil etdiyi mahabat cumhuriyyətində də ən azından Kürkdər özlərinə bir məşruyyət qazanmaya çalışılabilirsiniz. Qazi-Məhəmədin esis çox güclü şəkildə irtibatı var idi və həbələ bütün Batı-Azərbaycan şəhərlərini cəzmişdi, Seyyid Zəfər pişi vərinlə də görüşmələri olmuş. O görüşmələri sərhətlər haqqındaydı ki, ona da bir sonuz olmamışdı və Halbuçay Azərbaycan demokrat firqəsinin ecemənliyin altında da bir nəbi kontrol etməyə də çalışırdı, amma cənədoların isyansılığı və dərəbəylikləri devam edirdi. Təssüflə demək olar ki, daha güney bölgələrdə Kürdüslən əyalətdə atlandı, halbə bilə orada da daha cətsmişdə kürtləşiblər Sinandij, Qurvəb, Bizar və ətrafında çoğlan çətlər İngilizlərin olduğunu görə Soğuklaq və ya Mahabatta Ruslar və SSR-i tərəfindən bir cümhuriyyət onlara qurululdu və indiyəzən bir devlət qurmayan, bir hakimiyyət qurmayan kürtlər və bir əşirətlər özlərinə məşruyiyyət qazanması etsin, bütün tarixsər olaylarda və sürəcdə buna işarət edilmək Bu sürəc dəvam edir İran-Islam devriminə qədər 1979-larda bilirsiniz Aytrullah Fümeyninin İrana cəldindən sonra bir para qargaşalarda İran-Iraq Savaşında böncə dəvam edir Qasimlu adında İran-Kürdüslən Demokrat Partiyasının başında olan şəxs bu qargaşadan istifadə ilərəc sulduzda mitinglər edir və bu mitinglərdən sonra təbii ki, ordaç olan əhalini % 70-in üstündə olan türk Ayn-i Borçalıda ki, Qara-Pabaq əşirətində ki, türkləri oları hədəlir və bu səbəb olur ki, orada böyük ətlamlar cəssin təhsitlə bunu tarixsəl ora soq yanmış səbiyyədə axtarıllar və dillə molla həsəni vardı vurumiyənin imamcı məsili orda ki, ordaçı olan davalar və tartışmalar səbəb olmuştu ki, həbələ iki tərəfdən də ölələr cətsin, amma bizim xatırladığımız və sulduzda olan çoxlu türk siyasətçilərin və mədəni fahalların, ataları babaları xatırlı ki, nəcə Qara-Pabaq qadınları özlərini qidar çayını atırdılar ki, bu kürt mühacimlər terörçüların əllərini və təcavıza uğramasınlar biz bunu zətən Qara-Pabaqda da eyni şəkildə əriməni məsələsində də görmüşük Mirza Bala məmət zədə bundan daha öncə çox cəzəl şəkildə kürt-əriməni iş birliyinə işarət edir, daşnaq tizyon və kürtlərin necə iş birliyi etmələri araya kökəninə işarət edir və arayanizm üzərindən orda çox olan iki ünsür qeyri araya yəni ərəblər və türkləri ölkədə zəiflətmət və həm onların torbaqını əldə etməkə çalışıqla. Bu məsələ bastırılır, əlbətdə çoxlu Azərbaycandan olan yiğitlər və zəvanda nezəki İran-Iraq Savaşında bir sonu əllə olmayan savaşda şəhid olub və ölüblər orda da çoxlu Azərbaycan əskərləri yiğitləri ölüb özəllihlə əmini adında bir şəhid vardı ki, onun başların darlək hadisəsə diyələr, orda çəsilər və darlək hadisəsindən nəçədən ə orda çəzərbaycan urmiyyəli zəvanların başı demokrat partiyasından çəsilir, urmiyyədən nəçədən ailələr ölmə, işcənzəyi və ölməyən məruz qalırı, amma təhsiflə, bunları batı mediyası və qərb mediyası görmədən mikonus olayını və yaxud qasımlının ölməsini cümhur islami tərəfindən bold edirlər. Yəni, yeri gəlmişkən mən xatırladığım qədər i20 April yəni 20 Nisan 1979 Surguz qətlamı kimi milletimiz tərəfindən hər zaman qeyd edilir. Amma təhsiflər olsun ki, burəsmiş səbiyyədə buna münasibət bildirmir. Təxminən bir i20 dəyədən artıq bu tarixi məsələrdən bağlı fikirlərinizi soktəqdir eləyirəm Geri şeydən, bu onu göstəri ki, bu günə gəlbizə qarşı müəyyən mənada, ahir səskiliyi varsa bizim milletimize qarşı bugün hər ordağısı əsirsə bunun kökləri qedib çıxır 100 il öncəyə bunun kökləri qedib çıxır 46-nuz il də baş verənlərə və bu günə gəlb çatır. Və iləşimize eləyicəxanın da boşulur, mən eləyicəxanın boşalana qədər onu sağlamdır. Amma sizdən bir sualı izləyicilərimiz də burada qayş eləyirlər ki, bunun cəvək bu İran hökumətinin isər pəhləvlər dönəmində olsun sövbədir əsmi tehrandan gidir. PKK və radikal kürdlərə müasibəti necə olur? Mən istəyərdim, biraz da bugünimize gələk çatak çünkü aşağı yuharı bəllədir İslam devrimindən sonra, İslam İngilabından sonraki durumu da yaş qatırlayırıq son onlar her zaman sərhətli olurlar, mənim bildiğim qədər vakti ilə PKK, SEPA PKK'nın üzüslən PKK, SEPA'nın özünün tələmlərin də iştirak edik. Mən istəyərdim, bu barədə bir araşdırmaz kimi sizin fikirincə işidək. İranın, yəni farsökümetinin PKK-ya və kürd terörçularına nasibət edik. İranın yəni cümkürü İslami, İran resubu klikası dediyimizdən başlayıq yəni, 1979-1979 dən bu yana elə alsaq daha yaş ula zətən devrimdən sonra münasibətləri dedik o qargaşa daçı olan və hətta savaşda bilirsiniz ki, İran-Eraq Savaşında çoxlu kürtlər və kürt partiyaları sətdamın yanında durdular və İranın eləyihində də mücadir edilər, bunu da bilirir. Bu mənqur ili və bəzi hərçilərdən İran-İslami resubu klikası başladı SEPA'nın içini almalı. Bunları pul olan paraylar, muzlu olan əskərlər kimi istifadə etdi və bu bir geləni hecəndi. Və belə çalışdı ki, SEPA'nın içərisində kürt eskirlərlərinən istifadə etsin. İranın münasibətləri yani SEPA pastaran, İran İngilab çeşitlərin köprüsünün misiyasının içərisində kürtlərlən işbirliyi savaşın ortasında başlamışdı. Bir para müzakrələr barzani və hətta iktidədi mihənin başında talibanı ilə bərabər olmuştu. Bilirsiniz ki, talibanı o dönəmdə ve barzani SEPA becimlə qarşıq olaraq bir sistem yürüdürdürlər ki, çalışırla ki, qüzey iradı müstəqil bir iqlim atlandırsınlar. İranla işbirliyədilər və çox ilgincidir ki, bəzi demokrat partiyaları, demokrat partiyası o dönəmdə SEPA'nın yanda durmağa çalışdı. Arasında da həbələ bir ayrı konsept və ayrı bir strateji cədirdi. Ondan sonra yeni günlərə gəldiğimiz şəkildə demokrat partiyası Komulə və elbətə bu demokrat partiyası iki dən hədə, İran-Kürtistan Demokrat Partiyası və Kürtistan Demokrat Partiyası ayrışmaları olmuşdı. Hamısı son konseptinin isərisində sosyalizmə bağlı olan bir düşüncə gözü stedir. İran-Respublikasının isəri tarxı nasyonalis bir partidilər və çox küçü və terorçü bir partidilər. Bunlar İranla sürəşli rəvidədə işbirliyətmişlər. Özlərin etrafları vardı. Özellilə, Khalid, Azizləi, sohlu medialarda Mustafa Həcri ələni şəkildə biz İran-Respublikasından görüşürük, İran-Respublikasından görüşdüqdən sonra silah yerə qoyma məsələsi və İran-Respublikasından görüşdüqdən sonra Qasimlu'nun fədralizmdən sonra federalizmdən sonra istiklal, kürdistan istiklalına dömməsində qınaya rax yenə də federalizmə döməyə çalışmışlar sonradan da əsas məsələ, bu itz olandı da, yəni, demokrat partiyası, kürdistan də və komulə, bunlar iran kürdistanı ilə ələqəli və demək olaraq, buz-i iraq nə bərtibatlanma peyqaqa var. Və peyqaq var onun iran qolu olaraq ki, özünü müstəqil şəkildə peyqaqadan bilir, halbuki, burda ki, Türkçədə HDP şəçlində təbii ki, orqanik bir düzenləri demək olaraq yoxdur, amma cərsədən bir yerdən qazikadan idare olunan bir sistemdir. Həm Abdullah Öcalan, irana münasibəti, Yahşidi, həm Abdullah Öcalan təhsə bir adam eki bu qədər çitapların yasaq olduğu zaman, onun xatıratı və və bəzi çitaplarda iranda da çapa yetirildi resmi və ya geri resmi işəçlində, peyqaq kandan münasibətlər zətən Türkiyəni zəhid etmək üçünüdür. Xatırlayırsınız ki, Tansu Sillər dönəmində İsrail ilə Nusatla olan bir işbirliyi ilə Abdullah Öcalan Kenyadan tutuqlandı, cəldi və Türkiyədə həb səcirdi, o dönəmdə bütün Avrupa birliyi Türkiyəyə silah sanksiası ambarqosu qoydu və sadezə İsrail orda Türkiyəsilah ambarqosu qoymadı. İran özəllihlə Urumiyyədə və həbbizdə çoxlu kürtlər aksiya etdirə piketlər yarandı Türkiyə konsolosluğunun qabağında və orda da çoxlu çatışmalar cətti, halbuki İran o dönəmdə çox sıkı bir yönətindir, heç bir ehtiraza izin vermirdi, amma Türkiyə qarşı oldu usun, kürtləri çox rahatsasını o ehtirazlara başladılar. Hətta Türkiyəndə müzadilədə demək olar ki, bu terör örgütlərinin çoxu Urumiyyədə şirkürşit xəstəxanası, günəş aslan xəstəxanasında, talıganı xəstəxanasında biz öz öz Urumiyyə, ata babamız, daylarınızda, hamsın gözünün qabağında, pekakalı yaralananların hamsı Urumiyyədə müdaf tədavi olurlardılar da, xəstəxanalarda. Niye bu işi görürdü? Birincisi, həm, sərhətdə bir kürt koridorunun yaranması və bu kürt koridorunun İranın etkisi altında olması, Türkiyəyi kontrol altında və Türkiyəyi o məsələrinə uğraşma və zəif salmasıdır. İçincisi narkotik məsələsi var idi. Kürt teror örcütləri özəlliyyə insan qasaxsılıvı ilə və narkotik qasaxsılıvisi ilə əlaqalı bir teror örcütləri idi. Yəni, kartel kimin yaşayan bir teror örcütləri idi. 400 milyon dolarlıq narkotik, yəni, eroyunun satışı % 70 və % hətta 90 dünyanın eroyunu verən, ve kürtlər vasitəsi ilə Türkiyə icirib ondan sonra Avrupa'ya dağıtıldı. Daha öncə bu koridor Ermenistanın işqalı altında oran qərəbaq vasitəsi ilə mafiyozlar və kürt, kripto kürtlər vasitəsi ilə həm Qafqaza, həm Rusya və həm da Doğu Avrupa'ya nəqlə edilirdi. Daha əskəllərimizin bəzi yerlər orada işqaldan azad etdiyi zaman görüntülər də vardı ki, Mariju, Vana və fərqlə-fərqli narkotik maddələr orada nəcə cədirdi. Bu, İranı cücləndirirdi. Çünki narkotik satışı dünyada çoxlu devlətləri binəvi bir ara sıra ekonomik olarak cücləndir. Özəlliklə, Meksika deməq olar ki, Nicaragua orta amerikada və hətta bu məsələni bir ara Kolombiya'da fark terörsuları bu işi görürdülər və həm Kolombiya haçmiyəti bundan istifadə edib və bunların məsrəfləri ciddiyi zaman çələrə bıraqdır. İran bu şəkildə PKK-nın yanında durdu. Əlbəttə, bəzi izahi hərəkətdə pejak məsələn özəlliklə ara sıra özünə məşruiyyət qazanmaqınsın. Yəni, kürt xalqının içerisində, o terörsü kürt xalqının içerisində mənhamısın demirəm. Məşruiyyət qazanması isin fərqli-fərqli əməliyyatlara başvurmuşdur. İllər öncə siz xatırlarsın, zəhəndəm dərədə sepağından pecaqın birbirinə cirməsi və hətta sepağın üst rütbəli generallarından orada ölməsi. Nimunəsi idi ki, orada hətta intizami cüclərə, yəni polisə də müdaxilə izini vermirdi və sepağ onlardan satışırdı. Bizim hətta bilgilərimiz də vardı ki, polis bəzi yerlərdə qarşısında pekaqa kamp olaraq, yəni, sərhətlə Türkiyənsədə müdaxilə izini yoxdur. Sepağ təmami ilə o sərhətlə elə alıptı və orada kontrollu şəkildir. Həm qasaqı, həm də Türkiyəni zəhiflətməq üçün bir para ameliyatlərdir. Daha önələ, ki, sülayman soylu, Türkiyə daxil işlərinə hazırlayıdır ki, bizim bilgimiz vardı ki, o tərəfdə maçıda, makuda, çaldıranda, bazarcanda olan kürt pekaqa teroristləri vardı və bize İran izin verirse biz onları bitirə bilərək. Nəzə ki, bərafta gəndirli də yerlək. Nə bu sualı sizdən soruştum? Əslində bu videoməni neçə gündür çox məru atilir? Kusurlə, rızgəlinin, çoxların, anaların, bacıların bu şəkildə olması bizi bir soydaş kimi üzməyə bilməz. Baxm, belə bir hadisə baş verib və biz bilirik ki, aşağı yukarı İran hakimiyyətinin peklikaya münasibəti də zaman-zaman teşiq, komelyədə münasibəti bəllidir, pejəkədə münasibəti bəllidir. Bax, bu olaydan sonra oradan xəbər var mı ki, bax, o teroristlərin bu əməlləri müqabilində, hər haldə ailə zəminində, mənişət zəminində başlayıq, sonra böyüyüp olay və artıq milli zəminində olaya çevirir. Bax, rəsmi qurumları müməsələyə münasibəti necə olur? Mən ona görə, aşağı soruştum sizdən ki, bunun bir də tarif səsiq. Yüzüslə, mən konkret şəkildə direkt sizin sualınızda gürüm, mən bəlzən tarifsəl bafıştan yola çıxırım, o da hər halda yoruz olur. Bunu demək istəyirəm ki, münasibət, polis və orda prokrol deyilirə, qüzey Azərbaycanda yargı sistem qəzayı, və erdi bilgilərə görə, hər halda bütün məsələni fərqli boyutda və fərqli gözlən baxmaya çalıştılar. Bu məsələni yalanlarla şahilə indən doldurmaqa çalıştılar. Dedilər ki, Azərbaycan milli faalları bunu çox böyudurlər, belə bir məsələ yoxdur ki, çəktinin arasında belə bir ictilaf oldu. Dınaq arası deyim, bununla əlagalı xoyda da inişəkildə bir çəktə belə bir şey olubdur. O hələ çox gündəmə gəlməkdir, xoyda da bir çaylənin arasında həm çürk-türk belə bir çatışma cədibdir. Orada da bir nəfər böylü vardı, onun üzərin tez basıqlar, ondan bir hələ xəbərimiz yoxdur o şəkildə. Münasibət belə oldu ki, biz tutuqladıq, adamları tutuqladıq, məhcəməyə verəcək, belə bir etnik satışmayı izin verməyəcə. Biz bunları götürdük, yerləşdirdik, Sulduzda. Və daha öncə, yani Sulduz, Niyuza, Zümhütçət qardaşımıza və diğer dostlarımıza verən videolarda, xanımın ordaç olan bacımızın dedikləri, son və etraf şəçlində İran polisi tərəfindələ satışır. Yəni, fərqlə-fərqlə də daha onu mülaimləşdirmək və daha yavaşdan uçmalar çalışıqlar. İran çalışır ki, bu məsələləni ört bastırırə edəsə, amma bilincəli şəkildə bunu bilir. Çünki İran məzisində yeni olan bir yasa var, bunu dikkət səhmələ və bizim dostlarımızda. İranın əyalət-ləşmə sistemi vardı. İranın ustanların sərhətləri dəyişdirmək və bu ustanların sərhətləri dəyişmək, dəyişməsində Batı Hazərbaycan bunun mərkəzindədir. Daha önlə, bir ay bundan qabaq Qoşatayda çarburzuna barhun ayrılması və bəlzən, bəzi çətlərin sonradan çürk çədinərin Qoşatayya verilməsi orada Qoşatay ustanın yaranması, Qoşatayın kütlətməsində doğru cədir. Nəcə ki, Sulduzda ayrılanıb və Mahabada bağlanacaqlı savutulara cələk həbəllərdə odur. Və cələcə, məczisləki olan şeydə konseptdə Mahabab, Sulduz, Üşnəviyə və bunlar hamısı işinzi şah dönəmindəki bir işiniz usta, işinzi əyalətə çevrilib Kürtistan bölgesində verilməqə bunlar çalışır, bu da demografini dəyişdirməqədir. Ona görə hələ sağçın sesini çıxatmırlar, çalışırlar ki, bu etnik məsəliyə olmasın hər hansı bir reaksiyadan qorkunlar. Özəllilə, geçən ay, Sulduzda xatırlıysa ki, bir olay oldu, bir dava düşdü, bir Türk və Kürtün arasında orda ki, Kürt öldü və bunun üzərində Türkiyə tişərtik edildi. Bilirsiniz, ay Ulduzlu tişərtik edildi də tutuqlandığı zaman, onu göstərilək ki, bunun Türkiyə bağlasınlar və sonra oraların mamustaları, yəni mollaları gəldi və orda ətiraz etlilə dedilə, bu adam verin bize, verin bize, baxın, yasa yoxdur, verin bize, biz bunu əydam edəcək, bu şəra etlək, bunu əydam edəcək. Bunların hanımsının üstünü ört bastırmaya çalışır, çox yavaş trasında, sincicəsində demografini dəyiştirir. Və bu işin içərisində Bata Azərbaycan eyalətinin əski valısı cindir dəvam edir hələ, şəhriyarı adında insan, kütlərə orda bond vermək, yəni çağız vermək, pul verməkdən, kulbərlər və qaçaksılar məsələsində onlara yardım etməkdən və getirib yenə də suluzda yerləşdirməkdən və hətta orda ki, olan türkçüləri idaratdardan, idarələrdən təmizləməkdən və daha kütləşdirməkdən, çox yavaş trasında oranı kütləşdirmək doğru gedir. Mən bunu düşünürəm ki, bu məsələ, sıxlıqdan sonra bu məsələn atılması iranın zərərinədir. Sonra, iran istəmir, hələ bir səhsizlik olsun, yatanxalq ailesin və bunu ehtiraz bilirsiniz. Sünki, məzlis də gedən bu proses ki, müəhsin dizayın cəldindən sonra o fədralizm ixtisadı var idi. Onu başlamaq üçün, burada kütləşmə doğru gedip, sonradan bunların hamusun kütlərə verəcəxlər və Ulus'tan, Azərbaycan qərbə adında, gərbə Azərbaycan əyalatın adında heç bir Ulus'tan qalmayacaqdı və bizi təbrizə və ərdə bilə məhcum edəcəxilə. Şimdi ki, son traxiyalarda, mən bunu da işaret edin, son traxiyalarda təbii ki, orada bizim iki dənə də cənzimiz tutuqlanmışdı gazitəc olaraq, olaraq bıraqdılar, çünki qorxunla bu xəbər oların vasitəsi ilə yayınlanmışdır, daha çox yayınlansın. Hələ ki, hələdi bu tutuqlanan kütlərdən ki, saldırıqlar, vuruqlar, əziblər, bunlardan məhcumələrinə heç bir xəbər yoxdur. Ayrıca o, ailənin güvənliyi itin, çalışırı tutuqolardan xəbər deyilməsin, aranmasın deyilməsin və bunlara bizim gənçlərimiz bu məsəlidən ziyadə psikolojik yardım, çünki o ailənin o uşağın üzərində, o yaranan qorxu, o ananın üzərində, o yaranan qorxu illər boyu silinməyəcəxdir. Buna psikolojik yardımları başlayıbdır, onlara bu dəsləhlərdir, məsələ, demək olar ki, məhcuməyə qədər də varmış. Çox təşəkürlər, zəbək. Siyasi məhbuzlarımıza, milli fəyallarımıza həbsə düşənlərə şarə etdir. Gəli gəlmiş gən buradan, Abbas-ı Saniyə və Abbas-ı Saniyə timsalında bütün siyasi məhbuzlarımıza salam olsun deyirik. Və dəyər laxsaq qalınız, əkvər azad son günlər şərt azarlığa bırakılır, əkvər azadı buradan salanlayırıq. Unlar bizim üçün əzizdilər, unlar bilimizin, mədəniyyətimizin, milli varlığımızın güneydə yaşanmasında müstesna rolu olan, bir millət olaraq əyada qalmamıza, nədən olan, səbəb olan insanlardır. Onlar dilsinlər ki, yanlarında olmasaq da gəlirimiz hər zaman onlarladı. Mənəbicə etmdə hər zaman yanlarındayır. Vəvvələx hanım maraqlı bir kirf yazıb, izləyicilərdən çox qarşı eləm və iləşimizi bəyənin, fayda çünki daha geniş adı toriyam izləsin bu söhbətləri. Çünki Azarbaycanda başımız qarışıb elət, karüb ziyalə mübariziyə, azarbaycanda başımız qarışıb, azas çetki uğrundan mübariziyə, bu üçfətxor məhmurlarla mübariziyə, bizdə bizim bizdən sayı dört dəfə çox olan millətimiz, məhbətənin arası nolqayında qarız. Çünki Azarbaycanda baş verənlərdə Rusların yəgin ki, böyün rolu var, 40 milyonlu qalq döyib, öldürül və sarətli saklanırsa, birləşib soydaşlarımızın yanında olmaqsa, demək direnişi olmayan məhkum bir qaldır. Sümeyək hanım yazır ki, bütün dünya müslümanlarının vəli əmrıq komuniyyi çıxcava bir bağatisələrdən sonra sənin bütün kütablarını yandırdım, artıq sənə təqdir edir ki, mürəm səndir, səndən bizi qorayan olmaz, izləyicimiz yazır. Vaşın tebi yazır, canıda Azarbaycanda sağlanmazsa, hər gün böylə ağlayacaksınız tebirlərdəsilahlanın. Şox deyirli, teymur bəyi. Yə, bir şey deyir, biz ağlamırıq tebirlərdə yalnız, biz ağlamırıq. İzləyicinin fikirli deyir, yəni, həralda elə düşünür. Bizində cevabı verəciyi, mən düşünürəm ki, bundan bağlı deyəcə sözləriniz var. Milli hərkiyaççılar, birliyinin tərççilərindən teymur eləmin bəylir, biz izləyir. İfət bəyi, Rıza bəyi, hərkinizi sağlamlı yıram, qaldımızı milli birliyi üçün nə edə bilərik? Yəni, geri gəlmişkən bu sualları umumləşdirib, mövzut durumda atabilecəyimiz adımlar, millət olarak atabilecəyimiz adımlar, teymur bəyi də çox təşəkürəyirəm. Yəni, teymur bəyi. Bütün izləyicilərimizi təşəkürəyirəm ki, Rıza bəyi, baxın reaksiyalar belədir. Bu zeydə hərə də güneyi olduğu kim tanımadılar. Bundan ötürüm, mənim ki, 15 yıllarda yaşamaq, hər kəsində imkanı yox. Yəni, riyallıqları görməydən, ötürü dəyərləndirməydən, ötürü və gəlib, bu zeyd toplumuna bunları deməyədən, ötürüm. Daha çox insanları məlumat verilmərdir. Və nəzər alsaq ki, Azərbaycan'da İranın rısaqları daha çoxdur. İranın inzibatı, iqsadi imkanları daha çoxdur. Azərbaycanın ən yüksək postlarında oturub, İran'a təqril dəliyəm məmurlarımız var. Azərbaycanın dininin başında olan şəxs, başının üstünə, İranın dövlətinin başında duran adamın şəklini qoyur. Bunları siz zaman zaman qaldırmısınız, bu bizim belamızdır. Bax, belə bir şarayətdə nə yətməliyik? Buyurun, rıza talibi eşidəyiz. İlk öncə izləyicimiz demiş cəlib televizyonlarda ağlırsınız. Mən bunu işarət etməliyəm ki, açıqçası bunu direkt deyirəm. Günəy Azərbaycan öz göbəhvaqını özü kəsədə edir. Kimsəyə nə ehdiyazı vardır? Nə kimsədən bir dəstəh gözlüyür? Nə kimsədən bir malilləşdirmək ölür? Belə bir obrazla mən qarşıqarşıq, belə bir obrazla deyirik biz. Yəni, açıq açıq, açıq gəlib orada 40 milyon adam var, sesini çıxnır. Baxınız, sovetdəki olan çoxlu cumburyətdə bir isəsərin dağılmasıyla yarandı, bir inqilat nə də buxal üç inqilab edib. Buxal üç inqilab edibdir. O dəhşət dərəzəsi İran haçmiyyətinin sistemindən ki, dünyayla indi, baxınız, dünyayla başbaşa qoydu da, silahlar, füzələr, nə bilim, istihbarat təşkilatı İsrail. Onda, əsl, buxaldı aşağılamaq. Yəni, xaldı aşağılamaq, ağlamakla falan da deyir. Buxal kimsəyə deyəhdiyazı yoxdur. Açı qaçcər öz adımdan bunu deməqə çalışır. Birincisi, ikincisi, yeni modern dünyada gəlib anlatmaq tanınmaq bu məncə çox gülüncüdür. Bir xalq, bir xalqa, rəqbət göstərisə, özünü bir xaktan bilir isə nezə ki, güney Korea, guzey Korea münasibətini siz görür. Nə guzey Korea nə aşağılığı, nə ordaçı xalqa aşağılığı, belcə hətta onlara mənəvi dəsləh verir. Çox gözəl onların tarixini də bilir. Çoxlu insanlar orada yardım edir. Amma biz, güney Azərbaycanlı olaraq insanlarımızı xor görür. Bahçüt sələrin də bir kimlik verib ondan bir zib telefonu almayan bir sistəmə və bir xalqa mən gəlçəhdə bu məsələ üçün gəlib ağlamak lazımdır, o məsələ üçün ağlamamak lazımdır. Üləcimiz yazıb, mən sizi deyir demədim. Aqlayacaqız deyir ki, həbimiz aqlayacaqız. Üləcəyi deyirəm. Üləci güzəli şeydir bu məsələrin amma. Rəhm-i Bədri Eyyib oğlunun bir şeiri vardı. Bu təsələrin, bunu qısa deyirəm. Deyə, ən az üç dil biləcəksin, ən az üç dil də küfür edəcəksin. Sən nə batısın, sən nə doğusun, sən nə tarixsin, sən nə coğrafiyası. Sən nə olsun, sən nə busun. Sən otobüs qatsırmış bir millətin çocuğusun. Biz daha çox artıq çalışmalıyız. Biz tənbəlləşmişim. Modern dünyada, bu modernizmdə bərabər, bu teknologiyandan bərabər, bu qədər iddiləat vergini verdiyizdəmə, bir Google-da araşdırdığımız zaman, güne-yazərbaycanında minnərlə məqalə çıxır. Minnərlə yazı çıxır. Sizin özelliklə rüfət bəx sizin nəcədənə soydaş proqramımız vardı, güne-yazərbaycanı haqqında. Diyicər kanallarda bu e-int olsun, günaz, tevi olsun, fərqlə-fərqli kanallarda güne-yazərbaycanı haqqında məlumatlar vardı. Axtaran tapar. Yəni, bu ki, biz məlumatımız yoxdur. Bu, cərzəhtən gülüncüdür. Bizi məlumatımızı sədəcə şahismaildə və sədəcə pişivəri dönəminə, sədəcə şəkməməmə, xiyabanı dönəminə qısıtlaşdırıb və tarixsəl bir sürezi keçmişdə olan bir sürezi qalqımıza axtarmaqla güne-yazərbaycan tanmaq olmaz. Mən təhşif edirəm ki, Şimaldakil dostlarımız, güne-yazərbaycan geldiyi adınızamız hədəcə şehr, şahir, şəhriyardan və başqa şeylərinə tanılıq. Güne-yazərbaycan problemləri farklıdır. Baxınız, qıq milyon bir nüfus var orada. Qıq milyonun nüfusunun ətrafında fars la sistəmatik olaraq bir çatışmanın sərisində kürtlə, ərazi, ərazi və torpaq olaraq çatışmanın əsərisində bu nüfusun nə qədər bir bölvlələrinə aparıb əsəri yerlərdə yerləşdirib Asimil Asiyaya, Məruz, Burakıplar və hələ-hələ bu baskılara rağmən özünü Türk bilən, özünü Türk bilən, Türk dünyasında və ən yüksək səviyyədə Türkçülüyü işləyələn sadəzə güne-yazərbaycan bunun altınıq, kırmızı xətlənsizlə. Bu nə Türkmenistanda var? Nə qazaristanda var? Açıq deyirəm. Nə Şimala-Azərbaycanda var? Nə Türkçədə var? Nə Kərkükdə başqa yerdə? Noxta güne-yazərbaycanıdır. Açıq cəsir. Bunu siz bəzlərində İranlıyam, Azəriyam falan deyivizdir. Məsələ, bir az o davaba nəzərəməm bunları deyirəm amma güne-yazərbaycan fəxli bir yerdir. Buranı bütün dünya, bütün dünya baxınızı digər cumhuriyyətlərinə o qədər işləri yoxdur. Bir başsa alır, qoyu oraya o kontrol edir onların şirçət başında çoğlan adamı. Amma güne-yazərbaycan ipe sapa cəlmiyəcəq bir toplumdur. Bundan dünya qorkur. Dünya, dediğim şəkildə, üst ağıl qorkur. Çünki bura patladığı zaman, Türkiyə ilə Azərbaycanın yanında bu qədər böyük bir nüfus gücü yarandığı zaman bu dəhşət dərəcədə onların bütün planlarını alt üst edəcəxdir. Bu, güne-yazərbaycanı haqqırdır. Diyicər məsələ, Çinlə etməlik. Yeni dünyamızda, Qahiş-Edram Azərbaycanında bu nokta, Dünya ekonomi furumunun səkçizdərə cəhanətib. Yeni vərdi eşi. Dünya ekonomi furumu. İçimin otuza qədər bir milyar göz olacaq. Bunlar nədən olacaq? Yəni, bunlara biz baxm, sadə ki, etniksəl məsələs və haqırıq. Su əqıtlıq. Su hardadır. Orta doğunun %70 su qaynaqları nəmin doğusunda və o tərəfdən güne-yazərbaycanı səkətlərin dədir. Bu bölgələrdə nə qurulmaq istir? Özəlli irada. Kürtüslən qurulmaq istir. Sədəcə torpaq üçün mü xeyr? Su savaşları gələcək. Əssas məsələ sudır. Azərbaycan gələcəyəndə siz baxınız orda, arazın hüzən tamam, indi qaraqut arazı barajı səkti vurur orda su bir azıq, amma Şimala Azərbaycanında hələ su problemi yoxdur. Bu bölgələr, bu ərazi, Kürtüslənə dafil olduğu zaman, ayrıştığı zaman güne-yazərbaycanı susuz qalacaqdır. İndi de su problemi var. Yirmi-səkçiz dənim, üzlüslənim, yetmişdə küsür, urmu ətrafında, serhətlər, barajlar vurub, hidrotermal orda barajla elektrik istasyaları, elektrik ülətməsi ilə bərabər, güne-yazərbaycan indi məhruz qalacaqdır. Siz baxınız, istatisq kullarda ərdə bil şərq azərbaycan birinci və içəncidlər göçdə su, qıtlıq, işsizlik və mərkəz, cənəl siyasətdə qatışma mazlıqları. Yəni, onları səhəm verməkdə tihrana doğru cəbdə. Tihranın ətrafında ki, kolonilər, gettolar, orda ki olan hanmısı və tihran hoviyyəsiz, cimlihsiz bir yerdir. Tihran buları əzirə edir. Niyo yox cimi? Baxınız, cədən insan orada daha demir ki, mən Latin Amerikalıyam, mən məblim, Madagaskarlıyam, Zamaikarlıyam, o cimli onları orda bitirir və bu siyasədən cədir. Və bunların yerlərin kim doldurur? Daha çasıq qaldığı yerlər, daha əşirət hayatında yaşayan şürt bölmələrindən cələn insanlar cəlib urmaya yerləşdirir. Buna orda ki, qalqlar bilmirəm, bu orda ki, orda ki, oturan bu siyasi stratejini qoyan, bunu düşünür. Və cəddixcə, bu cəlib burada güne-yazərbaycan yerləşir, güne-yazərbaycanı mühazətir. 13 milyondan daha çox, baxınız, azərbaycan ərazisindir, o qədəl cəmiyyəti, cidədiyimcə, o qədəl cəmiyyətin bərabər gedib tihranında və diğer yerlərdə yerləşdir. Bu mühazirətin, bu mənfi mühazirət, bu məhz Bigurluluk məsələrisə, həm də teだけ esəsində mühvədətize ? Bəlus paltarında yaxınlaşdı mənə, yorulmuyorsan həmişəri deyə muraci etilədi, təcrübləndim. Dedim, bu bəlus özü rəngi də bəlusları bir az eqpatura yaxın olduğunuqına görə, hər dedik, gördün ki, bu bizim soydaşımızdır. Dedim, biz xalxaldan 120 ailəyik, həbrizdən, ərdəbildən, millər iqsadi çətinliklərə görə, gedib hara çabahara və gedirlər orada məliniyəti dəşirlər, asimiliyasi olulurlar. Hələk, Tehran və çolmızı Azərbaycan zorakəsində yaxındır, kirmanda yəzlə, nə qədər insanımız məzbur olub, mən o bərzəqan zəzələsindər, geddi motorfaqları gördüm 2012-lə. Yəni, altında, qızılın üstündə yatan millətin bütün evləri palsıqdan idi. Mən çox haşir edəmkələ, xalax hanımda, dəli xalax hanımda yazdıq ki, hərkinizi sağlamda yürü, günək bizim ən ağırlı yerimiz, günək bizim şaxt amarımız, geçtiğiz biz mütləq ülləşəcəyi adım kimi əminəm. Və ilişimizi sonun ağırsa 8 ilə qəmiz qalıb. Mən çox istəyərdim ki, Rıza Bey, həm bir jurnalist kimi, həm araşdırması kimi, həm aydın kimi, həm də yazar kimi, bizim günək Azərbaycandaki durum haqqında izləyicilərimizi məlumatlandırasq ki, söhbət, günək Azərbaycandaki milli mədəni mübarizədən gedir. Hazır ki, durum niyəcədir? Hazır ki, şəraikdə soydaşlarımız İran, İslam Respublikası çərçibəsində hansı mübarizə nəparlılar öz milli dəyərlərinə bir çox həydən ötürü yaşatmaqdan ötürmək istəyərdim. Və ilişimizin bu yerində bir də bu məsələni danışaq lütfen. Çox təşək birə gürəm. İndi ki, durum cərsədən, İrandaçı cədən prosesləri, yəginçi siyasətçilər və havələsizcimin cümunərsislər bunu izləyir və orada da yaşayıb siz bunu daha yaxşı bilirsiniz. Bu, despot və diktatork şəriyyətlə yönətlərin rejim ki, yananda da elbəktə taliban çimin bir rejim, bundan örnəyə ala 1979-daki İngilabi örnəyə alarak eyni şərtləri talibanın orada etdiyin. Dün, İçicum bundan qabaq da bir proqram vardı, siz de orada izləyiniz, görürüz. Mən bunu işarət etdim. Yəni, Güney Azərbayı və İran məsələsi, Afganistan'dan indi ki, eynidir. Və Afganistan məsələsi, İranın cələcə idi. Yəni, orada ki, etliklərin davınılığı və kimsəsiz qaldığı, kimsənin yardım etmədir. Və o baştaçı olan, ona lider adını qoyduran Abdurrəşid dostum Oranı tərk ettik. Və Güney Türkistan odur yalnız bıraqdırdı və sadezə Panshir də Məsudun dəvam ettik. Oranın elektriğini də tazikistan kəsmədir, amma bizim özbəkistan, bizim Türkmenistan orda ki, Türkçilərə sərhətləri bağladı. Bu şəraiklə olması lazımdır. Bu cələcəyi biz Güney Azərbaycanada görünsə gəlisəkdən qoxmalıyız. Ona görə biz deyirik ki, biz özümüzdən, yəni təbvizdən o güneş doğmalıdır və öz göbəyimizi özümüz şəsməlik. İndi ki, durum cərisədə iranı izləyirsiniz. Yəni, ekonomi baxımdan dəhşət dərizədə sanksyalar var. Qacax olaraq təbii ki, neftini libana satabilir, çinə satabilir, 25 yıllıq bir anlaşma ilə əhnaməyindən, zətən bütün ekonomi ixtisadiyatın hamısını çinə bırakıbdır və Şimaldada, zətən Ruslar siyasətdə bunun xarci siyasətində cələm və də işqal olunmuş bir ölçəti, hər baxımdan işqal olunmuşdır. Qalq ordaçı olan inflasyon o qədər dəhşət dərizədədir ki, çöreyn bunun qeyməti, sabahcı qeymətləri eyni dəl, mivenin dəhşət dərizədə, özəlilə pandemiden sonra qapanmalar və bağlanmalar, bu qarantiinə məsələsindən sonra işsizdir dəhşət dərizəsindədir. İndi üçü olan bizim orda təhsilli adamlarımız. Və hətta mən adını belə çəhmirə mutandıran bizim bir həpisdə olan bir doktora bitirən həpisdən yeni çıxan adamımızı indi fəhləliq edir. Tehran da o dərəzədədir ki, bizimki bir adam, milli faal və önləcədən insanlarda fəhləliq eləyən səviye icəliplə. Dəhşət dərəzədə vəziyyət xarabdir. Rəisinin cəldi indən sonra bu pandemi və Covid məsələsindən sonra yavaş yavaş başlayıplar hələ inalı peyvənd etmərisin, Pfizer, BioNTech və AstraZeneca alınlar. Amma ölülərin vəziyyətin görüsü ki, 1.300-e resmi istatisklara görə soxalar və bu ön sıralarda cədən Qərbazərbaycan var, Şərqazərbaycan var və Erdəvildə də var. Bizim orda soydaşlarımız, bizim ailəmiz orda günbəcün ölür və buna rərmə, buna rərmə. Hələkə hələdi, günə-yəzərbaycanında qazitəcilər yazır. Buna rərmən, hələk hələdi çıtaqlar çıxır. Buna rərmən, cesən aylar bütün İran toplaşlı bu əhvaz məsələsində aksiya qoysunlar. Hiç kimsə edəm vədə təbrizdə yağa qaxtılı. Hər şehrəmə, hər yerə metir metir polisin olduğu yerdə sadecə təbrizdə yağa qaqaqırdı və bu özünə görə başarıdır. Bunu görsədir ki, milli hərəkət, günə-yəzərbaycan milli hərəkətdir. Cərçətlə, əgər bir yayılmış bir antroki şəçilində de olsa da, bir düzəni də hələt, dediğimiz şəçildə intıqatlarımızda olmasa, ən güclü faktordu ki, günə-yəzərbaycan hərəkətində etki bırakabilir. Nə solu, nə mühafizəkəri, nə islahatısı reformisti etki bırakabilir. Həpislərimiz, zətən, cərçətlə, bu sulduz olayından sonra, cümbəcün insanlarımızı çağırırlar, itəlata çağırırlar, onlara hədəliyirlər. Bir dəfə bizimki, bir insanımız cənzimiz, həbisə düştüyü zəmən siz bilmirsiniz onun başına nəcəlidir. Devlətdə işəcirə bilmir, başqa şirkətlər bunu işə almir, məmluğun xuruz olur, işsizlik, ailəsini cəsind edilmə bilmir. Bu cənzi belə bitirirlər, bu haçmiyyətin siyasətidir. İç başda 18-19 yaşındakı cəvana çıxaldı və işəyə, həbisə atır, həbisə onu çürükdürür, o dəxşət iş cənzələrlə, fiziksəl və ya ruhsal iş cənzələrlə, sonra cənzləri bırakır işəyə. Yarı cənzlərimiz də zətən işsizdir. Yarı cənzlər zətən ölkədən xarizə gediblər dər soqmaqıcın, iş beynin olanları, qaçıplar gediblər olar da zətən doğru düzcün bir yaşamları yoxdur. Milliburjuvanın olmamasıdır. Cünaya Azərbaycan'da və həbələ Kuzey Azərbaycan'da milliburjuvası yoxdur, amma Kürtlərin milliburjuvası var. Bəl adcə timrə, elə o bahçıda nəcədən holding vardı Kürt filmi asla, Milliburjuvaslı və çoxlu demək olar ki, Kürt atlarını demirəm, kimlik də etikət də vurmura, onlara dəsəh verildi. Kuzey Iraxtada vardı, Türkçədə də vardı ama bizim milliburjuvazımız yoxdur. Yoxdur ki, maddi şəkildə bunları dəsəhləsində. Belki Azərbaycan'da varsa o Kürt mənşəli, Kürtləri dəsdək verən, azların çəkə bilət də bilsin. Belki Azərbaycan'da bizim kanal üçün problemi yoxdur. Yoxdur, mən şəxsim olaraq çəkindirəm, elbət də bildim. Yəni nəsə bir hadisə yaranmasın yədə ki, tam qətiyyətin, ama çox adam bunu bilir. Yəni bunu açıqsası siz də bilirsiniz ki, vardı belə insanlar vardı. Və hətta sistəmi açış şəkildə də bu işləri görürlər. Qabaqsa da Azərbaycan Türkçə munasibətlərinin çoxlu notaları da gedib cələbti bu hadisə ilə qalə bilirsiniz. Yəni çəkildə də İranda da vardı, bunlara dəsləh verənlər. Dünyanın hər yerində vardı bunlara dəsləh verən, ama bizə bir dəsləh verən yoxdur. Və biz buna da ehtiyacımız da yoxdur. Biz sadədə deyiriz ki, eyəm Türk dünyası özəlliklə Türkçəyə ki, zətən təhcə umudumuz, təhcə umudumuz Türkçəyənin o cüzdür şəkildə qalmazsın ki, bizim son qalamızdır. Bakınız, Batıya doğru cətmə, bizim Türkçəyə cumhuriyyətləsiz son qalamızdır. Bura da cətcə bizim başqa bir sınılınacaq yerimiz yoxdur. Türkçə, Büzey-Azerbaycan və digər ölkələr buna yatırım yaparlarsa, gələcədəki qurulan düzəndə qazansıl olacaqdır. Amma yatırım yapmazsa da biz indiki dostumuzu və düşmərimizi tanıyaraq, gələcədəki politikamızı səzəcə edib, hamin eynin əksin orada vurub və deyib qarabalda, bizim onun fətvaları ilə biz qazandığımız bu üz qaralıqdır. Mən cesəndə və sizin beləlişlə dedim ki, bundan öncə dedim ki, bu adam papax oynatmaktan sonra qarnını şirmətlən sonra din islamı qullanaraq, orda ki malını, mənfəyətini soxatmaktan sonra başqaç bir şey yetmir. Tam İranın siyasəti, dini qullanıb öz mənafisində qullanaraq. İran hakimiyyəti demək olar ki, cüm bəcün zəifliyir. Azərbaycan Cunghuriyyətin də münasibətlərin bilir, tabii ki, içi örici olaraq, qomşu olaraq, onun münasibətlərin də, heç bizi bizim qarışma haqqımızda öftəyir, qarışada bilər, nəqdimizi də edə bilər. Amma tənqid etdiyimiz zamanda bizi düşmən konseptinə qoymasında, öz mövqeylərini İran'a bəlli etsin də, öz konularını İran'a bəlli etsin də, e, günəyə, Azərbaycan'a yatırım yapmaq istəyirsiniz, amenna buyurun, yatırım yapın bunu elmi cəhətdən, iş verin, öyrəncilərlə, eğitim verin, öyrəncilərlə, milli burcuva yaradın, bunlara iş verin, siz ənə deyim, tənkiziya yaradın, nə edirsiz edin, siz etməlisiniz. Çünki o cümriyyətin yaranmasında, ondan daha öncə orada mağarıkləşmərin yaranmasında, güney illərin də buradan gədən, məfcurənin və başqa yerlərdən, tüz dünyasında gələn, məfcurənin soqlu etkisi vardı. Sədəcə bunu demək istirəm ki, güney Azərbaycan nə ağlıyır, güney Azərbaycan nə, demək olar ki, Afganistan'daki Türklər kimindir, Dağınıq şəkildədi, nə Kərkükdəki Türklər kimindir, güney Azərbaycan Türk dünyasının təhcə umududur. Və bu, güneş doğduğu zaman, bu güneş doğduğu zaman, ona yaxın olanlar ışıqlanacaqdır. Burada müvqeyinizi bəllə edin. Həm qalq olaraq, mən xaş edəm. Şimal Azərbaycan xalqından da bunu qaş edəm. Sözdə olmasın. Instagramda içilənə video paylaşmaqdan, içilənə like-dan bu iş sözülməz. Biz oraya məhvus ediblər. Sosial mediyaya bizi məhvus ediblər. Facebook-da içilənə mahnı paylaşmaqdan millətsilik olmaz. İçilənə musiki dinləməni millətsilik olmaz. Orda çirp, acıda çı olan güney Azərbaycanlıları, sahəb çıxmısan birlikdən danışmaq. Ankara da sahəb çıxmısan birlikdən danışmaq. Bu ağlamak da, bu sənin görəbindir. Əgər bunu etmirsən, show, nə bilim, paradoya bu buzur şeylərdən birbirimizi qandırm yaxu. Biz birbirimize lazımıq, biz bir millətik. Bunu da öyrənməmizdə millət olmaq dərdə də birdir. Nəzəki, Qarabaq məsələləzində. Biz Sıxtosuselərə bizim dərdimizə də iştirak etmək istəyirsiniz. Bunu əməldə göstərməniz lazımdır. Həm haçimiya, həm haqsaq. Çox təşəkkürlər Aziz Azərbaycan. Siz danışdılca gözümün önündə ölməs və həmədakib, Ərsoyya istiglal marşından o beyt səsləndi. Dağılan sənə də şafaqlar kimi, eyi, şanlı hilal olsun, artıq dökinən kanlarımın həbsi helal. Əbədi yən sana yox, ırkıma yox izmihlal. Hakqıdır, hür yaşamın bayrağımın hürriyyət. Hakqıdır, haqqa tapan millətimin istiglal. Yəni, o istiglal Mustafa Kemal, haşa Atatürk demək ki, mühtaz olduğun güdrət damarlarındaki əsilkan da mövzüktür. Ömən düşünürəm ki, siz demək ki, bir əsirdə üçün ilabı imzadan bünəyi-li soydaşlarımız, biz daha səhneye qayıdacaqlar. Səhnədə də ronsuz, amma həmin ənənədə devam edəcək. Biz bu zeydə millət olaraq bünəyimizin yanında yox. Çok təsvər olsun ki, bu zeydə millilə hükuməti yoxdur. Bir cəyil həbifəz ilçibək dönəmində o istiglal qazızdırıldıq, güneydə qazızdırıldıq ki, hür şeydən. Və güneyli də burada, arxasında bir dövlətmi olduğunu hissəkdir. Amma mənim də her zaman düşüncəm budur ki, burada millilə dövlət olana qədər, güneydə də proseslər gələcək. Və bizim millətimizin haqqıdır, o istiglal haqqıdır, azalı haqqıdır. Və bu dilləklə belə işimizi bunca canlı yayınımızı sona çaxtırır. Rıza beye təşəkkürəyirəm. Sambuldan Rıza Talibi, jurnalist, yazar, əzi dostun, Rıza bəri 100 sahtan artı bərabər olduk. Düşünürəm ki, növbəti proqramlarımızda uğurlarımızdan danışaq. Sağ olun, Rıza beyi. Əziləcilərə çok təşəkkürəyirəm. Proqramımızı izləyən, bizə qaqqısaqlayan, bizdə haqqlı təngil eləyən, hər kəsə təşəkkürəyirik. Bir şeylərin bilirəm, lütfen bəyənin paylaşın ki, biz həm də güneyin səsiq. Bayaqdan bir izləyəcimiz yəsas ki, burada problemi qarub. O, bu, yoxdur. Biz bütünük, biz butöbük. Nəinki butöv Azarbaycan? Türkiye də bizik, Anadolu də bizik, Təbriz də bizik, Doğu Türkistan də bizik. Hərdə haqqı tahtlanan insan varsa biz birik. Onun yanındayıq və elə dolmalıq. Sağ olun, sağ olun, qalın. Tanrı vətənimizi, Tanrı milletimizi qorursun. Tövb sağ olun. Sağ olun.