 Deel 22 van Taverelen uit Italië door Charles Dickens. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders, een vluchtig diorama deel 2. Toen wij van Pestum terugkwamen, was het op deze vroeg tijdige lente dag zeer warm in de zon. Maar zeer koud in de schaduw. Zelfs zo dat, hoewel wij op ene aangename wijze, omstreeks de middag in de open lucht na bij de poort van Pompey ons 12 uurtje kunnen gebruiken, het nabuurige riviertje ons van dik ijs voor onze wijnvoorziet. Maar de zon schijnt helder. Is er geen wolkje of zwem van damp in de gehele blauwe hemel die zich boven de golf van napels uitstrekt? En hele avond zal het volle maan zijn. Het komt er niet op aan of sneeuw en ijs hoog op de top van de versufiërs liggen, of dat wij de gehele dag de Pompey op de been zijn geweest, of dat snappers volhouden dat vreemdelingen in zulk een ongewoond jargetij niet bij nacht op de berg moeten gaan. Laat ons van het schone weder gebruik maken, zover mogelijk de weg naar Rezina, het kleine dorp, aan de voet des bergs opgaan. On zo goed wij in een zo korte tijd kunnen aan het huis van de gids voorbereiden, op eens naar boven klimmen, om tegen zonsondergang ter halve wegen te zijn. Het maan ligt op de top te genieten en tegen middennacht weer af te dalen. Ten vier uur in de naamiddag is er een vreselijk ophoor op het kleine stalplein van Senor Salvatore, de erkende opperste der gidsen, met een gouden band om zijn muts en dertig man onder zijn bevelen, die allen tegelijk rondlopen en schreven. En een zestal, gezadelde hitjes voorbrengen, benevens drie draagstoelen en enige sterke stokken voor de reis. Eerderheen van de dertig kijft met de andere 29 en versrikt de zes hitjes. En zoveel lieden van het dorp, als zich met mogelijkheid op het kleine stalplein kunnen staanpakken, neem een deel aan het rumoor en worden op de tenend getrapt door de dieren. Na vele hevige schermutselingen en meer geraas dan genoeg waren voor de bestorming van Naples, neemt de optocht een aanvang. De voornaamste der gidsen, die vooral zijn onderhoregen rijkelijk betaald is, rijdt en weinig voor het gezelschap uit. De andere 30 gidsen volgend te voet. Acht gaan voorop met de draagstoelen, die nu en dan gebruikt zullen worden. En de overschietende 20 bidden. Trapsgewijzen klimmen wij enige tijd naar boven, langs lanen met steenen bezijdt en die naar ruwebreede trappen gelijken. Ten laatste verlaten wij deze benevens de wijngaarden, die zich op beide zijde bevinden. En komen in ene grouwen barre streek, waar de lava vervaard neer ligt, in verschrikkelijke grote roestkleurige hopen, evenals waren de aarde door verzengende donderslagen doorploegd geworden. En nu houden wij stil om de zon te zien ondergaan. De verandering welke in deze aakelige streek en over de gehele bergplaats schijpt, als het rode licht vlouder wordt en de nacht invalt, en het onuitspreekelijk plechtige en aakelige dat er rondomheerst kan iemand die er getuigen van was, niet meer vergeten. Het was donker toen wij na enige tijd over de oneffen grond heen en weder gegaan te zijn de voet van de kegel bereikten die bijzonder stijl is. En bijna loodrecht schijnt op de reizen van de plaats waar wij afstijgen. Het enige licht wordt teruggekaatst door de diepe, harde en witte sneeuw waarmede de kegel bedekt is. Het is nu vinnig koud en de lucht is scherp. De 31 hebben geen vakkelsmede gebracht, daar zij weten dat de maan zal opgaan voor wij de top bereikt hebben. Twee van de draagstoelen zijn voor de beide dames. De derde voor een vrij dik heer van napels. Winsgastvrijheid en goede luim hem aan de tocht deden deelnemen en het besluit opvatten zijn bijstand te verlenen om de eer van de berg op te houden. De vrij dikke heer wordt door 15 mannen gedragen. Elke dame door een zestal. Wij voetgangers maken goed gebruik van onze stokken. En zo begint het gehele gezelschap over de sneeuw naar boven te scharren. Als voegden ze om de top van een ante diluviaanse drie koningenkoek te bereiken. Het duurt lang eerwij boven zijn en de opposten der gidsen kijkt spot achter rond. Daar een van het gezelschap, geen Italiaan, hoewel gedurende vele jaren, een habituwee van de berg, die wij voor haar tegenwoordigen, Mr. Pic van Portissie zullen noemen. De mening oppert dat daar het hart vriest en de gewone laagas met sneeuw en ijs is bedekt het zeer moeilijk zal wezen af te dalen. Maar het gezicht van de draagstoelen er boven heen en weder schommelende en van de ene zijde naar de andere zwaaiende, daar de draagers gewoonlijk uitgelijden en struiklen, leidt onze aandacht af. Vooral daar de gehele lengte van de vrij dikke heer zich tans aan ons op ene voor ontrustende wijze met zijn hoofd naar beneden in de verkorting voordoet. Het opkomende maan dat spoedig daarna plaatsschrijpt, verlevendigt, de verslapte krachten van de draagers. Terwijl zij alkander aanprikkelen, met hun gewoonwachtwoord, moed vriend, het is om macaroni te eten, gaan zij kloekmoeder voorwaarts naar de top. Wij waren in het donker opgeklommen, maar na dat de maan, de sneeuwtop boven ons met ene streep van licht heeft gekleurd en dit vervolgens in een stroom door de vallij onder ons lopende heeft doen schijnen verlicht zij weldra de gehele witte zijde van de berg en de ruime zee ver onder ons en het kleine napels in het vaschiet en Ildodorp in de omtrek. Het gehele uitzicht deed zich op die lievelijke wijze voor toen wij op de vlakte van de topdesbergs aankwamen. De streek van het vuur, een uitgedovende krater, gevormd door grote hopen, ruizachtige sindels, evenals stukken steen die door een onzagelijke waterval zijn uitgeworpen. Uit elk van zijn spleten en holen stijgt een hete zwavelachtige damp op terwijl van een andere kegelvormige heuvel, de tegenwoordige krater, die aan het einde deze vlakte stijl in de hoogte rijst grote vuurtongen opstijgen die door de vlam de nacht een rode gloed meedelen die door een rook verduisteren en met gloeiende stenen en sindels bespatten welke als veren in de lucht vliegen en als loop neervallen. Welke woorden zijn in staat de sombaarheid en grootsheid van dit toneel te beschrijven? De onevengrond, de rook, het gevoel van door de zwavel te stikken, de vrees om door de scheuren te vallen in de gapende afgrond, het elk ogenblik ophouden om iemand die men in het donker mist, want de dikke rook verduistert tans de maan, het onleiderlijke gedruis van de 30 personen en het holgerommel van de berg. Alles maakt het tevens tot een toneel van zulke ene verwarring dat wij erbij zuizen bollen, maar daar wij de dames voortrekken en langs een andere uitgebrande krater aan de voet van de tegenwoordigen gaan, naderen wij die aan de zijde welke bovende wind is en zetten ons aan de voet, tussen de hete as en zien zwijgend naar boven, nauwelijks enige gewicht hechtende aan zijn inwendige werking, daar zij tans ruim 100 voeten hoger plaats heeft dan dit, voor zes weken het geval was. In het vuur en het gebrul is somwijlen iets dat ene onweerstaanbare begeerte voortbrengt om er nader bij te komen. Wij konden het niet langer uithouden zonder met ons tweeën onder geleiden van de hoofdgids op handen en voeten te kruipen naar de rand van de vlammende krater en te beproeven er binnen te zien. Onderwijl, gillen, alder dertig als uit één mond dat het een gevaarlijk waagstuk is. En roepen ons terug, het geschreeuwder gidsen en ten delen het trillen van de dunne grondkost die op het punt schijnt zich onder onze voeten te openen en ons in de brandende afgrond te doen zinken, dat inderdaad gevaarlijk is en deels door het schijnen van het vuur tegen ons aangesicht en de menigte van gloeiende as die als regen nedervalt en ook het verstikkende van de rook en de zwavel. Alles te samengenomen maakt dat wij bijna duizelig en van zinnen beroofd worden als beschonken mensen, maar wij blijven naar de rand opklimmen en zien een ogenblik neer in de hel van vlammend vuur daar binnen. Daarna komen we alle drie naar beneden rollen, zwart en gezengd en geschroeid en verhit en duizelig en ieder met een half dozijn scheuren in zijn klederen. Gij hebt duizendmalen gelezen dat men de berg gewoondelijk afdaalt door over de as naar beneden te glijden, waardoor een trapsgewijs toenemende rand onder de voeten wordt gevormd, die een al te snel afgleidend belet. Maar toen wij op onze terugweg de twee uitgebrande kraters achter ons en hier deze stijle plaats bereikt hadden, was er geen spoor van as meer te zien, daar het geheel een glad ijsveld was. De welman in deze stand van zaken, geen andere keuze heeft, slaan tien of twaalf der gidsen de handen in alkander en vormen een keten van welke de voorsten zo goed zij kunnen met hun stokken een roespoor uitslaan. En wij maken onze reed daarlangs af te dalen, de wel de weg vreselijk stel en niemand van het gezelschap, zelfs niet van de dertig, in staat is zijne voeterses passen ver bij alkander te houden, woorden de dames uit haar draagstoelen genomen. En elke van haar tussen twee vertrouwde personen geplaatst, terwijl anderen van de dertig bij de panden hun er klederen worden gehouden, om te voorkomen dat ze niet verovervallen, een onmisbare voorzorg, maar die tevens trekkt om hun gevaat onmiddellijk hopeloos te vernieelen. Men bezweert ook de vrij dikke heer zijn draagstoel te verlaten en zich op gelijke wijze te laten escorteren. Maar hij heeft het besluit genomen naar meneden te worden vervoerd op dezelfde wijze waarop hij naar boven is gekomen, daar hij vaststelt, dat zijn 15 draagers waarschijnlijk niet allen tegelijk zullen vallen en dat hij aldes veiliger is dan door zijn eigen benen te vertrouwen. Op deze wijze beginnen wij af te dalen, nu een schaande soms over het ijs schuivende, en voorzeker bedaarder en langzamer, voortgaande dan wij het op onze tocht naar bovendeden, en aanhoudend verschrikt doordien er iemand van de achtersten tussen ons neerploft en de voeten van het gezelschap in gevaar brengt en tegen iemands enkelstoot. Ook is het onmogelijk de draagstoel vooraan te doen gaan, daar het pad eerst gebaan moet worden, en die draagstoel daar achter ons, boven ons hoofd, en de een of ander der draagers altijd neergevallen, en de dikke heer, altijd met de benen in de hoogte, is zeer gevaarlijk en vreselijk. Een zeer klein eindweg zijn wij al dus met pijn en angst, maar geheel opgeruimd voortgegaan, en zien het als een grote voorspoed aan, en zijn allen onderscheiden malige vallen, en toen we daar zo heen gleden op de ene of andere wijze tegengehouden geworden, toen meneer Pickle van Portissie bezig met het maken van opmerkingen op deze ongewone omstandigheden, als iets dat hem gedurende zijn ervaringen nooit was overkomen, struikelt, valt, zich met tegenwoordigheid van geest losmaakt van die om hem zijn, hals overkop neerduikt, en holder de boller de gehele oppervlakte des keegels afrolt, dat gezichtbare deijzing, en dan zo geheel buitenmachten te zijn hem hulp aan te brengen. Ik zie hem daar nog in het maandlicht. Ik heb vaak zulke een droom gehad, hoe hij daar over het witte ijs schiet als een kanonskogel. Bijna op hetzelfde ogenblik horen wij een schreeuw achter ons, en een man die een lichtmandje met mantels in voorraad, op het hoofd heeft gedragen, komt ons met diezelfde vreselijke spoed voorbijrollen, onmiddelijk gevolgd woordende door een jongen. Bij deze opklimming van voorvallen hevende overen 28 zulke geschreeuw aan dat het huilen van een troep wolven daarmee de vergeleken muziek zou zijn. Bij het bereiken der plaatsen waar wij zijn afgestegen en waar de paarden op ons wachten, vinden wij pikkel van portissie elhoftig, bebloed en als een pak lompen, maar de hemel zij dank, met onverminkte ledematen terug. Nooit waren wij blijder, een man te zien leven en op zijn voeten staan dan wij waren toen wij hem zagen, en hij, schoondeelijk gekneust en veel pijnlijnende, nam de zaak licht op. De jongen werd met een verbonden hoofd in de hermitage van de bergen bracht, toen wij aan het avondmaal zaten, en enige uren naar de hand kregen wij bericht van de man. Ook hij was gekneust en bedweld, maar hij had geen lid gebroken. Daar de sneeuw gelukkig genoeg al de grote rotsen en steenbrocken bedekt, en ze daardoor onschadelijk gemaakt had. Na een vrolijke maaltijd en nadat wij voor een vlammend vuur behoorlijk hadden uitgerust, stegen wij weder te paard en vervolgden onze afklimming naar het huis van salvatoren op zeer langzame wijze. Aangezien onze gekneuste vriend nauwelijks in staat was, zich in de zadel te houden of de pijn te verduren welke hem de beweging veroorzaakte, of schoon het zo laat in de nacht of zo vroeg. In de ochtend was stonden al de mensen uit het dorp bij onze aankomst aan het kleine stalplein te wachten en zagen de weg op, langs welken wij werden verwacht. Zodra wij in het gezicht kwamen, werden wij aangeroepen met een groot gejuich van stemmen en ene algemene aandoening, welke wij in onze nederigheid niet wel konden verklaren, tot wij bij het oprijden van hetplein gewaar werden, dat een persoon van een gezelschap Fransen die tegelijk met ons op de berg waren geweest in de stal op stroolag met een gebroken lid terwijl hij er als de dood uitzag en schrikkelijk pijn leed en men gevreest had dat ons nog iets erger waren overkomen, al dus welgekeerd en de hemel zij gedankt gelijk de vrolijke Vetturino die ons van Pisa af gezelschap had gehouden uit de grond van zijn hartzijde en voort met zijn gereedstaande paarden naar het slapende napels dit opent weer zijn ogen voor politinelly en zakkenrollers komieke zangers en bedelaars lompen poppen bloemen glinstering vuilnis en algemene ontaarding het hangt zijn harde keinspak morgen en alle andere dagen in de zonner schijnt te drogen op de zee overzingende van hongerstervende dansende spelende en allen arbeidoverlatende aan de brandende berg die altijd aan het werk is onze Engelse muziekliefhebbers zouden zeer pathetisch worden ten aanzien van de nationale smaak konden zij een Italiaanse opera in Engeland maar half zo slecht horen zingen als wij de foscari deze avond in de prachtige schouwburg van san carlo kunnen horen uitvoeren maar wat betreft het verwonderlijk waren en geestige in het opvatten en verpersoonlijke van het u omringende leven heeft de havenloze schouwburg van san carlino dat vervallige bouw van ene verdieping hoog met zijn opzichtige schilderij aan de buitenzijde tussen de trommen en trompetten en de kunstenaars en googelaarsters nergens zijn er gelijken in het doen en laten van napels is er een buitengewone trek op welke wij voor ons vertrek en blik kunnen slaan de loterij deze in de meeste gedeelten van italië heersend is hier meest blijkbaar in haren uitwerksel en invloed zij trekt elke zaterdag zij brengt het groevernement een onbegrootbaar voordeel aan en verspreid de speelzucht onder de armsten der armen wat der schatkist goed te staden komt maar voor hem zelf een alle verdervelijkst is de minste inzet is een kranel bijna gelijk aan twee Nederlandse centen er worden honderd nummers van één tot en met honderd in de bus gedaan daarvan worden er vijf uitgetrokken dit zijn de prijzen ik koop bij voorbeeld drie nummers komt er één van uit dan win ik een kleine prijs komen er twee uit dan krijg ik mijn inzet een paar honderd malen vermenigvulderd terug komen er drie uit dan 3.500 malen ik zet zijn nummer het spelen op mijn nummer zoveel ik kan en bezet welke nummers ik wil het door mij gezette bedrag betaal ik aan het loterij kantor waar ik mijn loterij briefje koop en dit wordt op het briefje vermeld elk loterijbureau houdt er een gedrukt boek op na een algemeen loterij wiggle boek waarin op alle mogelijke voorvallen en omstandigheden is gerekenen en een nummer ervoor is opgegeven bij voorbeeld laat ons eens twee karlinie zetten omtrend 40 Nederlandse centen op onze weg naar het loterij kantor lopen wij tegen een zwarte man aan komen wij nu dan zeggen wij deftig het wiggle boek men rijdt het uit een kantoortje toe als een ernstige zaak wij zoeken op zwarte man dit of dat nummer geef ons dit onder het lopen keken wij iemand op straat aan geef ons dat wij zagen naar de naam van de straat geef ons dat nu hebben wij onze drie nummers veel het dak de schouwbeurs san kardo in dan zouden er zulk eenmenigde personen zetten op de getallen die in het wiggle boek voor zulk enige beurtenis worden opgegeven dat het government spoelig die nummers afsluiten en wij geren zou gevaar te lopen van er meer op te verliezen dit gebeurt dikwijls bij gelegenheid dat er kort geleden brand was ontstaan in het paleis des konings was er zulk een razende toeloop op brand en koning en paleis dat er werd verboden verder te zetten op de nummers die door het gouden boek bij die woorden waren opgegeven elk toevall elke gebeurtenis wordt door het dommer grauw aangezien als ene met de loterij in verbandstaande openbaring voor de geen die het heeft aangezien of wie het betreft er zijn mensen die zeer gezocht zijn omdat zij de graaf bezitten van gelukkig te dromen en er zijn enige priesters die aanhoudend worden begunstigd met visionen van de gelukkige getallen men heeft mij verhaald dat er een paard op hol was gegaan en de man die er op zat aan de hoek van ene straat had afgeworpen die daarop onmiddellijk was gestorven een ander volgde het paard met ongelooflijke snelheid en liep zo hard dat hij onmiddellijk na het voorval op de plaats aankwam hij weer op zich naast de ongelukkige ruiten op de knieën grijpt niets hand met een uitdrukking van de meest woeste smart en zijde als er nog leven in u is spreek dan een enkelwoord als genoeg kunt aan hem halen zeg me dan om gods wil uw ouderdom om dat nummer te bezetten het is vier uur in de naamiddag en wij kunnen gaan en onze loterij zien trekken de plechtigheid heeft elke zaterdag plaats aan de rechtbank of in het hof van justitie die zonderlinge kamer of gallerij met een aardreuk en welke zo muf als een kelder en zo vochtig als een kerker is aan het hoge eind is een verheven vlakte met een grote hoefijzer vormige tafel erop om welke een president en raden zitten allen rechters de man op het kleine stoeltje achter de president is de hoofd lasarone een soort van volks tribun voor hen aangesteld om toe te zien dat alles behoorlijk in zijn werk gaat en welke door enige weinige van zijn bijzondere vrienden wordt vergezeld het is een zwarte kerel in lompend gehuld met lange haren die gevlochten zijn en over zijn aangesicht hangen en die van top tot teen is bedekt met de ontwijfelbaarste keur van vuil het gehele middelgedeelte van het vertrek is vol van de heffen des napolitanse volks en tussen hen en de verheven vlakte is een kleintroepje soldaten die de daarheen leidende trappen bewaken er heeft enige vertraging plaats eer het vereiste aantal rechters bij een is gedurende welke de bus waarin de nummers geworpen moeten worden het voorwerp is van de hoogste belangstelling nadat de nummers in de bus zijn is de jongen die er de nummers uit trekt het meest gewichtige gedeelte der verrichting hij is alreens gekleed in een eng sluitende rok van ongebleek linnen met slechts ene de linkermal eraan waardoor zijn rechter arm tot aan de schouder ontbloot en gereed is in de geheimzinnige bus neer te duiken gedurende het sussen en fluisteren dat door het vertrek gaat zijn alle ogen gevestigd op de jonge dinaar van het fortuin de mensen beginnen ten behoeven der volgende loterij naar zijn ouderdom te vragen en hoeveel boers en zusters hij heeft en hoe oud zijn vader en moeder zijn en of hij ook enige vlakjes of puisten in het aangesicht heeft en waar en hoe wil op dat ogenblik geeft de aankomst van de voorlaatste rechter een oud mannetje die ze in het algemeen vrezen als een kwaad oog bezittende een kleine afleiding die groter zou zijn als ze niet werd overwonnen door een voorwerp van belangstelling de dienst doen de priester die staat er naar zijn plaats treed gevolgd door een kleine zeers meren geknaap die zijn amtskleding en een pot wij water draagt hier komt eindelijk de laatste rechter en neemt zijn plaats in aan de hoefijzervormige tafel einde van deel 22 deel 23 van taverreden uit italië door tjals dickens deze librifox opname is vrij van auteursrechten opname door marshal kunders een vluchtig diorama deel 3 erheerst een rumoer van niet de stille gejaagdheid te midden ervan steek de priester zijn hoofd in de gewijde klederen en hangt ze over zijn schouders daarnaar doet hij een stil gebed en na een kwast in de wij water pot gedopen hebben besprenkelt hij er de bus en de jongen mee en geeft ze een dubbel loop segening om welke te ontvangen de bus en de jongen beide op de tafel worden getilt de jongen blijft op de tafel en de bus wordt nu langs de voorzijde derverheven vlakte gedragen door een bediende die ze in de hoogte houdt en haar gedurende al die tijd duchtig schud als wilde hij met de gogerlaar zeggen er is geen bedrog bij heren en dames zie maar goed naar mij alsjeblieft eindelijk werd de bus neergezet voor de jongen en deze zijn ontbloote arm en geopende hand vooraan in de hoogte hevende duikt in het gat de bus is gemaakt op ene wijze waarop soms de stembussen zijn vervaardigd en haalt er een nummer uit dat als een bonbon rondom iets hards is opgerold dit nummer geeft hij over aan de dichtst bij hem zitten de rechter die het een klein eindje afrolt en het dan toerijkt aan de president naast wie hij is gezeten de voorzitter ontrolt het zeer langzaam de hoofd lasarone leunt over zijn schouder de voorzitter houdt het ontrolt in de hoogte naar de hoofd lasarone de hoofd lasarone ziet er vol ergen is naar en roept op schellen luide toon uit sesanto duon 62 terwijl hij onder het uit roepen de twee met zijn vingers aanduid helaas de hoofd lasarone zelf heeft de 62 niet bezet zijn gezicht wordt heel lang en zijn oog rolt op woest te wijzen daar het toevallig een geliefkoos getal is wordt het tamelijk wel opgenomen iets wat niet altijd gebeurt zij worden alle met dezelfde plechtigheid getrokken buiten de zegen en de zegening is genoeg voor de gehele tafel van vermenigvuldiging de enige nieuw bijkomende omstandigheid is de gaande weg sterker woordende verandering in de hoofd lasarone die blijkbaar gespeculeerd heeft in ene mate al zijn middelen maar met enige mogelijkheid toelieten en die bij het zien van het laatste nummer en ontwaarende dat het geen van de zenuwen is de handen in elkaar slaapt en alvorens het uit te roepen zijn ogen naar de zoldering opheft als of hij in een geheimen doodangst zijn schutzeiligen verwijtend deed om zulk een verraden van het vertrouwen in hem gesteld ik hoop dat de kapo lasarone hem niet mogen ontvlieden voor een ander lid van de almenak waarmee hij schijnt te dreigen waar de winnaars zich mogen versteken weet niemand voorzeker zijn ze hier niet aanwezig daar de algemene teleurstelling medeleide inboezend met het arme volk wij staan terzijde om ze gade te slaan terwijl zij de plaats daar beneden overgaan en wij bemerken dat ze er zo ellendig uitzien als de gevangenen in de kerk die een gedeelte uitmaakt van het gebouw en welke tussen de staven op hen neerzien of als de brokstukken van mensen hoofden die daar buiten nog in ketens heen en weerslingeren tot herinnering aan de goede oude tijd toen de eigenaars ervan tot volkstichting daar werden opgeknopt weg van napels bij een glans rijke zonsopgang langs de weg naar kapua en dan een driedaagse reis langs binnenwege op dat wij onderweg het klooster montecasino mogen zien dat gelegen is op de stijlen en hoge berg boven het stadje san germano en op een nevelachtige ochtend in de volken verloren is deste beter voor de doffergalm van zijn klok die terwijl wij op muil eezels de weg naar het klooster beklimmen zich op geheimzinnige wijze in de stille lucht laat horen terwijl men nog tans niet ziet dan de grijze mist die zich plechter en langzaam beweegt als een lijks doet eindelijk zien we het schaduwachtige bal vlak voor ons welks grijze muren en torens nauwelijks worden bemerkt of schoon ze zo dichtbij en zo uitgestrekt zijn en hoe de neveldampen sterk door de gallerijen rollen in de vierkante gallerij naar bij de standbeelden van de beschermheilige en die in zister wandelen twee zwarte schaduwen op en neer en achter hen ene raaf die de oude bogen in en uithuppelt en de klok door zijn krassen beantwoord en bij tussenpozen het zuiverste toskans snapt hoe zeer gelijkt hij naar een jeze wiet daar was nooit een slimme en gluipende gast zo thuis als deze raaf die nu in staat aan de deur van het eetvertrek met het hoofd op ene zijde en zich de schijn geeft als gluurde hij naar de andere zijde terwijl hij de bezoekers scherp bekijkt en met gespannen aandacht luistert wat wordt de portier met hem vergeleken een domkoppige monnik hij spreekt zo goed als wij zegt de portier en net zo duidelijk net zo duidelijk portier niets is er dat meer uitdrukking kan bevatten dan zijn ontvangst van de boeren die met korven en lasten de poort binnenkomen daar is iets rollens in zijn oog en iets klokkens in zijn strot dat hem aanspraak kon doen maken om tot superweer van ene ravenoorde te worden gekozen hij weet er alles van alles in orde zegt hij wij weten het wel komt maar voort goede mensen ik ben blij dat ik u zie hoe heeft zulk een buitengemeengebouw ooit op zulk ene plaats kunnen worden opgericht waar het aanvoeren van steen ijzer en marmer op zulk ene hoogte een verbazende arbeid moet hebben gekost kou krast de raaf daar hij de boeren verwelkomt hoe is het door plundering brand en aardbeving vernieuwd op zijn puinhoopen weer herrezen en weer gemaakt totdatgene wat het nu is met zijn kerk die zo kostbaar en prachtig is kou krast de raaf daar hij de boeren verwelkomt dit volk ziet er ellendig uit en is zoals gewoondelijk schrikkelijk onwetend en allen bidden onderwijl de monneken in de kapel zingen kou krast de raaf koe koe maar wij verlaten haar en haar klokkend geluid en rollend oog aan de kloosterpoort en dalen langzaam door de wolk af als wij eindelijk door deze heen zijn krijgen wij het dorp in het gezicht dat daar beneden in de verte ligt en de vlakken groene streek welke met beekjes door sneden is een aangenaam en fris gezicht naar de duisternis en de nevel van het klooster behoudens allen eerbied voor de raaf en de heidege monneken nog verder gaan wij langs slijkerige wegen en door de meest beroeide en verstroaide dorp waarin al de huizen niet een enkel venster is of niet een enkel ongescheurd gewaad op het lichaam van een enkele boer nog de minste zwem van iets eetbaars in een van de ellendige winkeltjes de vrouwen dragen een hoogrood corset dat van achter en van voren geregen is met witte panden en het napolitaanse hoofddeksel van vierkant gevouwen linen dat oorspronkelijk diende om er vrachten op te dragen de mannen en kinderen dragen alles wat ze kunnen krijgen de soldaten zijn zo morsig en rofziek als de honden de loge menten zijn zulke spookachtige plaatsen dat ze oneindig aantrekkelijker en prettiger zijn dan de beste hotels in parijs daar is er een bij van ontone de ronde bemuurde stad op de tegenovergelegen berg welke men bereikt door een moeras waar men bijna tot aan de knieën inzinkt beneden is er ene woeste zuilenrij en ene donkere binnenplaats bezet met ledige stallen en zolders en ene grote lange keuken met ene grote lange bank en nog ene andere zitplaats waren aantal reizigers onder welke twee priester zijn zich rondom het vuur dringen terwijl hun avondmaal wordt bereikt de trap op is er ene galerij van ruwe klinkers om er in te zitten met zeer weinige ramen en zeer kleine ruitjes van bobbele glas er in en al de deuren die er op uitkomen een paar dozijn gedeeltelijk beroofd van hengsels en ene naakte plank op schragen die tot tafel dient en waar aan met gemak 30 personen kunnen eten en een hart op zichzelf een groot genoeg voor een ontbijt kamertje waar de krakende en vlammende takkenbossen de lelijkste en grimmigste tronisch verlichten welke door vroeger reizigers met houtskool op de gewitte zijmuren van de schoorsteen zijn getekend op de tafel staat een flickerende lamp als bij de boeren in gebruik en daaromheen zwevende een gele vrouwelijke dwerg die aanhoudend in haar dik zwart haar krupt en welke op de tenen staat om de messen als hakmessen in orde te schikken en een vluchtig geblikte werp in de wij buikige water kan de bedden in de naast bijgelegen kamers zijn van de levendigste soort er is geen enkel stuk van een spiegel in het gehele huis en wie de kookvaten in het oog krijgt heeft de wastoestel gezien maar de gele dwerg zet een goede fles uit muntende wijn die tenminste een paar kan bevat op tafel en dist behalve een half dozijn andere gerechten ook twee derden van een kookend heet jong grijtje op zij is ook bovendien zo vrolijk geluimd als een morsig is en dat is niet weinig en zo drink ik uit de fles wijn die voor mij staat op haar lang leven en de voorspoed van het etablissement romen bereikt en verlatenhebben de en daarmee ook de pelgrims die nu naar hun eigen woning terugkeren elke met zegne getanden schelp en staf en almoezend vragende ter ere van god kwamen we door een vrije landstreek aan de watervallen van ternie waar de gehele rivier velino van een rotsachtige hoogte tussen spattende golven en regenbogen neerstort perugia ene door kunst en natuur zeer sterke vesting gelegen op een grote hoogte stel en plotseling op reizende uit de vlakte waar perperen bergen met de blauwe hemel in het verschiet in één smelten schittert op een marktdag met heldere kleuren en deze steken op wonderlijke wijze af tegen de sombre maar rijke grotische gebouwen het plafijsel der marktplaats is bezaaid met voortbrengselen van het land langs de gehele stijlheuvel die zich van de stad af onmiddellijk onder de stadsmuur uitstreekt is er ene luidruchtige verzameling van kalven, lammeren, varkensparenen, meilhezels en runderen, gansen, kalkoenen en allerlei andergevogelte vladderen tot onder de hoeven van deze en kopers, verkopers en toeschouwers overal in hopen bijstaande versperren de weg naar wij al roependen op hem afkomen plotseling maken onze paarden een klinkend geluid de voerman doet ze ophouden zich in de zadel achter overwerpende en zijn ogen ten hemelslaande slaat hij de kreeg oh almachtige jupiter één van de paarden heeft een hoefijzer verloren in weerweel van al het vreselijke van dat toevall en de volslagen van hopige blikken en gebaren alleen denkbaar bij een Italiaanse veturino met welke het ons wordt aangekondigd duurt het niet lang of het is terechtgebracht door een stervelijke hoefsmid doorwinshulp wij op diezelfde avond kastillionen en de volgende dag a red zou bereiken zoals natuurlijk wordt daar de misgelezen in de schone hoofdkerk waar de zon binnen schijnt tussen de groepen pilaren door de gekleurde vensteglazen en de figuren die op de stenenvloer knielen halverlicht en halverbergt en strepen van kleuren gelicht in de lange zijschepen werpt maar hoeveel schoonheid van een andere aard is er niet als wij op een verrukkelijke heldere morgen van de top eens heuvels florans zien als wij zien hoe het daar voor ons ligt in een vallij welke door de zon is verlicht en schitterend door de ertussen kronkelende arno en ingesloten door reizige heuvels hoe zijn de kerkkoppels en palijzen en torens opreizen uit het wildrige landschap als ene opgehoopte glinstering en schitteren als goud in de zon de straten van het schone florans zijn onvriendelijk en somber en de stevige oude gebouwen werpen zulke grote schaduwen op de grond en op de rivier dat er nog ene andere en verschillende stad van rijke vormen en vinding aan onze voeten ligt verbazende palijzen ter verdediging gebouwd met kleine wan trouwende vensters die van zware staven zijn voorzien en zeer dikke muren gevormd van hoge massa's ruwesteen fronzen zich in hun oude norse toestand op elke straat in het midden der stad op het plein van de groot hertoch versierd met schone standbeelden en de fontein van Neptunus reist het palazzo Veggio het oude paleis met zijn verbazende overhangende kantelingen en de grote toren die over de gehele stad waakt in de hoffer van het kasteel van Ortranto in zijn onzaglijke zonbaarheid waardig is een massive trap waar langs de zwaarste wagen met het vierste spanpaarden zou kunnen oprijden er binnen is een grote zaal verwelkt en van glans omdaan in haren statelijke versierzels en bij korrels wegrottende maar tans nog in de schilderstukken op de muren de zegenpralen der Medici en de oorlogen van het oude Florentijnse volk herinnerende de gevangenis ligt er dichtbij op één er aangrenzenplein van het gebouw ene morsige en aakelige plaats waar enige mensen streng gekerkerd zijn in kleine cellen als ovens en waar anderen door staven gluren en bedelen waar enigen damspelen en anderen met hun vrienden praten die onder wel roken om de lucht te zuiveren en enige wijn en vruchtenkopen van vrouwen en allen er smerig morsig en gemeen uitzien zij zijn vrolijk genoeg senor zegt de Sipir die zich daar waar vinden zijn allen met bloed bevlekt voegt hij erbij terwijl hij met zijn handen 3 4e gedeelten van het gehele gebouw aanwijst alvorens er nog een uur is verlopen wordt een oud man van 80 jaren die om het sluiten van een kooptwist had gekregen met een jong meisje van 17 jaar en haar had doodgestoken op de marktplaats welke vol was van schitterende bloemen hier binnen gebracht om het aantal gevangenen te vergroten onder het veertal oude bruggen die de rivier bespannen heeft de Ponte Veggio de brug die bezet is met de winkels der juweliers en goudsmeden het betoverendst aanzien in het tafril ter plaatse waar in het midden de ruimte van een huis is opengelaten vertoond zich het er achter gelegen gezicht als in ene lijst en die kostelijke glinstering van lucht en water en rijke gebouwen zo vreedzaam schitterende tussen de verwaarde daken en gevels op de brug is uitmuntend daarboven over kruis de gallerij van de groot hertoch 3 4 zij is gebouwd geworden om de twee grote palijzen door een geheimen gang met alkander te verbinden en met ene ware dwingelandij neemt zij haar neide geloop tussen de straten en huizen en gaat waar het haar lust en drijft al wat haar in de weg staat voor zich uit de groot hertoch heeft een waardiger geheimen doorgang door de straten in zijn zwart gewaad en hoofd deksel als lid de compagniea de la misericorda ene broederschap die mensen van alle rangen omvat als er een ongeluk plaats schrijpt is het hun amt de leider op te nemen en hem liefde rijk naar het gasthuis te dragen barster brandt uit dan behoort het tot hun ans verrichtingen zich ter plaatse te begeven en hulp en bescherming te verlenen onder hunne meest gewone diensten behoort ook het bezoeken en troosten der zieken en in een huis dat zij met dat doel betreden nemen zij geld nog spijzen nog drank aan en zij die de dienst beurt hebben worden door het luiden der grote torenklok in een ogenblik tijd bij ingeroepen en men verhaalt dat men de groot hertoch van zijn plaats aan tafel heeft zien opstaan en stil heen gaan om aan die oproeping te voldoen op dit andere grote plein waar ene onregelmatig een soort van markt wordt gehouden en een voorraad van oud ijzer en andere kleine koopmanschappen op stalletjes tentoen zijn gespreid of op het plavijsel verstrooid liggen wordt in een groep gevormd door de hoofdkerk met haar grote koepel den schone Italiaanse grotische toren de campagne en het doophuis met zijn gewerkte bronzendeuren en hier is de steen van Dante een onbetreden vierkant van het plavijsel waar hij naar het verhaal luid gewoon was zijn stoel te plaatsen en zich neer te zetten en in beschouwingen te verdiepen het zomer benieven of hij in zijn bitterer ballingschap na enigerhanden herinnering van dit oude pijn splekje en het verband ervan met de lievelijke gedachten aan de kleine Beatrice zich altijd hebben onthouden van zelfs de straatstenen te vloeken van het ondankbare florans de kapelle de medici de goede en kwaadengelen van florans de kerk van santa coach waar michael angelo ligt begraven en waar elke steen in de galerij wel sprekend is ten opzichte van de dood van grote mannen onthoudbare kerken die vaak uitwendig massa's van onafgemaakt lompklinke werk vertonen maar die inwendig plechter en helder zijn deed alles vertraagd onze langzame sreden terwijl wij door de stadswerven na beide graven in de kloosters is het museum van natuurlijke historie dat door de gehele wereld beroemd is om zijn waspreperaten te beginnen met de modellen van bladeren zaden planten kleine dieren en trapsgewijs opklimmende door de bijzondere organen van mens en lichaam tot het gehele samenstel van dit verwonderlijke scheppingsstuk wordt dit er op de uitnemendste wijze vertoont als ware het pas gestorven weinige betogen van onze zwakke stervelijkheid kunnen plechtiger en treuriger wezen of het hart dieper treffen dan die de afbeeldingen van jeugd en schoonheid welke hier op haar bed in de laatste slaap liggen buiten de muren zien wij de gehele lievelijke valet van de arno het klooster te vier sol de toren van Galileo bocasio's huis ouderland verblijven en optrekjes ontelbare belangwekkende plaatsen alle glinsterende in een landschap van ene alles overtrevende schoonheid en over groten met het schitterendste licht voor ons uitgespreid wanneer wij van al dat glans rijke terugkeren hoe plechtig en hoe groot zijn dan niet weer de straten met haar grote donkere treurige paleizen en tal van leggenden niet slechts van belegg en macht een ijzeren hand maar van de zegenvierende groei der vreedsame kunsten en wetenschappen wat al ligt is er niet tot op de huidige dag van tussen die oude florentijnse paleizen over de wereld uitgestort hier zijn de beeldhouwers de oudheid in hun schone en stille bewaarplaatsen voor elke bezoeken geopend onstervelijk naast Michelangelo Kanova, Tiziaan, Rembrandt, Rave El en naast dichters, geschietschrijvers en wijscheren die door luchten mannen de geschiedenis naast welke, haarige kroonde hoofden en geharnas te krijgslieden en zo armzalige en kleine vertoning maken en zo spoedig vergeten zijn. Hier blijft het onvergankelijke deel van edele vestingen door aanval en verdediging in puin vergaan als geesten vreedsaam en gelijkmatig leven als de dwingelandij der menigte of van weinigen of van beide slechts tot een sprookje is geworden als trotsheid en macht in opgesloten stof zijn verkeerd. Het vuur in de Baxe straten en tussen de stevige paleizen en torens door hemelse stralen ontstoken brandt nog schitterend terwijl de Vlandes oorlogs is uitgedoofd en de huishoudelijke vuren van geslachten zijn weggekwijnt. Terwijl duizenden en nogensduizenden van aangesichten weer trekken, een streng voorkomen hebben gehad door de worsteling en de driften van het ogenblik verzwonden zijn van de oude plijnen en openbare plaatsen van samenkomst en de naamloze florentijnse dame door de hand een schilders voor vergetelheid bewaard nog altijd in voortdurende bevalligheid en jeugd voortleeft. Laat ons, zolang wij kunnen, op Florence terug zien en als zijn schitterende kerkkoepel buiten ons gezicht is door het vrolijke toskane reizen met een schitterende heugenist ervan, want Italië zal nog schoner in herinnering zijn. De zomer was gekomen en Genua en Milaan en het Meer van Como lagen ver achter ons en wij rusten te Vaido, een Zwitsersdorp, na beide onzagelijke rotsen en bergen, de eeuwigdurende sneeuw en bruisende watervallen van de Grote Sint-Gothard. Daar hoorden wij de Italiaanse taal voor het laatst op deze reizen en zo laat ons dan Italië en al zijn ellende en verkeerdheden met genegenheid verlaten. Laat ons onze bewondering blijven schenken aan het schone van natuur en kunst waarvan het tot overvloeensvol is en onze tederheid aan een volk dat van natuur een goede aandicht heeft en geduldig en zachtmoedig is. Jaren van verontachtzaming, onderdrukking en van bestuur hebben gepoogd zijn natuur te veranderen en zijn geesten verlammen. Ellendige naaiever, aangehitst door niet te gevorsten wie eendracht vernieeling en verdeling kracht was, vormde een kanker aan de wortel van zijn nationaliteit en heeft zijn taal barbaars gemaakt. Maar het goede dat van ouds haar in hem was, zit er nog in en uit deze as kan eens een edelvolk verrijzen. Laat ons die hoop voeden en laten wij ons Italia met niet te minder achting in het geheugen roepen. De wel elk fragment van zijn vervallen tempels elke steen van zijn verlaten palijzen en kerkers bijdraagt tot het opscherpen der les dat het rat van de tijd naar een einde rolt en dat de wereld na mate het voortrolt in alle grote gewichtige aangelegenheden beter, zachtmoediger, verdraagzamer en hoopvoller wordt. Einde van deel 23. Einde van tafreden uit Italië van Charles Dickens.