 Salam deyəri diziləyicilər, 27 May 2020 süncəyil Bakivakla Sad 22.02 dga koş gördək sizləri. 27 May, yəni bizim sünbür bayramı qışamdır. Azərbaycan vətandaşlarının, Azərbaycan dürklərinin gəlmiş, kesmiş ən böyük bayramının akşamdır deyəri diziləyicilər. Bu günü, bizə miras qoyan. Bu, mən bu günə cahınşumu gün deyirəm. Mən bu günə görür gün deyirəm. Bu günü bizə bağışlayan başta, milli liderimiz Məhədəmə Rasulzada olmalı bütün zümriyyət borçularına bizim şükran borçumuz var, bizim onlara bəfa borçumuz var. Biz elə bir nəslin, elə bir kişilərin, bize miras bıraqdıdır dövlətin vətandaşları ki, bu gün onların haqqını bələ bilir ki, bu gün biz mövzud iktidara baxanda 1918-ci də qurulmuş 23 aylıq dövlətinizə baxanda umga isəni eləməyə, nə qədər butancisi keçiririk? Geri şeydən biz onların haqqını nəbax verəcik. Dəli ziləcilər, saba 28 May bizim üçüncün bəryət bayramdır. Saba 28 May bizim istiqlal yönümüzdür. Veyniz zamanda, qardaş Türkiyədə də bir demokratiya bayramdır. Saba seskidir, saba qardaş Türkiyənin insanları, vətandaşları, sescicilər azad şəkildə çox sərdimkəm də ədalətli şəkildi olsun. Qedip, səslərin vələcələr və özlərinin onusuncu cümhurbaşqanların sesicilər ilk öncə xeyrli uğrlu olsun, deyik qardaş Türkiyə. Və Türkiyə böyük imtana qarşısından və çox təsilər olsun ki, Türkiyədən öncə, 5 il öncə cümhuriyyət qoymuş Azarbaycanda həllə də seski yoxdur. Həllə də seski yoxdur. Hər də və seski adı gələndə bizdə qarşı durmalar əsəb məlimlərin aşağılanması seskində olan iğrenc mənzərələr bizi seski adlı bir insuta qarşı gerçədən bir nifret siformu alışdır. Amaslin də belə deyik. Necə olmalıdır? Bak, saba yəgin ki, biz onu görəcik. Çox dəyəlik onağımız var. Bizim örməklustadımız Majzəl Zahdə, tanımlı şurnaliyyəsi yazar, İstanbul'dan bize qoşlu. Majzəl bəyi xoş gördüyü, hər vaxtınız qeyr olsun hocam. Hər vaxtınız qeyr olsun, əzrifət bəyi qardaşım. Çox sağ olun, mənim vaktu da dediği sözlərimən eynilə size qaytəlram, Azərbaycanın qeyrətli olanlara qaytəlram. Çox teşəkvirlər olsun. Hocam, bugün əslində mən sizi bir cumhuriyyət araşdırmazsa kim tanımışdım. La B35 il bəki öncə, 80-lərin sonunda sizin kisik brashura çitabını sələ deməndə durur. Buna görə bir 35 il sonra size bizdə teşəkvirlə yirəm. Möksum əliyibin ruhu şal olsun deyirəm. Şürbən mətusiyyindir o ruhu şal olsun deyirəm. Bize cumhuriyyəti tanıttıran, həyatda olan, bugünki alimlərimiz Nəsip bəyin, Cəmil bəyin və diğerlərinin solmaz kanımında başqalarının bizim minnəhtarı borçunuzlar. Təbii ki, o dönəmdə bəz bəkədə adları Aydın Balayı və Sayıq və Sevgi də anıra yeri gəlmişkən dünənləri onun da adı analdı bir təbbirdə həyat yollaşır mükəfəqlandı. Cumhuriyyətimizi bizə tanıttırdığımıza görə çox sağ olun. Biz təslər olsun ki, bu 35 ildi sonra yenədə cumhuriyyət uğrunda, bu ülkədə cumhuriyyət dəyirlər uğrunda mübarizə ilə məşhulub. Və buna nə qədər nəil oluruk? Hər halda siz, uzun illərdə Türkiyədə siz və bu görə şey bəlkə də oradan daha yaxşı görürüz. Niyək bizdə cumhuriyyət dəyirlərlərinə qarşı bu qədər acımasız münasibət var? Bu dəyirlər ham mızındır. Azərbaycanda cumhuriyyət deyirləndə, niyə bu şəkildə bir gütükləşmə olur? Mən istəyərdim ki, barəm akşamdır bəkədə bunu danışmalı deyilək. Amma bu problemin patologiyasını və yenələməlik. Deməli, iqdanışmalı, ki, insanlarla bu görə çək görürsündə. Buyurun, hocam, siz əşidmək istəyirəm. Çox sağ olun, Rufət və o Türkiyədə yaxşı söz var, iki söz var. Birincisi, damardan girdiniz, ikincisi də zülfiyarə topundunuz. Zülfiyarə topunmalı, yəni, birəzə obrazi sözü bilirsiniz. Problemin yəni, bir başa, bir başa ən dərininə daldınız, oradan sual edirdiniz. Niyə cumhuriyyət həyətəndə və niyə bu cumhuriyyətə qarşı qödə nifrət var, bu qödə mübarizə var? Bunun iki əsas sevabı var. Birincisi odur ki, Azərbaycan coğrafiyası, o vaxt Azərbaycan bir inzibatı vahid deyildir. Xanlılarıdır. Rusya imperatoruyla, çar Rusya simpere isə ilə qacar, İrandaki Türk qacar xanlığı arasında bölüştürülərinə sonra, təsür ki, Alamərmətçar qacarın minyə düzdoğusan yedinci ilin avqusuna şuşada qətlə getirməsi, Tehrandan tiflisə qədər olan geniş bir ərazdə bir Türk imperatorunun yanında da Osmanlı imperiyası vardı. İnkişap iləməsinə cücdənməsin, xil qeratı, düz, yaşadığı dövlət. Nəticə itibariyə, o torbuyunca Azərbaycan coğrafiyasındaki xanlıqların qacar imperiası, Türk imperiası ilə Rusya imperiası arasında bölüştürülməsinə sonra, Rusya imperiası susilə canıbı qapqazda xəzərdənizin boydan boya sahilin öznün mülkiyyəti kimi görürdü. Azərbaycanı 28 May 1918-ci ildə bir inzibatı vahid olara bir Cumhuriyyatı, o eylən eləyənlər, Rusya imperiasının bu planı pozuldu. Yəni, 120 ml, 115-120 ml bu plan pozuldu. Nəydə bu plan, qəzərdənizinin sahili boydan boya və canıbı qapqaz, həm ışa Rusya imperiasının bir tərki pisəsi, bir əyaləti kimi qalaca, necə ki, bu ilməsinə şımali qapqaz, canıbı qapqazda da Azərbaycan və dikərlər. Bu planın pozulmasını Rusya imperiası, bugünkü Rusya da bağışlayabilmir. Yəni, o dövləti quranlara bağışlayabilmir. Mehmed Emrə Susadiyyə bağışlayabilmir, onun silahları topçu başına bağışlayabilmir, silahlarına bağışlayabilmir. Və ona görə də bu hücumların hamsının ideya ilham vericisi Rusya. Kim ki, bu müstəqil cumhuriyyətə hücum edir bilin ki, onun arhasında Rusya imperiasının niyətin həyata keçirmək istəyənlər, Rusya imperiasının o torpalarda, o coğrafyada müstəqil Azərbaycan cumhuriyyəti devləti qurulmasını qəbul etməməsi yatmadadır. İkinci səbəb isə bilirsiz ki, Azərbaycan coğrafiyası, yəni, tiflis mərkəzlə Rusya imperiasının idari mərkəzci tiflisi idi, orada birinci növbədə Mirza Fətələ Akhumzada Böylüğündə bir yalan getir. Onun əvvəlsə qarabada Qasım Bəzzakir və digərləri Azərbaycan realist ədəbiyyatının, yəni qər tifli ədəbiyyatın Qasım Bəzzakir şihezlə Mirza Fətəl Akhumzada isə bilirsiz ki, Şərqın Mölyəri atlanan böyük bir ingla bilədi, 6 KMD yazdı, fəlsə, fəlsəxər yazdı və Şərq dünyasının oyan masisinin bura Osmanlı imperiasından, Hindistan qələrin, Müsləlmən dünyasında hansı əlinən gələn hər şeylədi, çox böyük bir dünya migasında Şərq Rənəsansının, Müsləlmən Rənəsansının ən böyük nümayın dəstirimi Mirza Fətəl Akhumzada. O prosesi ki, başlattı bir Mirza Fətəl Akhumzada, sonra çox böyük uğurna Azərbaycanı, Aleksandar Ossikovici çəniyə rizqini xatıramaq lazımdə, sən Bezərbabni xatıramaq lazımdır, ilç teatırımızı xatıramaq lazımdır. Bu mədəni intellektual inşaq 70 yıl sonra, Azərbaycında eyni zamanda 19. yasrın ahir 20. sinəbələrinə o coğrafyada, o coğrafyada, rüsyə impiriyasının tərkib isəsində bacı qüvərinə oldu, gəncə qüvərinə oldu, o proseslər ədəbiyyatı, mədəniyyəti, fəlsəfəni və bunların, təmbulların hamsın bir yerdə toqlayan Məhədəmül Rəsuzadə, ərabərlik deyə bir fəlsəfə yarattı, müsabat. Yəni, o vaxtı dünya tarixində, siyasət tarixində mövcud olmayan, bugünkü skandini albə ölkələrinin gəlib çıxdığı bir nöktə, hətta o qədər də müsabat fəlsəfəsi qədərə Rəsuzadəni yarattı, çamil olmayan bir siyasət fəlsəfəsi yarattı və 1918 yıl, 28 mayda bunu, olduğu kimi bu fəlsəfəsi, siyasət fəlsəfəsi də dövlət quruculuğunda həyata kesirdi. Baxın Rüfət Bəyi siz də okuyursunuz, bəmbələri həmişə çox yaxınlan okulunuza mən şahidən, biləm, biliyinizinə gələr yüzlü olduğunu. Naci Çeykun xatrələrinə yazır ki, nəvər şəyh səmağınıq. 28 mayda dövlət elan ediləndən sonra, Hətzinalın tarzada daha doğrusu tiplisi, gəncədən vaxtıya kösəndən sonra, vaxtının Nuri Paşa Kapasitə Mordus tarəf nəqlas edilməsindən sonra, həmən Gizlə Nuri Paşa gəncədə telegram göndəri ki, ökümət gəncədən vaxtıya köşsün. Fətəli Khan Qoyskının başına hazır, Qoyskının qardaşı nəvəsi buradan sararım vəm Çərim Mənəcəli Həmi də anışmış dişə, ona da babası danışıb. Yəni, Fətəli Khanın böyük qardaşı, Sengul Khan. Evlə ev evdir, gəzi millət vəkirlərin çağırdı, məlzisə ki, gəlin qələr qabirlin ki, paytaxtımız gəncədən vaxtıya köşür. Sürətləndə çöşdəm, paytaxt gəncədən vaxtıya köşsünlən dən sonra, az zənələrdən tağızda heç vaxtıdırmədən Fətəli Khan Qoyskın qabrına gedir, dir ki, yeni devlət vurur, millət devlət vurur. Mənim bütün servətim sizin emrinizdədir. Bu, hardani rəli gəlirdi, bunlar inanmışdı bu insanlardır ki, bu müsabat fəlsəfəsi, bərabərliyə fəlsəfəsin ki, Məhədəmi Rasulada yaratıb. Bunu dövlət idarəsilinə tətbiq edir. Yəni, sərbəs bazar ektisadiyyatı. Kapitalizmləni işimiz yoxdur, iş adamlarından işimiz yoxdur. Təhsil pulsuz, səhiyyə pulsuz, kəntəs hərifatından mümkün qədər data tizə veriləcək, faizsiz kreditlər veriləcək, güzəkli kreditlər veriləcək. Və iş adamlarından vəvcid toplar buna o bədə inanmışdılar ki, və hər qətən də bunu o idarəslər inandırmışlar. Aziz Zənihalın tazdara demişlik bütün sərbətimizin əmrinizdədir. Yəni, milli dövlətimizin əmrinizdədir. İkinci səbəb isə budur. Yəni, Azərbaycanda bərabərlik o vaxt ki, o 23 aydaq sizdə vurulursunuz, rüfətbəyi çox sağ olun ki, o bərabərli dövlət idarəsilin fəzsəfərisinin yerini bugün mən alıq, bizim yerin, yəni mən uzun müddətlətləm bəri çalışırlar ki, o biz fəzsəfərisinin yerini mən fəzsəfərisini qoysınlar. Bak, buna görədə, o biz fəzsəfərisinin əlbət də ki, qəbul əmibə onun yerini mən fəzsəfərisinin qoymağa çalışanda əlbət də ki, o biz fəzsəfərisinin nifrətləyəcələr. Onun, həmişə, soyəcələr, təqqirləyəcələr. Amma bunlar, o tarixtdə görülmüş işlər, düzgün işləri, hiç vaxt nə qədə sizə etsənizdə bir ölkə, bir millət, bir toplum. 28 Mayın sizdə qeydlərinin rüfətbəyi çox yaxşın biliriz ki, əsas, ən böyük qazanclarından biri bizim üçün, yəni biz Azərbaycan Cumhuriyyeti vədəndaşları üçün, bir icma olmadan bizi millət olmaya keçiririz. Yəni, dövlətin eilan edilməsinin bu tadıyaş Sviatotovski, mənə görə, ən yaxşı kitablardan birin yazmış müəllifdir. O, deyir ki, 28 Mayın 1920-da, akşam o, dövlət eilan eləyəndə, en zamanda yeni bir ulus doğurdu. Yəni, bir ulusun doğduğun eilan edirizdər, bir dövlətin eilan. Yəni, dövlətinə millət ikisi bir-birin tamamlayan ünsürlərdir. Yəni, dövlətin milləti olur. Milləti inkişaflətdirir, milli duygulara, millətə göstərir ki, mən sənin dövlətinə, millətinə dövləti olmalıdır mütlələk. Yəni, idara eləyəməsi üçün. Doğru, ona görə də, tadıyaş Sviatotovski'nin kitabını bir daha xartır alsa, deyir ki, müsləlman icmadan millik kimliyə, 1905 Rusya, Azərbaycanı, o hər qətində Rusya nın içerisində idi, müsləlman icmadan millik kimliyə. Bak, bu bütün şeylər görünür ki, birincisi o Rusya nın, o dövləti bu, ki, bir tarixi bir adım adlıq ki, orada cumhuriyyət yaratılır, o cumhuriyyəti və gəlib onun paytaxtın xilas iləyən kimdir? Məhədəmi Rusya da, Bakin nişqadan xilasının birinci ilmdə yazdığı məqaləni, hap yerini taqdığı gün, bulduğu gün məqaləsin bir daha yadınıza sağ olun ki, elə bil ki, Nuri Paşa bir mələk kimi köydən əndi gəldi, çox çətin vəzəti Osmanlı İmperiyasının gəldi bizi xilasilədə. Ona görə, bu bütün məsəllər kim ki, o imperializmin nökər olmalı, ondan sonra çöləliyi qəbul eləyir, o çöləliya altına qalmaq, onun vezinə deyil, yəni müsləqil olmalı, çöləliyə daha çox üstünləyir. Ona görə də bu insanlar az da deyil sayları, Azərbaycan Cumhuriyyətinin varrığın qəbul etmirlər, Məhədəm Rusadəni varrığın qəbul etmirlər, onlar öz mənafilərin düşünülürlərlə görə, mən egosuna inandılarına görə, mənə fəlsəfə demək olmaz, mən egoizmdir. Bu biz fəlsəfəsindir, bərabəri fəlsəfəsindir qəbul etmirlər. Məhədəm Rusadəni milli təsana kitabın oksalar görələr ki, nə dərəcədə mütərəqib bir fəlsəfəsdir, siyasət fəlsəfəsi, dövlət idarəçiliyə fəlsəfəsi, və inanın ki, bu gün qərbın bir çox ölkəsi o fəlsəfəni hələ yaxalamış deyil, nən ki, o 23 aydə ki, onu həyata keçirdiblər. Ona görə Rusadədən soruşanda ki, 23 aydə xalga nə verəbildiniz, demiş ki, xalga biz azadlığı rəddirab bildik, azadlığın dadın verəbildik. Çox şey verə bilmədiyi, amma stilaldadızdır. Stilaldadızdır. Ona görə Rusadbə, bu çox şərəfli bir tariqdir, çox şanlı bir tariqdir. Sinə dediyiz kimi, Türkiye Cumhuriyyatın elanına 5 il qaba, 5 il yarın qaba elan edilmiş bir cumhuriyyatdir. Amma o qədə böyük fərqlər var ki, yani cumhuriyyatın fəlsəfəsində, siyasət fəlsəfəsində, idarəçiliyə fəlsəfəsində, o 70 illi mədəniyyət ki, 1842 də Müzətələ Ahrumcadənin yazdığı iqamiyyə dinə, muastirləşmət prosesinin ki, əsası qoylu, ona irəlləricə onun içərsində milliyətçiliyə dağıl olub, onun içərsində demokratiyyə dağıl olub, onun içərsində Cəlməməd Quluzada var, müzdələk bər-sabiur var, onun içərsində Hüseyinzada əli bəyi var, Ağol-u Ahmət var. Bakbular hamısı, o qədə böyük sərbətlər ki, Hüseyin Haci Bəylü var, Şərgin ilç operası var. O qədə böyük sərbətlərdir ki, ilç qəzətimiz var, ondan sonra ilç faciyanı, faciyamız var, ilç kamediyaları dedik, altı kamediyamız var, ədəbiya şunaslamız var, hər şey elə bil ki, bir-birinən nətərdim, ələlə verərə, inkişaf edərə 70 illdən sonra gəlir cumhuriyyət də ilan edir. Türkkədə isə belə deyildir, Türkkədə Mustafa Kemal Paşa cumhuriyyəti ilan et, çünki onun hər fəzəfəsi tamamen cumhuriyyətlə bağlıdır. O bilirdi ki, bu şəkildə davam eləsə, Osmanlı şəkildə davam eləsə, müharibədən günün dünya müharibəsində məlub olmuş bir padişahlı sistemilə davam eləsə Türkmələti məhdolub gedəcəyə. Ona görə, anasının məzarı başında 1923-cüncün yan varına çıxış eləyəndə deyirdi ki, anamı itirdiyim, amma anamı itirməyət, məyəslihun yaşayırəm, onun əlbətdə ki, ömür boyunuda bilməcəm. Amma millətimin iktidarı 400-irliyi Osmanlı xanədandan alır, millətmə vermək, Türk millətmə vermək mənim üçün ən böyük sevincindir. Ona görə, anamın itikisinin müəyyən dərəzi də təsəllisin, baxman bunda tapabiliyəm. Mustafa Kemal Atatürk'ün islahatları, sizə nə tərdyim, təfiq fikirətdən başlayan bir adam, örnə içimiyi tapabilmirdi ki, Türkçənin o aydınlanma prosesini, ingilabi prosesləri şey eləmək üçün, ona istınad eləsin. Azərbaycanda isə o qədər böyük bir bagajla, böyük bir kapitalla Cumhuriyyatın iəlanına gəlmişdir. O cədətdən biz azərbaycanaq, projüvət insanlara mən bir daha xalqımızı ürəydən təbbiq elirəm. Mən eminəm ki, adım kimi eminəm ki, ölkəmizdə 28 Mayı ürəydən qəbul eləyən ən az 90 faizi ölkə alırsın, 90 faizi, 90 faizimiz bunu qəbul elir. Çünki azərbaycanaq hamız azərbaycanaq doğumuşu böyük müşələri, azərbaycanaq xarətlərin çox yaxşıbildi. Necə humanist xarətlərimiz var? Bu bütün bizim mədəniyyatımızda özəksin tapıb. Mədəniyyatımızda, ədəbiyyatımızda, fəlsəfəmizdə özəksin tapan bu humanizm, idareçlik fəlsəfəmizdə də, siyasət fəlsəfəmizdə də arxayn olabilərlər ki, bütün vətəndaşlarımız özəksin tapıb. Ona görə bu bayramı öz qəlbində, ürəyində, içində həyi qətən daxilində böyük bir həyəcənlə yaşayan, hər kəsi məmurəydən təbiç edirəm mən, Allah kismətliyə 1991-ci Səntiyabrında ilk təfər, Məhmədə Mürəli suzardan Ankara'daşıq qəbrini ziyarət etmişəm. Onun əvvəlsə 1989-ci ildə Mirza Bala-Məhəməczadenin azərbaycan tarixində Türk-Albania əsərin şafətdirmişəm, azərbaycan jurnalında Ön söz yazı Məhrum əbül fəziyyəlçi bəyi son söz yazıb ona, daha sonra yenə Məhrum əliyyəvləm birlikdə daha doğrusu mən çox azdıramışam Məhrum Mirza Bala-Məhmədə Mürəli suzadan əsirimizin siya uşa əsərin şafətdirmişi, Məhrum zaman əsiyarlı ilə profesyəl birlikdə Qafqasya tüfləri əsərin şafətdirmişi. Bunlar əmsi qururdu mənim üçün çox əməşə ömrümün ən elinətərdim o. Yazı yazdım da, yazmağa başladım da oradan bəyənə həmişə qururduyum şam. Ona görə, imillətlərin tarixində ola bilir İrəliyyə 70 sən səhə, bunu idrək iləmənlər, dərk iləmənlər dərk etsin. Bir millət İrəliyyəl gedibsə, siyasət fəsəfəslə İrəliyyəl gedibsə, ismadi baxımlar, o bərabəriyə fəsəfəsin, o millət özü üçün qəbul edibsə onu geri aparmam mümkündək. Onun müvəqqəti torbuz ziyarsan bir müddət şeilərsiniz, bu xovlaman çalışarsınız amma bunun faydası yoxdur geri aparmaman. Azərbaycanın bərabərlik fəsəfəsi, biz fəsəfəsi bizim millətimizin humanizminə, bizim millətimizin dünyaya baxışına tamamen qurum bir fəsəfədi Məhədəmur Rasuludadə bunu özünlən uydurmayın. Millətin özünün xaraq dərinə ortaç çaxtıq bir məhəsət də dövlət idarət çəkici fəsəfəsi ona görə indi də yaşayır, həmçə yaşayacaq və millətimiz həməşə bunu yaşadısa? Çox teşeq ki, məhəd, amma günümüzdə səsləşən yəgin ki, izləyicilərimizin ürəyindən də bir tikan xaran bir mövzu var. Yəni, cümrəyətimizdən bağlı. Mən bu gün nürmətlə aləmimiz Boranəzizlə görüştüm. O sohbətimizi də bir başqa kanalda izləyicək dəli isləyicilərimiz. Möhtəşəm sohbət idi, yəni, yəni bu sohbətin davamı da hesabiləmir olar, əvvəldi hesabiləmir. Həlmətlə aləmimiz çox maraqlı məsələyə toxundur. Yəni, bugün həsrətində olduğumuz bir dəyərlərin, həkumətin üst qatında, hakimiyyətin üst qatında bugün görmək istədiyimiz dəyərləri cillər hakimiyyətinə yaşanmış. 1919 cillin noyabrında dəyərli izləyicilər, dütfənsizdə izləyin. Çünki bu möziya suala girişdir, daha doğrusu. Azərbaycan Cumhuriyyətinin dört dönəm nazir olmuş, Məlik Yaslanov parlamentdə çıxşeliyiz. Dəyi ki, əziz məbuslar, cənab məbuslar, yəni, diptatlar, bizim baş nazirimiz gəncədə yaşırdı. Gəncədən başıya gəlir və başıda onun nəvi yoxdur. Və onun aldığı məvacıb onun ev kirayəsində çatmış. Gelin, dövlət hesabını onun üçün bir ev məyən ediyək. Amma bu şərtdən ki, vəzifədən gələndən sonra o evi qayıtaracav dövlətin bücəsinə. Bakın, baş nazirin evi yoxdur. Siz təsəbir eləyə bilirsiniz, indiki hakimiyyətlə davamında pencəinin qolunu göstərir. Pencəinin qolu cirləmdir. Deyir, mən tiflisdə görüşə yedirəm, həmin görüşə yetmək üçün bu pencək yararsızdır. Lütfen, mənim əməyəqqımı biraz öncədən ya, avant şəkilində, mənə ödiyin ki, mən özmə bir pencəyə alım ki, belə deyək, eldilində adam içində çına çıxmağa olsun. Bakın, əxlaqa bakın, bu insanların leyagətini bakın, dövlət bücəsinə tamah salmayan biz övvulatları yıq. Bu gün, o hakimiyyəti bir də gözümüzün önündə gətirək, onların davranışını gözümüzün önündə gətirək, bir də mövzut hakimiyyəti. Mən istəyərim ki, əzizməis hocam, bu məsəliyyəsizsin fikirinizi eşidək. Füqətbə, dövlət idarətçiliyi ta qədimdən şumerlərdən başlayıb, bu tərəfədə gəlində, eğer biz İslamın yayılması dövrünləm, baxsa, beytülmala uzanan əl, xəziniyə uzanan əl, qızın fatimənlə olsa da kəsilmələk. Yəni, bu prinsipdə həll getən, istiyirsiz bunu, Peygən mərəfəndimizin dövründəki söz kimi qabrulayın, istiyirsəcəsizdə ki, məhbədən bax indi elə çıxmış, ən son demokratik kitabında da yenə yeni prinsip var. Yəni, dövlət malına el uzatma olmaz. Biliriz ki, əzrət əli eləyi salam üçün alanda onu dövlət düzgəsindən alırdı. Evini alanda özcibindən alırdı. Yəni, bu ədalət ki, dövlət idarətçiliyində eə, dövlətin malına zərrə qədər el uzadılırsa, o insanların cibinə uzadılmış əldir. Çünki, o mal, hamın məldi. Niyə görə, beytül mal deyirlər, xəziniyə deyirlər, ona görə, xəziniyə deyirlər ki, orda hamın haqqı var. Bu, yenə təklir edən mən, ən qədin, o şey, yazları ki, var, tabletqaların üzərini yazdı, bundan sonra şey, orda da yenə şeydi, son demokrata kitabında da yenə şeydi. Hiçbir devlət deyə bilməsicəyə, mən kası bağım, mənim pulum yoxdur. Hər bir devlət özünə görə, zəngindir, rüfətdə. Yer altı sərvətin olsa da olmasa da, nə zəngindir, dövlətin pulun uğurramamak şərtidir. O xəziniyə el uzatmasına gəl, o dövlət zəngindir. Və dövlətləri yıxan, artı o dövlət olmadan çıxır, əgər sən, o dövlətdə, rüfət olursa, ondan sonra şey olursa, o dövlət olmadan çıxır. Bakın, Məhət Akif Ersoy, insanlarda Bakrufəd və çox güzəl prinsib, çox güzəl, səməminətlərin fakt-də edinizsiyiz. 1911-də Resulzada İrandan gələndən sonra Osmanlı İmpriyasına İstanbul'da, 13. il və Türk ocağlarının adılmasında, yəni Ahmet Ağolun təşvikədə ki, evində, Hüseyin Zada bir yerdə Tanrövbər, Amdula Süpi Tanrövbər ki, ilç başqan oyudu Türk ocağıların, Resulzada ilə çox yaxın münasibətləri orqlarım. Ankara Hökümeti, yəni, Məzlis Hökümeti 1920-ci ildə qurulanda, Tanrövbər 21. ildə 21. ilin fevramında Mahriq Məhaziri vəzifəsinə gətirilir oran. Resulzada Türkçəl gələndən sonra da Türkçəl ilə ilə qələrin Tanrövbər yaradı və Resulzada Almanya dan Bukharisdə Məhz o Türkçəni Bukharis səfiri Tanrövbər idi, çox yaxın dostu kimi onun yanına gəlmişdir. Bir ildən çox onun yanına qalmışdır. Məhət müsabiqə ilan edirlər. Mustafa Kemal Paşa da deyir ki, Ankara bu hökümetin bir himni olsun. Çünki xalqı ruhlandırma lazımdır. Məhət 30 kilometri inə hər qətən də 30 kilometri cəlində istərisəməz əhalidə bir panika yaranır. Diğər tərəfdən də bir himni mütləq olmalı. Müsabiqə ilan edirlər. Müsabiqə yeddi yüzdən çox əsər göndərilir. Məhət Açib Ərsoya Hamdurlal sufi Tanrövbər bir başa deyir ki, sən də əsər təqdim elə. Açib o vaxtı burdur Millet vəkili idi. Müsabiqə Rüfət Bəd. Əbəl tərəbi dəlir. Sonra gecəyə gündüz qüsusudən tazəttin dərgahına qaqılır. Dünyadan qoqur. O qədər belə özünə də təhsirləyir ki, mən himini yaratacağım. Tazəttin dərgahı Mürsin Yazıcoğlu'nun dəfinə olduğu yer deyir. Mürsin Yazıcoğlu ildə Türkiyə nümətlə siyasət adamları o dərgahı sədiyim ki, məsələn mən də sohb istəyərim ki var idi Azərbaycan dolanda Allah rəumət iləsin, rəumətə yedi bir seyyid var, də mən onun sövbətlərinə qulaqasma, o qədər düz, həmiz bir adam idi ki, o danışanda isməz o qədər yaxşı təhsirliydi adama ki. Türkiyə də məsələn özal nəqşı bəndirlərim, məsələn şəhət qaqlının. Mənəbi qidalanma yaxşı şeydə olar ki, Allah şudu aradı danışət bizə Allah şudu də sövbətlərinə qulaqasərdır şeydə demələ, açıf yazır bunu yazandan sonra təqdim olunur şeydə, dir ki, amma pul mən qəbul eləməti mükafat, qəttiyəm mükafatı qəbul eləməti, təsəlbul eləməti ki, siz deyən kimi açıfin paltosu yox idi onda dirlər çıfı, dir ki, yox o himni mən eləşi olar ki, himni yazılmazdir, mən bunu bir milliyyət işin yazdın sonra bir müddət keçəndən sonra, hətta misirlən qayrıq gələnən sonra istiklal caddesində ki, Mısır apartmanında, bu Müslumətin Cindorogun orada ofisi var, aradə mən nəyə unutuşuq sual verirlər ki, bəsi o vaxtı təzidən yazma, dir ki, mümkün deyildi təzidən onu yazma. Bakın, mənəbiyyatın tərinliyinə, bakın ki, paltosu yoxdur bu adamın paltosun varim şey, bir qolu da yoxdur, bir qolu yoxdur paltosun qolu nüsünə atırmış, bu ya paltosu var dekabraindən qolu nüsünə atıb, gələn də dir var, işsidir, dekabraindən soyuqan, qaranın soyuqunda yəni, bu mənəbiyyat məsələsi insan hər şeydən əvvəl özünə əvvələ, sən dövlətə işdirsən səhəhəm dövlət səhəm, bunun nəvəzindən maaş verir. Tabi, oru nədir? Rüşvət nədir? Ondan sonra, bu dövlət olmadan çıxır, bu artı dövlət olur, başqa bir şey oldu. Çin isə insan özünün məhəviyyat nasıl ictirmaz, mən nizə rüşvet alabilərəm aqı bu, mən nizə bunu alıb uşaqlarıma buzul şeyi götürə bilərəm, çörek götürə bilərəm şey. Ona görə, birinci növbədər birinci növbədər, birinci növbədər baxın, milli gəliri düzgün bölüştürən ölkələr, bu gün dünyada eyni zamanda bir devlət böhranları yaşanır. Milli gəliri düzgün bölüştürür. Baxın dediyiz, o məhəliki aslanı misali, nəsip bəy, yusuf bəy misali məsələsün. Almanya da Cem Özdəmir növlün bilət almışdı, bonusların şeyinən o məcrisin, bunun nəstagın bonusların özünün tətilə gəlində, istirahatə gəlində, onlar isə Cem Özdəmir bir dövlət məhəviyyat müllət pəkili olmaya qomadların. Də digər əlməsələ, Almanya prezidenti digər, kredit almışdı. Tobleron şakaladına görə istifa verməyəm əlməz buralıq. Yəni görürsün, amma Türkiyədə Rıza Zərrəb əgəmin baxışa qətirib 500.000 doları şakalatın altına qoy vermişdir və ya da Zafer çağlarına 700.000 dolar Bunlar bilirsiniz, o qədə qorqulu şeylər ki, bu dövlət olmadan çıxır. Ona görə də, bunu yaxşıq kiraştınlər. Bak, bu, dünya çox ciddi bir sarsıntı içərsindədir. Dünya çox ciddi bir sarsıntı içərsindədir. Məsələn, bugün kimin ağlana gələ bilər ki, məsələn, o vaxt ki, Azərbaycan dövlətinin 5 dənə hökümət idareliyib o dövlətəyib. 5 dənə hökümət idareliyib. Qanpoist olub, obrlər olub, obrlər olub. Oların hər hansı biri bir quruş o xəzinənin puluna şəyliyib və autotokçu başım məzis sədir olub bula. Ona görə, bu, çox nəziz deyimi, iğrenc deyim rəməyəm. Qorxulu bir şeydir, yəni dövləti bir rüşvet aparatına çevirmək dövlət niyə üçün yaradılır? O coğrafyada ki, o torpalarda ki, insan topulluğunun toplumunu idareləmək üçün yaradılır. O idareləmək üçün rüşvet alman üçün yaradılmır ki, sən həmi dövləti şey deyirsən ki, bu insan toplumun mən idarelir, həməndi rüşvet hafızı o insan toplumuna. Və yaxud da dövlətin xəzinəsində giren o nəvlumən təbih gələn pulu döv, o döv, bu döv, gələn pulu bası bir yirsən. Bu, bakın, şey, sizin bəli misal veririz, gələtinə bu ölçələri babu qədə sarsıntılar niyə cürcüdür? Çünki dövlət şəhid, şəhbaptı, təmizdi, rüşvet alınmır, vətəndaş da arxaynda ki, mənim dövlətin təmizdi, mənim idareləyənlər rüşvet alınmalar. Azərbaycanda izləyə, rüşvet almayanlara, siz deyən kimi çox, rüşvet alınmayanlara, sanki bir şey vurulub aparatdır. O aparatı pul atırsan, oradan dənə kreslu alırsan, soru başlısana nəm rüşsən, rüşsən gürünəm, soru başlısana sağma ona. O kreslu olə bir şeydir, sənə pul istəsə alləməldi o kreslu, pul verib oldu, hələ bir yavrusu olmaz, hansıda övür də yaşırırız. Azur yağlığımızdır hocam, Hürmətli Mahisbək. Madem ki, biz siz daha doğrusu Türk yəni salını çəkdiriz, və ondan ədərində qapıdakı məzarını ziyaret edəmək ismətim olub. Yəni, onun o məşhur ifadəsi ki, tanrın bir dəmənə istiqlağın marsu yazdırmasın, yəni, məhdəşən bir ifadədir bu. Yəni, bir də biz ışxala məruz qalmayalım. Bak, bugün biz istiqlağını, cümhüriyyətimizin 105. il dönümünü qeyd etdiyimiz, bir saat yarımdan sonra 105 idi tamam olur. Biz şəra etdə, bugün bizim kürparlarımızda Ruskoşunlar var. Ruskoşunlar bura niye gəliblər onu da bilirik? Nəcə gəliblər onu da bilirik? Öz imzamızla gəliblər, bu da bizim bir başqa faciəmizdir. Amma, mən istəyərdim ki, madem ki, siz Türkiyə əslində siz keçid ettiniz, mən doğrudan davam ediyem, Azərbaycan Türkiyə bugün dünyanın anaoksuz bir-birinə yaxın iki dövlət edir. Vək ki, da var, amma xatırlamıram, yəni bu şəkildə, moldova ilə Rumuniyanı qeyd ediyə bilər, amma bu qədər de olmaz. Bu münasibətlərin arxasında, pəkçə Erdoğan ve İlhaməliyə faktörü yoxdur. Mən düşünürək ki, bunun arkasında ən azından son yüzyıldə əmvər paşaların, nuru paşaların, Mustafa Şəmal Atatürklərin və ədbəttəki Cumhuriyyət kurucularımızın Türkiyəyə ilə münasibətləri dayanır. Və 1918-icindir, 28 mayısında Tiflisi də Azərbaycan Cumhuriyyəti eylən ediləndə, bizim milli ililərimiz Hardaydı, Qafqa İslam ordusunu sonradan belə adlandırı, Osmanlı ordusunu köməyət çağırmaya gitmişdir. Sonradan bakıdan oturullar, biraz da vizdansızca şəsində deyirlər ki, istiqlal bəya naməsindir, əsuzadən mərol var ki, əsuzadən nədər olu yoxdur ki. Mən buna qaytmaq istəmərəm, amma Türkiyəl-Azərbaycan bir-birinə bağlıyan terlər şox. Amma bu gün menislərəm problemlərdən danışaq. Çünki Türkiyənin sabah səskisidir, biz daha Türkiyəm müzüksün, qeyrli, qurlu olsun və səskidə daha çox şanslı kimdir, on də danışacaq. Amma səskü öncəsi, Azərbaycandaki bu problemlərin Türkiyədə olmasından bağlıda xəbərlərin şahidi oldu. Türkiyənin özündə belə mənim üçün ağıl almaz bir şeylər oldu ki, Türkiyənin özündə də son zamanlar karruksiyə var falan var. Durum necədir Türkiyədə? Sizin müşahidə etdiyiniz şəhildir. Əblar, Rufət becazı versəz iki kelimin əmi şey deyin ki, mən Azərbaycan əgər bu bəyəm mürsəmin 918-28 məyi bu bayraqla avlasının çətin deyil ki, bu üçün rəinli bayrağı bünkü dövləyət Azərbaycanı yəni bu ünki idarə edilənlər, özlərin bayraqya avlasınlər, o himnilə avlasınlər. Məsələn, əhmət cəvadın 130 irliyi oldu, anadan olmasının mən üçün çox böyük fəxrdir ki, şərəfdir ki, ilk kitəfə Türkscə, mən onun kitabın çapilədiyi burada, mən təvcumələdim o kitabı 370 səifə, mənim genə həyatımın mənirazısalan səifələrlərin ən biridir. Bu himnilə avlasınlər, əhmət cəvad bugün baxırsana ki, Azərbaycan də, şair demək üçün 8 milyard dünyadakı insan lazım ki, şair desin, əhmət cə nədir, yatağlığı də, əhmət cəvaddan daha qeymətir. Yəni, mənə görə bugün o keçmişi söyleməkdən sə, təqdir eləməkdən sə, onu görməcidən gəlməcidən bayrağın dələ avlasınlər, qadağın delə bilərlər. Kimli dələ avlasınlar, qadağın dələsinlər, farsınsası, bu öz yerində. Türkiyə gələndə Türkiyənin idarə mekanizmləri son 13 ilə qədər, son 12-13 ilə qədər düzdəydim. Yəni, məsələn, mərkəz Yüksəh Səsciş Hürası, özləri özlərin səcirdilər, o qədər Rüfətbə inan vardı ki, o Yüksəh Səsciş Hürasının üzülərinə, orad Türkiyənin ən təcidurəli hakimlər, onlar heç kim qarışmırdı? Olar özləri, özlərlarına səscih eləyirlər, sədir səcirdirər, sonra baxırlar ki, məsələn, kimsə pensiya çıxacağa baxıb araşdırırlar, şeylirlər, ən təcidurəli başqa bir hakimı orad cəlb eləyirlər. Oların qərarlarına heç kimlət nə ki təsir göstərməyə, heç alban kəsə bilməz, o qədər şəfaf edər, şəkdir. Ta ki, cəldi 12 Centiyabır 2010-cu ildə Türkiyə Referendum kəsirdi və bu məhkəmələri ondan sonra proqururları verirlər Fətoya. Fətoinin ənlə verəndən sonra bu ölkənin məhkəməsi proqururları aləm qarışlı bir günə. Polis sistemi onsuz olurlar nəlmləyə deyik. Aləm qarışlı bir-bir ilə bilirsiniz ki, bu əvvəl 17-25 dəyqabırda bir dəfə həmləyələdilər, ondan sonra ardından gəldi bu hərbi çevriliş təşabbüsünə 2016-ci ildə ondan sonra 15 ildə hərbi çevrilişində də ondan sonra Türkiyə o referendumla açıq. Baxın, mən onu yazdım, bunu yazdım deməyi heç sevən ədən deyirəm, rüfətləyəsizdən dostu, qardaşı, mən sizdə deyə bilərəm mən. 9 centiabr 2010-cu ildə rəfədendumla üçün qabam mən yazmışam ki, böldücü rəfədendum. Bu rəfədendimdə verəcələr, bu məhkəmə sistemin. Məhkəmə nə deməkdir? İnsanların azın esindirici məhkəmədən ümidi kəsləndən sonra üst tuttuğları yəgənə yer qarır, o da Allah. Yəni, bir ölkənin məhkəməsin gətirib bir təriqətə daha sonra terror təşkilat oldu, ortaya çıxan bir şeyə vermək, görünlə günə gətiridir. Ondan sonra da bu şeyləri düzəlməyə mümkün olmadı. Türkiyə getdircən 2014-cu ildə öz idarəsli formasını dəyeşdirdi, prezident-tüsül idarəsini keşdirdi. Ondan sonra bu 15-i yıl hərbit çevrüş cəhdindən sonra yenə 2018-cu ildə bir təşəlbisi oldu, tamamen hakimiyyət ilə bir şey bütün icra cəmləşli təkəldə. Məhkəmələrdə o subardinacialar vardı, yeri arxayalar vardı, məsələn bir hakim ne qədər təcrübə qazanab 35-40 yıl olandan sonra Ali Məhkəmənin ən yüksəl seviyyədə üzülünə səsilə bilirdi. Bu şeylərin hamsı qalxan daradan, bu şeylərin hamsı qalxan daradan o məhkəmələrin özündəki ədalət principi xeyri zəhiblədi. Məhkəmələrdə bu sirayət ilədi digər qurumlara. Məsələn, yüksəl seççi şurası da, məsələn digər bilirisi ki, məsələn 31 Mart 2019-u yılda belədiye seççiləri kəsirdildi. İstanbulda təzdən sahidlər, təzdən sahidlər, təzdən sahidlər, təxminən bir qırş gün sonra əkilənməm oğlun mandatın laq bilərlər, ondan sonra təzdən sesçi təlilərlər, şəkilən aldı. Tək bir subyektiv qərar belə cəmiyyətdəki ətimadı inamı sarsmağa çifayət edir. Bu gün, məsələn, azərbaycan baxırsız görürsüzdə, məhkəmələrin qəbrilədiyik, qəbrilərlər, qurumlara, insanlar artıq azı azı gülürlər. Yəni, gülmək istəmirək, amma eləmir vəziyyət ki, o azı azı gülməkdən başqa çağrası qalmək, o qədər subyektiv qəbrilər, qəbrilərlər. Məsələn, amma elə 안녕하세요 maqam, qəbrilər. üçsə istəkçi şurasına, etirazlar olan da, onları yerinə getirirləm. Bu inamın zəiflədiyi, tamamen ortadan qaldı demək, bu inamın zəiflədini siz məndən də yaxşı görürsünüz. Gəlirsiniz, gedirsiniz, yaxından izləyirsiniz, ondan sonra şey. Bunlar qərək olmaydı, bu iğnə qədər şey, Türkiyə cəmiyyətində. İndi bunu nəcə düzəl biləcəyə, nəcə düzəl biləcəyə, hakimiyyət dəyişiliyə, olarsam düzələcəyək, yoxsa hakimiyyət dəvam eləyərsə, həyi qətən bu ədaləsizliklər, xüsusən məhkəməs sistemdə, dövrət edərəciliyi sistemdə, hər şeyin bir ələcəyəmləşməsi, bunları indir ki, görmək üçün, çox uzun vaxtda da ehtiyaz olmayacaq. Amma, dönürü yenə Azərbaycana müqaisə aparsaq ki, o 23 aylıq hakimiyyət, o azadlığı ki, daldı zırıb, sizdə bayağı dediniz, rəst uzadəndi, dediyiz söz. Türkiyə 1946-ci ildən bəri, çox partiyalı sistemdən səsici kesirir və 1950-ci ildə daha hakimiyyət səsici yolundan dəvişdirir. Bu Türkiyədə çox ciddi bir mədəniyyət formalaşdırıb. Ona görə Türkiyə için ən əsas şey bundan ibarətdir ki, səsicinin iradəsində təsir göstərməm mümkün deyil, onu yönləndirməm mümkün deyil. Soras, səsicilər, xüsusən gənçlər çox fəal şəkildə, səsici butlardın başında dururlar, o islak imza edirlədir, o protokolları ki, imzaləyirlər, bu nə deməkdir? Təkiçə, verdiyin səs deyil. Islak imzala tutanaklar protokollardır da bizim Azərbaycan Türkiyədə? Mələ, səsici protokol. O həm. Eyni zamanda, verdiyin səsə yiyə duracaqsan, sahibs qazacaqsan, yəni bu proses yaşanır Türkiyədə, Görünün, Türkiyədə demokratiyanın çox yerinə oturması için bunlar lazımdır, bu proseslər lazımdır. Görünün ki, olacaq uşaqsıdakı, yəni bəlçə 3-4-5 səsikidən sonra ismına etiyaz qalınəzər. Amma bilir sizdə, məsələn, 15-16-17 il qabağa, atət dedik ki, Türkiyədə müşahidəyə etiyazı yoxdur, çox yaxşı çəsirələr şey. Amma bugün gəlinən şeydə, atət dedik ki, yox, müşahidəyilirə, ondan sonra şeydə, yəni bunlar hamsı. Türkiyədə gəli olmayıdır, şey olmayıdır. Türkiyəni idarət sisteminin dəyiştirilməsi, bax bugün bundan sövbət edir ki, cəmiyyət bu idarət sistemini qəbul eləyir və yaxı da eləmirir. Parlamentar sistəmə qayıtmamı istəyir, yoxsa bundan devam etmək. Bak, bunun müdəqə müvaq bir şey gedir, səs verməsi gedəcəyir. Proses, yəni nəticə etibarılırsa cəmiyyət, əgər, mən inanmıyorum ki, o keşdik demokrata yolu, 77-50 demokrata yolun cəmiyyət unutsun. Bu, hər şeydən əvvəl onu göstərir, çirufətdə, səsçib birinci turda Rəcət Tayyip Erdoğan kimi yarım əsrdir, siyasətin içində olan bir adam. Gəldi bütün yerlərə 18-19 yaşından Üzübəri 1974-dən, səsçiyinə gələn bir adam, gəlzli təşkilatları, digər, digər, istanbul belədiyəsində səsçilməsin, mənim gözümün qabanda olur. Gələn bir adam, gəldi en gücdü vaxtında, üçüncü turda qaldır, birinci turda səsilə bilmədik. Yəni, bu Türkçədə demokratiyanın xalqın öz iradəsində nədərizə sahək çıxdın göstərir. Arada şey fərb də çox olmadığı üçün, bu günə və qərb demokratiyalarına, bunu da kimi eləyir, bunu millət eləyir? Millət iradəs eləyir, səsici iradəs eləyir. Bu nə deməydir? Bu çox ciddi bir Türkçədə səsçi mədəniyyatı formalaşıb deməydir. Bunu qeriya parma mümkün deyir. Çox cəsiz, qeriya parma nəzir ki, Azərbaycan o 23 ayın qururuyla yaşayır, kemənin demokratik çumuriyatını olur, çox faxindəsiz misallar belisi, pencəyi məsələsi, maaş məsələsi, evinin məsələsi vaəndən. Bunu örənək kimi göstərir, bu günçülərə. Türkçədə bu 77-ləyi demokratiyadə artın, örənək formalaşmış mədəniyyatı dəyişdirmə mümkün deyir. Bak, Türkçəni səsisi bunu mümkün mümkün mümkün mümânişələkdir. Birinci yördə çıxan namizəd alıb 27 milyon səs, ikinci yördə çıxan namizəd alıb 24 milyon yarım səs. Yəni bu ne dəyilə, 24 milyon yarım insanın iradesinə birinci yördə çıxmışlaşır, görmətləməməz ürətindədir. Və digər ən də, həmçinin 2 milyon sək hüzünbündə, üçüncə yördə çıxmış namizədə səs vardır. Yəni, bu bütün prozessizər ki, bak, Şiir verin Rüfət bəyi. İkinci turda görünür birinci çıxan şəxsiyyət, çox arxayın və ki, rahatlığının ki, turda səs edəcək. Elə, mən sizdən onu da soruşmaq istəyirdim. Həmin kain texsə bunu da deyələndirin. İki həftə ərzində CHP'nin mövqeyi bu oldu ki, gəli qalmış partiyaqda, dört tamında beş faiz gəlidir. CHP-lilər daha çox online təbliğə qataştınıq verdilər və mən düşünürəm ki, bircə babala tebədəki müsaibə, mən o müsaibəni izlədim və gerçəydən bir dövləçili nümunəsi idi, sayın kızları olun, ortaya qoyduq. Və mən çox istəyərdim, həmin onu izləsin. Bakın, indi durum nice deyir. Bu online təbliğə qataştan sonra, çünki CHP-i online təbliğə qata aparabildi. Mən istəyərdim, bir də son anlarda artı saatlar qaldı seçki. Bir də şansları deyələndirək, kimin daha çox şans olabilər. Səskinin ikinci turu, mənzərə bunu göstərdik irufət və birinci turda ki, har da boşluq bırakmışdı müxalifət, hansı səkici kütüləsinin, hansı təbəqəsinin ki, az diqqət yətirmişdir və hansı məsələlələrə, hansı o dillərə can alıcı məsələlərə, həyi qətəndə, həyatı dərəcidir, ənəm, önəmli məsələlərə az diqqət yətirmişdir. Və elə, o gecə, yəni, 14-an 15-nə kəsən gecəyə, müxalifət bunu analizirədir və görürdür. Üstündən bir gün kəsəndən sonra müxalifətin prezidentiyanı Hamzədə çıxşələdir, üslubu da dəyişdirdir, nədir? Demək ki, birinci növbədə Türkiyən naraatlayan, Türkiyəsəsisi naraatlayan məsələ, qaskınlar məsələsiymiş. Türkiyənin dövlət təhviqəsizlikini təhdi dədən məsələymiş, bunu müəlləşdirdir. Birinci buna şeylədir, örməklə kemağıq ulusları olur. İkincisi, dədə, mən birinci turda mövzut prezident və prezidentiyanı Hamzəd, demək ki, terror təşkilatları nələga, ondan sonra videolar, ondan sonra bu videolar öz səsiçə küsbəsi düzərinə təhsirlə olmuşdur. Məsələsində təhsirlə olmuruyor, rüfət bəhdir sinəzi. O adamları ki, bağlayıblar özlərinə, maddə cəyətdən, olara ərzə yardım edirlər, pul yardım edirlər şey. Oları nə deyəcək? Başka oların çaresi yoxdur, biləsiniz? Mən bu barədə yazıda yazmışdım, keyfiyyətsiz demokrata deyə. Çaş şiəhər səsici öz haqqların anlayara, o inanır ki, mən bunu haqq edirəm, onu tələbiləyəri alsın. Və siz o da qurumsal hala gelsin, kategorial hala gelsin. Məsələn, ona görə, belə anlaşıldı ki, yəni, müqalib bu, iktidarın səssizi tərəqdərləri üzərində bunun rolu olun. Ona görə, çıxışıları dedikumən heç bir terörsə şilat ilə əlagəm olmuq və bundan sonra da olmucaq. Üçüncüsü nədir? Səssicilər, səsski məntəgələrinə gelsinlər. Məlum oldu ki, Cumhuriyyat xalq partiyasının nə səss vermiş, onun tərəqdər olmuş, üzv olmuş və yaxud da şey, bu və yəni, digər şəkildə, 8 milyon səssici məntəgələrə gəlir. Ələr bu 8 milyon səssicinin müəyyən məqdər 3 milyonu gəlib səss versə, heç bir problemi yox edir. Bular hams müəyyən nəşdirildi və məral akşınər, yəni bu müxalib blokun 2. partiyasının lideri də, ərtəsi ümrəcətlərdir. Dedi ki, biz bu səssici deyirim, 8 May bir referendumdur. Yəni biz dövlətmiz referendumaz çərdırır. Yə o tərəklə yorulca, yə bu tərəklə yorulca. Bu gün xöşumətə, yə mən bu sözü işlədməyə nifrət edirəm rüfətdə. Çünki, xöşumətə yaxın media nəvrilməm şey, bular nifrət edirəm mən bu sözlərdən belə şeylərdə olmamalıdır. Media de, media de, media. Mətbaat, mətbaat de, media. Xöşumətə, mətbaatın funksiyası məlumdur. Mələ, xöşumətə yaxın mətbaat olmazıq. Xöşumətə yaxın mətbaat özün öldürmüş, intihar iləmiş bir insana bərabərdir. Ben bəz şeylərə baxdım, baxdım ki, qeylin arhaçlıq var orada. Məsələn, ən o, hərarətli şəkiltə, o yaxasın cıransın, sinəsin cıran qəzətlərdən bir yazı üçün məsələn, 28 mayın təlafisi yoxdur. Yəni, bunu, bu səhp olsa düzeltməm mümkün deyir. Yəni, şeyə xəbərdər qılır. İftidarın sessizi kütləsinə xəbərdər qılır ki, bu nə göstərir? Demək ki, bu 14 gün ərzində müqalif bir namizədin izlədiyi taktika müənnəşdirdiyi strateja bu və ya digər dərəcədə hədəfə çatır. Fədəfə çatmasının bir səbəvdə Zafer Partisi, yəni bu qaçqınlar məsələsin ciddi şəkildə Türkanın gündəmlə gətirəyən 26 avust 2021-ci və partiyasının qurdu getti ahlata sihrtə namaz qıldılar. Ertəsi gün getti, dağıl işlərinin qabana ümüt özdəki qaçqınlar məsələsin, oradan da getti hataya. Hataya qoymadılar, el oldu, bel oldu. Yəni, bu qaçqınlar məsələsin, Türkanın dövlət təlbişəsici məsələsin. Anladı ki, müqalif qulux demək ki, burada boşluq bırakılır. Getti ümüt özdənin anlaşma imzalada. Bu da məsələsin ücrisirəm hocam. Ümüt özdək və ədalət partiyası başkanı. Yəni, Sinan Oğanı deputatıqayı ücrisirəm, prezidentliyə namizət iləli sürən block idi. Dağıtak tifagının əsas partiyası, zəfər partiyası var, orada başqa partiyalar var idi. Yəci oldu Sinan Oğan cumhur tifagını bunlar isə, bu onların düşünülmüş variant oldu. Yə burada başqa maraqlar var, ya öz aralarında fikir aylıq oldu. Sizin dəyləndir məlzindədi, Şinsin Doğulu onun üstündəyi. Yə, bu əslində məsələn, mümüt özdəkın strateji səhfi idiyi, əvvəl Mansur Yavaşu göstərdi, Mansur Yavaş Cumhuriyyat Halk Partiyasından sesilmiş Ankara Bələdiyə Başkan. Mansur-u Bələdiyədir ki, mən sesilmiş idi. O itifagın içində Rıfat Sərdaroğlu da var idi. Türkiyədə mənim ən çox ürmətlədiyim, siyasəsülərdən biri doğru partiyası isədir. Amma o daha əvvəl şəkildi, dedi ki, mən Kılıçdaroğlu'nun dəslə eləcəyəcəyəm. Biz ab verib Rıfat Bələdiyə, yəni öz sədiyəmizə aşağı saldırı, mənə görəyəmək izan zənizlə. Burada əslində mən ilk günlən dedim ki, təşəbbüs mümüt özdəğən əldir. Nizə ki, döndü oraya gəldi. Burada Kılıçdaroğlu'nun səhfi bundan ibarət oldu ki, 800 gün o adamla günlərinə saxladılar oldu. Buna gələyı yok idi. Mürazətlə, səhsici küfrəsi nə, dindən ki, mən sizin verdiyiniz mesajı aldım. Bələ, qaskınlar böylə çək üçün şeydir. Buna sorudur mümüt özdələrinə icəkiyətlə rizaladılar. Burada əssas nöqtər üfət bələri-sindədiyim. Şur, təmalülü ki, partiyə var. Halkların demokrasi partiyası. Bunlar səhsiya yeşil və sol gelecək adı inən girmişdər. və prezident səkçilərində də səkçisində də kılıçdara olun dəsə eləmişlər, öz də həraləkli şəhirlə də dəsə eləmişlər. Gözlənilirdi ki, xususən iktidar bloqu, ümit özlələn kemal kılıçdara olun anlaşanda, çün yuradikal milliyyətçili adam ondan sonra qəbulləmir teröre qarşı ondan sonra haqlı olaraq qəbulləmir şeydir, bu kürt təmalli partiya narahat olacaq buna çəyiləcək, amma qətiyan narahat olmadı, əksinə dedik hədər birdir. Mənə elə gəlir ki, bu, yəni, kürt təmalli partiyanın ümit özlələn kılıçdara olun anlaşmasına görsərdək müsbət reaksiyar, hökumət kanadın müəyyən dərəcədə narahat eləyib, çünki buradan ən az ümit özlələn kanalından iki faiz səskələ bilər kılıçdara olun, yəni, müxalifətin namizərinə. Yə, mən ona görə soruştum ki, hocam, orunun 5 tam onda bir 20 deyək səsi vardı Sinanogan'ın, o 5 tam onda iki səsin nəcə faizi Sinanogan'la getdi, nəcə faizi, təxminin necə düşünürsünüz siz? Mən orada, Rıfət bəyi, oradan getti, buradan getti şeyi yoxdur, bilirsiniz, orada olabilər şey çiçinə getmədi. Çünki reaksiyar çox sərt oldu, həddindən artık sərt oldu. Niyə görə, çünki orada gənsilər səst vermişdi, ondan sonra milliyaçı hareket partiyasından səst verənlər olmuşdu. Ülkücü Qanaat ki diri, məsələn, təcrübəli ülkücülər, ondan sonra siyasət adamları, elmadanları şey, səst ki vermişlər var. Bunlar çox ağır reaksiyar göstəyətlər. Məsələn biri Yusuf Alaçoğlu, çox əziz dostumuz böyükümüz 1991-in zildən bəri, çox yaxın dostluğumuz var. Tüş tariq qurumunun başqani dozumu? Yəli, kesmiş başqanım, Atilla Kaya, digərləri yəni, çox ağır reaksiyar verilər. Çünki burada sövbət ondan gedmirək, kim kimi dəst eləyir? Sövbət burada principdən gedir, hansı principdən? Rüfət bəri. Məsələn, biz sizlən, mən razılaşırəm ki, mən Rüfət bəriyəyi falan şeydə dəst eləyəcəm. Daha doğrusu, Rüfət bəy də namizətdir, mən də namizədəm. Amma Rüfət bəy məndən çox səs alır. Mən də bütün meydanlarda sizə qarşıd çox. Yəni, ses üçün də belə olacaq bu. Sizə qarşıd çox səs eləyəcəm, ondan sonra öz proqrammış eləyəcəm, sizi təngid eləyəcəm, ondan sonra amma üstündən kezənə bir gün sonra gəl bir yob mən Rüfət bəyi dəst eləyirəm. Bu, bilirsiniz, bu principsizlik məsələsidir. Daha doğrusu, başarışısiz. Ona görə, ona görə, orası bu qədəsi əskəti burası həsi, Burda əsas-əsas-əsas rol oynadır mənə görəm. Çox aktif hərəkətlərlər. Ümumət də bu səsci prosesi iləb ki, Türkiyədə yeni bir lider doğur. Bu, əkremməm oldu. Süveyman Dəmrəl Azərbaycanın çox yaxın dostu qardaşı biliriz sizə Rüfətləri. Yax, yax, amma hızır. Məhmət deyir. Çan qəyətən eləyət. Dəfələrlə günüsoqaqda ki, onun evləyəm. Çan qəyətən. İnanılırsız, balaca bir dəmrət var Rüfətləri. Bütün Türkiyəs sığışırdı oran. Həminin yeri bəyərilə bilirdi, həminin suallaraca. Həmişə deyərdik hət. Bir sistem öz-içərisindən yeni bir hakimiyyət çxarda bilir isə, o sistem diridir. Çxarda bilmir isə, o sistem böyledir başa üçün sənədir. Ona görə, ona görə. İnanılırsız, mən dəfələrlərin sizdən rəsövbətlərin ki, Türkiyəni kimin idare etməsi mən üçün maraldır. Mən bir peşəkər bir insan sayram özlünün, alimli dərəcən var. Üniversitedə dərst verirəm bəyəzən. Ondan sonra yazılar yazıram, Türkmətbətmət, Dünya Mətbətmət. Sağ olsun, bakıdə Mehmet mənim yazılarını üç dildə çap edir. Mənə öz fikir vermi, həçmi təqqırləmədən, böyltən atmadan, ondan sonra şeyləmədən, yalan yazmadan öz fikir vermi, sərbət şəkidə ifadə iləmə imkanı verilsin. Və eməmin qarşılın, zəmədmin qarşılın alabiliyim, bu mənə çifayət edir. Yəni, mənim maraldırmır. Ona görə biz sizinlən həmə şəhəm. Bir tərəf fikir ortaya qoyru, objektif fikir ortaya qoymağa çalışır. Bizi yox, o gəldi bu gəttə, hər harətdi, yox, elə şey yoxdur. Şimdi sabahki şeydə, yəni, dediyim oldu ki, əkiləm imam oğlunun təqriqatları, ondan sonra mərəl aksənərin qapı qapı gəzməyi, o birlərin məsələn babacandır, davutu oludur. Yəni, bu 14 günün mitinglərdən çox, elə bir çox, kən qerimdə, kən düşələri də, Hamız Rıfətfəyə o, diri üzücüzən utanır, nəlmən gəlirə, mən öləmək şeydir. Bu də fəin, mənim kətirimə. Bu şəkildə, təbbi, belə bir tevrilat prosesi getir. Bunlar hamsı gözəl şeylərdir. Bunlar hamsı Türkçə demokratiyasının qazanclarıdır. Fəslimokratiya elə bu gün gəldi, sabah oturdu yerin elə şeyi yoxdur. Həməşə inkişap iləcə, həməşə yenililər olacaq, həməşə yenililirə rəsqacaq. Ona görə sabah ki, səhsi, azərbaycan cumhuriyyatının elanıq edər olmasa da mühim bir əhəmər kəs bilir. Əlbət də ki, Türkçədə sabah olmasa da belə ki, iki yıl sonra, belə ki, beş yıl sonra hakimiyyət mütbəq də yaşayacaq. Yəni, bunun aynı bir anı yoxdur. Demokratiya da bu, bu şəkildə də olacaq. Bizim istədiyimiz oldu ki, sabah, yəni, bu Türkçəd demokratiyasının bütün qərb mətbaatının dikyəti buradadır. Bütün analitiklərin dikyəti buradadır. Türk demokratiyası, heç bir şüphiyyə yer boymadan səs vermə şüphəsi, səslərin sayılması şüphəsi, səslərin mərkəzi sesçikamisiyasına bilətənlərin təqdim edilməsi şüphə. Həşq birə olmasın bu şüphələr. Ondan sonra, o, həhəhəh, azərbaycan, o bəda gülün şeylər miraslar bırakır ki, demələk ki, 2003-ci yılda, diyəsən, sesçi vardı. Namezətlərdən biri deyir ki, buna soruşurlar ki, sənin sesçi programı, Səski proqramı, zətbular heç birə əsas dövdür, əsas oldu ki, o kim ki yarışta iştirak edib, o namizətlər, o namizətlər, o səslən namizədin, ələn, sıxaca sıxməzə, əsas onu dövdür, hasəlməzə, onlara görəm. Mahiz bəyi, son da, mən istəyərdim bu dostunuzu Tərlən bəyin də bir sualını sizdən soruşaq. Səski sonuzlarından sonra Türkiyədə gerçədən durun dəyişə bilərmək, məsələn deyir, Mahiz bəyi faiz məsafəsi uzaq olsa demirək, əgər müxalifət 49-10-15 iktidar 50-10-15 olsa qaruşturma ola bilərmək. Yəni, necə də Türkiyə cəmiyyəti bugün tuta ki, müxalifət uduzmağa hazırdırmı? Yəni, psixoloji cəhətdən, müxalibiyyət olsa müxalifətin reaksiyası necə olabilər? Eyni zamanda da hakimiyyət bayaq olan işarətdir, zəma son da istəyərdim məsələyədə işarətdir. Burada, Rufət bəyi, əslindəq, məsələn 49-10-15-50-10-15 mükəmməl bir demokratiyo ürünəydir. Yəni, yadızıq yəvisə Floryda da 2000-ci ildə səkildə, Algorran buş arasında üç ay əlnən saydılar Floryda da çişiyirləri, nəcədə Algor qəbullədə, keşşə qəbulləməsədə Algorrosyada Ameriqə Birləş Büstətlərin prezidentin. Burada, əsasən, o sizin dediniz bir faizli mesafə, əsasən narahıçılı daha doğrusu mənim yoxar, cəmiyyətdə buzür sövbətlər yedir, təhlətçülər arasında, keməsələn bir bal fərqlə uduksa hakimiyyət namizədir. Hakimiyyəti təhvil verər, verməz. əsasən, yəni narahıçılı o tərəftən gəlir. Muxalifət, məsələn, bir faizli seslə uduksa, bu əslində bu deməyədi ki, cəmiyyət diridir. Muxalifət, yenə öz, o muxalifət vəzifəsi bari, o muxalifət vəzifəsi, o təngid etmə vəzifəsi, o mitinglər kəsidmə vəzifəsi, o parlamentəki öz funksiyasının yerini yətirmə vəzifəsi. Buralın hamsın demək ki, muxalifət, cəri addım atmadan, o təzik mexanizmin güzəndirmə imkanına maliç olacaq. Bu da gözəl bir şeydir. Yəni, demokratiyada. Bilirsiniz, Rufət bəl, bizim çox illər əvvəl əsneviz jurnalistlər, kanal turf, kanalında programımız vardı. Minakırıq kanat aparıdı. Avropalı jurnalistlər, hər proqramı və ənlə çağırdı. O vaxt yadıma gəlir, Bəlçikada iki ildən çox idi, əşumət yox idi. Onda Minakırıq kanat, o uzun illər Parisə yaşamışdı. Onda da ilə Parisə. Dedi ki, bilirsiniz, Bəlçikada hökumət yoxdur, amma xalq bilirsiniz nədən arxanindir. Parlamətdə muxalifət var. Yəni, orada bir negativ bir hadisə olma meyili olsa, muxalifət onu qaban alacaq. Çox güzdə. Muxalifəti gücülü rəal olarsa, nə bilim, hər güzəş müqavilində, hər hansı bir bəxşiş müqavilində qaçıq iktidarın afta hamiləm emməsin deyə, hər aldı Azərbaycanda, şərtlər çox çətin deyip, amma bu gün bir cumriyyat, bayram akşamındayıq və dəyərdə mais beynən bu bayram akşamını bələbəl kesirdik. En zamanda, sabah qardaş Türkiyədə bir demokratiya bayramdır. Bu münasbətlə, Türkiyədə səs verəcək bir hər kəsi salamlayıram və uğurlardır. Türkiyə bizim üçün gəlmiş, keçmiş ən doğma ölkədir. Türkiyə bizim üçün Azərbaycanın hər bir siyasi qarantıdır. Türkiyəni varlıdır. Türkiyəni güzdə olması, Azərbaycanın güzdə olmasıdır. Amma Türkiyənin iktidarını Türkiyə seçməni, Türkiyə setisi məyən eləyəcək. Biz de ona sahibi göstərəcik. Bunu dün ən də dedim, sabah da deyəcəm sabah akşam bir ay bunun öncədə demiştik. Çox təşikürlər mais hocam. Daha bir canlı yaymı burada sona çatlarız. Sonda deyəcəyiniz yoxdursa canlı yaymı bitirək. Yədə bu duyublar... Çox sağ olun, Rüfət Bəlmən. Burada hamıdan əvvəl Nuri Paşa'na amma lazımdır. Çünki hələ çumuriyyət ilan edilməmişdən əvvəl. Transcafqasya hələ küməti dəvam edərkə Nuri Paşa Aprilin 1918-ində İstanbuldan hərəkətdir. 1918-in Aprilində Musul'a gedir Musulqa. Həmisi Halil Paşa'nın oradaki asiyarəlindən götürür. Oradan təbrizə gedir. 10 May 1918-cildə təbrizdən hərəkətdir. Qudafərin körpüsindən kəsib zəngəzi oradan 25 Maydə gənci əsatır. Tövbsiə iləyərəm ki, Tamaşa əsləri təbəbülsələr Samət Ağolunun 1966-un zildən Nuri Paşa ilə bağlı yazılı bir yazı var. Ona oxsunlar. Və mənim Atilla Ural Mərbum dostumuz, sizində Rüfəd Pəyçə o yaxundan tanıyırız Allah və Mətləsiyn. Onun Nuri Paşa kitabın 900 sifədən çoxdur. Mən onu üç şayət tərcumələdim. 2018-ci ilim martında onu nəşriyatə təqdim rəmi kəmən başında. Hələ də o çap olunmuyoq. Ona görə Azərbaycan yeşəyi ki, danışanda ki, bizim qardaşımız 100 ildən çoxdur bu hərvə eməktaşlı. Afrıda da gəldi məsələm, son Qaraba Muharbəsi nə Türkçəmi dəstəyik. Ona görə buz ürk şeylərə Nuri Paşa kitabın mən tələ bilməm ki, Azərbaycana sizin vasıl edindən bu kitabı çaf etsinlər. Etməsələr biz mürazətləciyit, Türkçə iştima hətmə mürazətləcəm mən onu Türkçədə çaf rətirib, dünyaya mən onu pulsuz payləcəm. Sa olun, var olun, sizə uğraq edin. Sa olun, bu bayram təbrikini ən böyük haqq edənlərdən biri siz, halal edin cumhuriyyat yolunda çəkdiyin zəmətləri. Şəxsən, biz sizdən sonraki əralda nəsildə sayılmasak, sizdən keçikləri, sizdən okuduq, sizdən öyrəndik. Biz da bu yolda əməyə olanları sayılı anırıq. Cumhuriyyatımızı ərsəyə getirən kişilərin, Şadovsunun istihqal şəhidlərimizi, en zamanda Azərbaycanın varlığı üçün şəhid olan 1130 anılı ola əskərdində burada sayılı və sevgi danırıq. Tanrı və təmzi qorusun, Tanrı millətimizi qorusun, Tanrı sabaşçı seçkilərdə qardaş Türkiyəxaldığını qorusun ki, özla ilə sesimini edəbəsin. Allah amanda, var olun.