 Salam, deyəl izləyicilər, hər vaxtına səranınız xeyr olsun. Bu gün 14 yan var, kimi 23-ci ildi tariq deyib. Bu gün vətəlmizin güneyində və tarixı torpaqlarımızda baş verən o ayda haqqında danışmaq istəyirik. Vətəlmizin güneyindən yenən yenerinci xəbərlər almalıdır, deyəl izləyicilər. Nə baş verir? Bizdə olan məlumata görən, həbsanlarda edamlar davamidir. Hətta güneyli milli fəyallara, vəkillərə, yəni bütün İran erasında olan azaldıq isteyən insanlara təziqlər olduğu kimi bizim soydaşlarımıza da çox ciddi təziqlər, onların çərisində edamlar da var, həpsilər da var, vəkillərimiz üçlə bir şəkildə həpsedlədirlər, biz bu haqqda məlumatlayıq. Və bu proses nəyə doğru gedir, sanki tehnan rejimi bir daha bu proseslərin ayağa kalkmasına imkan verməməkdən ötürü hər şeyi göz önlə alaraq insanları edam edir. Dün biz güneyimizdən bağlı, söhbətimiz olacaq, sonra irabanla qaydış çağrışları var son günlər, on haqqda danışacaq, və və ilişimizin davamında bir cumhuriyyətimizdən bağlı son günlər səslənən fikirlərədən bir tarixçı nəzərini təqdim edəcik. Artıq bizim efirin qonalları canlı yayımdadılar, siyasətçi, tarixçı bünyamin dəmbərli, bünyamin bə qoş gördük. Və İlyar Kemrani İstanbuldan bizə qatılıb, Azərbaycan Mərkəz Partiyasının məlid, rəhbəliyində təmsil olun. İlyar bəyi qoş gördük. Salam İlyar bəyi, hər vaxtın seyr olsun. Mən də sizi və sayın, bəliyəm məlid, salamlar eləm, də də bizi izləyənləri də bir daha da salamlar eləm. Sağ olun. İlk öncə mən istəyədim ki, İlyar bəyi ilə başlayan, sünn günək də son durumdan bağlı izləyicilərimizi məlumatlandıraq, İlyar bəyi artıq hapsanların önündə izmaldığımız məlumata görə insanlar içərdə baş verən əydanlara ətrazlar eləyirlər. Nələr baş verir? O axta eşidək, sonra və iləşimizi bünyamin bəyi ilə davam ettirəcik. İlk öncə sizi eşidək, durumdan bağlı lütfen bizə izləyicilərimizi, kanalın üçü efirini, asursöz proqramını izləyicilərini məlumat verin ki, son durum nələr baş verir bugün? Günüya-Azərbaycanda və bütün İran zorafiyasında. Buyurun, İlyar bəyi. Çox sağ olasınız, bildiyiz ki, mən 4 ay, yaxın dışı İran ölkəsində və bütün zorafisində durma demədən ehtirazlar dəvam edir. Bir az əvvəlçi günlərə baxdiyimizdə az alsa da, yəni qiyabına çıxmalar az alsa da, amma o ehtirazlar zafi halində dəvam edir. Bu gün onlar məhkəmələrin qarşısına çıxma ilə və ya gecələr evlərlə şuarlar vermə ilə ya, üniversitələrdə öylencələrin ehtirazları və yaxı yabanlarda duvarları yazmalar. Və muxtəlif yerlər də ehtirazlar vardı. Haqimiyyət də hər zamanıcı çimi muxtəlif yolların al, bunun qarşısını almağa çalışdı. Son günlərdə dört dənə günahsız zamanın eydam edilməsi və özelliklə və özelliklə bunun altın çizmə lazımdı ki, bunlar bir dənə rəvişləri var və ya demiyorlar, bir şivələri var. O da vudu çub, səhər namazında bir süp namaz diyəriq. Allah və çibəl deyip, bu tarandan sonra başlayırlar emmislinci ibadət eləmək ki, bu günahsız insanları, ailəsinə xəbər vermədən öz tərəqdarların, öz yantıların böyledələrlərlərlə yıxıb, haqimiyyətə bağlı olan insanları və o qəzətəcirləri yıxıb, o insanları eydam edirlər. Və bununla da hədəkləri vudu çub, bir qərə qorxu gelsinlər ki, millət ehtiraz etməsin. Şəhət, bəzi hallarda İranda yaşayanlar bilirlər ki, haqimiyyətin bəzi basqı əmələri bir sıraların üstündə qorxu yaradır və təsir bırakır. Amma umumu halətdə millət daha eşitməz və bu işdəri də təsir alabilməz. İrandaçı ehtirazlar o qədər ciddi ki və müşraqlar o qədər ağırdı ki, millət tarəsizlikdən ehtiraz edir. Yəni, nə iş var, nə bir doğrdu üçün rifaq var, nə azadlıq var, muxtarif bəhanələrlə nə haqimiyyət o zəminəni yaradır ki, millətin haqqı, hüquqı tamamən aradan cedir. Və ruhayət olun murdiya millət ehtiraz edir. Bu İranın umumi vəziyyətidir. Cünaya Azərbaycanına gəldiğimizdə tamamən Azərbaycanın başqa yerlərindən fərq elədir. Yəni, həmi əmniyyəti cücələr çoxdur, həmi İranın kulağını bu məntəqədə başqa yerlərlərlər, bu durafta başqa yerlərlərlərlərlərlər fərq elədir. Onun da bir nədəni budur ki, haqimiyyət bilir ki, azərbaycanın başına nə oyunlar cətir edir, nə kulağınlar qurub ki, bu millət bir seri de olmuş olsa. Cücülü halətdə laf ən azır. 85-də o İran qazətəsinin suç qıdemət doğunində millət çıxiyabana çıxdı. O gün ticirat olunsa cumur islami kullə yerin üzünləsindir. Bunun üçün hər bir çüçədə əmniyyəti cücələrin çox atması, xiyabanlardan, məhəllələlərdə, xırda şəhərlərdə, çətdərdə, qışlaxlarda, obalarda. Yəni, bunun quzaharışlar biləcər ki, İran haqimiyyəti günü gününlən bu əmniyyəti cücülərin çox aldır. Və bir hali, bir mordidə deyim sizin xıtmətizəm, bu əmniyyətlərə baxmayaraq ki, İran bütün cücülərini bəhs edisindən tutmuş, spasindən tutmuş və ya əmniyyəti cücülərindən ihtilatından 16 dənə birisə ki, İran da əmniyyəti qurvələr var ki, bu məsəli inən fəaliyyət edirlər. Ham musun cücüləndirib, Azərbaycanda bütün ehtimal verir ki, hətta bir fəaliyyi ki, və ya bir insanı ki, ehtimalən ehtirazlarda şirkət eləyə, şirkət eləmədən tutuqlanıqdır. İndi ki, Cüney Azərbaycanda əksələn ailələrin şiqayətləri, o insanlar için tutuluqlar, atıq pərvəndələr var, bəzləri əlan 4 də yaxın dışı zindandadığı, eti pərvəndələrini baxmırlar, beləsi bilatəçlik və ya pərvəndəsini baxmadan orda saxlayırlar. Bəzləcdəri bir müəllumat verim ki, pərvəndə yəni dosyaları. Bə, dosyaları. Ha, o dağıt qahtaç olan dosyaları atıxalətdə devam edir. Bu, səbəb unuttu ki, ailələr günü cinindən məhcəmələrə muradətirlər və sevab almadıqları üçün daha o bir ailələr də görür deyi ki, bizim bu şaqlarımızın başına boyunlar getirlər, millətin başına boyunlar getirlər. Orda bir istəmədən bir ailələr toplantılanda etiraz modeli də olur. Amda təbii ki, hakimiyyət o basqısıncını təbam edir. Biz gələn günlərdə bir intizar görülən budur ki, daha da bundan çoxaldıcaq və millətin də bu şəra eti təhəmmün edə bilməyəcək. Yəni, indiçə alətdə baxdiyimizdə qış gelip deyib. İran bütün nəxşəsi buyudur ki, burada, yəni, İranda bir sətin qış olmayacaq, Europa belə olacaq, filan bir indi görürükçü, ən çox zorluqisi görəm İran özüdü və indiqazların kəsilməsi və havanın sorulu. Səbəv olup ki, insanlar bu, tətin duruma düşələr. Bu da belə savuşmayacaq. Bunun üçün etirazlı, biyazlı azalmış olsa, yaxın günlərdə çox almaya cədədədə, hakimiyyətin daha bundan artıq edə eləyə bilməyacaq ki, öz istədiyini dəvam edəm. Yəni, səni, müfətbəri çox uzatmayayım. Məsəlici olaraq bunu soruşma, əskələm sizdən. Yəni, sizi çox saklamayacaq, təbii ki, son məlumatları həm bir partiyə təmsid, sikim, həm bir jurnalist kimi sizdən işitmək, bizim üçün önəm dədir. Eləyər bəyi, İslamın qılabının elədi önümünə bir aydan az vaxt qalıq. Zaman-zaman, bu dəhi Fəcr dillərdə, Fəcr 10 günlüyü ərafəsində, ülkədə bir ayaqlanma olur. Həralda hakimiyyət özdə maraqlıdır ki, insanları göstərsin. Bak, nizə düşünürsünüz? Fəcr 10 günlüyü ərafəsində, ülkədə gözlənlən nədir? Sünki, məsəl, Azərbaycan izləyəcisi belə düşünür ki, artıq hakimiyyə yatırdı bu prosesləri. Sizin proqnozlarınız nədir? Və, eyni zamanda istəyərdin bir başqa sualıda, qısa olaraq buna cevab eləndən sonura, sizin bir partiyanız, xarici də fayyət göstərir, Fakifolara, mərkəzi, xarici də yerləşdi üçün deyirəm. Xarici də bu proseslə təkən necə verilir? Mən gördük ki, sizin təmsid etdiyiniz partiyada, digər xalqların, təmsid etçilərinə mən bərabəl bir bəyanat qəbul eləyibdə. Mən istəyərdin bu fəaliyyət haqqında da məlumat verəsiniz? Sani Röfət bəri, çox çözəl bir sual. Dədim ki, zahirdə və ya görüntidə belə olunur ki, bu ətirazlar yatıptı. Amma bu görülən halət idi. Bize gələn bilcilər və deməyolar ki, o məlumatlar içi və artı. Budur ki, bu rahatçılıqa tumur islami eləyə bilməz ki, bu ətirazları yatırda. Bu tumur islaminin millətə verdiyi və indi ki, halətdə bu qərə qorqu cətirdiyi bu eydanları dövdün, izre edib. Və nidə cünaxsız insanlar vardır ki, eydan mərhələsindədir. Və her cündə tumur islamdın hət bir şey bəyətdir. Ektimalən, eydan da edə bilət. Gördük ki, dört dənə eydan oluldu. Eşikdə ki, insan haqları dərinəkləri və ya siyasi cürcülər olduğu qədər o təpçini göstərə bilmədik ki, İran hakimiyyətə bunun cəri attım, oturabilər. Amma özün məcburen millətin qarşısında başəyib oturulacaq yerində. Bu halətdə bunu deyim ki, mən öncə ölmən buduçu, bəçləntin buduçu, və vizəkələn bilcilər buduçu. Bu ərəfədə e-tirazlar çox halacaq. Yəni, ən az 22 bəhmənə ki, 1 ay qalır hakimiyyət baş deyil, yalanlan olmayan iştəri özünə intisap verib ki, biz bu qədər başarılı olmuşuq, yəni, bizim ölçəmizdə inşaq vardı. Bu haləti millətə gördüyumdə, milləti bir nolqadıqlayır ki, e-tirazları devam edəcə. Bu halətdə e-tirazlar devam edəcək və ən azı bunu deməyələr ki, o İngilabın il dönümü münasibətində her zamandan çox e-tirazlar çözəc örnəcək. İçinci su alıza gəldiyinizdə bilirsiniz ki, İran ölçəsi bir çoxunluq millətlər yaşayan bir ölçədir. Bu bir zəruvətdir və vacibatlardan dışı mərkəslər və ya deməyə olacaq mərkəslər, yəni, ən İran yalnız bir millətdir və bir devlətdir düşünənlər, bir halətə, bir, yəni, belə bir dünyaya, informasiaya verirlər ki, bizim tərəftarlarımız soxtu. Hal bu üçün, içəldən su allar cəlir ki, biz nə səltenət istəyirik, nə şəikh istəyirik, nə ləhbəndir, demokrasını və bərabərli istəyirik. Bunu görürsədir ki, millətlərin, yəni, o millətlər içi öz müqətləratını təyin eləmə, zibhəsində fəaliyyət eləyirlər, bunların fəaliyyət etmələri və bunların proqramları üzətsxal. Bu halətdə bizim partıda, və bəşqə Azərbaycan Partiləri də vardır ki, o birli millətlərindən bərabər bu məsələni İranda ki, yaşayan millətlərə və dünyada kama oyununa, bu türkədə bilə dəyirlər, əfqar umumiyə. Bunu görürsətdin ki, görürsət edirlər ki, eşihte bəyəz mediaların cursəsindən, bəyəz düşüncələr, yəni, o atıxtas deyin pəhləvinə və başqa cumulxah düşüncəsində olanlar var ki, isərdə heç bir paygaxlar yoxdur. Bunu önə çıxartmaları və cündəməcədirmərin təsiri yoxdur. Yəni bu brizib, hədə, millətlər qeyri farz millətlərin faaliyyətləri də vardı, insizamlı halətdə, olar şəhət təkdəşinə faaliyyət edirlər, amma burda ki, millətlər bircə bütün ərab olsun, bərislar olsun, türklər olsun, türkmənlər olsun, cilətlər olsun. Olarla bircə faaliyyət göstərir və bunun da üzətxanı 4 çumundan öncə 800 partiya bir araya cəri, həm ıranda ki, o əydamları məhcum elə deyi və həm əydirazların dəvamini və millətlərin həxləri və hubuqlarından tifa etmək üçün bir beyanatlar yaydırlar. Çox sağ olun. Çox təşəkür edəm, Biliyəl Bey. Bəri, bərym bugün bir ədini gərəndici xəbər aldım İstanbul'dan. İstanbul'da mən də Tandıqım, Güneyli Milli Faal 6 ay muradlı, Murtaza Muradpur kim mən tanirəm onu? Vakti də həbisti olmasının acı qeylan etməsini və sonradan cəlaya və etən olub, ələ sizlərləm bərabər ülkədən ismansının mən izləmişəm, şahidiyem. Sanki Türkiyə hükumət onun qarşını ona oturun, yəni, Türkiyələ qalmasıyla bağlı və problemlər açıq. Mən niyə görə bu məsəriyyə toxundun? Bu əvvala bizim soydaşlıl borzumuzdur. Zaman-zaman bizdə Azərbaycanda da, Güneyli Faallara sahip çıxmadıq, sonuzda gördük nə başverdi. Azərbaycana Güneyli Milli Faal gelip yer tapmadıq qalmalar, sənət problemi oldu, yaşam problemi oldu, biz sahib çıxabilmədi. Çünki bizim əlmizdə bir şey yoxdur, çövbət dövlətdən gedir. Amma hər hansı bir digər qaqlardan olanlar geldi, əlinin parasından burada pul qazandıq, para qazandıq. Mən burada Türkiyə hükumət nə müraciət eləmək istirən, baxın, bugün İran'da ədamlar gedir. Güneyli Faallarımızı İran'a departasiya etmək, bu artı bir ilkiləfə deyir. Bir ilkiləfə bu məsələlə nə bağlı ciddi problemlər oldu. Onları ölmət tərk etməktir, eydəma, eydəm kötü ilə sürükləməktir. Ona görə, gəl bundan bağlı məlumatız varsa eləyər bəyi, sizi eşirilək, sonra sizinle ayrıla. Çox sorun, bəlməm, bu günləyəm sayın 6 ay bəyləndə danışdım. Yəni, bu özünlə də danışdım. Sorunu həlloluma mərhələsində, yəni, o sözü içində eləyiklər ki, biz sizi çox ehtimal hiport etməyək. Və bilirsiniz ki, iş iznindən dolayı, Sayın Murat Fıruq burada iş yerində öz dediyinə görəmələyəm, öz verdiyi bilciyə görəm. Bir ayrı insanlarla ıxtılaqları çıxıttı, karakolam radisə edəndən sonra, bilirsiniz ki, burada yaman siz dediyiz korisələrdir. Və son günlərdə, o insanlar ki, qabaqda turisti, halətlərin icamətlərin uzaqtabilirdilər, indi bir sorun onlara sorun yaradıq. Və bunların da iqamətli olmadığı üçün, pəlvəndəsi və dosyası karakolda dəvam edir. Son bilcilər buduçu, yaxın günlərdə, yəni, sabahya bir üçün azatlıqa bırakılacaq və bunun dosyası yenidən bakılacaq, iğnana deport olunmasın, çox görmirlər. Və bizim də arzımız buduçu, ən azı günəlilərə, burdakı o görüntilən, o baxışları olunmasın. Bir insan çətmişdə və indi ki, halətlə, özəldür ki, onlar ki, oradan mənz buğru qaqtıb kəliblər bura və burda qaliyyət edirlər, əli İranın çirkin əmallarının qarşısında, cətisələr İtəriyə nə, üz və üz nə qarşılaşacaq da, özəldür ki, bir Azərbaycanlılara İran haçimiyyətini də bakır. Bunun üçün, bunda bir az diqqətti olması lazımdır. Söyhət bəzən də, sonra da biz görüroxcudur. İndi yə qədər, heç bir cüneyilini, bu insaflan və ədalətlə danışmamız lazımdır. Heç bir cüneyilini, nə Azərbaycan dövləti və nə Türkiyə dövləti deport eləmiyətdir. Bundan da bu üzədə, intizanımızda ilə budu və bizim dələtlərincə də yaraşanda buduçu deport eləməzdir. Bir sıra qanunu mərhələlər vardı ki, hər ölkədə yaşayır, onu röyət etməsin lazımdır. Bunlar da bir az irfaq qarıl olsaq ya, bir az deməyənlər ki, öz və bir millətdən oludurunuz üçün. Röyət olunsa, hət bir soru onun çıxmaz. Bizdə bu qardaşımıza tizdiyirən azablıq, istəyirik və inşallah da, verdihləri söz və dedihləri əsasda, yaxıncında sabaq bir suyunu ağıza duradı. İndi ki, halibdə son məlumat buduçu, qayet hana, qaraq olunan aparıqlar tuzlada, tuzlada bir bəxşətçi orada ki, delir ki, həsəzi, pərbəndələri, dosyası, məhşəmiye cəndərəcəyik ya, çötü darısına cəndərəcək. Bu mərhələdə ki, həmi yaxçılığı da buduçu insan cöz altında da ısaxlanılsa da, ictibat qura bilirsən hər zaman ki, nə durumdasan, nə vəziyyəttəsən, bu İrançın bir ölkədə mühaladdandır ki, və dostlarımız da üçün eş edildikdir, bu xəbəri buradan onun için deyiləmciyim. Bu təbii idi ki, bir insan bağızlaşda və ya cöz altında ictibat quru dancub və öz durumunu anlatabilər. Və s. murat burada bu halətdədir, inşallah tezdi inəm azat qədərək. Hə, bizim də istədiyim zələ budu, çox təşəkürəyirəm və ümidi edirəm ki, Türkiye bizim üçün vətəndi, mən heç Azarbaycanda yaşadığım hissləri, Bahçıda yaşadığım hissləri İstanbulda da yaşayıram, Niziki Təbrizdə deyə yaşamışam. Ona görə, bizim də gözləntlərimiz budu, Türkiye ictimatindən, Türkiye'dən. Çox təşəkürəyirəm, İlyar Bəyq, bünyamın bəylə davam iləciyi, size minnətdə aram ilə biləm. Teşəkürəyirəm, yaxşı yayınlar varlasız, akşamı seyirəsə. Təşəkürəyirəm, sağolun. Bünyamın bəyq, bir daha hoş gördüksiniz. Bünyamın bəylə ölçə problemləri, güne ilə bağlı deyəcəyiniz varsa, aləbəniniz varsa, elə güne ilə davam iləyi, sonra ilə bana qaydişlən bağlı son günlər səslənə fikirlərə də sizin fikirinizi eşitməyə mara aldım, əmir. Səsasın lütfen, səs bağlıdır sizdə. Açsın zəhəmət omuz səsi, gün baxıram məndə səs bağlı deyir, sizdən bağlanın. Bizdə zəhəmət omuzsuz baxın. Açıldı, açıldı, buyrun. Ruhət bəyi, sizi də salamlayıram. Çamrəm bəyi ayrıldı, Çamrəm bəyi də salamlayıram. Bütün izləyizlərimizi güncə səkələnmiş soydaşlarınızı sayılamlayıram. Azərbaycanın azaklığı və bütövlüyü uğrunda zanlı qurbanı verən şəhətlərimiz var, onları rəhmətlə, sayıqıyla nanıran, qəpsi de olanlarımız var, Allah qaqlarını açsın, bugün meydanlarda olanlarımız var, kanrı onlara qərdə yardım çox. Günəyələn bağlı ki, məsələni istəyirəm deyim. Buyrun. Bir insüldü ki, Çamrəm bəyi daha doğrusu, Elyar bəyi. Elyar bəyi orda nəm bağlı keniş bilgi verdi. Mən istəyirəm bir məsələni deyim ki, 1976-in zildə, Mazaristan'da, o zaman, sosialist birliyindən çıxmaq istə bilər, varşa vaət ifaqindən çıxmaq istə bilər, amma əsəsəri, Mazaristanı qan içində boqdur. Təsəbür eləyən ki, orda bir nəsəyi lo mübarizə davam elədi, hətta bir nəsəl gün orda hakimiyyət tamam ilə xalqın əlində oldu, amma buna baxmayaraq Mazarlar qan içində boqdur. Nədən? Çünki o zaman, dünya onlara dəstək vermədi və yaxud təh qaldırlar. Amma 1988-dən başlayan halk ədə çatı və yaxud məsələni qasma meyilləri, əsəsərinin dağılmasına gətirib çıxaktır. Nədən? Çünki 15 müddəfəq resul qanını demək olar ki, ək səriyyətində, Azərbaycan'da üç balkıq resul qasında, Ukrayna'da, Maldava'da, Küzdüsdənda, demək olar ki, Rusya'nın özündə, eyni zamanda deyək ki, mərşəz asya resulqalarında, ortaz ya resulqalarında mərşəzdən qasma və müstəqirlik mübalizası başladı. Bunlardan bərabər çetmiş sosialist birliğində, varışaba ictirqaqına dağıl olan ölkələrdə sosializmin birliğindən, varışaba ictirqaqından çıxma meyilləri küzdəndi və əsəsərinin küzüq çatmadı ki, diya işin Mazaristan'da, əllə 6-ci ildə elədiyi, Hərəcəti, Sərisəni Səhki, Sərisəni 99-90-91-ci ildə, 15 ildə bu resulqalarda və yaxud sosialist birliğində dağıl olan ölkələrdə o cümlədən də Mazaristan'da tərkələriləksin. Burada məsələnin ən önəmdisi o ildə ki, əgər Mazaristan əllə 6-ci ildə təhlənmişsə, burada yenə qanisində boğmağa sağlışlı balkik resulqalarında deyələdi, Gürsünanda deyələdi, Azərbaycanda da Yerimiyan var, qırğınları törəkti, amma bir şey ənail olabilmədi. Cünki, dediğim kimi, bu resulqalar bir deyildi, iki deyildi, güvvələri parçalanmış deyə, bunu davam eləmək mümkün deyildi. Bunu niyə dedim? İran deyini vəzəkdərdir. 2005-2006-ci ildə ço azəbazanları təhqir eləmişdilər, dilimizi təhqir eləmişdilər. Güneydə soydaşlarımız başladı o proseslərə, etirazlara. O zaman görürsünüz, qanisində boğdular. Və yaxud, 2019-ci ildə orada enerji-daxşi izlanın qiymətinin qaqması ilə bütün qiymətlər qaqdı və yenə qanisində boğdular. Orada, resmi rəqəmlərə dürə 200 nəfər öldü, qeyri resmi rəqəmlərə dürə 2000 nə artıq insan qətləyə etirildi. Amma bu gün niyə İran bunu eyləyə bilmir? Həmi, daxil də bütün şəhərlərdə bütün etnik, qurupla etnik çöçənə sahib toplumlarda bu proses başlayıb, həm də deyilmək beynafat dəstək var. Ona görə də İranın bu gün o məsələlələrdə əhalini qanisində boğması mümkün deyil. Bunun içindiz bir səbəb oldu ki, artıq burada bir nəsə proses kedir. Haçimiyyət daxili proses kedir. Həmi haçimiyyət uğrunda proses kedir. Həmi federalizm uğrunda proses kedir. Həm də müstəqirli uğrunda. Bəz çöklumlar öz müstəqirliklərin əldə eləmək üçün mübariza farılla. Bunlardan bərabər bir də insan haqları uğrunda mübariza var şeyin. Bu insan haqları mübariza də bütün dünyanın diqqətmək şəhzindədir. Bunlardan önəmlisi də əhalinin sosial durumunun ağır olmasıdır. İqtisadi vəliyyətin ağır olmasıdır. Bunların niyə dedin? Bu içindiz səbəb diki isər haçimiyyət uğrunda mübariza aparanlar, isər haçimiyyət daxili mübariza aparanlar. Anlayılla ki, əgər burada bir səhçiddi yaransa, iran rejimi, sabiddi yara da bilsə, bu prosesdə əlu olanların hər birini bərabazı köyrdürür. Ona görə də bu prosesini artıq səncimə ehtimalı yoxdur. Həmin adamlar haçimiyyət uğrunda mübariza aparanlar, haçimiyyət daxili mübariza deştirət çəliyənlər, ətnik məsələlələrləmdən bağlı çıxı şeyləyənlər. Maksim dəri dəsə alışacaqca bu proseslər sonuz vəlisin ki, bu dün 4-6 nəfərdiyə çıttar ağaqasına gedirse, saba 6.000-60.000 adam dar ağaqasına getməsin. Nəzə ki, 47. ildə bizim şəvəri hər açıqdımdan sonra, nəzə ki, kütləvi ədamlar olundu. İndi də, əgər bu proseslər səncisə kütləvi ədamlar olacaq, buna görə də bu proseslər varmağı olanların hər birini bu prosesini yaxmasına imkan verməsin. Və içindiz məsələ, o idi ki, Iranda artıq bir nəsə güvvə var da, yəni, hamı bilir, mərkərslər var, fədəralislər var, bil də istiqlalçılar var. Təbək ki, bu düncü proseslər, bunların hamısı artıq rejimin, ələhinə deyə hamısı birlikdə iştirak eləyi. Amma rejim yıxılamdan sonra artıq məsəllər müxtalıq hər öz yoluyla gədəcək. Müsəl üçün, fədəralislər, Iranın fədəralism olmasına çalışacaq, istiqlalsılar, öz toplumlarının istiqlalını əldə eləməyə çalışacaqlar, mərkərslər də çalışacaq ki, bunların həs birini kenara qoymasınlar, o mərkərsə açımiyatın təhsinin də saklasınlar. Və mən güman eləyiləm ki, bu rejimə qarşimi varizə, bu elin sonu olmasa da, gələninin ortasına qədər yəkünlaşacaq. Azərbazanın qüzeyində də təhminən belə olduk. Səlçən səhkizinci ildə başlayan mübarizə, 91-ci ildə artıq yəkünlaşacaq. 91-ci ildin ortalarında artıq azərbazan demiyorlar ki, səlfələməsim avqustun 30 oydu ya 30-unda müxtəqlilət bəyanın aməsi qəbul olun. 30 avqustun? Ha, 30 avqustun. Olabilər rəqəmlər birə səlfəli. 2-i yarım təhminənin səhkli, 2-i, 3-i yarım. Həməndi düşünüləm ki, bizdə də elə olacaq. Daha doğrusu iranda də elə olacaq. 2-i, 2-i yarma 3-i ilə bu məsələ yəkünlaşacaq və ondan sonra artıq dediğimiz federalistlərin, mərkəlisələrin və istiqlasıların mübarizəsi başlayacaq. Qatırladım ki, buyun Almanya-da da, irandaki etirazlara təsdəv üçün mütiklək çesirilir. Kələ, şimdi azəbacandan bağlı, azəbacandan dövləti ilə bağlı. Buyrun, nə məsələ? Sön günlər örmətli bünyamın bəyi. Gündəmdə olan məsələrdən bir də iravana qaydış məsələridir. Yəni, açıdımın biraz skeptik baxram bu məsələrə. Bəki de haklı yəni, bəki de aqsız da olabilərəm. Sizin ən də bunu tartışabilər, müzakə edəyə bilərik. Sövbət nədən gedir? Azərbaycanda riyal olaraq qarabağlı sohcidli problemlər var. Bizim deyür ərazimiz olan xan kəndi və diya xocavət, xocavət, aqdərə, ərmən Rus şiqalımdadır, bunu açıq etraf edəmək lazımdır. Laçının yarısı Rusların nəzarətindədir. Və həmin nəzarət edilən bölgədən qarabağa ərmənlər üçün hər şeyi taşınır. Belə bir halda Azərbaycan prezidenti mətəqdir edirəm güneye dəstək verməsin. Bir tərəftən, güneye dəstək verir. Sonra, güney məsələsi, biraz səngin kimi iravan məsələsi ortaya gəlir və yenidən cumhuriyyət qurusularımıza qarşı, yenidən iravanın verildi, verildilər kimi belə bir ifadə və bəzi o tətikdə dayanan saxda müxalifətçilərdə onlara qoşdurlar, ki, hə, belə oldu bağışlanma səhvidi ve regionçu qafalı insanlardan sövdəkidir. Sanki, ölkədə bu problemləri sadalamaqla, qarabaqla bağlı problemləri unutturmağa da çalışırlar. Mən istəyərdən, bunlara bir kompleks şəkidində yanaşaq. Güney Azərbaycan məsələsi iravana qayıdır və cumhuriyyətimize növbətli qarşı növbət qələzdir. İstiyərdən, bu haqda həm bir siyasət kimi, həm bir tarixisi kimi simkilərincə işidək. Ürfət bəy, mən burada bir şey deyim, mən her zaman mən tarixisi kimi təqmil ilə mən tarixisi deyiləm. Mən düzdə etnografiyadan müdafiə işi yazmışam son mərhələdədə, məhələ son mərhələcə işidədə. Bütün tarixi belə işlərimizdən bağlı mövqey bildirmişsiniz, ona görə deyir. Belə, belə, belə. Yəni, bu, istirəm, yəni, mənim su xoşdur, amma izləclərimiz... Buyurun, buyurun, tamam eləyin, tamam mövzudan çıxın ya, buyurun, başlayın. Mənə cələk konkret məsələliyə, mən sizindir dədir ki, təqdir eləyirəm. Mən də təqdir eləyirəm ki, Azərbaycan presidenti, Azərbaycanın bütövlüğünə bağlı fikirlər deyir, Azərbaycanın bütövlüğünə bağlı diya ki, məlyən adımlar atılır və məlyən diya ki, proqramlar işləmir. Bəzən görürsüz bunu biraz diplomatik forma deyilirlər, bəzən isə konkret adımlarına. İslənilən formada təqdir ollandıq, qəbul ollandıq, bəyənləndir. Burada bir nəsə məsələ var. Birincisi odur ki, prezident sayfələ, məsələn, 2005-ci ildə edir. Dünya Azərbaycanlılarının qurulta önündə ilhəməliyəv dədir ki, mən əldı milyonun prezidentiyəm. Əər, dünya Azərbaycanlılarının qurulta önündə mən əldə milyonun prezidentiyəm deyir isə, təbii ki, bu söz olaraq qalmamalı, bu söz həyata kesilməlidir, bu söz real həyətli öz açısını taqmaladır. Onun üçün də bağlıdımları mən normal, təbii qəbul edir. Yəni, həməliyə fərdəfə deyik ki, biz sözümüz imzamızdı və sıkışında bunu deyibsə, həyata da öz həliyyətində də bunu orkiyə qoymalıdır. Ona görə də bunu təbii qəbul edir. Yəni, bu birinci tərəfi, üçinci tərəfi, bu hakimiyyətdə hərislih, həris olmayan adamın hakimiyyət haqqı yoxdur. Mən bu dürdür şimdi. Yəni, tariqdə bir zənəfər hakim hökumdar yoxdur ki, o hakimiyyətini daha geniş ərazilərə yaymaq mövqeyində olmasın. Üstə cələk, Azərbaycan dövlətsili ənənələri baxımından bu daha təbii idi. Çünki, Azərbaycanın tariqi dövlətlərin də ərazisi milyon kvadrat kilometrlərinə ölçülür. İster qaraq oyunuda, ister ahq oyunuda, ister səfəbirlərdə, ister əfşarlarda, ister qazarlarda. Hətta əfşarlarda təxminən 4 milyon, 6 milyon arası. Bu, şimdi təbii ki, bizim onu özür hesaqlamalım, çanımız yoxdur. Amma təxminən 4 milyon kvadrat kilometridən böyüdür. Bəz mütəxəsləq deyir 6 milyon kvadrat kilometridə əfşarlarda nərazisi. Yəni, bir haçimin, bir höçümdarın haçimiyyət hərislərinin olmaması onun haçim olabilməməsi deməkdir. Mən buzür qəbul eləyirəm. Bu baxımdan da ilham əliyəvin böyü Azərbaycan haqqında fəaliyyət edir. Küçür deməsini mən normal qəbul eləyirəm və deməməsinə anormal qəbul eləyirəm. Dəyəməsən, mən deyərim ki, bu adamla haçimiyyət imkanı yoxdur. İlam əliyim, böyü Azərbaycan haqqında nə deyip ki, Büliamün Bəyik? Böyü Azərbaycan haqqında ilk sözlə o, ki, mən 50 milyonun prezidentiyyəm. Ondan sonra da, son əzdir, güny Azərbaycanlılar, gəldilər Bacıya. Bacıda onlara migrasiya oturun vermədi, sonra da məzburoldular, gürcüsən yol ilə qarşıdılar Türkiye. Bu məsələ burada bağlandı. Son açıqlaması da bu idi ki, güny Azərbaycan da bizim sözləşlərimizi təhsil yüqları pozdurdu. Da çox uğurlu açıqlamadı, mən de bunu dəstəklirəm. Amma böyü Azərbaycanla bağlı nə deyip, mən onu istəyədim sizdən işidə. Bakın, Rüfət bəyi, mən biraz bundan qabaq edin ki, bəz əhallarda diplomatik dilinən, bəz əhallarda konkret adımınan. Müsəl üçün, mən konkret deyim, prezident bir nəsədəfə təhsil edil ki, biz tarixi torqbaqlarımıza qaydazı yıq. Bunu aç səhmədən deyir. Bu tarixi torqbaqlarımız harada onun hamsına ait mən elə bilcəm. Və yaxud, diya ki, son çıxışlarında bu bir nəsədəfə dedik ki, Azərbaycana, hər hansı bir, diya ki, Azərbaycana qarşıda, hər hansı bir adıma biz qətli zahad verəcik və öz hədəklərimizə də çaqazıq. Mən elə biləm, bunlar diplomatik dilindən de olsa ziddi adımlardırlar, ziddi fikirlərdirlar. Dicər fərəfdən, Rüfət bəyi deməli, Künay Azərbaycana nəm bağlı orda ki, soydaşlarımızın dilinin, mədəniyyətinin və yaxud, diya ki, varlığının qorunması nəm bağlı deyiləmçilərin özü, mən elə biləm ki, bu bütün Azərbaycana mübarizəsə nə ziddi bir dəstəkdir. Mən qızır düşünürəm. Və üstə cələk dediyim kimin, təbək ki, haçimlər, höçümlərlər bütün qulanlarına asibortya qoymurlar, səcəz olaraq normal bir şeydir ki, diplomatik formada təbliğ eləyirlər və lazım olanda da konkret adımları hatırlar. Mən cuman eləyəm ki, Azərbaycana dövlətə də bu adımları zamanında afəzaq. İndi cələk qərbə Azərbaycana qayrı dəşiləm bağlı. Mən də sizləm təxminən eyni fikirləyəm. Mən düşünürəm ki, bu dəqə qərbə Azərbaycana yaşamış soydaşlarımızın qayrıqması məsələsə gündəmdədir. Onun özü bir siyasi basqıdır. Onun özü həm Ermenistanı, misal üçün bir adımda olsa geriz səsilməyə vadar eləməkdir. Həm də ki, elə irhamın özünə bir mesajdır ki, biz bu gün qərbə Azərbaycana zəhəftə oları deyir isə növbətə abdım sizsiz. Yəni, bizdən doğru yola kedi. Üçüncü bir məsələ, mən elə biləm ki, bunun özü bu qərbə Azərbaycana məsələsinin gündəmə cətirilməsi sadezə qərbə Azərbaycana yox. Bizim tarixi torpaqlarımız işxal altında olduq, ticəd dövlətdə rədən bir sərtə. Elə bir ruhu şəhəmin özüdə daxılı olmaqına. Yəni, necə olabilər ki, dərbət də tarixi torpaqımızdır, iravanda. Iravan haqqında deyirik, biz dərbət haqqında hest düşünmürüyün ya borçalı haqqında hest düşünmürüyün. Bu, müəntəqə sığan bir şey deyir. Amma bu, deydiyim ki, bu, diplomatik bir cədişdir. President bunu, bunu bu adımı atır və mən düşünüləm ki, bizim əhalimizin konkret orqa qaətmasından soqb siyasi altında. İçinci, onların orqa qaətmasına gələndə mən əvvəllər də çıxışəliyik demişəm ki, bəli, biz qərbə azərbaycana mütləq və mütləq qaydazıq. Amma, əhalimiz qaydazıq və ermənlərin diya ki, demografik baxımından o qədədə patensiyalları yoxdur, perspektivləri yoxdur. Amma biz demografik baxımından çox ciddi artılımız var və patensiyalımız, perspektivimiz var. Orda sayüstünlüğündə el də eləyə biləzik. Amma ermənlistan dövlətdə adını dələşmək, mən düşünüləm ki, bu beləz baş vermiyədir. Diyə ki, türk dövlətdə olar, İçinci dəli, dövlətdəlik türk dəli olar. Yaxın, diyə ki, konsursiyasında əsas etnik varlıqlardan biri tüşlər kimi göstərlə, amma dövlətdən adının dələşdirilməsin, mənəm üçün beləz inandırıza gəlmək. Təşəkkürlər bünyamin bəq. Dəli səlikcələr nəzələn çatdırram ki, bizim hal azırda ifrimizdə siyasətçi, müstəki siyasətçi bünyamin dən bəlidir. Biz bünyazarbaycanından başladık, indi irabanla bağlı çövbətimizi davmettirik. Niyə, bizim üçün gəlçəydən, mütevazarbaycan bir diləkdir, bir istəkdir, bir həyat anlamadır. Amma ona necə getməliyik? Bizim soydaşlarımızın mən qırtdır günüc savaşta daha ürmətli bünyamin bəq. Bir dəyəli dostlardan birinə bununla bağlı mübahisəm oldu ki, bizim zəngəzürə qayıtmamızdan ölçü nə etməliyik? O, dedik ki, bütün elmənləri çürüyüb, atmalıyıb, o bir dərək. Hansı tərəfə, ərmənsdən rahisi sinələ, qeyr. Ərmənsdən rahisi də bizim tariq torqaqlarımızdır. Yəni, bu məsələdə sizdən razıyım, difomatik dil başqadır, hər bir dil başqadır. Amma bir də var, riyallıqlar. Mən istəyirəm bu məsələlə nə bağlı, çox ciddi müvqey qoysun, hakimiyyət tərəfindən, prezident tərəfindən. Amma bir də riyallıqlar var. Amma müvqey qoyacağımsa sona qədər davam etməliyəm, müvqeydə davamlı, siyasətəmdə davamlıdır. Və məni narahat iliyən məqam, bu iravan məsələsi hər dəfə gündəmə gələndə, bir də bütün müryət qurzularımızdan bağlı, ortaya çıxan, bu qərəzlərdir. Bu hardan bir mələli ortaya sırr, bundan bağlı, tanınmış alimlərimizin çox əsaslı bir fikirlər var. İravan niyə verildi, o dönəmin şərtləri neydi? Bünyamin bəyi deyirmənin tarqisi deyilə, amma kifayet qədər tarqıyı biləyə malikdir və bu saydə Bünyamin bəyin yaslarını da görmüş. Bak, istəyərdim ki, niyə iravana qaydış məsələsi gündəmə gələndə illah ki, mütləq qurzularımızdan bağlı da o ədalətsiz müvqey ortaya çıxan alırsa? Bu nə də Bünyamin bəyi? Rüfət bəyi burda belə də, bu hakimiyyətin ən pis keyfiyyətlərindən biri odur ki, hər şeyi manakoliya almak istəyir. İqtisəliyətləri nələm, təhsəliyi nələm, başqa məsələlələri manakoliya alıb, bir əs tarifimizi də manakoliyasını almak istəyir. Birinci, budur əsas səbət. Yəni ki, maksyum dərəcədə çalışırlar ki, bu hakimiyyət çalışır ki, tarifdə özrolunu daha çox qabatsın. Bu hakimiyyətin, süləmən, biz iki dəfə çıxşımda də deməcəm, bütöv azəbacan məsələsini, yaxud günəy azəbacan məsələsini, həll eləyən islənilən bir adam azəbacan tarixində kimliyindən asılı olmayaraq. Azəbacanın tarixi höçümdarları ilə eni səviyyədə kuracaq. O cümlədən, biz istəsəkdə, istəməsəkdə, sevsəkdə, sevməsəkdə, Şah-i İsmailin an, uzun həsəndən, Nadir Şəəhəfşarın an, Aga Məmməd Şahqazarın an, Məmmədəm rəsudu adəinən, əbul fəzəlisi bərinən, hejdərəliyəmdən bir sırada kuracaq. Biz istəsəkdə belə olacaq, istəməsəkdə. Bütöv azəbacan məsələsini, kim həll eləsək, eləsək bu azəbacan tarixində o sırada kuracaq. Amma bunu bilmədən yaxud, bunu bilə bilə, digərlərinin haqqını danmaq, digərlərinin əməni kesilmək, bu çox yalmış yoldur. Bu birinzi tərəfi. İkinzi tərəfi, bilirsiniz, bu, mən bir nəsələfə əbul fəz bərinən, baxılı fikirlər ortaya atılanda demişəm, bu azəbacanın 10 minlərinən, 100 minlərinən kənsiliyində, kənsiliyini inzidir və bu sözlək, kənsilihtə hakimiyyətə qarşı bir qırıxlı, hakimiyyətə qarşı bir inzihliyə, hakimiyyətə qarşı bir etiraz yaradı. Bu işlərə kekməmək lazımdır. Bu işlər azəbacanın dövlətsiliyinin bir dövləşməsində, azəbacan dövlətsiliyin məhşəmlənməsində xidmət eləmir. Üsüncü bir tərəfədən, bilirsiniz, bu günlə, 1918-ci dində ilə baxmaq çox asandı. Dimet vermək çox asandı. Amma ədalətli qeymətlolar mı? Xeyr. Doğru qeymətlolar mı? Doğru yanaşmalar mı? Xeyr. Baxın, bu gün əbulfəz əsibəyi günə yıllar ki, hakimiyyəti saklayan madı və yaxud bir ildə gördə işlər azıdır, daha çox işlər məli idi. Mən niye əbulfəz əsibəyi deyirəm? Gələcəm mənmədəmi rətulzada cilə. Zümriyyət quruzularınıza. əbulfəz əsibəyi hakimiyyətə cələndə, Azərbaycanın nə qədər milli qadrı varıdır? 30 ildi bu hakimiyyət həllə də 5-ci kalonları təmziləyip kurtara bilmir. əgər 30 ildətində bu hakimiyyət 5-ci kalonları təmziləyip kurtara bilmirsə. əbulfəz əsibəyi hakimiyyətə cələndə milli qadrlar yoxudur. Həkimiyyətə cələndərin hamısı təzürvəsiz idi. Həkimiyyətə cələndərin hamısı yəni, diya ki, bu 5-ci kalonların hər bir nazirlikdə də, bütün nazirlikləri dəşə biləcək qadrımız, imkanlarımız yoxudur. Nazirli dəşirdik, yaxud nazir mavinli dəşirdik, olan qadrlar qalırdı yerində. Hamısı bunların əhatəsində bu qadrlar nezə işləyə bilərdik? Nezəm? Diya ki, Azərbaycan'a ondan daha artıq xidmət eləyə bilərdik. 30 il bu hakimiyyətin eləyə bilmədiyini, bu hakimiyyət hansı haqqından bir illi Azərbəz eləsi və hakimiyyətindən tələb edin. Eyni məsələlələrdə gəlirək zümhüriyyət quruzularımıza. Zümhüriyyət quruzularımızla bağlı deyim, Mənmədəmin Rasul Zadə Azərbaycan kənsilindən müradiyyətində nə deyir? Deyir ki, biz yoxdan bir varlığı, ideal bir rəmzi, bir bayrağı yarattıq. Yoxdan yarattıq bunu. Yoxdan bir ideal rəmzi yaradanları biz hansı haqqından ittiham eləyirik. Taqq zümriyyətinin yarattığı 114.000 km ərazimizi 70 yıllik Sövvət dövründə bıcaldı çıxdı 76.000 km. 70 yildən sonra biz bunu 20 faizində ərmənlər işxalı elə deyir. Və biz 30 yıl sonra onu bərpə elə yə bilir. Hə, 66.000 km bərpə elə deyir. 30 yıl sonra əndə hansı haqqından biz zümriyyət quruzularımızı ittiham eləyirik. İçinizi bir məsələ, nə qədər qadırımız varıdır? 30-35 nəfər qadırından biz dövlək qurdu. Harda dövləti qurdu. Bəlki, Azərbaycan ərazisində qurdu. Xeyyir. Yəni, bilirsiniz, bu gündən baxıb onları ittiham eləməyəm o qədər asandı ki. Amma bu ittihamlar ədaləhli deyir və Azərbaycan cənsliyində, bu gündür ki, Azərbaycan cənsliyində bu ittihamları səsləndirənlərə hürmə, rəqbət qazandırmır. Azərbaycan dövlətsiliyinin dövləşməsində və qurdunməsində xidmət eləmir bu ittihamlar. İçinizi bir tərəklən. Aqıq bu ittihamlarla bağlı dəfələrlə deyilip irabanın verilməsi ilə bağlı ki, Osmanlı deyirdi ki, Azərbaycanın yolu irabanından kəsi. Yəni, bu nə deməkdir? Sizin kəsəndə kanalında, sizin ahb kanalında verilişlə də siz səsləndirdiniz. Hə deməli, o dövürdə, o dövürdə, yəni, beynəxək küzlər mütləq elməni dövlətinin qurulması üçün çalışırdılar. Bu elməni dövlətinin qurulmasını əsas yəni, Osmanlı imperiyasının ərazisində qurmağa çalışırdılar. Osmanlı imperiyası məyən uğurlar əldə elədiyi, öz torpaqları məyən qədər əzad elədi və eyni zamanda Rusya də cədən vətəndaş müharibəsi və yaxud diya ki, sosialist inglavının bəlşeviklərinin qalip cəlməsi, bəlşeviklərinin diya ki, özlərinə dost axtarması, bəlşeviklərinin öz güvvələrinini, əlavə, parçalamaması üçün hürçə torpaqlarından imtünə eləməsi nə, Osmanlı torpaqlarından imtünə eləməsi nə, elməni dövlətinin Osmanlı torpaqlarında ərasində qurulması də yandırıldı. Yə, o dövlət Osmanlı ərasində qurulmalıydı, yaxud da başqa bir kürkün ərasində, o zaman Osmanlı öz ərasində qurulmamak üçün, azibəcən ərasindən verilməsini tələb elədi. Bu tarxıq faqları bilə bilə, zümriyyət quruzularımızı iddiam eləmək, ən azından insafsızlıq de, ən azından qərəzsilikdir. Hardan doğurdu? Büyüyəmin bəhardan doğur. Dedim aqə, burada bir nəsə məsələ var, bilinizsin, mana polisi dikləndir. Yəni, tariqda çalışırlar, köz rovlarını, omsu da sizin rovunuz var, sizin rovunuzu kimsə dananmaz. Amma bunu ələbə başqalarının rovunu kesilmə edən eləmək yalmış yoldur. Bakın, ilham əlivin bir çıxışı inan, güney azibəzanın bütün şəhərlərində ilham əlivin şəkirlər paylaşdırılır, yapışdırılır. Bu, bu uğurla, bu uğur olan yerdə nə ələbə şeyləri ehtiyac olsun? Və indi siz dediyiz şimdi sağda müxalifətsilər yaxud alim olanlar, ilham əlivin bir fikir dedir, onun müdlət dəstəkləmək, bunun özü anlaşılmaz yalmış yoldur. Mən heydər əliyəf, Naxsıvan aliməlisində sesiləndə mən çıxı şeylərdir. Mən heydər əliyəvin sesilməsinin əliyyərin üçün üçün, mən o zaman bizim heydər əliyəvə səhəmini sevgimiz vardı və biz istəmirdik ki, heydər əliyəvi misal üçün də bu komünistlər istəmirdik ki, seslərinlər. Komünistlərinin əksəriyyətini biz maxşunlarda cətirin bir şey, bir bilcətirin bir şey. Mən o zaman çıxı şeylərdin, gəlirim ki, biz heydər əliyəv də niyə əliyyə nasın, dedim üçün biz bu komünistlər gələrinə, səhəbi gələnə, təhvi prinsbi ilə hərə çətəliyyirlər. Yəni, bu gün sizi biz komünistləri məzbur eləmişik gəliblər, bunlar auz işləyirlər, amma üçünlən sonra, sizə qarşı bunlar buzür reakseverəcələr. Eyni şeylər indi biz onların biz hətda hətda biz mütevazə bəlcanı qurşaq belə onlara iraq tutma xaqqımız yoxdur. Çünki onlar yoxdan var elədi onu. Bünəmin bəy, burda yeri gəlmişiyən bir haşiyyət çıxım. Bayaqları, siz heydər əliyyəv əliyyin olduğumuzu indi qeydələdiyiz. Amma bayaq, bazar bəlcanı, heydər əliyyəvi yox. Heydər əliyyəvin səsilməsin əliyyinə. Səsilməsin əliyyinə. Hədər əliyyəvin səsilməsin əliyyinə olmalı da öntür gələk heydər əliyyinə olasanda yəni bu o anlamda ki siyasi vaxt. Yo, hədər əliyyəvin əliyyinə deyildim. Orda məsələ belə aydı da o dövbədə heydər əliyyəv xaqs əfəsi ilə birlikdə haraç eteliyizdə. Hədər əliyyəvin o dövbədə mənim özümün acə bəzən parlamentinə səsilərdən namizə hemi varıdır. Razlaşdır ki, heydər əliyyəvin nüfuzu çox böyükdür dünyada tanınır onun səsilməsi daha vadikdir. Mən namizətdiyimi cəri götürdüm, cəri səkildim ki, heydər əliyyəvin səsilsin ki, heydər əliyyəvin esəsəri ilə bağlı mütəllib o vaqimiyyət ilə bağlı, dediyi hər bir söz bənihaq müqiyyəsdə daha ciddi fikir yara da nən ki, mənim və mənim dəbtək yoldaşlarına. Ona görə də bizim o məsələrdə heydər əliyyəvin əliyyəvin əliyyəvin istəmirdin ki, heydər əliyyəvin komünistlər daha çox nüfuzdan sağ olsunlar, daha çox yəki öz çiçilərini vasitəs eləsinlər, bu məksəlidir. Nəyi soruşmaq istəyirdim sizdən bayaq Nadir Şah, Resul Zadəkimi quruzu vabalarımızla heydər əliyyəvin də adını çəktis. Bəni siz naxtsıbanda hadisələrin epsi enterində olmuşuz hətta mənim bildiğim qədər hətta üçrəyli bayrağı da eee parlamentə gətənlərdən bir də sizsiniz. Mövzu takimiyyət deyir ki, onu heydər eləyəv qəbul edir. Heydər eləyəv o zaman, bildim əlsin, alim əlsin naxtsıbanda əsəldir olsa da, sizlərin ısrarıyla o naxtsıbanda əslim bayra kim qəbul? Mən istəyərdim, heydər eləyəvin nadir şaq rəs uza deyilə yanaşı çəkilməsində sizin üçün yerin ənecədir Azərbaycan tarixində. Çünki bu bin işin əxərlən bu bayraqda söhbətimiz oluq. Dəməli, birincisə deyim ki, bayrağın qəbulu olan vaxtı heydər eləyəv alim əlsin sədiri deyildir. Dəməli, bizim birinci yığınzağımızı reglamentəl görə ilk yığınzağı ən yaşlı millət və əhçili sədiri yəliyir və bizim dəpdətlərin deyisində ən yaşlısı heydər eləyəvin deyəm o yığınzağı heydər eləyəv sədiri yəliyir. Yığınzağın sədiri oluq. Bu birinci tərəfi İçinci tərəfi bəli, orada bizim çox ciddi tərk edimiz oldu Çünki komünistlər maksimum dərəzədə çalışırdılar ki bayraq qəbulu olunmasın sədəzə bayraq deyildi. Biz naxtsıbandan adından yığınzağda 90 nizilin noyabrın onyətisində və səviyyət kerminlərinin bir çoxunu nazirlər səviyyət sözünü dərəş deyik nə bəlim ali səviyyət sözünü dərəş deyik yəni bulağın hamsını həmin dövdə ilə bir komünistlər razı olmadı təbbi, heydər eləyəvdə dediyim kimi bizdə bir yerdə heraçət eləyirdi komünistlərləndə danışıra aparıldı bizdəndə və burda biz və bizim təlçildimizdən bayraq qəbul olundu o komünistlər deyəndə mütəllibov mərkəzli komünistlərdən sövbət gedirdə orda mütəllibov mərkəzli də deyə bilərik və yaxud diya ki əsəsəri əsəsərinin saklanmasını əsəsəri tərəftarı əsəsərinin saklanmasını sonradan əsəsərinin saklanması üçün mart ayında keçirdən rəferin məvqeyi bəlli oldu dəvam eləyəm lütfen əsəsəri bu hakimiyyətin ən uğursuz işlərindən biri həmin komünistlərləni, həmin komünistlərləni mərhələ hakimiyyətə gətirməkdir bu hakimiyyətin ən uğursuz adımlarından ən uğursuz siyasətindən biridir məsələdiyə ki milli qüvvələrlə milli qüvvələrləni işləsəkdir belkədə bu hakimiyyət bir belə problemlərləni üzləşməzdir dədiklət eləsəz baxarçız ya keçmiş komünistlər deyir ya keçmiş komünistlər və yaxud komünistlərləni övləkti arada yəni xalq elə çatında çıxan qadırlar məsələtini o vaxt elə Naxsıvan parlamentində heydər əliyəvə qarşıq soq ağır baskılar vardı gizl də azəbazan parlamentində gələndə də heydər əliyəvə qanışmaq imkanı vermədilər xatırızdadır o zaman rəhməddəyi hizran kərmli o zaman ibrahim ibrahimli o zaman şahmərdən bəl dəhməddik buların müdafiəsi inə bular müdafiələdi heydər əliyəv oların da taləyi bəllidir oların da taləyi bəllidir bu birinizi tərəfi deyir gələ ikinizi tərəfinə kimi gəl bəllidir biliyisiniz əbrifəz əlsi bəl təsadüftən təbii burada birə çox proseslər var da vaxtımızın azılın nəzaralıq mən kısaca deyirəm təsadüftən heydər əliyəvin hakimiyyətə gəlməyənə razılıq vermədik və yaxud dəvət eləmədik mənim əbrifəz əlsi bəl mənim bu məsələrinə bağlı soyubətim olur əbrifəz əlsi bəl mənim bir şeye dədi ki sizə azərbaycan lazım deyir azərbaycan dövlətinin müstəqləri deyir təbii ki, bizə o lazımdır əmin olun ki, heydər əliyəv onu qoryəsə və? və qorudur təbii biz çox cəzaldıq o cəzalanlardan biri də mənəm amma biz canımızı qurban vermək istəyətik həbsana nərdi ki, bizim üçün biz canımızı qurban verməyə hazır olan insanlardır həbsana bizim üçün toy bayramıdır həb də mən həbstən çıxandan sonra aqəzərinin qurultağında 90-sətkinizi ilin sayfələməsən aferlə ayndaydı qurultağa orda da çıxış eləyəndə dedim ki həbsana bizim üçün vətənin bir parçasıdır ünəmin bəy, ünəmin bəy kesmiş olsun təsir ki, beləkimizin vaxt sona çatdı bu özü çox önəmli bir mövzudur mən də şəxsən, 93-ün cildə gənc edim, girimki yaşım vardı gənürdüm ki, daha yaxşı olacaq çünki bu ədərli bir daha kimiyyətə əbifəz bəy əgər dəvət edibsə məzburən dəvət edib, nə dəvət edəm? öz kəmandası vardı amma bugün azərbaycan qarup senində ikisine görəm dünya ülkələr arasında ən aşağı yerlərdən birində azərbaycanda siyasi məhbus var azərbaycanda demokratik şeçki yoxdur, azərbaycanda haldının aşağı yuxarı nefsərbətləri talanır və qəpi kuruş bu insanlara ismət olur, nizə düşünürsünüz? əbələ bir rifada var ki ən böyük dövlətçili xalbın rifaqda yaşaması milletinin xoşbaq doğulu dövlətçiliydir, oqu dədiyiniz azərbaycan dövlətə bugün nə dərəcədə insanı xoşbaqdir və yaxud da ki orada yaşayan insanlar xoşbaqdırdım ki bugün dövlətlə sizin dediğiniz kimi qurduq sistemlə daha doğrusu əmin o hədələvin qurduqu əligarkik sistemdə əslində hədələvi dönəmində biraz da belə deyildi, sonradan daha əligarkik sistəmə çevirildi və ona fərqli adlar da deməyələr bax bugün azərbaycan insanı xoşbaqdirdik ki bir dövdoğsan üçüncü ildə baş verənlərə oturub o dönəmi müsbət dəhləndirsin dəhəm ki, azərbaycan insanı xoşbaqdir deyildi azərbaycan insanı yaşamalı olduğu haqqı olduğu yüklə yaşayışdan çox-çox aşal səviyyədə yaşayır bütün məsələrdə sadezə iqtisadi sosial məsələrdə deyil hüquqsulluğunda da azaklıq varında da nə bilim ahı dünya öz də nə bilim səviyyəsində olan dövlətlərin vətəndaşları nə müqahisə də çox-çox aşal səviyyədə yaşayır bu bunun haqqı deyil azərbaycan insanının azərbaycan haqqı daha yüksək səviyyədə yaşamalı çünki azərbaycanın yerinin altı da üstü də sərvət doludur sərvət uşqırır amə nə yazıq ki, azərbaycan insanı çox çasır yaşayır bəli bunun əsas səvəqlərindən biri mənbayax deyədiyim bu hakimiyyətin işləməməsidir bu birinizi səbəktir bu əsas səbəktir baxın, mən başa kanallarda də demişəm bayaq unuttum yaxşı yadma düştü onu deyim bu bizim cümhüriyyət qurulcularımızı və əvvəlfəz elsi bəyi təngid eləyənlərin ütövünə deyilən ütövünə ayrı müram yetişəsi atatür çöləndə ətzələl bəya çıxış eləyir çıxış eləyəndə deyir ki əyatatür səni sevmək milli ibadətdir üstünləm bir müddək çəsil illər çəsil zələl bayaq prezident deyip parkya səbrədiyir jurnalistlərdən biri zələl bayaqra sual verir ki, atatür çaqqında bu fikir demişdiriz fikirizdə durursuz mu? dəri xeyf, fikirimi dəyişməkən təbii ki, jurnalistlərin ham süsün çox böyük maraq beli üçün fikirini nezə dəşir? keçibə fikiriz nədir? sözüz nədir? deyir, atatür çi sevmək yox atatür çi anlamaq milli ibadətdir mən indi zümriyyət qurucularımızı və el-sibəri təngid eləyənlərin hamısına deyirəm məhəmədəmi rəsul zahidərin və el-sibəri anlamaq milli ibadətdir milli dövlətsilək hizmətin yəcanə yolu məhəmədəmi rəsul zahidərin və el-sibəri anlamaqdır el-sibəri və məhəmədəmi rəsul zahidərin anlamayanların milli dövlətsiləklərin tanışmasının özü ulduza taşaqmaqa bənziyərin biz nə vaxt ki, məhədəmi rəsul zahidərin və el-sibəri anlayacıyır o zaman azərbaycan insanı daha yaxşı yaxşı yəzə o zaman azərbaycanın bütövlüyü reallaşma prosesi daha çox həyata keçəcək o zaman azərbaycanın yox pranın reallaşması həyata keçəcək o zaman dünyanın siyasi dəngələri daha yaxıcaq abbis sadəd olaraq məhəmədəmi rəsul zahidərin və el-sibəri bizə hər kimi insan kimi yox bir ideolojiya kimi bir milli dövlətsili hədəfi kimi bizə lazımdır çox təşəkürlə bünyamın bəhik çox maraqlı sövbəti idi mən elə bu sövbəti qaldığımız yerdən əh davam eləyəcəyik, çünki bu çox önəmdir biz tariximiz aynə tutmalıq tariximiz şaffa flaştıqca mən düşünürəm ki, iləliyə açılan yolumuz da hamar olacaq təşəkkür edirəm əh izləcirlərmizə təşəkkür edirəm burada yazan, mövqeyi bildirəm çox üzür istirəm ki, zaman olmadı çox kirləri əksibdirməyəm əh burada hər kəsə mövqeyinə görə təşəkkür edirəm əh ümidi edirəm ki, bu günki belirlişə münasibətləri də pasiti vuları sağ olun, sağ olun, qalan Tanrı və tənbizi Tanrı, mindət biz qoruz Allahəmanda