 Hoofdstuk 29 van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koeders. Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selma Lakerlöf in de vertaling van Margerita Meiboom. Hoofdstuk 29 Stokholm. Voor enige jaren was er in de Schans, de grote tuin buiten Stokholm, waar men zoveel merkwaardigst heeft bijeengebracht, een klein oud mannetje, die Clement Larson heette. Hij was van Helsingland en was naar de Schans gekomen om volks dansen en andere oude liedjes op zijn vuol te spelen. Maar, het was het meest z'n middags, dat hij als speelman moest optreden. Smorgens zat hij gewoondelijk op wacht in een van de prachtige boeren Hutten, die uit alles treken van het land naar de Schans waren overgebracht. Clement meende in het begin dat hij het op zijn oude dag beter had gekregen dan hij ooit had durven droomen. Maar langzamerhand begon hij zich verschrikkelijk te vervelen, vooral onder het wachthouden. Het ging nog als er mensen in de hut kwamen, om die te bekijken, maar soms zat Clement uren helemaal alleen, dan verlangde hij zo vreselijk dat hij bang was, dat hij zijn betrekking zou moeten opzichten. Hij was heel arm en wist dat hij in zijn dorp ten lasten van de gemeente zou komen. Daarom probeerde hij het zo lang mogelijk uit te houden, hoewel hij zich met de dag ongelukkiger voelde. Op een mooie na middag in mei had Clement een paar uur vrij en was op weg naar de stijlen heuvel, die van de Schans naar beneden loopt. Toen hij een vissel ontmoeten, die met een kistje op de rug aankwam. Het was een flinke jonge man, die vaak naar de Schans kwam en zeevogels te koop aanboot, die hij levend had kunnen vangen, en Clement had hem vaak ontmoet. De visser hield Clement staande, om hem te vragen of de directeur van de Schans thuis was, en toen Clement hem geantwoord had, vroeg hij wat hij nu voor zelfzaamse in zijn kistje had. Je mag zien wat ik heb, Clement, antwoordde de visser toen. Als je mij uit dankbaarheid wilt vertellen wat ik ervoor vragen kan, hij rijkde het kistje aan Clement over. Hij keek erin, en toen nog eens, en ging toen snel een stap achteruit. Wat ter wereld is dat, als Björn, hoe heb je die daar te pakken gekregen, vroeg hij. Hij herinnerde zich dat hij, toen hij een kind was, had horen spreken van het kleine volkje, dat onder de hut woonden. Hij mocht niet schreeuwen en niet stout zijn om het kleine volkje niet boos te maken. Sinds hij volwassen was, had hij gedacht dat moeder die verhaaltjes van de kleintjes maar had verzonnen, om hem onder de duim te houden. Maar, het moest er toch niet enkel verzinsels van moeder geweest zijn, want daar, in As Björn's kistje, lag één van het kleine volkje. Er zat nog iets van de kinderangst in Clement, want hij voelde een rilling over zijn ruggaan, toen hij in het kistje keek. As Björn merkte, dat hij bang was en begon te lachen, maar Clement nam de zaak heel ernstig op. Vertel me eens, As Björn, waar heb je hem gevonden, vroeg hij. Ik heb niet op hem geloerd, dat moet je niet denken, zei As Björn. Hij is bij mij gekomen. Ik was vanmorgen vroeg uitgezeld en had mijn geweer mee in de boot genomen. Ik was pas van land gestoken, toen ik een troep wilde gansen in het oog kreeg. Die met vervaarlijke schreeuw uit het oosten kwam een aanvliegen. Ik deed een schot, maar trof ging van hem. In plaats daarvan kwam deze hier naar beneden en viel in het water. Zo dicht bij de boot, dat ik maar de hand had uitgesteken, om hem te pakken. Je hebt hem toch niet geschoten, As Björn. Oh nee, hij is gezond en wel. Maar toen hij naar beneden kwam, wist hij eerst niet hoe hij het had. En toen nam ik de kans waar, en bond een paar eindjes touw om zijn handen en voeten, zodat hij niet kon weglopen. Zie je, ik dacht dadelijk, dat dit iets voor de schans was. Clement werd wonderlijk bang toen de vis aan dat vertelde. Alles wat hij als kind had gehoord van het kleine volkje, van hun vraagzucht tegenover vijanden en hun behulpzaamheid tegenover vrienden kwam weer bij hem boven. Het was nooit goed afgelopen met iemand die één van hen gevangen had willen houden. Je had hem dadelijk los moeten laten, As Björn, zei hij. Het had niet veel geschild, of ik was er wel toe gedwongen, zei de visser, want je moet weten dat de wilde gansen me na vlogen tot aan mijn huis toe. En later kruiste ze de hele morgen over de klippen en schreeuwen, als of ze hem terug wilde hebben. En dat niet alleen, maar het hele gezelschap daarbuiten, meewen en allerlei zeevogels, die geen schotkruid waard zijn, kwamen neerst rijken op de klippen en bliezen. En als ik uit ging, vladdelden ze om mij heen, zodat ik weer terug moest keren. Mijn vrouw smeekte me hem vrij te laten, maar ik had me in mijn hoofd gezet dat hij naar de schans moest. En toen zette ik één van de poppen van de kinderen voor het venster, stopte het feintje onder in de kist en ging heen. En de vogels dachten zeker dat hij daar in het venster stond, want ze lieten me heen gaan zonder me te vervolgen. Zegt hij niets, vroeg Clement. Ja, in het begin probeerde hij de vogels te roepen, maar daar moest ik niets van hebben en ik mond hem de mond dicht. Maar Asbion, zei Clement, hoe kun je zo met hem doen? Begrijp je niet dat hij iets bovennatuurlijks is? Ik weet niet wat hij is, zei Asbion kalm. Dat moeten anderen maar uitmaken. Ik ben tevreden als ik hem goed betaald krijg. Zeg me nu liever wat je denkt, dat de dokter op de schans me voor hem zou willen geven. Clement wachtte lang met zijn antwoord. Maar hij was zo in angst geraakt, terwille van dat werkje. Het was hem precies, als of zijn moeder bij hem stond. En hem zei dat hij toch altijd goed voor het kleine volkje wezen moest. Ik weet niet wat de dokter je betalen wil. Asbion zei hij, maar als je hem mij laten wilt zal ik je twintig gulden voor hem geven. Asbion zag de speelman met grote verbazing aan. Toen hij die grote son noemde. Hij dacht dat Clement meende dat de dwergje een geheimzinnige macht bezat en hem van dienst kon wezen. Hij was er niet zeker van dat de dokter zulke grote verwachtingen van hem had en zo'n hoge prijs zou betalen. En dus nam hij het aanbod van Clement aan. De speelman stopte zijn nieuwe aankoop in één van zijn grote zakken, liep naar de schans terug en ging één van de zomerwijde hutte binnen, waar geen bezoekers en geen wachters waren. Hij trok de deur achter zich dicht, haalde het dwergje voor de dag en legde het voorzichtig op een bank. Het had de handen en voeten nog gebonden en een prop in de mond. Luister nu naar wat ik zeg, zei Clement. Ik weet wel dat volkje als jij het niet prettig vindt, als mensen ze zien en dat je liever op je eigen houtje rondloopt en je eigen gang gaat. Daarom was ik van plan je vrij te laten, maar alleen als je me belooft hier in de tuin te blijven, tot ik je permissie geef om heen te gaan. Wil je dat, knik dan drie keer met je hoofd. Clement keek vol verwachting naar de dwerg, maar die verroerde zich niet. Je zult het goed hebben, zei Clement. Ik zal elke dag eten voor je buiten zetten. En ik denk dat je hier zoveel te doen zult krijgen, dat de tijd je niet langvallen zal. Maar je mocht nergens anders heen gaan, voor ik je dat toesta. We zullen een teken afspreken. Zolang ik je eten buiten zet, in een wit bakje moet je blijven. Als ik het in een blauw bakje doe, mag je heen gaan. Clement zwegen weer en wachten, dat de dwerg het teken zou geven. Maar hij bewoog zich niet. Ja, dan zit er niets anders op, zei Clement, dan dat ik je aan mijn baas laat zien, die hier woont. En dan kom je in een glazen kastje, en alle mensen in Stockholm komen dan naar je kijken. Maar dat scheemde dwerg schrik aan te jagen, want nauwelijks had hij dat gehoord, of hij gaf het gevraagd teken. Zie zo, nu is het in orde, zei Clement, nam zijn mes, en sneed de touwtje, dat de handen van de dwerg gebonden hield door. Toen ging hij haastig naar de deur. De jongen maakte een touw van zijn voeten los, en nam de prop uit de mond. Eer hij aan iets anders dacht. Toen hij zich omkeerde om Clement lachs om te danken, was hij al weg. Nauwelijks was Clement de deur uitgekomen, of een deftig, mooi oud heer kwam hem tegen. Hij scheen op weg te zijn naar het heerlijke uitzicht dat men op een heuvel in de buurt had. Clement kon zich niet herinneren dat hij die deftige oude heer ooit had gezien. Maar die scheen hem opgemerkt te hebben toen hij op de viool speelde, want hij bleef staan en sprak hem aan. Goedendag, Clement, zei hij, hoe gaat het? Je bent toch niet ziek? Ik vind dat je de laatste tijd afgevallen bent. Er was zo iets onbeschrijflijk vriendelijks over de oude heer, dat Clement moet vatten en hem vertelde hoe veel moeite hij had met zijn verlangen naar huis. Wat zei de oude heer, verlang je naar huis als je in het stokhol bent? Dat is toch niet mogelijk. En hij zag er bijna beledigd uit toen hij dat zei. Maar toen dacht hij er zeker aan dat hij maar met een oude onwetende speelman sprak. En hij renam zijn vriendelijke toon. Je weet zeker nog te weinig van stokhol, Clement. Als je alles wist, zou je niet meer verlangen van hier weg te gaan. Ga nu eens met me mee naar die bank daar, dan zal ik je van stokhol vertellen. Toen nu de oude heer op de bank zat, keek hij eerst een poos op stokhol neer. Dat in al zijn pracht daar beneden lag. Toen wende hij zich weer naar de speelman. En begon te vertellen hoe een visser in de oude tijd op de plaats waar nu de stad op eilanden gebouwd lag, eens en meer min had geschoten en dat haar bloed in het water gekomen was. En hoe, van dat ogenblik af alles wat met dat water in aanraken kwam, onbeschrijverlijk mooi was geworden. En hoe, daarom de stad stokhol, ook zo mooi werd, dat ieder die daar kwam en graag wilde blijven. Terwijl hij nog sprak, kwam er een andere heer aan en diep haastig op hen toe. Maar hij, die met Clement sprak, maakte een beweging met de hand en de andere bleef op een afstand staan. De deftig oude heer zei nu tegen Clement, nu moet je me een genoegen doen, Clement. Ik heb geen tijd om langer met je te praten, maar ik zal je een boek sturen over stokhol. En dat moet je helemaal doorlezen, maar dan moet je op deze bank gaan zitten. Dan zul je zien hoe vrolijk de golven glinsteren en hoe het strand van schoonheid straalt. En dan zul je ook onder de bekooring komen. De volgende dag kwam er een lakij van de koning met een groot roodboek en een brief aan Clement. Daarna was de kleine oude man dagenlang als bedwelmd en het was haast niet mogelijk een verstandige woord uit hem te krijgen. Toen een week voorbij was, ging hij naar de directeur en nam zijn ontslag. Hij moest absoluut naar huis, zei hij. Waarom kun je hier niet winnen, zei de directeur. Ja, ik heb het hier best, zei Clement. Ik heb nu geen heimwee meer, maar ik moet toch naar huis. Clement was in een vreselijke twee strijd geweest, want de koning had gezegd dat hij over stokhol moest lezen en leren daar tevreden te zijn. Maar Clement had nu geen rust eer hij er thuis over had gesproken, dat de koning dat tegen hem had gezegd. Hij moest op het kerkplein staan en aan allen arm en rijk vertellen dat de koning zo vriendelijk voor hem was geweest, dat hij naast hem op dezelfde bank had gezeten en hem een boek gestuurd en dat hij met hem, een oude armenspeelman, een heel uur had gepraat om hem van zijn heimwee te genezen. Het was heerlijk daarover hier op de schans met de laplanders en de dalekarlijers te spreken, maar wat was dat in vergelijking van het thuis te vertellen? Al zou Clement ook in het armhuis terechtkomen, toch zou dat nu zo akelig niet meer zijn. Hij was nu een heel ander man dan vroeger. Hij zou heel anders geacht en geëerd worden. En dat nieuwe verlangen werd Clement te machtig. Hij kon niet laten naar de directeur te gaan en te zeggen dat hij naar huis moest. Einde van hoofdstuk 29. Hoofdstuk 30 van Niels Holcasons Wonderbare Rijs Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten opname door Marcel Konders. Niels Holcasons Wonderbare Rijs door Selma Lagerluf in de vertaling van Margerete Meiboem Hoofdstuk 30. Gorgel de Arendt In het Rotstal Hoog op de Rotse in Lapland lach een oud Arendts nest op een terras. Dat uitstak uit een stijlenbergwand. Het was van denne takken gemaakt die in lagen over elkaar waren gelegd. Jarenlang was het versterkt en bijgebouwd geworden. En nu lag het op de Rotzen, een paar meter breed en bijna even hoog als een lappe hut. De Rotswand, waar het Arendts nest lach, verhief zich boven een vrij groot dal. Dat zomers door een troep wilde gansen werd bewoont. Dat dal was voor hen een voortreffelijk toevluchtsoort. Het lach zo tussen de bergen verborgen dat er niet velen waren die het kenden. Niet eens onder de Laplanders. Midden in het dal lag een klein rondmeertje waarop vol op voedsel was voor de jonge gansjes. En op de met grasbegroeide meeroevers die met wilgestruiken en kleine versrompelde bergjes waren bedekt lagen de beste broedplaatsen die een gans maar begeerend kon. Ten alle tijden hadden er Arenden bovenop de Rotzen en wilde gansen in het dal gewoont. Eerder jaar rovten de Arenden enige van hen. Maar ze wachten er zich wel voor zoveel te roven dat de wilde gansen niet meer in het dal zouden durven wonen. Op hun beurt hadden de wilde gansen niet weinig dienst van de Arenden. Rovers waren ze maar ze hielden andere rovers op een afstand. Een paar jaar voordat Niels Holgersson met de wilde gansen ronddrok stond de oude leidste gans Akka van Keppner-Kijse op een morgen beneden in het Rotstal naar het Arendsnes te kijken. De Arenden gingen gewoonlijk even voor ons opgang op jacht. En alle zomers die Akka in het dal had doorgebracht had ze elke morgen zo staan wachten op hun uitocht. Om te zien of ze in het dal zouden blijven om daar te jagen of dat ze weg zouden vliegen naar een andere jachtgebied. Ze behoefden niet lang te wachten. Voor de beide statige vogels het rotsteras verlieten. Schoon maar vreselijk zweefden ze voort door de lucht. Ze namen de richting naar de vlakte en Akka slaakte een zucht van verlichting. De oude leidste gans had opgehouden met eieren te leggen en jongen grot te brengen. En placht in de zomer de tijden verdrijven met van het ene gansenest naar het andere te gaan en raten geven over het broeden en over het verzorgen van de jongen. Bovendien keek zij uit niet alleen naar de Arenden, maar ook naar Rottsfossen, uilen en andere vijanden die de wilde gansen en hun jongen konden bedreigen. Tegen de middag begon Akka opnieuw naar de Arenden uit te zien. Zo had ze iedere dag gedaan al de zomers dat zij in het al had gewoond. Ze zag dadelijk aan hun vlucht of ze een goede jacht hadden gehad en ze voelde zich dan veilig voor haar toep. Maar die dag zag zij de Arenden niet terugkomen. Ik word zeker out-and-suff, dacht ze, toen zijn poos op hen had gewacht. De Arenden moeten nu toch al lang thuis zijn. Ze keek die middag naar de Bergwand op en verwachten de Arenden te zien op de scherpend vooruitspringende punt, waar ze gewoondelijk zaten om hun middag slaapje te doen. En ze probeerde hen z'avonds in het oog te krijgen, als ze in het rotsmeer baden. Maar ze miste ze weer. Ze was zo gewoon dat de Arenden op die Berg daarboven woonden dat ze zich niet kon voorstellen dat ze niet terugkomen zouden zijn. De volgende morgen was Akka vroegwakker om naar de Arenden te turen. Maar ook nu zag zij ze niet. Daarentegen hoorden ze in de stilte van de morgen een kreeg die boos en klagen tegelijk klonk en die uit het Arends nest scheen te komen. Zou er werkelijk iets in de war zijn? Daarboven in het Arends nest dacht ze. Ze sloeg met de vleugels uit en steeg zo hoog dat ze in het Arends nest kon zien. Daar zag ze geen van de beide oude Arenden. In het hele nest lag alleen een half naak jong dat om voedsel schreeuwen. Akka daalde langzaam en aarzel het neer naar het Arends nest. Dat was een griezelig oort om te komen. Het was te zien wat voor rovervolk dat thuis hoorde. In het nest en op het Rotsteras lagend verbleek de beenderen. Bloedengeveren, Lappenveld, Hazelkoppen, Vogelsnavels en Gevederde Hunderpoten. Ook de jonge Arend die daar middenin lag, was terugstotend om te zien met zijn grote gapende bek, zijn lomp-donsig lichaam en zijn halfklare vleugels, waar de aangroeiende pennen als takken van uitstaken. Eindelijk overwon Akka haar tegenzin en ging op de rand van het nest zitten. Maar ze keek onderwel onrustig naar alle kanten uit, want ze verwachten ieder ogenblik dat de oude Arenden zouden thuis komen. Dat is goed, dat het tenminste eindelijk iemand komt, Ribet Arends jong. Breng me dadelijk eten nu, nu, maar ik niet zo'n haast, zei Akka. Vertel me eerst waar je vader en moeder zijn. Ja, als ik dat maar wist, ze vlogen gisteren morgen weg en lieten me een rotsmuis achter, om van te leven terwijl ze weg waren. Je kunt wel begrijpen dat die al lang op is. Het is schande dat moeder me zo'n honger laat leiden. Akka begon nu te geloven dat de oude Arenden wezenlijk waren geschoten en ze dachten aan dat ze, als ze deze jonge Arend doodliten hongeren, misschien voorgoed het hele rovervolk kwijt zou zijn. Maar toch ging het haar aan het hart en verlaten jong niet te helpen, zo goed het haar mogelijk was. Waar zit je zo naar te turen, zei de jonge Arend. Hoor je niet dat ik eten wil hebben? Akka sloeg de vleugels uit en daalde neer op het meertje beneden in het dal. Een poos later kwam ze weer naar boven in het Arends nest, met de jonge zalm in de bek. De jonge Arend werd geweldig boos. Toen zij de vis voor hem neerleid, meen je dat ik zo iets eten kan, zei hij. Schoof de vis op zij en probeerde Akka te pikken. Breng me een hoen of een muis, hoor je. Nu stak Akka de kop vooruit en gaf de jonge Arend een flinke pik in de nek. Ik zal je eens wat zeggen, zei de oude Gans. Als ik je eten zal geven, moet jij tevreden zijn, met wat ik je gevent kan. Je vader en moeder zijn dood, zodat zij je niet meer helpen kunnen. Maar wil je hier liggen doodhongeren, terwijl je op honders en muizen wacht, dan zal ik je dat niet beletten. Toen Akka dit gezegd had, vloog ze weg. En vertoonden zich pas een hele poos later weer bij het nest. De jonge Arend had de vis opgegeten. En toen ze er weer één voor hem neerlegde, slokte hij die dadelijk op. Hoewel het aan hem te zien was, dat hij het allerakeligst vond. Akka had een zwaar werk op zich genomen. De oude Arenden vertoonden zich nooit weer. En zij moest alleen het Arends jong al het eten bezorgen wat hij nodig had. Ze gaf hem vis en kick voor z'n. En die kost scheen hem goed te bekomen, want hij werd groot en sterk. Hij vergat al gauw zijn ouders en meende dat Akka zijn echte moeder was. Akka had hem lief. Als of hij haar eigen kind was. Ze probeerde hem een goede opvoeden te geven. En om zijn wildheid en overmoed af te leren. Na een paar weken begon Akka te voelen dat de tijd naderde dat ze zou ruien en niet in staat zijn te vliegen. Een hele maand lang zou ze geen voedsel voor de jonge Arend kunnen halen. En hij zou moeten verhongeren. Gorgel, zei Akka, op een dag tegen hem. Nu kan ik niet meer bij je komen met vis. Nu moeten we zien of je beneden in het dal kunt komen, zodat ik je etend kan blijven geven. Je moet kiezen tussen hierboven te verhongeren of naar beneden te springen in het dal. Maar ook dat kan je het leven kosten. Zonder zich een ogenblik te bedenken, klom de jonge Arend op de rand van het nest. Verwaardigde zich nauwelijks om de afstand van daar naar het dal te meten met zijn ogen, sloeg zijn vleugeltjes uit en begaf zich op weg. Hij tuimelde een paar maal rond in de lucht, maar gebruikte zijn vleugels toch zoveel dat hij tamelijk ongedeerd op de grond kwam. Daar beneden bracht Gorgel de zomer door met de jonge Gansjes en werd een goede cameraad voor hem. Daar hij zich als een jonge Gans beschouden, probeerde hij op dezelfde manier te leven als zij. En als ze in het meer gingen zwemmen, ging hij mee, totdat hij bijna verdronken was. Hij voelde er zich erg door vernederd, dat hij geen zwemmen kon leren en ging er zich bij akka over beklagen. Waarom kan ik toch niet zwemmen als de anderen? Vroeg hij. Je hebt te kromme klauwen en te grote tenen gekregen, terwijl je naar boven op de rotse lach, zei akka. Maar wees, daar maar niet bedroefd om. Je zult nog best een flinke vogel worden. Al gauw waren de vleugels van de jonge Arendt zo groot dat ze hem konden dragen. Maar niet voor de herfst, toen de jonge Gansjes leerden vliegen, kwam het in hem op, dat hij ze kon gebruiken om te vliegen. En nu kwam er een heerlijke tijd voor hem, want in dit spel was hij de eerste. Zijn kameraden bleven nooit langer in de lucht dan ze moesten. Maar hij was daar bijna de hele dag en oefende zich in de vliegkunst. Nog was hij er niet achter gekomen dat hij tot een ander geslacht dan de Gansen hoorde. Maar hij merkte toch allerlei op dat hem verbaasde en hij deed akka voortdurend vragen. Waarom lopen honders en muizen hard weg als ze mijn schaduw op de rotse zien? Vroeg hij, ze zijn niet zo bang voor de andere jonge Gansen. Je vleugels zijn vergroeid terwijl de op de rotse woonden zijn akka. Daar schrikken die kleine dieren van, maar wees jij daar maar niet bedroefd om? Je zult toch wel een flinke vogel worden. Toen de Arendt goed kon vliegen leerde hij zichzelf vissen en kik voor zijn vangen. Maar al gauw begon hij daar ook over na te denken. Hoe komt het toch dat ik van vissen en kik voor zijn leef, zei hij. Dat doen de andere jonge Gansen niet. Dat komt omdat ik geen ander eten had om je te geven, terwijl je boven op de rotse woonden zij akka. Maar wees er maar niet bedroefd om, je zult toch wel een flinke vogel worden. Toen de wilde Gansen in de herfst gingen verhuizen, vloog Gorgel midden in de troep. Nog altijd beschouden hij zich als één van hen. Maar de lucht was vol vogels, die naar het zuiden trokken. En die geraakte in grote opschudding toen akka zich vertonde met een Arendt in haar gevolg. De troep wilde Gansen was aanhoudend door zwermen nieuwsgierige omringt, die luiden hun verwondering te kennen gaven. Akka verzocht hun te zwijgen, maar het was niet mogelijk zoveel rappetongen te binden. Waarom noemen ze mij toch een Arendt, vroeg Gorgel onophoudelijk, en werd meer en meer geprekkelt. Zien ze dan niet dat ik een wilde Gansen ben? Ik ben geen vogelverslinder, die zijn eens gelijken op eet. Hoe durven ze mij zo'n lelijke naam geven? Op een dag vlogen ze over een boerderij, waar veel kippen op de mesthoop liepen te pikken. Een Arendt, een Arendt, riepen ze, en begonnen hard weg te lopen om een schelplaats te vinden. Maar Gorgel, die altijd Arendt had horen noemen als wilde boosdoenders, schoot neer op het veld en sloeg zijn klauwen in één van de kippen. Ik zal je leren dat ik geen Arendt ben, riep hij boos, en pikte naar haar met de snavel. Op hetzelfde ogenblik hoorde hij hoe Akka hem riep, hoog in de lucht, en hij kwam gehoorzaam naar boven. De wilde Gans vloog op hem toe, en begon hem te tuchtigen. Wat doe je daar, riep ze, en pikte naar hem. Was je misschien van plan die arme kippen verscheuren? Schaam je je niet. Maar toen de Arendt zonder verweerde bestrafing van de wilde Gans aan nam, steeg er een storm van gelach en spotten de woorden op uit de grote vogelscharen die hen omringden. De Arendt hoorde dat en keerde zich naar Akka met boze blik als of hij haar wilde aanvallen. Maar hij veranderde snel van het voornemen, steeg met sterke wiekslag hoog in de lucht, steeg zo hoog dat geen groep hem meer kon bereiken, en dreef naar boven rond, zolang de wilde Gansen hem konden zien. Drie dagen later vertoonde hij zich weer in de top van de wilde Gansen. Nu weet ik wie ik ben, zei hij tegen Akka. Omdat ik een Arendt ben, moet ik leven, zoals het een Arendt betaamt, maar mij denkt dat we toch wel goede vrienden kunnen blijven. U of één van de Uwen zal ik nooit aanvallen. Maar Akka had er haar eer ingesteld dat het haar zou gelukken een Arendt tot een zachte en ongevaarlijke vogel op te voedem, en ze kon niet verdragen dat hij naar zijn eigen goedvinden zou leven. Men je dat ik goede vrienden wil zijn met een vogel verslinderd vroeg ze? Leef zoals ik het je hebt geleerd. En dan mag je als vroeger in mijn gevolg meegaan. Beiden waren ze trots en onbuigzaam, en geen van hen wilde toegeven. Dit eindigde hiermee dat Akka de Arendt verboot zich in haar nabijheid te vertonen, en ze was zo boos op hem dat niemand zijn naam in haar tegenwoordigheid durven te noemen. Sinds die tijd trok Gorgel door het land, alleen en door iedereen verafschuwd, zoals alle grote rovers. Hij was vaak somber gestemd en zeker verlangde hij vaak terug naar de tijd toen hij meemde dat hij een wilde gans was en met de vrolijke jongen gansjes speelde. Onder de dieren was hij heel beroemd om zijn dapperheid. Zij zeiden gewoonlijk dat hij voor niets en niemand bang was, behalve voor zijn pleegmoeder Akka. Ze plachten ook van hem te zeggen dat hij nooit een wilde gans had aangedurfd. Ingevallenschap. Gorgel was nog maar drie jaar oud en had er nog niet aan gedacht een vrouw te zoeken en zich ergens te vestigen toen hij op een dag werd gevangen door een jager en aan de schans verkocht. Daar waren al een paar andere aranden. Die werden gevangen gehouden in een kooi van ijzer en staaldraad gemaakt. De kooi stond buiten in de vrije lucht en was zo groot dat men er een paar bomen had kunnen planten en een vrij groot hunnebet bouwen opdat de aranden er zich thuis zouden voelen. Maar toch dierden de vogels niet. Ze zaten bijna de hele dag op één en dezelfde plaats. Hun mooie donk graveren werden een ruigend dof en hun ogen staarden met hopeloos verlangen in de lucht omhoog. De eerste week dat Gorgel gevangen zat, was hij nog wakker een levendag. Maar toen begon een zware dromerigheid over hem te komen. Hij bleef stil op dezelfde plaats zitten als de andere aranden, sta er recht voor zich uit zonder iets te zien en had er geen besef meer van hoe de dagen voorbij gingen. Op een morgen, toen Gorgel in zijn gewone dofheid voor zonken zat, hoorde hij hoe iemand hem riep beneden op de grond. Hij was zo zoezag dat hij nauwelijks in staat was zijn ogen naar beneden te richten. Wie roept mee daar vroeg hij? Maar Gorgel herken je me niet. Ik ben Duimelot, die met de wilde gansen rondvloog. Is Aka ook gevangen? Vroeg Gorgel op een tong, als of hij zijn gedachte trachten te oordenen na een lange slaap? Nee. Aka en de witte ganser ik, en de hele troep zitten zeker behouden er wel in Lapland op het ogenblik, zei de jongen. Ik alleen zit hier gevangen. Terwijl de jongens pak zag hij dat Gorgel de ogen afwende en rechtuit in de lucht ging staren, zoals vroeger. Koningsaarend, riep de jongen. Ik ben nog niet vergeten dat je me eens naar de wilde gansen hebt teruggebracht, en dat je het leven van de witte ganser ik heb gespaard. Zeg me, of ik je niet op één of andere manier kan helpen. Gorgel heeft nauwelijks het hoofd op. Stoor me niet, Duimelot, zei hij. Ik zat te dromen, dat ik vrij rond zwierf, hoog in de lucht. Ik wil niet wakker wezen. Je moet je wat bewegen en opletten wat erom je heen gebeurt, vermaanden de jongen. Anders zul je Gorgel even en lender uitzien als de andere Arenden. Ik wou dat ik al was als zij. Zij zijn zover weg in hun dromen, dat niets hen meer kan stooren, zei de Arend. Toen de nacht kwam, en alle Arenden sleepen, klonken zacht schrapen langs het net van staaldraad, dat hun kooi van boven bedekte. De twee oude en suffige vangenen liet zich door dat gedruis niet stooren, maar Gorgel werd wakker. Wie daar? Wie beweegt zich daar op het dak, vroeg hij? Het is Duimelot Gorgel, antwoorden die jongen. Ik zit hier het staaldraad door te vijden, dan kun je wegvliegen. De Arend heeft de kop op, en zag in de lichte nacht, hoe de jongen aan het staaldraad net zat te vijden, dat over de kooi gespannen was. Hij voelde een oogemelijk hoop, maar toen nam de moedeloosheid weer de overhand. Ik ben een grote vogel, Duimelot zei. Hoe zou je zoveel draaden kunnen losvijden, dat ik eruit kon komen? Het is beter dat je met dat werk ophoudt, en me met rust laat. Slaap jij maar, en stooi je niet aan mij, antwoorden de jongen. Ik kom vannacht niet klaar, en ook morgen niet, maar ik wil toch proberen je vrij te maken, eer je helemaal voorgoed ongelukkig bent. Gorgel verzonk weer in diepe slaap, maar toen hij de volgende morgen wakker werd, zag hij toch dat er al een heleboel draaden waren doorgeveld. Die dag voelde hij zich niet zo dof als de vorige. Hij sloeg met de vleugels en sprong op de bomen heen en weer om de stijfheid uit de leden te krijgen. Op een morgen, juist toen het eerste krieken van de dag aan de hemel was te zien, wekt de Duimelot de Arendt. Probeer het nu Gorgel, zei hij. De Arend zag op. De jongen had werkelijk zoveel draaden doorgeveld, dat er nu een groot gat in het staaldraad net was. Gorgel bewoog de vleugels en zette af van de steen naar boven. Een paar maal mislukten het en hij viel terug in de kooi, maar eindelijk kwam hij gelukkig naar buiten in de vrije lucht. Hij steeg met vieren vlucht tot dicht bij de wolken. De kleine Duimelot zat hem met een weemoedige zicht na te zien en wensen dat er ook eens iemand zou komen om hem de vrijheid te geven. De jongen was nu al thuis op de schans. Hij had met alle dieren die daar waren kennis gemaakt en met vele van hen vriendschap gesloten. En hij moest erkennen dat er veel te zien en te leren was en dat het hem niet moeilijk viel de tijd om te krijgen. Maar wel gingen zij gedachten alle dagen met groot verlangen na maart in de Ganserik en de andere reisgenoten. Was ik maar niet door mijn belofte gebonden, dacht hij. Dan zou ik wel een vogel vinden die me bij hen brengen wou. Het kan wel vreemd lijken dat Clement Larson de jongen de vrijheid niet had teruggegeven, maar men moet wel bedenken hoe de kleine speelman in de war was toen hij de schans verliet. Noem morgen, toen hij heen ging, had hij er wel aan gedacht het eten voor het werkje in een blauwe schotel buiten te zetten. Maar ongelukkig had hij er geen kunnen vinden. Toon waren alle mensen van Schaanen, de Laplanders, de Dalekarliers, de arbeiders van de gebouwen en de tuinbaazen gekomen om hem goede dag te zeggen. En hij had geen tijd meer gehad om de blauwe schotel te halen. De tijd van vertrekken was gekomen. En eindelijk had hij geen andere uitweg gezien dan een jongen Laplander om hulp te vragen. Een van het kleine volkje woont hier op de Schans, had hij gezegd, en ik geef hem elke morgen wat eten. Wil je mij het genoegen doen, die restjes hier te nemen, een blauwe schotel ervoor te kopen en die morgen met wat pap en melk onder de stoep van het hutje uit Bülnes te zetten. De jongen keek verbaasd, maar Clement had geen tijd tezaak nadat de verklaren, want hij moest naar de trein. De Laplander was dan ook werkelijk naar de stad gegaan om een schotel te kopen, maar toen hij geen geschikte blauwe vond, kocht hij een witte. En in die witte zette hij trouw elke morgen eten buiten. Zo was de jongen niet van zijn beloft ontheven geworden. Hij wist dat Clement weg was, maar zelf mocht hij niet heen gaan. Die nacht verlangde de jongen meer dan anders naar zijn vrijheid, en dat kwam doordat het nu echt lente en bijna zomer was geworden. Hij had het wel moeilijk gehad, met kou en rouwweer op reis, en toen hij eerst op de schans kwam, had hij gedacht dat het misschien wel goed was dat hij de reis moest afbreken, want hij was zeker doodgevoren, als hij in mei in Lapland gekomen was. Maar nu was het warm geworden. Het veld stond groen, berken en populieren waren met bladen als van zij, met weerschein getooid. De kersenbomen, ja, alle mogelijke vruchtbomen, stonden vol bloeshems. De bessenstruiken hadden al kleine vruchtjes aan de takken. De eiken wikkelden heel voorzichtig hun bladen los. Echten, kool en bolen, groeiden op de tuinbedden op de schans. Nu zal het ook wel mooi en warm in Lapland zijn, dacht die jongen. Ik zou graag op de rug van Maarten de Ganserik zitten, op zo'n mooie morgen. Het zou heerlijk zijn in de warme, stille lucht rond te rijden en neer te zien op de velden, zoals die daar nu liggen, versierd en getooid met groen gras en mooie bloemen. Daar zat hij aan te denken, toen de arend opeens schuin uit de lucht neerschoot en naast hem kwam zitten op het dak van de kooi. Ik wilde mijn vleugels proberen om te zien of ze nog goed waren, zei Gorgel. Je dacht toch niet dat ik je hier in gevangen schap achter zou laten. Ga nu op mijn rug zitten, dan zal ik je bij je reisgenoten terugbrengen. Nee, dat is onmogelijk, zei de jongen. Ik heb mijn woord gegeven dat ik hier blijven zou, tot ik verlof kreeg om heen te gaan. Wat vertel je toch voor onzin, zei Gorgel? Eerst hebben ze je tegen je zin hierheen gebracht en toen hebben ze je laten beloven hier te blijven. Je kunt toch wel begrijpen dat je zo'n belofte niet hoeft na te komen. Ja, dat moet ik toch, zei de jongen. Ik dank je wel, want je meent het goed, maar je kunt me niet helpen. Zo kan ik dat niet, zei Gorgel. Dat zul je en zien. En meteen pakte hij Niels Olgersson beet met zijn grote klauwen, vloog met hem hoog op naar de wolkende zemels en verdween toen in de richting van het Noorden. Einde van hoofdstuk 30 hoofdstuk 31 van Niels Olgersons Wonderbare Reis Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koemders Niels Olgersons Wonderbare Reis door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margerita Meibom hoofdstuk 31 over Gestrikland De Kostbare Gordel De Arend vloog door tot hij een heel eind ten noorden van Stockholm gekomen was. Daar daalde hij neer op een heuvel in het bos en liet de greep los waarmee hij de jongen vast hield. Maar nauwelijks voelde deze zich vrij of hij begon zo hard als hij maar kon naar de stad terug te lopen. De Arend nam een grote sprong. Hij haalde de jongen in en legde een pot over hem heen. Ben je van plan naar je gevangenis terug te gaan, vroeg hij? Wat heb je met mij te maken? Ik mag toch aan waar ik wil? Je hebt niets over mij te zeggen, zei de jongen, en probeerde weg te komen. Toen pakte de Arend hem weer met zijn sterke poten. Vloog op en zette weer koers naar het noorden, met die jongen over heel erplant. En hield niet stil voor hij aan de grote waterval van Elfkarleby kwam. Hij streek neer op een steen die midden in de beek lag, vlak onder de bruisende waterval en liet opnieuw zijn gevangenen los. De jongen zag dadelijk dat het hier niet mogelijk was de Arend te ontkomen. Boven hen kwam de witte schuimwand van het water neerstorten en om hem heen bruiste wild het water van de stroom. Hij was er verbitterd over dat hij op die manier tot een woordbreker was gemaakt. Hij keerde de Arend de rug toe en wilde geen woord met hem spreken. Maar nu de vogel de jongen op een plaats had gezet van waar hij niet weg kon lopen, vertelde hij hem dat hij door Akka van Kepne Kijze was opgevoed en dat hij ongenoegen met zijn pleegmoeder had gehad. En nu begrijp je misschien duimelot, zei hij eindelijk waarom ik je naar de wilde gansen terug wil brengen. Ik heb gehoord dat je bij Akka hoog staat aangeschreven en nu was ik van plan je te vragen of je niet zou kunnen maken dat we weer goede vrienden werden. Zodra de jongen begreep dat de Arend hem niet alleen uit koppigheid had meegenomen, werd hij vriendelijk tegen hem. Ik zou je heel graag helpen met wat je me vraagt, zei hij. Maar ik ben door mijn belofte gebonden en nu vertelde hij op zijn beurt aan de Arend hoe hij gevangen was geweest. En dat Clement Larson de schans had verlaten zonder hem zijn vrijheid te geven. Maar de Arend wilde in geen geval zijn plannen opgeven. Luister nu duimelot, zei hij. Mijn vleugels kunnen je brengen waar je ook wezen wilt en mijn ogen kunnen vinden wat je ook zoekt. Vertel me hoe de man eruit ziet die je die belofte afnaam en ik zal hem zoeken en je bijen brengen. Dan moet jij maar zorgen dat hij je de vrijheid teruggeeft. Dat vond de jongen een goed voorstel. Ik kan wel merken, Gorgho, dat je zo'n wijze vogel als Akka tot pleegmoeder het gehad. Zij hij. Hij beschreef toen Clement Larson heel nauwkeurig en voegde erbij dat hij de schans had horen zeggen dat de kleine speelman in Helsingland thuis hoorde. We zullen heel Helsingland doorzoeken, van Lingbo tot Mellamere, van de Grote Berg tot Hornsland, zei de Arend. En morgen zal je met de man kunnen spreken. Nu beloof je zeker meer dan je kunt houden, zei de jongen. Ik zou toch een prul van een Arend zijn als ik dat niet eens kon, antwoordde Gorgho. Toen Gorgho en Duimelot van Elfkarleby wegingen, waren ze goede vrienden en de jongen reed op de rug van de Arend. Toen nu de reizigers, over een bosrijke streek, in gestreekland hadden gereist, sloeg Gorgho neer op de top van Kadebergtop. En toen de jongen op het veld was neergesprongen, zei de Arend, hier is wild in het bos, en ik denk dat ik mijn gevangenschap niet kan vergeten en me niet recht vrijvoelen eerlijk op de jacht bent geweest. Je bent toch niet bang als ik je alleen laat. Oh nee, zei de jongen, je kunt heen gaan waar je wilt. Als je maar tegenzonds ondergang terug bent, zei de Arend, en vloog weg. De jongen voelde zich wel heel alleen in het verlaten, toen hij op een steenzat uit te zien over de Kadebergvlakte en de grote bossen die er omheen lagen. Maar hij had er nog niet lang gezeten voor hij gezang hoorde dat beneden uit de dal kwam en toen hij daarheen keek zag hij iets lichts dat zich bewoog tussen de bomen. Hij zag al gauw dat het een blauw en gele vlag was en hij begreep door het gezang en het blijge juich dat hij hoorde dat een vlag voor een hele optocht van mensen werd uitgedragen. Maar het duurde lang, eer hij goed kon zien wat het eigenlijk was. De vlag werd gedragen lang slingerende paden en hij vroeg zich verwonderd af waar zij en de mensen die haar drogen wel heen zouden gaan. Hij kon niet geloven dat zij naar de lelijke Woestebergvlakte zouden komen waar hij zat, maar dat deden ze toch. Daar kwam de vlag tevoorschijn uit het bos en achter haar aan kwamen ze allen wie zij er weg had gewezen. Er kwam een leven en beweging over de hele vlakte en die dag kreeg die jongen zoveel te zien dat hij zich in ogenblik verveelde. De dag van het bos. Op de brede Bergerug, waar Gorgoduimelot had verlaten, was voor tien jaar een hevige bosbrand geweest. De verkolde bomen waren geveld en weggebracht en de grote brandplaats was aan de kanten weer met groenbegroeid. Dat grenste aan het frisse bos, maar het grootste gedeelte van de hoogte lag daar naakt aan Akelerwoest. De zwarte knoesten stonden er tussen de stenen en getuigden ervan dat hier een groot en prachtig bos had gestaan, maar geen jong kreupelhout kwam erop. De mensen verbazen er zich over dat het zolang duurde eer die berghoogte weer met bos bedekt werd. Maar men dacht er niet aan dat toen de bosbrand daar uitbrak het veld na een lange droogte zonder enige vocht had gelegen. Daardoor waren niet alleen de bomen verbrand en alles wat er op het veld groeide, het heikruid en de bosbesen, het mos en de jeneverbes waren ook mee verbrand en de aarde zelf die de bergbodem bedekte. Was na de brand droog en los as geworden. Bij elke windvlaag dwarrelde het omhoog in de lucht en daar de hoogte nog al in de wind lag, was de ene naar de andere schoongewassen. Het regenwater hielp natuurlijk mee om de aarde weg te spoelen en toen nu de wind in het water tien jaar lang de berg handen afgespoeld, lag die zo kaal dat men bijna zou denken dat hij woest zou blijven in de eeuwigheid. Maar op een dag in het begin van de zomer kwamen alle kinderen van de gemeente waar de afgebrande berg lag, bijeen voor één van de scholen. Ieder van de kinderen had een schoffel en een spade en een zakje in de hand. Zodra alle er waren trokken ze in een lange stoet het bos in. De vlag werd vooruit gedragen. Onderwijzers en onderwijzeressen liepen naast de stoet en achteraan kwamen een paar boswachters en een paard dat een lading dennen planten en sparaza trok. De optocht bleef niet staan bij één van de beukenhagen die het ders bij het dorp lagen. Nee, ze gingen verder pas in. Die volgde oude weidepaden en de vossen staken verwonderd hun koppen uit hun holen en vroegen wat dat voor zomer herders waren. Ze trokken voorbij oude koderbrandersvelden, waar de houtmijnen in de herfst werden gebouwd en de strandlopers draaiden hun hoekige snafels heen en weer en vroegen elkaar wat dat voor mijnwerkers waren die nu het bos binnen drongen. Zo kwam de optochten eindelijk op de grote afgebrande bergvlakte. Daar lagen de stenen naakt zonder de fijne vlasplantenranken die ze eens hadden bekleed. De stenen hadden hun mooie zilvermoss en het witte prettige rendiemoss verloren. Om het zwarte water dat in spleet en gaten was bij elkaar gelopen, vond men geen wilde zuuring en geen wilde aaronskelk. De kleine brokjesgrond, die nog in kloven en tussen stenen waren overgebleven, lagen daar zonder vormen, zonder bosterm, zonder wit bloeindwintergroen, zonder al dat groen, rode en lichte en zachte en ziegelijke, dat gewonelijk de bodem van het bos bekleed. Het was als over een lichtglans over de grauwe bergheuvel ging, toen alle kinderen uit de gemeente zich over verspreidden. Dat was weer iets zachts en vijns, iets fris en rooskleurers. Dat was iets wat jong was en groeide. Misschien zouden zij de arme verlaten stumper weer aan een beetje leven helpen. Toen de kinderen uitgerust waren en wat gegeten hadden, greepen ze naar een schoffel aan Spaden en begonnen te werken. De boswachters wezen hun hoe ze doen moesten en ze zetten de ene plant naar de andere op alle kleine plekjes aarde die ze konden vinden. Terwijl de kinderen aan het planten waren, liepen ze er heel verstandig over te praten, hoe de kleine stekjes die ze in de grond zetten, de aarde bijeen zouden houden, zodat ze niet weg kon waien. En hoe er behalve dat, nieuwe aarde onder de bomen zou worden gevormd en hoe er zaartjes neer zouden vallen. En over een paar jaar zouden ze frambozen en blauwbesen hier kunnen plukken, waar nu enkel kale stenen waren. En de plantjes die ze nu uitzetten zouden langzamerhand hoge bomen worden. Misschien zouden van hun hout grote huizen en mooie schepen worden gebouwd. Maar als de kinderen hier niet waren komen planten, terwijl er nog wat aarde in de spleten was, dan zou alles zijn weggeveegd door de wind en het water. En de berg zou nooit meer bossen hebben kunnen dragen. Ja, het was maar goed dat ze kwamen, zeiden de kinderen. Het was hoog tijd en ze voelden zich verbazend gewichtig. Toen de kinderen bovenop de berg werkten, waren vader en moeder thuis. En eindelijk werden ze benieuwd hoe de kinderen zich wil redden zouden. Het was natuurlijk maar een grapje dat zulke kleintjes een bos zouden planten, maar het zou toch wel aardig zijn te zien hoe het ging. En al gauw waren vader en moeder op weg naar het bos. Toen ze op de weg naar de zomerwij kwamen, ontmoeten ze verschijde buren. Gaan jullie net een brandplaats? Ja, om naar de kinderen te kijken? Ja, om te zien hoe ze zich redden. Dat wordt toch maar een spelletje. Ja, veel echte bosbomen zullen er wel niet van komen. We hebben de koffie kan meegenomen, zodat ze wat warmst kunnen krijgen, want ze hebben etend voor de hele dag meegenomen. Zo kwamen vader en moeder op de berg, en eerst dachten ze er alleen aan hoe mooi dat stond, al die roze gezichtjes die over de gouden stenen verspreid waren. Maar toen zagen ze hoe de kinderen werkten, hoe sommigen planten uitzetten en andere voren maakten en zijden, en weer andere heikgruit uitrukten, op dat het te kleine boompjes niet zou verstikken. En ze zagen dat de kinderen het werk ernstig opnamen en zo vleitig waren dat ze nauwelijks tijd hadden om op te kijken. Vader stond een boosje te kijken en toen begon hij ook heikgruit uit te trekken, maar zo'n beetje voor de grap. De kinderen waren de leermeesters, want zij waren al geoefend in de kunst en ze wezen vader en moeder hoe ze moesten doen. En nu ging het zo dat alle volwassenen die gekomen waren om naar de kinderen te kijken aan het werk gingen meedoen. Toen werd het natuurlijk veel prettiger dan het eerst was geweest, en na een boosje kregen de kinderen nog meer hulp. Er waren meer werktuigen nodig en een paar jongens met lange benen werden naar het dorp gestuurd om schoffels en spaden. Toen zij voorbij de huizen liepen, kwamen zij die thuiswaren naar buiten en vroegen, wat is er? Is er een ongeluk gebeurd? Oh nee, maar de hele gemeente is boven op de brandplaats aan het bomenplanten. Toen kwamen de meeste aanstroomen naar de afgebranden berg. Eerst stonden ze een poosje te kijken, maar toen konden zij niet laten mee te doen, want het is wel prettig om zijn akker in het voorjaar te bezaaien en aan het koren te denken dat er uitzal opkomen, maar dit was nog uitlockender. Het waren niet alleen dunne hulpjes die uit het zaad hier zouden opkomen, maar sterke bomen met hoge stammen en geweldige takken. Het was niet alleen te doen om het gewas van een zomer, maar om de groei van vele jaren. Het was de gezonde insectenwekken en lijstersang en het spelen van wouthoeders en allerlei soort van leven op de Woestebergvlakte. En dan ook, het was als een gedenk teken, dat men voor het komende geslacht oprichtte. Men had hun een kale naakte hoogte als erfenis kunnen nalaten. En nu zouden ze in plaats daarvan een prachtig bos krijgen. En als de naakomelingen daar aan dachten, zouden ze ook begrijpen dat hun voorvaderen goede en verstandige mensen waren geweest en ze zouden met eerbied en dankbaarheid aan hen denken. Einde van hoofdstuk 31. Hoofdstuk 32 van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze Librivox opname is vrij van auteurrechten. Opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selma Lagerluff in de vertaling van Margareta Meiboom. Hoofdstuk 32, een dag in Helsingland. Een groot groen blad. De volgende dag reedt de jongen over Helsingland. Het lag daar beneden hem met nieuwe lichtroene loten aan de Dennebomen. Nieuw berkenloof aan de Hagen. Nieuw graan op de velden en pas opgekomen koren op de akkers. Het was een hoog en bergachtig land. Maar ermiddendoor ging een breed en licht dal. En vandaaruit liepen naar alle zijden andere dalen. Sommige nauw en kort, andere breed en lang. Dit land lijkt wel een blad, dacht de jongen. Want het is zo groen en de dalen lopen erover ongeveer op dezelfde manier als de nerven over een blad. Het was een mooi land om te zien. De jongen zag er ook veel van, omdat de arent de ouderspeelman kleemend Larsen zocht. En in ieder dal naar hem uitkeek. Toen het tegen de morgen liep kwam er leven en beweging op de boerenplaatsen. Een paar jonge meisjes met ranzels op de rug liepen rond onder het vee. Een jongen met een lange stok in de hand hield de schapen bij elkaar. Een kleine hond draafde rond tussen de koeien door en blafde tegen hen die stoten wilden. De boer spannde een paard voor een kar en laden die vol met botervaten, kaasvormen en allerlei levensmiddelen. De mensen lachten en neurieden. Zij en de dieren waren vrolijk als of zij een recht prettige dag verwachten. Een poos later waren ze alle op weg naar de bossen. Eén van de meisjes ging vooraan en lokte het vee met mooi helderroepen. De dieren liepen in een lange rij achter haar aan. De herders jongen en zijn hond liepen heen en weer om toe te zien dat geen enkel dier van de rechte weg afweek. Het allerlaatste kwam de boer en zijn knecht. Ze liepen naast de kar om te zorgen dat die niet omviel, want de weg die ze volgden, was maar een smal, steenig bospad. De boeren in Helsingland moesten de gewoon te hebben al hun vee op dezelfde dag naar de bossen te zenden. Of het kwam toevallig deed jaar zo uit, want de jongen zag de vrolijke optochten van mensen en vee uit ieder dal en uit iedere hoeve komen. Het stille bos intrekken en dat met levend vullen. Vanuit de donkere diepte in het bos hoorde hij de hele dag de herderinnen zingen en het gebel van de koeklokjes. De meesten moesten lange en moeilijke wegen afleggen en de jongen zag hoe ze met grote moeite voortrokken over de weken moerasen, hoe ze omwegen moesten maken, om de door de wind afgebroken takken heen en hoe het dikwels gebeurde dat de karren tegen stenen stoten en omvielen met alles wat erop lag. Maar de mensen namen al die moeilijkheden op met luidgelag en vrolijkheid. Tegen de middag bereikten de wandelaars open plekken in de bos, waar een lage veestal en een paar grijze huisjes waren gebouwd. Toen de koeien op de plaats tussen de huisjes kwamen, loeiden ze vrolijk, als of ze die herkenden en begonnen dadelijk de grazen van het groene sappige gras. De mensen droegen onder scherzen en juichen water en brandhout en alles wat op de kar geladen was, in het grootste huis. En spoedig kwam een rook uit de schoorsteen. En toen zette de veehoedsters, de herdersjongen en de volwassen knerts zich neer om een platte steen buiten en begonnen te eten. Gorgo de Arendt geloofde vast dat hij klemend Larsen zou vinden onder de mensen, die na het bos trokken. Zodra hij een groep mensen zag, die na de zomerwijde trokken daalde hij neer en monsterde die met zijn scherpe ogen. Maar het ene uur na het andere ging voorbij, zonder dat hij hem vond. Na veel rondswervend kwam de Arendt tegen de avond aan een bergachtige en woestenstreek, die ten oosten van het hoofd al lag. Weer zag hij een zomerwijde beneden zich. De mensen en het vee waren al aangekomen. De knerst stonden brandhout te hakken en de veehoedsters melkte de koeien. Zie daar eens heen, zei Gorgo. Nu geloof ik dat we hem hebben. Hij daalde neer en tot zijn grote verbazing zag de jongen dat de Arendt gelijk had. Daar stond werkelijk de kleine klemend Larsen brandhout te hakken op de zomerwijde. Gorgo daalde neer in het dichte bos, niet ver van het huis. Nu heb ik gedaan wat ik op m'n genomen heb, zei hij, en boog vierde kop achteruit. Nu moet je proberen met de man te spreken. Ik zal daar in die dichte dennetop gaan zitten en op je wachten. De nieuwjaarsnacht van de dieren. Het werk op de zomerwij was afgelopen en het avond etend gebruikt, maar de mensen zaten nog te praten. Het was langgededen dat ze op een zomernacht in het bos zwanger geweest en het scheen dat ze er niet toe konden komen te gaan slapen. Het was helderdag en de veehoedsters waren fleitig bezig met haar handwerkjes. Maar nu en dan hieven ze het hoofd op, zagen het bos in en lachten in zichzelf. Ja, nu zijn we hier weer, zeiden ze, en het dorp zonk weg uit haar gedachten en het bos omringde haar met zijn stille vrede. Als ze er thuis op de hoefen aandachten, dat ze de hele zomer alleen in het bos moesten wezen, konden ze bijna niet begrijpen hoe ze dat uit moesten houden. Maar zodra ze op de zomerwijden waren, voelden ze dat ze hier toch haar beste tijd hadden. Van een paar zomerwijden in de nabijheid waren jonge meisjes en mannen gekomen om hen te bezoeken, zodat er vrij veel mensen waren die in het gras voor de kamers waren gaan zitten, maar het gesprek wilde niet rechtflotten. De knert zouden de volgende dag weer naar huis gaan en de meisjes gaven hun boodschappen mee en drogen hun groeten op voor bekenden in het dorp. Dat was ongeveer alles wat er gezegd werd. Toen keek de oudste van de meisjes van haar werk op en zij opgewekt, we hoefden niet zo stil te zijn, hier op de zomerwij, want we hebben hier twee die graag wat vertellen. De ene is Clement Larsson hier, naast me. En de andere Bernard van het Zunameer, die naar de Blakberg staat te kijken. Nu dacht ik dat we hen moesten vragen hun geschiedenis te vertellen. En ik beloof aan hem, die ons het meeste boeit, de Halsdoek, die ik hier bezig ben te naaien. Dat voorstel werd zeer toegejuicht. De twee die tot die wedstrijd werden opgeroepen, maakte natuurlijk eerst wat bezwaren, maar ze gaven het goud toe. Clement stelde voor dat Bernard beginnend zou en die had er niets tegen. Hij kende Clement Larsson niet goed, maar hij vermoedde dat die met een of ander oud verhaal van spoken en heksen zou aankomen. En daar hij wist dat de mensen graag naar zoiets luisteren, schenend hem het verstandigste om iets dergelijks te kiezen. Honderde jaren geleden begon hij, gebeurden het. Dat een proost hier in Delzbo op een oudejaarsavond midden door het dichte bos reed. Hij was tepaard met zijn pelsjas aan en een bonte muts op. En op zijn zadelknop lag een zak, waarin hij de avondmaalsbeker zijn boek en zijn toga had. Hij was bij een zieken gehaald, ver weg in een dorp in het bos. En had daar zitten praten, tot het laat op de avond was geworden. Nu was hij eindelijk op weg naar huis. Maar hij dacht niet dat hij voor lang naar midden nacht aan de pastorie zou komen. Toen hij nu op zijn paard moest rondswerven en niet rustig in bed mocht liggen, was hij blij dat de nacht zo goed was om buiten te zijn. Het was zacht weer, de lucht was stil en de hemel betrokken. De volle maand geleden rond en groot achter de volkend voort en gaf licht, al kom en haar zelf niet zien. Als dat beetje maanden schijn er niet geweest was, zou hij moeite hebben gehad het pad te onderscheiden. Want het was een streng winter en alles had dezelfde bruin grauwe tint. Die nacht bered de proost een paard waar hij bijzonder opgesteld was. Het was sterk, volhardend en bijna zo verstandig als een mens. Onder andere verstoond er de kunst naar huis te komen van alle mogelijke plaatsen in de gemeente. Dat had de proost nickwals opgemerkt. En hij vertrouwde daar zo zeker op dat hij nooit aan de weg dacht als hij dat paard bered. Zo kwam hij ook nu aanrijden, in de grauwe nacht in het wilde bos, met de teugels los neerhangende en zijn gedachten ver weg. De proost zat aan de prijk te denken, die hij de volgende dag zou houden. En aan nog veel anders bovendien. En het duurde vrij lang eer hij op de gedachten kwam er eens op te letten. Hoe ver hij al op de weg naar huis was. Toen hij eindelijk opkeek en zag dat het bos nog even dicht om hem heen stond, als aan het begin van de reis, was hij heel verwonderd. Hij had nu al zo lang gereden, dat hij aan het bepouden gedeelte van de gemeente moest zijn gekomen. Het was in Deltsbo, zoals nu. De kerk en de pastorie en alle grote hoeven en dorpen lagen in het noorden van de gemeente om de delen heen. En in het zuiden waren hem alleen bossen en bergen. Toen de proost zag, dat hij zich nog in het onderbouwde gedeelte bevond, wist hij dus, dat hij nog in het zuiden van de gemeente was. En dat hij naar het noorden moest om thuis te komen. Maar dat was juist wat hij vond, dat hij niet deed. Hij zag geen maan of sterren om zich naar te richten, maar hij hoorde tot de mensen die de winst trekken in het hoofd hebben. En hij had een sterk gevoel dat hij naar het zuiden en niet naar het noorden reed. Het was zijn bedoeling, zijn paard dadelijk te keren. Maar hij bedacht zich. Het paard was vroeger nooit verdwaald. En dat was het ook nu zeker niet. Het was waarschijnlijker, dat hij zelf zich vergisten. Hij was met zijn gedachte ver weg geweest. En had niet op de weg gelet. En dus liet hij het paard in dezelfde richting voortgaan en verzonk opnieuw in gepijns. Maar onmiddellijk daarna sloeg een grote tak zo heftig tegen hem aan dat hij bijna van zijn paard was gevallen. Toen begreep hij dat hij opletten moest, waar hij gekomen was. Hij zag naar de grond en merkte dat hij overzacht moest reed, waar nog geen vast getrat pad was. Het paard liep toch door en toonde geen onzekerheid. Maar weer juist als tevoren voelde de proost zich over teugd dat hij de verkeerde kant uit ging. Toen aar zelde hij niet in te grijpen. Hij nam de teugels, dwong het paard om te keren en het gelukten hem ook, het naar het pad terug te brengen. Maar nauwelijks was het daar of het maakte een omweg en liep opnieuw regelrecht het bos in. De proost was er zo zeker van als het maar kon dat het paard verkeerd liep. Maar nu, het zo hardnekkig was, dacht hij, dat het misschien een beter weg wilde zoeken. En dus liet hij het begaan. Het paard rennen zich best, al had het ook geen pad dat het volgekom. Als er een rotsland in de weg stond, klauterde hij naar boven, zo lenig als een geit. En als hij er later weer af moest, zette hij de poten bij elkaar en sprong van de steile hellingen af. Als hij maar thuis komt voor kerk tijd, dacht de proost. Ik zou wel eens willen weten wat mijn Deltsburg mensen wel zouden zeggen als ik niet op tijd in de kerk kwam. Hij kreeg geen tijd om hier lang over te denken, want hij kwam al heel gauw op een plaats die hij herkende. Het was een klein bosmeertje waar hij de vorige zomer had liggenvissen. En nu zag hij dat het was, zoals hij gevreesd had. Hij was diep in de bostrek en het paard voorstelde zich voort naar het Zuid-Oosten. Het scheen zich werkelijk te hebben voorgenomen, hem zover van de kerk en de pastorie te brengen, als het maar mogelijk was. De proost sprong snel uit het sadel. Hij kon zich, toch niet op die manier, door zijn paard de wilderness in laten brengen. Hij moest naar huis. En nu het paard hardnekkig de verkeerde kant uit liep, besloot hij te voeten gaan en het paard te leiden tot ze weer op bekende wegen waren. Hij woont het teugel om de arm en begon zijn wandeling. Dat was geen kleinigheid. Door het bos te lopen met een zware pels, maar de proost was een sterk en gehard man en niet bang voor inspanning. Het paard gaf hem intussen nieuwe zorgen. Het wilde niet meer. Het zette de hoever vast op de grond en spartelde tegen. Toen werd de proost eindelijk boos. Hij sloeg dat paard nooit en hij wilde dat ook nu niet doen. Hij weerp de teugels neer en liep van het dier weg. We moeten hier wel van elkaar gaan. Nu je je eigen weg wilt gaan, zei hij. Nauwelijks had hij een paar stappen gedaan of het paard liep hem naar. Pakt hem voorzichter bij de mouw, van zijn jas, en trachten hem tegen te houden. De proost keerde zich toen om en zag het paard in de ogen. Als om uit te voorsen, waarom het zich zo wonderlijk gedroeg. Later konden proost het niet best begrijpen hoe het mogelijk geweest was. Maar zeker is het dat hij, hoe donker het ook was, het gezicht van het paard heel duidelijk zag. En erop konden bezigden, als of het dat van de mens was. Hij begreep dat het dier in vreselijke angsten en onrust was. Het sloeg een blik daarom op, die smekend en verwijtend was. Ik heb je gediend en dag aan dag gedaan wat je wilde schenen te zeggen. Zou je nu deze ene nacht niet met me mee kunnen gaan? De proost werd aangedaan door dat smeken in de ogen van het dier. Het was duidelijk dat het paard zijn hulp nodig had, op één of andere manier. En daar hij een dapperman was, besloot hij dadelijk mee te gaan. Zonder verder aarzelen leiden, hij het dier naar een steen om weer op te kunnen stijgen. Ga je gang maar, zei hij. Ik zal je niet alleen laten. Nu je me mee wilt hebben. Niemand zal van de proost in Deltsburg kunnen zeggen dat hij weigerde iemand te volgen die in nood was. Van nu af liet hij het paard gaan, waarin het wilde en dacht er alleen aan hoe hij in het zadel zou blijven zitten. Het werd een gevaarlijke en moeilijke tocht en het ging bijna de hele tijd naar boven. Het bos stond zo dicht om hem heen dat hij geen twee stappen voor zich uit kon zien, maar het kwam hem voor, dat ze een hoge berg beklommen. Het paard werkte zich op lang stijlen helingen. Als de predikant zelf de teugels had bestuurd, zou hij het nooit in gedachten hebben gekregen een paard over zo'n terrein te laten lopen. Je bent toch zeker niet van plan naar de Blaksbergvlakte te gaan, zei de proost, en lachte daarbij zowat, want hij wist dat de Blaksbergvlakte één van de hoogste punten van Helsingland was. Onder het rijden begon de proost te merken dat hij in het paard niet de enige waren, die in de nacht op reis waren. Hij hoorde steen op rollen en takken kraken. Het klonk alsof grote dieren zich hem wegbaanden door het bos. Hij wist dat er veel wolven waren daarin de buurt, en hij vroeg zich af of het paard hem in een strijd met de wilde dieren zou brengen. Aldoor ging de tocht naar boven. En hoe hoger ze kwamen, hoe dunner het bos werd. Eindelijk reden ze over een bijna kale bergwog waar de proost naar alle kanten kon uitzien. Hij keek uit over onmetelijke uitgestrekktheden land, dat op en neer liep in bergen en dalen. En overal bedekt was met zonnere bossen. Het was zo donker dat hij moeite had het te onderscheiden, maar al gauw werd het hem duidelijk waar hij was. Ja ja, het is dan toch de blaksbergvlakte die ik opgereden ben, dacht hij. Dit kan geen andere berg zijn. Daar in het westen zie ik de heuvel van het Jeroemeer, en in het oosten glans de zee om het ach eiland heen. In het noorden zie ik ook iets glinstrum, dat zijn zeker de Dellen. En daar in de diepte beneden zie ik de damp van de Nianwaterval. Ja, dit is de blaksbergvlakte waar ik nu ben. Dat is toch een avontuur. Toen ze op de hoogste top van de berg waren gekomen, bleef het paard achter een dikke den staan, als of het zich daar verborgen wilde houden. De proost boog zich voorover en duwde de takken weg, zodat hij vrij kon uitzien. De kale top van de berg lag voor hem, maar die was niet leeg en verlaten, zoals hij verwacht had. Midden, op de open plaats, lag een groot rotsblok. En daarom heen waren veel wilde dieren bijeen. Het leek wel, vond de proost, als of ze daar gekomen waren, om een soort ting te houden. Het dichtst bij de grote steen zag de proost de berem, zo zwaar en vast gebouwd, als of ze met pels bekleed door rotsblokken waren. Ze waren gaan liggen en knipten ongeduldig met hun kleine oogjes. Men kon merken dat ze uit hun winter slaap waren opgestaan om naar het ting te komen, en dat ze moeite hadden wakker te blijven. Achteren zaten een paar honderd wolven in dichter rijen. Ze waren niet slaperig, maar opgewekter in het donker van de winter dan ooit in de zomer. Ze zaten op de achterpoten als honden, zwiepte de grond met hun staarten en heigde heftig, met de tongen ver uit de bek hangende. Achter de wolven slopen de lossen rond, met stijve benen en lomp als grote, misvormde katten. Ze schelen schuw te zijn en zich niet graag aan de andere dieren te vertonen, en bliezen als iemand hen naderde. De rij achter de lossen werd ingenomen door de vilveraten, die gezichten als honden en pelsen als beren hadden. Ze teerden niet op het veld, maar standen ongeduldig met hun brede poten en verlangden in de bomen te kunnen klimmen. En achter hen, over de geheden plaats, heel tot de zoom van het bos speelde lossen, wezels en bosmarters, die alle kleine, bijzonders sierlijk van gestalte waren, maar die er nog wilder en bloedostiger uitzagen dan de grote dieren. Dit alle zachte proost heel goed, omdat de hele plaats verlicht was. Op de hoogsteen in het midden stond namelijk de bosree, en hield een dennenvakkel in de hand, die met een grote rode vlam brandde. De rij was zo groot als de hoogste boom in het bos, en had een mantel van sparetacken aan en sparenappels in het haar. Ze stond doodstil met het gezicht naar het bos. Ze keek uit en luisterde. Hoewel de proost alles heel duidelijk zag, was hij zo verbaasd dat hij aan zich, als het ware, tegen wilde verzetten, en zijn eigen ogen niet kon geloven. Dit is immers volkomen onmogelijk, dacht hij. Ik heb zeker te lang in het donkere bos gereden. Het is mijn verbeelding, die me de baas is geworden. Maar toch lette hij met de grootste belangstelling op alles, en hij was benieuwd wat hij te zien zou krijgen en wat er gebeuren zou. Hij hoefde niet lang te wachten voor er beneden uit het bos een klein bengelend belletje klonk, en dadelijk daarop hoorde hij het gedruis van stappen en vanbrekende takken, als of een menigde dieren door een woestveld baanbraken. Het was een grote scharenhuisdieren die de berg opkwamen. Ze trok er voort uit het bos in dezelfde volgorde, als of ze op weg naar de zomerwij waren. Vooraan liep de koe met de klok om, dan de stier, daarachter de andere koeien, en daarna het jonge vee en de kalven. De schapen volgde dan in een dichte kudde. Dan kwamen de geiten en het laatste paar paarden en een veulen. De herdershond liep naast de kudde, maar nog de vee hoedster, nog de herdersjongen waren erbij. De proost vond dat het hard verscheurend was. Al die tam met dieren regelrecht op de wilde beesten te zien aandopen. Hij had wel voor hen willen gaan staan en roepen dat ze moesten stil staan, maar hij begreep wel dat het niet in de macht van enig mens stond, de optocht van het vee die nacht tegen te houden. En hij hield zich stil. Het was duidelijk te zien dat de tam met dieren leden onder wat zij tegemoet gingen. Ze zagen er ellendig en angstig uit. Zelfs de koe die de klok droeg, liep voort, met aarzelende stappen en hangende kop. De geiten hadden geen lust te stoten of te spelen. De paarden proberden zich flink te houden, maar een hele lichaam beefde van angst. Het allerakeligst zag de herdershond eruit. Die hield de staart tussen de poten en sleepte het lichaam bijna over de grond. De koe met de klok leidde de optocht tot heel bij de bosree, die op de steen op de berg top stond. Ze ging om de steen heen en dan naar het bos terug, zonder dat één van de wilde dieren haar aanraakte. En op dezelfde manier liep de hele kudde ongedeerd de wilde dieren voorbij. Terwijl het vee voorbij trok, zag de proost dat de bosree haar dennenvakkel bovenenigen van Henley neerdalum en die dan omkeerde. Zo vaak dat gebeurde, barsten de roofdieren in luid- en blijge brul uit. Vooral als het boven een koe of een ander groot dier was dat de vakkel neerdaalde. Maar het dier dat de vakkel over zich zag neerkomen, schreeuwde luid- en schel als of het een messteek in het vlees voelde. En de hele kudde, waarbij het hoorde, barsten in klagen uit. Nu begon de proost te begrijpen wat hij zag. Hij had er vroeger al van hoeren spreken, dat de dieren in Deltsboel in de oudejaarsnacht bij ingekomen uit de blakbeers vlakte, en dat de bosree dan de tamme dieren aanwijst, die in het volgend jaar een prooi van de roofdieren zullen worden. Hij voelde een diep medelijden met die arme beesten, die in de macht van de wilde dieren waren, hoewel ze eigenlijk geen andere meesters boven zich mogen hebben dan de mensen. Nauwelijks was de eerste kudde verdwenen of weer werd het luide van de koeklok uit het bos gehoord, en van een tweede hoefen kwam de kudde bercht op. Die ging in dezelfde orde als de vorige en liep naar de bosree, die daar streng en ernstig stond, en het ene dier naar het andere tekende ten dode, en na die kudde kwam de een naar de andere zonder ophouden. Sommige kudden waren zo klein dat er alleen één koe en een paar schapen waren. Anderen bestond een enkel uit een paar grijten. Het was duidelijk dat die van kleine armoedige huisjes kwamen, maar ze moesten naar de bosree en geen van hen werd gespaard. De proos dacht aan de boeren van Deltsbo, die zoveel van hun huisdieren houden. Ze moesten het maar weten. Dan lieten ze dit hier niet zo gebeuren, dacht hij. Ze zouden zeker liever hun eigen leven wagen dan hun kudde hier laten lopen tussen beren en wolven, en ze laten veroordelen door de bosree. De laatste kudde die aankwam was die uit de pastorie. De proos terkende de koeklok al van verre, en dat deed zeker het paard ook. Het begon over alle leden te beven en baden in het zweet. Oh zo, nu is het jouw beurt om voorbij de bosree te gaan en geoordeel te worden, zei de proos tegen het paard. Maar lees jij maar niet bang. Ik begrijp wel waarom je mee hierheen hebt gebracht, en ik zal je niet in de steek laten. De prachtige kudde uit de pastorie kwam in een lange optocht uit het bos en ging op de bosree en de wilde dieren toe. De laatste in de rij was het paard, dat zijn meester naar de Blaksbergvlakte had gebracht. De proost was niet afgestegen, maar bleef zitten en liet zich door het dier naar de bosree dragen. Hij had geen gewer of mes om zich mee te verdedigen, maar hij had zijn misboek voor de dag gehaald en heel dat tegen zijn borst gedrukt. Nu hij in de strijd met dat boze ging. In het begin was het alsof niemand hem opmerkte. De kudde uit de pastorie liep voorbij de bosree op dezelfde manier als alle andere troppen. De bosree liet haar vakkel niet dalen over één van de dieren. Eerst toen het schandere paard kwam, maakte ze een beweging als om dat aan te wijzen voor de dood. Maar op datzelfde ogenblik hield de proost het misboek vooruit en de schijn van de vakkel viel op het kruis van de band. De bosree gaf een luiden door het dringende gil en de vakkel viel uit haar hand op de grond. De vlam ging dadelijk uit en in de plotselingenovergang van licht naar donker kon de proost niet zien. Hij hoorde ook niets. Om hem heen hersten dezelfde diepe stilte die swinders gewonelijk op het woeste veld rust. Toon geleden de zware wolken die de hemel bedekten, plotseling van elkaar, en in de splee trat de volle maand de voorschijn en weerpaar licht over het veld. En nu zag de proost dat hij met zijn paard alleen op de top van de blaksbergvlakte stond. Geen enkele van de wilde dieren was er meer. De grond was niet vastgetrapt door alle kudden die erover gelopen hadden, maar zelf zat hij met zijn misboek voorzicht uit en zijn paard stond te beven en was met zweet bedekt. Toon de proost de berg was afgereden en thuis kwam in de pastorie wist hij niet meer of het een droom, een vision of werkelijkheid was geweest, wat hij die nacht had gezien, maar dat het een vermaning vorm was om aan de arme dieren te denken die in de macht van de wilde beesten waren, dat had hij begrepen. En hij preekte zo krachtig voor de boeren in Delsboom dat in zijn tijd alle beren en wolven in zijn gemeente werden uitgeroet, hoewel ze toch schijnen te zijn terugkomen nadat hij weg was. Heer eindigde Bernhard zijn verhaal. Hij werd van alle kanten zeer geprezen en het schenel uitgemaakt dat hij de prijs moest hebben. De meeste vonden het bijna jammer voor Clement dat hij met hem om de prijs dingen moest. Maar Clement begon onvervaart te vertellen, op een dag liep ik op de schans en verlangde naar huis zei hij en toen vertelde hij van het werkje dat hij had vrij gekocht opdat het niet in een kooi zal komen en door de mensen worden aangegaapt. En hij sprak er verder over dat hij nauwelijks die goede daad had gedaan of hij werd ervoor beloond. Hij sprak door en de verbazing van zijn toehorders werd steeds groter en toen hij eindelijk kwam aan de Koninklijke Lackey in het mooie boek hadden alle veehoedsters haar handwerk op haar schoot laten glijden en zaten onbeweegelijk naar Clement te kijken die zulke merkwaardige gebeurtenissen had beleefd. Zodra Clement zijn verhaal had geëindigd zij de oudste veehoedster dat hij de halsdoek krijgen zou. Bernhard heeft maar iets verteld dat een ander is overkomen zij ze maar Clement heeft zelf een echt verhaal beleefd en dat is nog meer waard vind ik dat waren allen met haar eens ze zagen Clement met heel andere ogen aan dan vroeger nu ze gehoord hadden hoe hij met de koning had gesproken en de kleine speelman durfden niet tonen hoe trots hij daarop was maar midden in dit groot geluk vroeg een van hem wat hij met het werk je had gedaan. Ik heb niet zelf een blauwe schootel voor hem kunnen neerzetten zij Clement maar ik heb aan de Laplands jongen gevraagd het te doen waar hij gebleven is weet ik niet nauwelijks had Clement dat gezegd of een kleine denne appel kwam aanvliegen precies op zijn neus die kwam niet uit de bomen en geen van de mensen had hem gegooid het was onmogelijk te begrijpen maar die vandaan kwam owee Clement zijde de veehoedster het lijkt wel of het kleine volk je hoort kan wat we hier zeggen je had toch niet aan een ander moeten overlaten de blauwe schootel buiten te zetten einde van hoofdstuk 32