 Geoliet Borgtje van Valklandjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opname zijn vrij van acteusrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Branko Collin. Valklandjes de Herrmann Heijamans. Geoliet Borgtje. Voor de huisduur ketste het hoefgetrappelde wachtende paarden. Toe dan, zei Henk, kwart voor twee, we hebben geen tijd te verliezen. En Johan, even ongeduldig, even netjes gerokt, betrommelde het tafelblat. Nee, ik durf niet, spottenvader. Twijfel jij dan nog een moment? Kom, tronkmoeder aan, zet maar gerust je hoed op, ik vind het een aardige verrassing. Lieve niet, hield ze bijna angstig vol. Stel je het geval dat nou nog eens. Al de stemmen knapt er driftig haar aarzeling. Vader riep luidruchtig, ho, ho, moeder haalde de schouders op. Henk en Johan schroden haast neidig dat ze mal was, dat het niet hielp of je bangdei, dat het nou zo sucure was als twee mal twee vier. Jongens, zei ze verlegen, gaan jullie nou alleen? Dan denk ik de tafel af, dan, dan, dat is toch veel huiselijke veredigd. O, jij is één uur schepseltje, lacht de vader, ik zou je wel eens verergerd dingen willen zien staan. Dan niet, zei hij ontspijdig. Klaar, Henk? De trap kraakte onder hun standpunt geloop, de kopere roeden rinkelden, de deur bonds te dicht en het hartgehammerde wielen doorkleppelde het straatje. Vader voor het raam keek die jongens na. Koopa, dekt ze. Anders dronken ze om half één koffie. Vandaag zouden ze haar niet aan gedacht hebben. Nog een half uurtje, zei moeder, ongerust een leunstoel. Door het speelnetje overzacht ze de straat, het rijtaag rolde de hoek om. Zet toch een ander gezicht, prom de vader zich plots opkeerend, je brengt ons allemaal uit de stemming. Ja, papa, zei ze schoo. Ja, papa, ja, papa, haal hij knorrig, als hij niet op tijd ad en dronk werd hij van een vervelende prikkelbaarheid. Het was er nou anderhalf uur over. Wij hebben je niet verplicht. Nou, zesde moeder, bang voor een helpartij. Zet de bloemen ook op tafel, Koopa. Stilletjes schoffen ze de kamer uit, naar de studeerkamer, in het achterhuis. De gordijnen hingen zwaar voor de ramen, dompelend tot verdrek in een kille schemer. Alles leek tristig, zwaarmoedig. De boekenplank richt de locht dreigend, de papiertafel stond lusteloos grommend. Alleen het bureau met zijn bloemen, zijn rozen en bosveeltjes, vleurde op in het geschemer. Bij de vensterbank hulkten ze op een tabaret. Kijk naar twee pakjes tussen de bloemen, een hoogpakje, een plat. Moeder schrikte haar op. Ga hier zitten, Koopa. Evenetjes, mama. Heb jij die bloemen? Ja, mama. Klim lachend nam de oude dame de pakjes op. Openen ze. In het ene was een doosje met fezietikaartjes. Eddie Bing, art. In het ander een kopere naambordje met zieelijke letters. Eddie Bing, art. Bijna liefkozend pakten de oude vrouw de dingen weer in. Hé, als je er nou maar door is, zijn ze zuchtend. Als, herhaalde Koopa, en ineens zakten ze in klein kinderachtige hal. Als, zijn moeder, met volonderingstem. Hij was zo stil vanmorgen, snikte Koopa, blij even te kunnen huilen, nou schoonpaar niet bij was. Hij was niet stil, viel de oude vrouw uit en plots kribbig van beweren, want ook haar zat er dwars. Horus Ko, je moet niet zo mal doen. Jullie hebben het gewild. Wij wouden niet. Nee, wij wouden niet. En zelf benoudt, van allemaal zenuwtjes die als stem barcelie te gaan dan zowel wouw, geen raadwetend bij de stilsnikken jonge vrouw, knoorden ze de studeerkamer uit, de grote, gapende, stille studeerkamer. Domp gebukt zat ze. Nu denkend aan alles wat vooraf was gegaan. En dat leven van zuurge oorlog tegen me kander, omdat het tegeliep. Drie jaar geleden was ze met edicht trouwt. Zijn oude vrouwen niet. Een jongen die met moeite semi-arts was geworden, met moeite omdat hij meer uitgingen en meer plezier maakte in een goed vorm was, moest niet aan trouwen denken voorie gepromoveerd was. Maar tegen haar nekkige verliefdheid van hem, viel niet veel in te brengen. Ko had hier ontmoet op een studentenbal. Ko was zijn beeldje en Ko was arm. Of zijn vader redeneerde of zijn moeders schoenbatten, hij wou trouwen. Als ze geen toestemming gaven, geld was er genoeg, om geld hadden ze niet te laten, dan gaf hij zijn studieer aan, dan vertikte hij het om te promoveren. Dan trouwde hij toch, omdat hij meer dan jaren was en hij zou wel in de handel zijn brood zien te verdienen. Als ze ja zei je, zou hij zich dood werken, radie kou kapot werken om zijn verloren tijd in te halen. Toen, machteloos, dol veel houden van de oudste jongen, zei je vader en moeder ja, op één conditie. Edie en Kobe moesten behen komen inwonen. Dan kost het niet zoveel geld, dan bleef ze toch bij elkaar, dan liep alles van een leië dakje. En waarlijk, ze hadden zich niet te beklagen. Bedorven, verwenden, vertroetelde Edie werd als een lammetje in zijn trouwen, werkte stevig, schoot hard op. Kobe had een invloed op hem, een zachte, goede invloed, waarover zijn ouders verbaasd waren. Maar Ko, hoe lief en zacht en opwekkend ze was, had geen exame af te nemen. En Edie, die acht jaar van zijn jonge leven verbommeld had, had verbaasend veel moeite zijn hersens tot studeren te trainen. Studie is als sport. Ongebruikte hersens en ongebruikte spieren dutten in, zodat hij de eerste mel voor zijn arts exame zakte, maar zo gemeen zakte, dat hij het thuis al niemand zelf niet als een vrouw dors te vertellen. De professors mochten hem niet, zei hij. En ja, laat dat dediveren exame na heel hard werken. En dan nieuw kwam hij thuis, lusteloos, op, meer ontmoedigd om met zijn ouders en zijn vrouw te zeggen dan om het feit zelf. De ellende als je het respect in de ogen van je eigen vrouw verliest, als je je meeleidend gaat ankijken, als ze niet meer in je vertrouwt. Ko was lief, vertrouwstend gebleven. Hij was haar knappe, werkzame, intelligente edie en al zei je al de professoren tegenovergestelden, dan geloven ze het toch niet. Maar met de familie was het anders, werd de doestand gespannen, netelig, verdrietig. Tweemaal gezakt, tweemaal. Vader zijn iets, moeder zijn iets, ze vrokten. Daar had je, als een student, de dwaasheid begin te trouwen voor je gevestigd was. Wie had hem gewaarschuwd? Wie had het hem nog zo gezegd? Als een hierbij was, zwegen ze, deze gewoon, bang voor zijn drift. Als hij uit was, naar het gasthuis of lessend, bij een private docent, kreeg de jonge vrouw de volle laag ter speeldeprikjes en bedekte vernijnigheidjes. Geen dag ging er voorbij of ze moest het horen, het dwaan ze om op die manier te trouwen. Nou zag ze het zelf, nou kon ze ondervinden hoe plezierig, hoe prettig het was, afhankelijk te zijn van anderen. Sterker werd de crisis toen, bij de derde maal, de professoren wel tevreden waren, maar toch verzochten om na kerst nog even terug te komen. Zo waren ze niet verantwoord. Bij Navanhopig was hij thuisgekomen. Had geheld toen hij met Koa alleen was, de professoren vervloekte die een pikwem hadden. Andere reden bestond er niet. Na dat examen werd het een openelijke verandschap met ouders. Oud geluk om een eigen huisje te hebben, niet dagelijks bespied te worden, niet de zorgige gemeenschappelijke maaltijden, niet de eeuwig afhankelijkheid. Vandaag was E.D. de uitslag voor de vierde maal gaan horen. Hadden Henk en Johan, nu zeker van de overwinning, een rijtag besteld om hem af te halen. Hadden vader en moeder Enko bij bloemen gekocht. Leiden oude pakjes te wachten. Het pakje met de physieticaartjes, E.D. Bing, arts, dat al bij het eerste examen had gereed gelegen, haastig vermoffeld was toen hij zakte. En het pakje met het koppere naambordje, E.D. Bing, arts. Dat ook al voor het eerste gekocht was, telkens met tranen en zuchten en mokken verstoppt werd en in de olie gezet voor het bederf, als hij treurig en verwoord terugkwam. De physieticaartjes, de nette, zielijke kaartjes, E.D. Bing, arts, waren van Koba. Het geoliet naambordje met de scherpe krulletters, E.D. Bing, arts, waren van vader en moeder. De schroefjes layen erbij, de koppere schroefjes, om het in minder dan geen tijd in de deur te schroeven. Met het bordje kwam de zalstandigheid. Zonder bordje bleef het verdrietig doen van alle kanten. Met een kwartier had ze gezeten. Het hoofd in de handen, niet durvend te luisteren naar het rijtuig dat hem thuis zou brengen. Precies waar ze zat, kon ze alles horen van op straat. Een hondekar schrikte haar op en wagen deed haar schokken. Weer de kamerdeur geopend, keekte meid, die van alles wist, de goede ouwe meid door de kier. Is meneer haar nog niet? Nee, nog niet. Ik heb ook plommen, mevrouw. Dank je, zaar. Gleed de deur dicht, zuisde de stilte om haar leefentje heen. Haar leefentje dat geen heel alkende, geen wereld, geen gebeurtenissen, enkel het verschrikkelijk dreigende, wanhopige examen. Hoorden ze voetstappen nu, sluipende voetstappen, punten van voeten, die tegen de kopere roedestieten hoorden ze de loper zachtjes piepen en een deus granieren. Bleef het verder stil, angstig stil. Wie was er naar boven gekomen? Wie, zonder schellen, wit, onbewogen, zat ze toen de deur open werd geduurd. Hij was het niet. Schoonvader, Norse, met een vreselijke tijding op zijn gezicht, stoof binnen. Ze hoefde niet te vragen. Hij zei dadelijk, zonder complimenten, mis. O, o, zei Koba versuft. Met lippen geschoft van kwaaddadigheid, liep hij op een neer. Maar is Edie, vroeg ze zacht, Edie, Edie, snoude hij, voor, durft het je niet te zeggen. Stommer ik, die dokter van het jaanul. Hertranen bedwingend, strak van ontzetting, nam ze het pakje met de visitekaartjes. Stak het in de zak en lichtbevende knopten ze het oude tuutje om het vettig poortje. Edie Bing, arts. Smeet ze in het vuur, grond het oude heer. Eerst acht jaar niks uitvoeren, dan een vrouw die hem van zijn werk houdt. Ze antwoorden niet. Kijk tristig naar de rozen, de bosviootjes. Sloop naar de voorkamer, waar moeder bedrukt zat, en Edie. Lieve goeie Edie, ik trek me er niks van aan, zei ze, ze gebogen bleek hoofd dat niet meer aan studie gewend was, in haar handen neemend. Het rijtaag met Henk en Johan in de rocken hield voor de deur stil. Het einde van, geolied bordje. Reus en son van vallen kleintjes. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opnamen zijn vrij van uteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Bart De Leeuw. Vallen kleintjes door Hermann Heiermans. Reus en son. He he, lacht de Leonhard Schreeuwig. Z'n grote gede tanden glansden vettig in het lampenlicht, z'n ogen zwonpen van pretspankers. Nou wilde je een geintje uithalen. Met ons. Verstaan je niet? Stil knikkelde vader. Mijn krijg je er niet in? En mij nog minder, lacht de moeder. Ja, wij zullen een lijstje opmaken. Nog in geen tien jaren. Een lijstje. Een lijstje! Beweerde mijntje, zangerichtspottend. Als ik een lijstje moet opmaken, ben ik nog in geen dag klaar. He he, schilder Leon weer. En z'n dikke handen beklappen zijn knieën dat het klonk. He he, en als ik naar boter bij de vis geef. Boter bij de vis, herhaalde vader, licht schuel verwonderd. Z'n pijp hield hij aarzelend in de bevende hand, bukkend tegelijk om Leon van onder de lamp te zien. Boter bij de vis, zij flipp. Boter bij de vis. Jij zal boter bijden, zij moet er ongelofig, niet eindigend. Het kon niet. De jongen wou ze erin laten lopen. Zal margarine bedoelen, giel de mijntje over het tafel lat. Maar ineens waren ze allemaal paf van geslagenheid. Vader, moeder, mijntje, flipp. Leon had zijn hand in zijn borstzak gestoken. Vlak onder de lamp, vlak onder de natte papiere rosette met een stank van petronium en gespickl van door je vliegen, hield hij een versleten lerenportefuien en uit een stukkend vakje kwam onder die twee bankjes van vijf en twintig. Twee smerige gele, verlepte bankjes. Twee echte, solide papieren van de bank. In zijn vingers vrinnekte het als in wondermuziek. Hele ogenblikken deed niemand een mond open. Vader zat in versteening. De pijp vooruit, het hoofd vooruit, de onderlip vooruit. Moeder keek Timide lacherig van Leon's vuile vingers met de vuilig gele lapjes naar flipp, die de staren stond, alsof wie zeggen wauw, wat zeg je met daarvan? En het van pure ontzetting niet kon. Mijntje, spraakloos, zoiets lei je tong in verlamming, sloeg de vette handen met lillende smakjes en nog eens, en nog eens. Schudder bleke sprutenhoofdje, sloeg opnieuw. Klonken al dus drie geluiden in het kamertje. Het wekkertklokje, meintjesklappende handen en het gegrunnik der twee bankboilletten in Leon's eeltige vingers. Tegelijk kregen ze de spraak weerom. Tegelijk scheelden, geelden ze de verrassing en vreugden. Is dat voor ons, liefvader, zijn hoofd bewegend in verbazinggewiebel? Hij meent het, hij meent het over scheelden, hij moet er halfweg reizend om beter de papieren te zien. Ach, hij houdt je voor de mal, zangzong meintje, als die echt zijn? Nee, ze zal er niet echt zijn, scheerde flip. Goede glimlachend, jaaknikend of neeknikend, zonder te praten, leundde Leon in zijn stoel. Een vol jaar was hij van huis geweest, had negotisch gedreven in het buitenland, van alles en nog wat, was voor een paar dagen thuisgekomen met een voller cadeautje voor moeder, een prullige tapakspap voor vader, onnozelen hembedingetjes voor meintje en flip. Daar waren ze best echt tevreden mee geweest. De surprise had hij bewaard. Het spaarduidje, de bom waarvoor die ze in de bulle wou steken, voor je weer als marskramer de wegen op ging. En nou, in de volkkomen verbluffing kreken de toppers die dag en dag van der beetje in grootse leefte die in de Joden Breestraat met scharren, komkomers, citroenen, met wat het seizoen bracht tot de kost moest scharren, zomereenwinter, soms honger, soms een lekker stukje koppuvlees voor chavis, naar het kapitaal, het wonder, de reuze son in Leons stevige door arbeidgeëlde handen. Vaders pak het eerst. Machen we niet aannemen, dat is te veel. Veelste veel, zijn moeder, nee, dat mag we niet. Dat kan die niet missen, hij meent het om als niet, ridde neer de meintje, vagelijk sprekend tot het gezond verstandsfantasieding in de hoofd, dat zich niet dadelijk wennen kon aan zoveel baldadige geldverspilling. En als ik het wel meen, kwam Leon uitbundig druk los, wildig gebaarend en het één potig argument op het andere stapelend. Ben ik van de reis weeromgekomen om geintjes te verkopen? Zal ik vader en moeder lekker maken met een door je mos? Wat klets je nou? Vijfde gilders op de kop af heb ik er voorover. Vooruit. Hier heb ik een papier en een bocky potlood, zeg wat je hebben moet dan schrijf ik het lijstje. Dan kennen we rekenen of we toekomen. Wat heb je er eerst nodig, moeder? Bijna uitdagend keek je rond naar de gezichten die je niet naar vertellen komt. De zoveel zorggezichten waarover glanzing kwam van hoe moeten we ermee aan? Hoe zullen we zoveel geld verstand aanwenden? Zeggedelen ze nog niks. Ze hockten om de ronde tafel met kopjesgeweer. Ze bukten bij de lamp, bedroonde in gelovige contemplatie de twee gele vervormvijde papiertjes. Toen zijn vader nog even getemperd obstinaat. Nee, dat mag je niet missen. En als ik nou zeg bleef de Leon dat ik het drie dubbele gespaard heb. Heb ik vrouw en kinderen? Die heb ik niet. Nou, al zo. Heb je gedacht, moeder? Moeder, vauwde de handen. Glimm lachen de zoetjes, keek naar het schoteltje van de kop. Het was zolk een plotseling een geweldige gebeurtenis dat moet te kiezen. En al dat geld. Dat ze het moeite had, de struikelende, galoperende gedachtjes die als uitgelaten boerenkindertjes opklompen door de hoofd heen en weer tot ervoor een rijpe keuze nodige betaardheid te schikken. Maar terwijl zijn avers doezelde glimlacherend staarend klonk flipstem nuchter overredend. Als je mij vraagt Leon, laten we dan geen lijst zien maken en niks voor onszelfers kopen geef het geld voor negotie. Met vijfde gulden sla je een boel in. Hoor, spotten Leon, hij zal zeggen nog geen cent voor negotie. We praten niet over negotie. Een gegeberde guld keuk je niet in zijn maul. Geef ik of geef jij? Ik ben overgekomen om jullie in de kleren te steken. Wat, heb ik gelijk, moeder? Ze kniekte prettig, wel wetend dat er een massa nodig was dat negotie zo kon tegenlopen dat je toch alles verspeelde. Mijntje zei het hard op. Het geld in negotie steken. Ik heb geen hele kaus aan mijn lijf. Ik zou je danken wat je hebt, dat heb je. Nou dan, moeder, je zit alsof je geen tien kan tellen. Als ik dan kieze mod, aazelde moeder, al mijn vriendelijk naar het schoteltje van de kop staarend en zag je eens de trouwring van het maagere knokotje van de vinger draaiend zijn dan voor mij op het lijst die drie onderlijfjes. Ho, ho, ho! Blok lacht, Leon. Hoe komt iemand op onderlijfjes voor een cadeau? Als ik ze nou nodig heb, glimlachter de moeder, ik heb er nog één en dat draag ik en ze zei niet duur. Onderlijfjes, schreef Leon op het klatje papier. Eerst bezog en belikte die het mob je potlood, dan drukte die het stompje zodat de letter stond diep in de tafel zijn gegraveerd werden. Onderlijfjes, 3. Wat moet ik er voor uittrekken? Zet een daal er voor je de drie, reken de moeder. En je wou zo graag een mantelmoeder, zang zo'n meintje. Ja, een mantel. Een mantel slaat er zo in, meende het verdordvoudje, kon Fuster Bando gladstrijkend. We hebben geld genoeg, schreeuwde Leon, wat kost de mantel? Een fijne rotonde of een keep mijmerde moeder, met lichtende geluk oogjes. Een rotonde van zwart laken of Tibet met kant en met gitten die kost minstens 10 gulden. Laat ik 15 uittrekken, schreef Leon al. Dat is 16. We zijn er lang niet. Een vader. Vader knikkelde in bedenking, kreeg na zijn voeten. Ik loop op met tandvlees. Geef mij een paar leren toffels van een gulden of drie. Het potblootje bebijtelde het papier in de nieuwe toppingstilte. 1950, reken de Leon. En kouzen, verzorgt vader. Zes paar om er goed in te komen van 40 centen zijn moeder. 240 en 1950 is 21.90, reken de Leon. De muggen wegblazen die over het papier vlottenden. En als ik nog wat kiezen mag pijsde de oude baardige jood bang dat hij voor zich te veel zou vragen dan wou ik wel wat rechtschapen hemden. Daar gaat zo'n boel geld niet in zitten, ridde neer de meintje. Er bleek sproetig gezichtje dicht naar het klatje buigend. Een lap prachtig geel kattoen. Wat, moeder? Een lap kattoen. Dat wordt zo wit als krijt in de was. Reken is aan. Je hebt 4L voor een hemd nodig. En reken de L aan 20 centen. Hoeveel hemden wil je vader? Vroeg Leon. 80 centen het hemd. Dat is de zes. 4 gulden 80, scheef Leon. We zijn er langer niet. Er kwam een liefzinnige stilte. Moeder keek kippig naar de rekening. 6 en 20 gulden 70, zei Leon. Geef mij dan een hoed uit de 2 guldens bazaar, zijn meintje. Die zijn fijnder als in de Kalfenstraat voor 10. Mijntje 2 gulden, herhaalde Leon. En een paar miliëres van een Rijksdaalder, zei het meisje, zich ziende met de hoed en de schoentjes op zaterdag. Ik ben met 6 halve hempjes tevreën, zei Flip. Reken mijn 6 van een kwartje op de markt. In de winkel betaal je 9 stijver. En doe er een lavalière bij van 20 centen. Het mopje potloods scheef. Leon stemt tel de hart op. 32 gulden 90, nog 17 gulden en 10 centen. Nou dan, er zat er wel meer nodig gewezen. In het heete kamertje broeden ze opnieuw. Het is gozal mogelijk zo veel centen ineens te besteien, zei vader. Nog 17 gulden, zei moeder angstig. Ik dacht dat we er waren. Moeder kan broeken gebruiken. Schud maar niet, nee. Ze houdt er geen 2, Leon. Broeken voor moeder, schreef die jongen uitlachend. Broeken met kans, moeder. Gekke jongen, glimlachten ze beduust van die wilde. Ik werd heel best geel keper van een kwartje de l. En van 2 l komt een broek, reken de vader, die het klappen van de zweep kende. Geel keper is sterker als fijn batist, knik de meintje. Twaalf dan, vroeg Leon, die zijn begroting wel voormaken. Twaalf broeken, wat moet ik met twaalf broeken doen, griep moeder bang. Nee, twaalf is overdaad, zei vader. Schrijf er 6, dat is 3 gulden. 3 en 32 is 35, zei vader Leon. We komen er niet door, klaar de moeder. Het is zonde, zei vader benauwd. Ik zou niet weten wat er meer moest wezen. Hoeveel is het dan nog, vroeg meintje, lichtelijk bezweet. Nog 40 gulden en 10 centen, schreeuwde Leon vrolijk. Laat eens pakkizeren, pijsde het oude vrouwtje met inspanning de schooteltje bekijkend. Laat eens kijken, als we nou nog een jurkie kochten voor het kind van Saag. En overwoog vader stevig dampend. Ze bleven wikken en wegen tot tip in de nacht. Veranderend, talent doorkrassend om de zon te bereiken. Einde van Reuzendsom. Ships dat pas in de night van falklantjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van autoorstrechten. Voor meer informatie om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Alexandra. Falklantjes door Herman Heyermans. Ships dat pas in de night. Dries zat tegen de schutting op de harmonie katten spelen. Zijn brede, stevig uknuisten knarsten het ding heen en weer. Jankerige halmen zeurig klagend als een hond draaiorgel. Sleerden de kammer binnen. Kroppen het zandstraatje over. Zakten met slapen kadans. Naar de brede mullen weg. Gebogen over het groen hele onderdeurtje. Luister de aagje. Het oude met rimpel gelaad en haar een zooit als er muts. Ze knikten en lagger de stil. Moment het vreemd knikkenbakje. Aarzelend kouend op wat er niet was. In het zand kruipend en rikend de spitterige beintjes morsig vergrouwd het mondje omhoekt van nat plakken zand, de koontjes bereven, de handjes besmeurd, modder de zoetjes en ernstig Janie de jongste. Moeder, haastig na waschende rommel de vettige borden, de eizeren vorken plassend en spollend in het sopje dat gliberig schuimde, keek langs het raam hoor. Tegen het overzeedak, nieuw van roodbruine pannen, ketste het zonhoud, vloeiend naar het rampje, dat smoorde en heegte van puurper gewan. En van het blakkerend glas spette en keelde het weg. Wieglend in dandere ramen, alsof in het heel smale straatje roodflammetjes sproeiden hun dronkende licht achter tulle hordijnen. Dries haalde halmender uit. Luisterend bot naar het toeterend gras, het zwellen en stervende deunen. Het zonhoud van het dak en het raam, leer zijn kop in kopper en glans, roodde zijn mond om, begloeide het wocht van zijn ogen. Kets sloeg het pad vol schreeuwend het hier. Een bende blotpenige jongens en meisjes doorstuifte het zand en stemmen klatterden schel. Moeder ze komen. Ze pinnen er. Has je dan moeder? Verdrailt, als het kan, zeid Dries, de harmonica sleutend, die even nog kruimde met klagend gepiep. Uit de huisdeuren kwamen de vrouwen, bindende schorten. Als de kinderen het zijn, dan was het, dan mocht het zo wezen. Has je maar langzaam, lacht de Dries de pruim in zijn mond gluiven. Met die wind zijn zijn op de kust. Hou je bekken, lospaarste de vrouw in de kamer, de kinderstoes namend. Als je het eens hebt gezegd, is het genocht. Ruk je haast uit. Maar mooi had ze praten. Ja, niet, krijg jij het stof van de weg. Terijm schreeuwde en piet smeet met zand. Dan had je gerit een buul van een jongen met paarsbol gezegd en ogen als gitten. Die schoorde een bontak en huis. Haast een kerel zo groot de lijste deelt wat ze meegeweest. En Adam, de schooier van het dorp met hoofdje vierkamp en stomp. En Nellies, de smaker. Die zwijden oud molmenbezen en Gretje, die sleet een stok met winsel van stro. Klitten tezaam in het gouden gevloe van de zon, razen, schreeuwen en stoën drongen ze op. Hou je bekken, hersnowde driftig, de vrouw. De hoofd leept om van de drukte en de schepen in zicht. Het himp, in eens, leidkinder gewaten, klonk bulken alleen nog het gebas van hond. Machen we Oli, moeder, vroeg Gretje, gedenk in de stilte. Oli, voor watte? Fakeltje branden, schreeuwden er drie tegen lijk. Nee, Oli kost held, zei de vrouw. Een schuiltje, maar moe? Nee, ik zou je danken. Ze stond te stevig er eeltig gewuist in de pot, schuurend het zand langs de wanden. De vleesige arm met een paars en ellenboogknokkel werd droot met streaming van stramende spieren. Eén schuiltje moe, zei ik te Gretje. Als het niet gedaan is, dreigde de vrouw. Moet je naar bed? Zil je dan weg gegaan? Er staat een pot deer op de ana, lachte weerdries. Lop er maar heen. Het hafstuwing van stof in het straatje. De blote voetjes doorlepelden het zand, dat is spot en grauwelijk twerlde. Vooraan met een boontak hoog boven z'n hoofd, rende Gerit. Trein kwam het laatst. Doorsover de weg holden ze woord helend en roepen draften de deugloing op, lieten zich rollen. De jongen stolden als allen zo vlug. De meisjes sloegen de roepjes over de hoofd, werelde neer van de maagere beentjes, speelden in het blazen van het goed. Ze hechten ervan. Klommen opnieuw achter mekaar, helige voetjes die zakten in het muldzaand en tipten en gleden. Boven had je dadelijk de zee. Ze leen met staalgreze strakheid, nauwelijks met rempelbeweeg waar het strand was. Soms zuchten ze flautjes, spijten en melkige streep die vergleed op het zand. Ze leen met de matpurper een zoonboel, de zaam al gegroeid, de boel op een houtzuil, een zuil van bewegend, kringhullen, glansgieren spruissel. Zo leek het water in vlak van twee stare panters. Gekliefd door een barnende, lichtende, levende, heel dampende hul en zo was de hemelkoepel gelijkelijk een grijze wasige onhendigheid. Met een rosige vlamgloed, boven een zaagjes op zee van het puurperen gat in de hemel. Het strand fleurde er grijs tegenaan. Hoog aan de groenende, welvende, woelende tuinen leen de bommen die werden voorzien voor de reis. Maasten sloegen brutaal schreeuwtjes van rood, groen, beten heel in het grijs van de stadig stuwende wolkjes. En de rompen gliemend van teer lochten op het zand. En de lange wimples dofblauw en rood, waiden een van deinen de slering naar het dorp, met zijn rood herpedaakjes en schoorsteen gepluim. Op een duinkam het kopje vinnig gestrekt blatte in heet en holdom laag aan het koord en sprong dertel gedans. En heel in de verre verte op het water waar de zee enkel glad grijs was, met kimstreek van kreetbleekend licht stonden weer puntjes, weer teerswaarte weegjes van schippen die zeilden. Gerit stevig vooruit was al op het schip. Het laddertje van de schepmakers was hij opgeklouterd en ringend de handen om op tal dat er af ging had hij zich opgetrokken. Jezus, joh, de leen was geteerd schreeuwde griet en de anderen aan het lachen. Heb ik malig aan, riep geriet het deer van zijn knuistend vreven. Gooi op dan! Piet stond op de ladder, reekte den bezem van Nellis en grietje stok met het stro. Hij durft er niet op, leizebed zaarde trein. Leizebed is je moor, schreeuwde Piet van omhoog. Als ik deer aan m'n keel kreeg, doe jij het dan rotneus. Hoe schelde Adam's stem en achter Piet kwam hij aan, haalp zij boerenhengst. Het trap op je poten dreigde Piet vallisch. Jij trapt, schreeuwde Adam's een sterk nekje uitdagens pannend. Dan reek je zo aan een mes. Ha ha ha, schutterde griet, jij heet niet eens een mes. Schiet op zij, riep Adam kwadaardig. Sst, jongens, de veld wachter, waarschuwde Nellis. Niet dus, zei hij, dat is hem niet. Aanpakken schreeuwde griet zijn paarspol gezichtje over de verganzing bijgen. Daar komen ze. Zijn handen droppen vanteer. De bezel strop riecht doordrenkt en grietje stok doomt hen in het zand. Dan vleug als een rat glee die van de ladder en nu over het strand glee die van de ladder en nu over het strand praten met grote manstemmen de leefjes gedrongen de voetjes dieplend in haast gingen ze voort. Dragen ten boontak ten bezel ten stok met het stro die vettig glimten door het truipend teer. Verroest vloekte griet ineens. Wie heet nou Lucifers? Hees zondags rokte en als hij eentjes vond er met hurige zabel van proefde zocht in zijn zakken. Nee hoor, wat een stomme honden binnen wij. Riep Nellies. Nou ben je even ver. Zal ik na het dorp lopen vroeg Adam? Weel nee joh, we hebben zat tijd. Er staat haast geen wind en kijk wat ver ze nog binnen. Al de handjes werden over de ogen geleid om de glanzin van het water niet te zien. Alle oogjes keken naar de weer zwarte weeges. Ik zal ze wel happen, zeeg Rietje. En weer over de duinen ging het gedraaf. De rokkjes vladderden. De blote bruine keutjes versmolden met het sand. De stemmetjes watterden. Af van het duinholdende jongens trein en grietje sloegen de rokkjes om het hoofd, draaiden van huipje op huipje. Bleed tussen de wanden van Helmen en Mos jule de geklagen tot ze bij het straatje kwamen doodstiel en wachten om het goedje op griet. Die dieven ging bij moeder. Met het doosje rende ze terug. Moeder en grootmoeder en omdries en janni waren ook naar het straat. Maar toch patroli stelen had ze niet geduurd. Thier deed hem best. Boven op het duin zaten de vrouwen de haren gekwakt onder de mutzen. De knieën hurkten scherp in het roken gespan. De klompen boorden in het sand. Aandachtig keken de ogen naar het naderen der stippen. En de mannen stonden rechtop en kijken. En de kinderen kijken. Ze praten en lachten en zwegen. Ja, ze waren het wel. Het waren de logers. Die smorgens van Masluis waren geseeld. Nou, langs de kust kwamen om genacht te zegen voor ze op de haaringvangst gingen. Allemaal mannen van het dorp. Niet één vreemder bij. Moeder met janni en Dries zat en hoog op het duin. Dries spot het zaap van zijn preum en moederkeek zwegen. Aagje, het ouweliek hoofdje gebogen, lachte de zee toe. Knikkelen als of ze twist. En der ouwe bruin rimpelde handen dekten er spichtige knietjes en er wit paar stichaar piekte de muts uit. Verder in het bundlen van het groen waren de andere mensen van het dorp. Vlande het rood van een jak, leegd het wit van een muts, builde het zwart van een rok. En de kinderen zaten julen bijeen. Schetteren en schreeuwend en stoeiend. En een oud-tannig mannetje met nekker van bruinvallig linnen een hoge voet op zijn kruulige witbol leundig het dwee op een stok, schuintjes voorover. De zoon die was weg. Purper in schuinshof in het grijs van de luchten waarde Kim nog silverig wachten. Doch het water grauwde sterker en het branden aan het strand waar de bomen leiden met spierende masten en dreigende wimpels werd witter. Hees klonkt het geras. Toen werden de kinders ook stil. Maar op pins brandde op het zwart luit van het voorst trevens schepje een heel primmend licht. Dat zwierde en zwijde in vreemde letters beschrijf in het aankomend van de navond. En op het aanderen schepje zwart en scherp van contour zwijden ze ook met vuurig bevende lichtjes die hupten en wengten verdwenen bewogen. Mensen kon je niet zien. Je zag zwarte leentjes en het zwijden van fonkende sterren. Hoera! schreeuwde zwakjes gebaren. Schots begonnen op het duin de geteerde bezem de geteerde boomtak de geteerde stok met het stro heel op te vlammen. Gerieten Adam en Hees zwijden ermee dat het spetteren knapte. Op de schepjes antwoorden ze eivrig. Het waren zo lichtjes die elkaar groeten. De lichtjes van de kinderen de lichtjes van de vriere fischers. Toen werden kleiner de schepjes bijna onzienlijk. En de mensen van het dorp klommen het duin af. En de kinderen, bang voor het donker, liepen mee met de mensen. Het einde van ships dat pas in de night. Huisreis van falleklandjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org. Opname de kategliek. Falleklandjes door Herman Heiermans. Huisreis. Nog geen uur leien ze te slapen of Pieterscheur ukte overend. De olielamps gaan hier de piepend tan van schommeling. Lichtgolfjes wiegelend over de rommeltafel, het von Nuis en de banken. Door het dekluik maanlicht, streepend langs de traptreden, melkwittig ketsend tegen de kommen op het hoekkastje. Loom en bonkig swalpten de olieschoenen, klotsend met de kadans van het schip. En uit de overzijkooien klonk het gesnurk van de schipper zo luid als of er een varkenlij. Nee, het was wat anders geweest. Hij had iets gehoord in z'n slaap. Een krön of een giel, iets raars en benouds. Nou, op zijn ellebogen gestut, de ogen schrikwijd gespaard, keek hij in en door het logisch. En opeens loeg hij zijn benen weg uit het stro. Boven hem, in de kooi waar ouwe bas sliep, reutelde dof en gerekt, als of iemand stickend adem scheurde van onder een knie op z'n strot. Bas, schild je wat, klonk de angst stem van de jongen en vinnig beklopten ze vinger het hout. Het reutwen werd zachter, gedempter, hield op. Maar alweer dadelijk klaagde het vreder, stootender, witser. Toen sprong de jongen uit zijn kooi en zijn hand schudde de schouder van de ouwe visser. Bas, Bas! De ouwe lijst stil, de hand verkrompt tot een bal, het witte haar verwaait op het pikende, builende stro. Z'n gezicht, zij waarts gevrongen na de wand van het schip, leek in het stro vervroed. Snoude de schipper, het hoofd uit de andere kooi stekend. Hij sliep net zo lekker, dat dekselse aap. Bas doet zo raar, zei de jongen, schuw van het kooi gaat terugwijkend. Raar, wat raar. Bas, hey, porm eens op. Ik durf niet, sprak angstig het kind. Straks had die zo raar geroepen, dat ik er wakker van wier en nou beweegte helemaal niet. Bas, schreude de schipper nu harder. Het bleef stil in de kooi. Je zag alleen de flauwing van een jekker, het witte gepluis van het haar en een plomping waar de heup moest zijn. Gijs, die naast de schippersliep ook wakker geworden, als de schippers een bek openzetten was het raak, gromde zijn waardige kop uit het stro. En gezamenlijk keekende schipper de matroos en de jongen. Er moest iets mis zijn. Over het dek klonken stappen. Dirk, die met de stuurman de wacht had, klomte naar het luik en een ogenblik slokte zijn potig lichaam het licht van de maan. Roep jij Basus, zij aaselente schipper, en terwijl de stevige matroos hun hand in het donker van het kooi had bewoog, sprak niemand een woord. Wel verduiveld, schrikte de matroos ook terugwijkend. Toen begon de jongen angstig te huilen enkel om het tastende hand in de stilte. Bas dan, schreude nog eens schil harte schipper, schichtig voor het eigen geluid dat het bedompte kleine logies door echouden en rouwlings terug sloeg. Dirk, bij de hanglamp, nam het schroefje tussen zijn grove arbeidsvingers, vrikte stevig. De pitpafde wat knetterende vonkjes, maar het licht rode zo duzlig als straks, aaselde over de voorwerpen, snikte weg in het dompe geschaduw van kooien en zoldering. Hij zou haar denken een beroer te gehad, zei Dirk stug. Zun lippen bemumdende preum. Zun ogen gingen van de lamp naar de donkere kooi met er vage contour van man die wel slapen kan. Noors van schouder beweeg was de schipper opgestaan. Zun zwaar beschoende voeten plettende sintels die lei je bij het voornuis, het knerst de vinnig onder zijn zoden. En nou dapper van uiterlijk doen. Inwendig vol schuwen timide bevindingjes, behoog hij zich over de kooierand, van de hand van de oude, die ter griezelig los, en nog eens weeromkerend streek hij een lucifer af boven bas-grijsaatskop. Grijs, Pieter, Dirk drongen de hoofden vooruit. De lucifer propte paarsputterend, kookte met sissend gepuff. Langzaam werd de vlamgeel en bescheen het sneeuwit hoofd, het bleek oor, de haarpluisinkjes, de stroospritten die barstig staken en piekten. Ruig bevend daalde de eeltige van de schipper, raakte de buitstoppen in gewang van de oude. En tegelijk als zijn hand wegschoot, als bij branding doofde de lucifer via dit glimmend spaantje als een dwaar lig je op de grond. Dood, zei de schipper in het rode geduzel van de lamp. Z'n kop in de ringbaat leek krouwer en scherper van trek. Dood, herhaalde gijs, staarend met zuffig ontzetten naar het kooigad. Een beroerte geweest, het zachtjes schanerend lampje bekeekde gelaten van de schipper, de twee matrozen, de jongen. Ze bewogen niet, staarden. Ze staarden naar het geheimzinnig schemerdonker, de witte haren, de voeten in zwarte kouzen. Toen nam de schippers wijgend een zak, bedekte het hoofd en nu geurkt om het voornuis kwam het gefluister los. Zal er mijn man dek brengen, vroeg gijs, als er een stierf op de vis vangst zelden gebeurde, werd het lijk zolang onder een zeil op dek geleid, want het logisch was te benoud, te klein om een lijk te bergen, en koken, smoken waar een lijk was ging niet. Ook voor de vis was het beter een dooje zowijd mogelijk weg te leggen. Het bederf sloeg erin ee je het wist. Ondeek brengen, zei de schipper. Nee, over een uur of wat zijn we thuis. Laat hem maar waar die is. Die is met recht aan zee geboren, aan zee gestorven. Praten Dirk, angstig, de koei bekijkend. Op zijn tiende jaar op zee gekomen, nou is die 76. 76, zei gijs, wijs knikend, en zijn vrouw is ook in die streek. Ja, het was een leeftijd, zag het brommende de schipper. En voortvluisterend, angstig is onkijkend, praten ze over de oude bas en over wat hij nog smiddag zijn tafel neepsalmend met de anderen in de avond. Het weckerklokje stond bij enen. Dood op, lang van vermoeidheid na een werkdag die om vier uur begonnen was, kroppen ze één voor één in haar koei terug, de rug na de dode gekeerd. Gijs stapte over de schipper in het stro, Dirk klom omhoog om het de stuurman te zeggen. Pieter, die geen woord mee gepraat had en koebleek angstig geluisterd naar het fluisterende mannen, kroppen de koei van de stuurman. Onder de dooien liggen, goede god, nee. Zagjes zeelde de bom op de kust toe. Het wisselend licht van scheveningenspatten in de verte. Het rustig wit licht van het eigen dorp sta de goedig en stil. De wind was bijna gaan liggen. Nauweluks blevende zeilen gespannen en haast geen schuimstof voor de boeg. Over het glad vlakend water schimde het maanlicht, dat een zblauweilig van glans schoef, dan lief zilverig in een nimbus van schijmbaas stijgende damp. Na de kust vaagde een lichtgeul heel kalmpjes met zilverschubben en stalen vloeiengen. Soms, als er geen wolkjes waren en de maantzikkeel ongestoord kaatsen kon, dobberden een tweede maantje in de goven. Lichtjes wiegelend, alsof er een tweede hemel was, een hemel boven, een hemel benee. En de bom, loch en zwart, twee gedragen op het zoetgekabel dat vriendelijk klotste, ook wel gans onhoorbaar gelijk. Raas liepende schipper en de matroos weer in. Het was een droevig geval van de 76-jarige visser die in zijn kooi gestorven was, blij met het beetje verdiensten van een versvangsbesomming. Maar mensen die afgebeeld zijn toppen niet lang over dingen van zee, die slapen. Pieter, jongske van 12, sliep niet. Vlak over zijn kooi nou had je de kooi wat baslij. Bas die vanmiddag zijn pijpje geroekt had en de tongscharen uit het net gehaald en meegeluisterd naar de schipper die de Bijbel was. Nou was Bas dood, zei-ie. Wat had hij nagedaan voor hij stierf, als een hond die huilt? En wat was het aaklig, die kooi, die zwarte kooi, die kooi met het stro en de zak over de witte haren? Helder wakker keek het jongske omlaag. Op het tafeltje stonden de borden, die die strak iets wassen moest, de borden waarvan ze reis met bier hadden gegeten. De lepers leiden ernaast door elkaar. Op het voornuis glimde de ijzer een pot. Het wiegelend lampje lichte, de olieschoenen schommelden heen en weer, soms klotste de hakken en het klokje tickte en langs de wanden zoog het water, klokkend schurend als of er een lek was. Onrustig draaide het kind zich af. De klerens weet plakten om zijn lichaam, zijn schoenen snoerden als lood. Staarend naar de wand zag hij Bas, Bas met zijn maagere bruine kop, zijn kleine spitzen neus, zijn scherpe grijze oogjes, zijn witte haren die van onder de pet sneeuwden. Hoe meer hij naar de wand keek, hoe sterker hij Bas zag. Bas zoals hij onder de lamp naar de bijbelezing geluisterd had en geknikt. En weer in zijn oren klonk het verstikt geruutel dat hem wakker gemaakt had, dat hij gehoord had door het houten beschot. Pietertje draaide zich om, nog eens. Nou zag hij de kooi weer, het stro, de benen, de zak. Als hij zo lag, zag hij de ogen niet, maar toch, oh lieve god, het schrikkelijke van de zak, de zak over oude Bas zijn hoofd en de zwarte, heese, opjagende stilte, de stilte die vanuit het gat de schreeuw begon, die je hersens door beukte, urgele vammen in sloegen, de stilte die draaide en gromde en kraakte en kneperde. Ineens was hij zijn kooi uit, klom het trapje op, hapte adem. Het maanssikkeltje dreef door een schuiming van bleken, kartelende wolkjes. De sterren schenen, de kust streep tenader. Bij het roer stond de stuurman. Nou al op, jong. Ja, zei het kind, dicht bij hem neerhurkend, en alsof Bas, oude Bas is gestorven. Ja, oude Bas is er geweest, knikte de stuurman. Zo ineens, zei het kind. God wil, zei de stuurman. Hij had zo geschreeuwd, praten het kind, aakelijk hoor. Dat wil ik geloven, knikte de stuurman opnieuw. Ze zwegen, de man en het kind. De boom lag bijkant stil, de zijden kleppen de slap er was haast geen wind. Hoe ziet hem door je eruit? Begond het jongske weer. Nou, hoe zal ik het zeggen? Praten de stuurman. Belazerd natuurlijk. Houdt hij zijn ogen open? Dat hangt er van af, soms wel, soms niet. En verder? Verder niks, bromde de stuurman. Je moet niet zoveel van de dood vragen jong. Ga liever koffie zetten. Koffie zetten? Nee, ik ga niet bij Bas. En de schipperleiter en gijs, die slapen. Je moet niet bangwezen jong. Nee stuurman. Maar toen ze aan wal kwamen zat hij nog bij het stuur. En toen ze Bas neerlietten in zijn schopenkar om hem naar huis te rijden, keek hij de andere kant op. Het paard trok de kar door het water. Een eind op het strand leek het een gewoon vrachtje. Dorst Pieter eerst meihelpen om de tongsweren en de andere vissen te schepen. Einde van huizenreis. Aanzoek van Valklandjes Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opname zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org. Opname door Bianca Valklandjes Hijermans Aanzoek De tochtdeur scharneerde klagend. De stok ketste in de standaard. Paar kwam binnen. Hij kwam binnen met persicleurtjes op de dikke wangen. Hij kwam binnen met onrustig neusgesnuif. Hij kwam binnen met oogjes die naar veus zochten en lachten. Maar ma, die nou al een kwartier door het spionnetje geloerd had, die hem had zien aankomen in de verte en neusjes had zitten trekken over paarsloordigheid. Pas een splinte nieuwe pantalon en de knieën er al zwellerig door. Maar, die zei dat zitten opwinden met kwaard aardige uitroepjes en giftige voornemens om maar vast op te doen. Ma, kijk nog naar paarspersicleurtjes, nog naar zijn lachende oogjes. Ze leund dus wijgend in haar stoel. Deed, zouden een schilder of schilderijen kritieken zeggen als een opgeblazen kip die bij het geringst verder af rond bereid is en de tegenkip te bedansen. Dag Mina, dag Suus, zei pa. Suus, de dochter, knikte ontstemd. De mannen, oh! Daar had Ma zich op school uitgesloopt. Een verse, lekkere, Hollandse school met eier, saus en kruimige aardappelen. En daar kwam pa of die het deomate treiteren een ruim kwartier over zijn tijd. Dat was voor ergisten ook zo geweest, toen ze lapjes met kapuciners aten. Had je door pa zijn nonchalance koude kapuciners met stijven aardappelen gegeten. Pa keek vrouw en dochter aan voor genoeg snuivend. Ik heb groot nieuws, zei hij, de handen voor zijn buikvouwend, ombeurte de zwijgende vrouw beknikend. Hou je nieuws maar voor je, zijn Ma ineens in de toon. Ha! lacht de pa overmoedig, als ik één woord loslaat. Ik ben niet dat nieuwsgierig, snoude Ma, en vinnig knipte de vingers in de lucht. Mina begon pa weer. Ma keek hem aan, van boven naar beneden, door intentse minachting, langs een broek met de knieën, z'n piquevest, z'n lusterjasje, z'n bord, z'n papwangenslierend. En alsof ze bevreesd was, dat de vernedering nog niet genoeg aangedikt was, trokste er limpen in houtaine plooi en zei, wat ba, vroeg pa, uit z'n gezellige redeneringtjes hemel ter huiselijke ruzie geschmakt. Ja, ba pa, heel psus, daar staat Ma een uur voor in de keuken. Daar kopen we school voor, van een daalder. Daar sta ik eiersaus voor te kloppen. Het zal lekker wezen, alles naar en stijf. Dan zal u een bittertje minder drinken. Ik heb geen bitter gedronken, ontkende pa. Ik ben opgehouden voor en ik heb heel groot nieuws. Dank je voor je nieuws, zijn ma, deftig minnachtend. Als ze goed kwaad was, met z'n walgelijk van bedaard afgemeten kwaaddaardigheid, werd ze koningin Louise in gebaar en stem, koningin Louise als ze, maar gaat dan toch zittends, variëerd. Haar voorname minnachting sloeg in, ze kon er pa hels mee maken. Van kantoor tot huis had hij lopen bedenken, en wikken en glimlachen, verlangend naar de gebluffde, ongelovige gezichten van Maa en Suus. En nou wie voor ze stond, groeten ze emmers water over z'n plezier. Zowel Maas gelaad in haat en grimmigheid, had Suus harde, false trekjes onder neus. De leegheid van z'n Maag, met één bonenkamp geen druppel meer, kwam in opstand. Een vol half uur had hij met Leonhard gerenneerd en de popeling van z'n vaderhard had die zijn z'n Maag bedwelmd. In plaats te vragen, hoe kom je zo laat pa, wat is er gebeurd pa? In plaats te begrijpen dat hij eetlust had en om te zeggen, je zal wel honger hebben man, in plaats van al die motieven die voor de hand leien, zaten ze verstoord en tot ruzie bereid. Goed, dan zei die niks. Best, ik zal m'n mond houden, doe maar op, zei die Norse in de leunstoel zakkend. Wel zeker, Sardema, die wel had kunnen huilen van spijt, als die man er een traan waard was geweest. Wel zeker, nou nog commanderen. Eerst het kostelijke eten bederven en wij ons nou haasten. Als je maar weet, ik eet geen hap. Ik eet geen hap. Ik eet geen hap. Paas teen begon driftig te wiebelen. In de 29 jaar dat hij getrouwd was, had dat, ik eet geen hap en was een keffende hond bij elk ruzie'tje vervolgd. Zo viel er een woord tegen etenstijd of maverdraaide het te eten. En dan dees het niet. Zat een hoofd als een steen. Wat ze eens zei, kwam ze na en klomte tonen hoeveel karakter ze bezat. Paa en Suus liet ze bij die gelegeneden rustig toetasten. Zij had geen hap. Ze dronk water, veel water en tegen tien uur avonds als het omweer door liefde rijke woorden verwaard was, liet ze zich als een kraamvrouw beschuitjes met jam en ook wel een koud kluifje toedienen. Paa dribbelde woest met zijn voeten tegen de lambrisering. Recht vaardigheid in de hemel. Nu had hij zich gespitst op hun gezichten, de bekendmaking al loopend in een luchtig teeg van geheime frazetjes gewikkeld en nauw hamerde zij hem op zijn hoofd, ja, met recht hamerde ze met een vervloekte ik eet geen hap. Maar nauw zei hij niks, nauw zou hij zijn mond houden, net zo lang tot zij het eerst begon te spreken en dan zou hij daar vinnig bluffen. Goed, gromde-die, het zweet van zijn voorhoofdvegend, eet niet, straf je maar, wij eten wel. Pa, u moest u toch heus schamen, begon Suus. Hou je mond, zei Pa, ik kan het met je moeder wel alleen af. Toch zal ik het zeggen, heel Suusneidig vol, dat is geen doen, dat hebt u voorergiste ook gelap met de kapuusuiners en nauw weer, terwijl u weet dat we vis eten, school van een daalder, jakkes. Ik zou u niet graag voor een man willen hebben. God bewaren je ervoor, zijma, plechtig in vrok, zo'n man als je vader had niet moeten trouwen, ba. Pa, ik grimmig verbeten uit het raam, met recht was hij martelaar, als die één woord zei, maar voor geen goud. Een groot en heel groot nieuws vertellen als je vrouw en dochter je in haar vlogen. Nee, geen silabe. De school lijkt klamlillend in de rand van Peterselieplaatjes. De damps loeg er lauw af, als van een stoep die warm wordt gedweld. In de sauscon gilden de eiersaus, zwaar van bobbeling, met ernstige krenten oogjes van kapers. De aardappels klomten stroef in de schaal. Pa slikte brokken, z'n vork prijzelde driftig, het stukje brood dunde de viskluitjes het sausdrappje. Ma zat in de leunstoel voor het raam, de handen in haar schoot gevouwen, en bekeek daar vettig spiegelbeeld in de zachtingsoverwaas om de ruit. Suus, over Pa, schrapte kribber te graten, koude en praten. Ma, eet nou wat. Ma knikte rustig, nee. Ma, het is een ongezond voor u. Ma schudde de hoofd. Toe, Ma, wat trek je het je overdreven aan? Ma bewoog niet. De vorken beraasde de borden, de school lilden, de sauscon gilden. Toen nam Pa z'n tweede mot, z'n tweede portiaardappelen en eiersaus. En zich nu aangenamer, menselijker voelend, ontdaan van z'n lege maag. Ja, een lege maag met bonenkam en nicotine kan in een zetje excellente humeur bederven. Nu ook positief versnappen dat hij een klein beetje reden gegeven had, begon in groedig over het eerste het beste te praten. Is er iemand hier geweest, Suus? Suus haalde de schouders op. Zo deed Pa altijd als hij met Ma questie had. Geen brieven geweest? Ja, twee do's zijn, zijn Suus onverschillig. Pa had. Het glas bier, 5 cent gersten, spoelde z'n mond. Hij zuchte zo als hij geschrokkt had. Mina, lees nou niet koppig en eet wat, zei hij, zich afdraaiend. Bemoe je niet met me, zei ze uit de hoogte en hem nog eens neerzettend. Alleen karakterloze mensen kunnen de maag vol laden als ze niet slikken kunnen van zenuwen. Pa ging niet direct op Ma's logica in. Z'n kleverig mondje schoonvrijvend leunde die achteruit en zijn zonder verdere inleiding bot af om iemand te stuipen op het lijf te jagen. Als je dan weten wil, Leonhard Stam het aanzoek om Suus gedaan. Eenschichtig eeuwigheidsoogendblik dreven Ma's ogen naar de restanten van school, eiersaus, aardappelen. Voor radies moment ontstroefde her deftigheid om Suus aanzoek gedaan door Leonhard Stam van de vleeshouwerij. Aanzoek gedaan, schrok Suus, Ma zat alweer, aanzoek gedaan Pa. Ja, zei hij glimmend en van Suus verwonderingsgebluftijd kreeg die knip oogend naar wat zwijgen bleef in de leunstoel. Nou, vroeg hij toen? Nonsens, zijn Ma, in een toon die meerdere explicatie vroeg. Daarom was het zo laat, gun ik te hij en nam het Suus het verder zelf weten. Suus bepijnste de gaten op de bord, paften met open mond en ogen die staarde als of ze van een inbraak in het later avontuur vernomen had. Zoals Dick in de 27 en al vrijwel ou bakken. En Gus nou zo onverwacht die Stam met zijn brede rug en z'n dikke handen, Gus daar had ze niks van gemerkt. Op het laatste concert in Arthus had hij wel een glaas limonade aan hun tafel gedronken en telkens schapig een andere kant uitgekeken als zij naar zijn nieuwe das of naar zijn zikkekeek. Maar Gus aan een aanzoek had ze ook maar niet eventjes gedacht. Nou, vroeg Pa nog is en bijna daverend van verheuging pikte die de laatste kapers van zijn bord. Waarom zeg je dat nou pas? Zijn mapper plex van zo'n bijzondere man die als een clown kapers pikte en af kon eten met een tijding die elk ander van streek zou brengen. Nou pas, grunnelijkte Pa, zich verkneuterend bij de idee dat hij dadelijk zo na z'n voetenvegend op de deurmat had willen vertellen en dat ze hem niet aan het woord had laten komen. Nou pas, je wou toch niks horen? Je wou toch met geweld herrieschoppen over de school en de stijven aardappelen? Goed, wat een man, klagte Ma. Toch suus, meekende stemweerklonk. He, toe, Pa en Ma, kibbel nou niet verder. Zeg u dan of ik hem neem hem op. Pa hoorde niet. Dat deed de deur dicht, dat hij nou nog op z'n kop kreeg. Ben ik er mee binnengekomen? Vroeg je vlammend betogend? Dat moet ik naar rijen, zijn Ma. Wee van bedwongen eetlust, wee van de tweede glas water en nauw die bliksemslag. Wel alle machtig, spookt meneer op als een vuurpijl. Pa, zegt u nou liever of ik hem neem eens al, dronks suus aan, tans dromerig te manen schijn schoolgraten bestaarend. Daar blijft hij bij eten, smalde Ma, dat zegt hij als hij klaar is. Had me niet het eten vergald, verweet Pa. Egoist, schuld Ma schamper, ik die nog geen hap heb gegeten. Had wel een hap gegeten, zei Pa driftig opstaand, ik kwam binnen en toen begon jij over die school. Nee, ik zal me mond houden, glimlach de Ma verwondert, vorig gister koude lappen en hard geworden kapusijners. Had ze warm gehouden als je een huishouder verstaat, zei hij driftig. Wel zeker, wel zeker, als het weer gebeurt, ga ik met suus vooruiteten, kan jij de klikjes krijgen, ik zal me uithongeren voor jou. Afgemat zweeg ze. En Pa, in de stoel bij het raam, zweeg. Toen klok nog eens suus, pijnzend klagende stem. Zeg u dan of ik hem neem eens al, Pa? Er kwam geen dadelijk antwoord. Tegen acht uur werd in het zijkamertje een kil klukkende verlovingskus gegeven. Tegen negen had Ma een paar beschuitjes met marmelade. Einde van aanzoek. Opname door Bianca in Utrecht 4 mei 2012. Mona Vara van Valklandjes. Dit is een LibriVox oplamen. Alle LibriVox oplamen zijn vrij van uteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Oplamen door Bart De Leeuw. Valklandjes door Herman Heijermans. Mona Vara. Zo was het gordij gezakt of ze schoven al langs de knieën van mensen die nog zaten. De laatste tien minuten had Pa met zijn dik gouden horlogie gevrunnigt. Had Ma met een haar speelt de knoopjes van de handschoenen beputerd. Kriewelig van ongeduld. Er adem inpersend om het weer Bart de glacé over het papvleesje te vringen. Had Semi Stiekem zijn waterproef aangetrokken bang voor het keurke gekreuken dat lawaide, als het omslaan van verse kanten, had Roosje de enige van kunst aangedalen sipsen te kijken met de zwaar neerwiggende lip en oogjes gespankt. Net stikten ze een traankop, zokte ze een zakdoek die klevelij te broeien naast het versmolde toetje drups toen Ma's elboogdrupporder, Roosie, neem vast je boa. Jacke Stilnau had zijn korshoog gezet. Als we de tram in ze kennen we lopen vluisterde Ma onrustig verzittend. Ma, houd toch je mond, snipte Roosje, en zich gretig verdrinkend in het geluid van het toneel schoof ze zo ver mogelijk af tot het doekviel. Vooruit, vooruit, maande pa. Sem drog op, Ma drog op. Klappen was goed voor mensen die dicht in de buurt wonen, die geen trammetje konden verspelen. Haastig voortdoend de vestiering met zijn gejacht van angstige mensen voorbij schoten ze de schaalburg uit. Pa en Sem liepen op een draf, Pa huip wieblend, pijnlijk, soms stuipend door zijn extra ogen. Sem als een haas. Tegelijk zwijde, speerde ze de paraploes het aanroodend tramlichtje bedreigend. Hé, riep Sem, stop! Riepa. De tram, die juist op de wissel kwam, knep komikkerig zijn rood oog gedicht. Als we een half minuut voegen waren opgestaan, heigde Ma de woorden met schokjes verploffend en weer ademzuigend als een defecte tuff tuff, dan zouden we ons nu geen ogenlijk hoeven lopen. Kom dan, brokpa, zijn paraploes wiepte alarm. Pa's handkluifjes, geperst in de nieuwe glacées, hielden de rok swoegingen op. Ze was in zware, kortbenige vrouw, de tajes smold in de loggen heupen, nauwelijks in vraag tekenlijn. Ze kon dat niet, ze kon niet hollen in een vaart over punten gekijen. Het was geen doen. De halve laatste acten van dat stuk zonder aardigheid had ze voervoeld, dat ze zou moeten draven op de tram, de tram die of over de wissel, of net op de wissel kwam, of vol zat, of niet in het zicht was. Je zou er vanaf zien naar de Comédie te gaan. Blazend, de lucht bebijtend, het vetstrotje in klopping, de elbowgesuikerpot in gehoekt tegen het glansend gebool van de zijde Japon, de bladzuizen de zijde Japon die mokkig op het puffend, heigend vleesjes beweeg sloot, schokschudden ze naar het knipperen in de tramhoogje. Even, toen de voet van het machtig ongewoon bijna zwikte wou ze het opgeven, mijn paas had al in de tram, en Semi, driftig gebarent de voet op de treiplank om zijn buurt te markeren, zette er aan met geschreeuw dat de Russische danseres zou gestreamd hebben. Toen ze vroestend, greep ze de kopere handvatten. Sem leid z'n handen om de huubmiddel, tilde, snouden benoud, toenalma, als u langzeurt. Ze zat, helemaal weg van paar. Sem stond met roosje op het achterbalkon en terwijl de volle tram door de reels genet, vrokten ze over het organemisch plezier om zo naar huis te komen om jezelf een oogeluk aan te doen in plaats van een eentje te missen, om nu te vroeger op te stappen in plaats van behoorlijk op je gemak bij de wissel te wachten. Op het bodès, terwijl paar mensen in kippige ogen, natuurlijk de verkeerde sleutel proberen, begon ze de verwijtingen. Aardig verstoorde avond, ik heb nog kloppigen in mijn hart van de tram, zal jou je zorgen zijn. Paar, onlekker, laat avond huiverig, een tocht als een langs je voeten streken in het parteren, paar uit zijn muur zoveel geld voor een praatstuk, een stuk van praten de hele avond, een stuk zonder een wietst, een stuk waarvan je net zoveel na vertellen kon als van de gestoten zondag achtermiddag. Een nakende vrouw in een lange mantel, die bij een heer in een tent op bezoek kwam, en dan de strijd, de strijd of ze al of niet de fatsoen had gehouden. Een stuk dat in twee woorden te zeggen was, een stuk waarvoor de godschanselijke avond gebruikt weer, terwijl je net zo wijs bleef als in het begin. Paar, geprikkeld, onaangenaam door geen sigaar van kwart voor acht tot half twaalf in de pauzerbosten en zou die mee in de dames van jeen? Paar was dadelijk bereid weer op te ruzieën. Wat mij me zorg betie van zich af, ken ik ruiken of de tram er is of niet? Ik heb vroeger opstaan, zeg maar, ken ik ruiken, herhaalde paar kitter, ken ik ruiken of het stuk op z'n end is? Dat ken een klein kind ruiken, hield maar vol. Een klein kind in jouw land, geef paar de deur eindelijk open bonzend. Semi bugte op de laatste post op de rapen die in het portaal op de matlij. Voor de kranten die de bus gestoppte moest de klep eruit als een saversvrijdame. Paar streek een lucifer af, ligt erbij. Nou, mocht buiten blijven, dresdema, eerst met doodholen voor de tram dan een uur in de kou staan. Maar wat overdrijft u, klonk Sems gebukte stemmetje. Er leidt nog meer bij de Parapulbak, dres pa, de lucifer loslaten die daar zijn vingers kruip. Dat is niks pa, dat is een circulair, zijn SEM. Wat zeg je me daarvan? Nee, wat zeg je me daarvan? Grom de ma smadelijk, bezweet op de stoep blijven wachten. Wou je op de laatste post trappen, zei pa, aller krimixt? SEM liep door. In de achtergang, donker, violette de lucifer, omkoepel de handenkom, beat een spichtig beklad neusje met snordoms. Zag je steeg het violet en plots opvelde het kruidwitte gang met het gapen de huiskamertuig. De buiten de klepte in het dachtslot, de veiligheidsketting rammelde in de haak. Toen werd het een korte bedrijvigheid. Roosje, goede versufd van de emotie, wipte de manteltje, de boa, aan de kapstok, zette water op voor koffie. Zonder een grote kop koffie, half melk, half koffie, ging pa niet slapen. SEM schudde het rooster van de vulkachel. Schepte kook ze dit gat. Maar, zuchtend, blazend begon er avontwallet. Eerst de gespanne glasees, die rode streamjes, om haar papposjes hadden getrokken. Toen de hoed met overdure zwarte veren uit Parijs. Dan trok ze de witte bandelos van een zijde rok, die ritzend als hersplaren zuizend, hersplaren gelijk zoals schuren en stuiven langs de wegen en zwartstaand gewoond, zakten op het vloerzuil. De sietsenonderrok van safraandoffenglans met hoge bloei de stootkant uit het zijde geduk dat Maa als een weering omgaf. Maa stapte erover, glade de rok op een stoel en, puffend nog steeds, losfrikte ze de knopjes daar zijde bloes tot ze de knippen van het corset de drukend, benauwend corset te pakken had. Toen hield ze halstaderswellend haar adem in, dreef de dikke vuistjes stevig te samen, knip na knip lozend, zuchtend, blazend en maals uit ademend als ze op hun vroege lentemorgan te geuren van velden en wij door een open zonnenvenstersnoof lijzen het raar slapcorset dat zonder zijn inhoud zeer levensloos aan de verwelkte reigdraadbeer onder op een andere stoel. Toen ontspannen Maa minzamblazend op een derde stoel en zij Sem Sem, goed gedresseerd, gehoorzaam rijdt veentje, wist wat Maa zou zeggen, wist het van Maa kon niet bij de botinus komen. Zonder hem zou Maa met de botinus aan haar bed kunnen gaan omdat pa te lui was en Roosje geen kracht genoeg in haar vingers had om Maa's stijfzuigende botinus van de immer uitzetten de voeten te trekken. Semmi, de handen nog zwart van het poken en kooksgeschep, het ggd moeite door, zette zich schrap Maa zette zich schrap met 1 voet op de grond en de arme achterwaarts op de stoeluiding, de botinne krakte Semmi werd rood Maa biberde toen met een ploffende zucht alsof het laatste restantje lucht in de fietsband ontspoot klukte de botinne van Maa's op kankanerende voet zo geschieden het met de andere botinne Hey, zij Maa, de handen schurkend over de plek waar het corsets en groefjes gesneden had He, wat een opluchting daar klee je voor aan das met eerst een kerkere zitje vanavond hij met z'n monnenwannen z'n monnenwannen nou ben je daar monnenwannen geweest nou heb je bonnenwannen gezien je moet me nodig weer eens vragen voor zo'n slimmelig stuk Paa, lekker zuigend op zijn eerste sigaart naar kwart voor 8 een zwaarzwarte rookbulkende sigaar Paa die de post van geregeld dikst had ingekeken en de kanten op een hoopje gevouwen omdat zo lang Maa om deze tijd op was Paa blij dat hij weer rustig thuis zat weg uit de druk gestommel in het Schalmurghe-foyer de foyer met z'n ogenpijn doen niet vooral Paa die voelde dat Maa weer in de sas was nou ze de knellende botinus de corset en de zij kwijt was Paa verdelen te zich zonder slaapstor in de drift Stond in de krant dat het een pracht van de stuk was kon ik ruiken wat de stuk is dat ik het gezien heb hoeveel keer vraagt hij nou nog vanavond of je ruik ken Haarmen de Maa nee jij ruikt nooit wat jij ruikt het wel Zij Paa kalmwijs Roosje het smachtwallig hoofdjeer met het bovenwaard dik kroezig vluchtje bij de lamp dekt de tafel even hield ze in droom het bordje met een geraspte kaas in ongezien evenwicht en de stem ging over de geraspte kaas op Paa toe Paa zou het gebeurd zijn Ach, wel nee ze Paa met zangerige zekerheid gebeurd, gebeurd ja, die deer gebeuren met napraaten over de kunst van de avond bloei de plots open als een bloemknop in uchtenzon gebeurd Zij Maa de voeten warmend op de rand van de kolenbak gebeurd veel ken ik begrijpen maar hoe ze zoiets bij mekaar verzinnen hoe ze komen aan de inval om een getrouwde vrouw met niks aan als een mantel over straat te laten gaan welke rechtschapen vrouw zal het doen Ach, wat een ongrijn, het bestaat niet Maa sprak met neidigheid in de stem als als ze niet opgedet had dat Paa Tokus door de toneelkijker had zitten loeren dan had hij al quasi gezuid dat hij Bonneval er niks vond dat hij knapperere monnevales gezien had maar als een man aan zijn eigen vrouw zei dat hij een ander vrouw niks vond dan wist je genoeg dan wist je u later twas Kemeli is Kemeli redeneerde Paa met verdeligende klankjes tegen Maa's in accenten gelijden aanval in de Komeli mag alles Waarom zal er in de Komeli alles maggen? Schroeg Maa met een diep man wat doe je onwijs toontje in de Juiven reken de Paa voor wordt er even brand wordt ze verbrand ja of nee in Paulias steekt de man zijn vrouw dood wordt ze dood gestoken? Ja of nee en in de Twee Wezen weet ik wel wat allemaal in de Twee Wezen gebeurt in zijn stem schoot in een driftig gradanche omdat Maa wel afstrijd in Hamlet loopt loopt hoe hiet ze te zien wat er sprint dat doe je ook niet je ziek die tussen van plan ben je eigen een oogelijkang te doen waarom zal die monnen wanden niet in een enkel de man dan lopen als de stad geredpeld wezen Omdat Omdat zijn Maa in eens raakt de gaar vertanden in zijn ridinatie zettend omdat het geen pasheid pas pas wat doe ik met pas of jij nou met pas dood zijn Maa valgelijk kalm met zilveren lepeltje door de koffieklingelend of jij nou met pas dood het hiet geen pas voor jonge meisjes ja ik had daar roze meegenomen als ik het geweten had de vrouw moet nog geboren worden die het nadoot het bestaat niet noem er een op die het doen zou als dat heel Amsterdam opheette code dat deek het nog niet zeker van de zaken van de vuil kachel toe de dikke voetjes stevigden op de rand van de kodenbak de kuiten schoeden van onder de stoot kanten des onderrocks durfel propt vettig lijfje zwaar wildrig in het open puilen der bloes veelde de piepangstige stoel en terwijl het linker paphantje de ham omboog van de rechter arm steunde smolderde lippen om het rantje der kom zoete koffie even sneurk je de vuil kachel klok sem is gesmak sem die repjes brood in het koffievijvertje doopte en zachtkunst met hengend beweeg de bruine brokken versloopte voor zijn braken roosje zat stil zonder trek luisteren de pa en haar ma die wisten van de mysterie des levens en als je nou je man en je kinderen van de dood kon ophalen begon pa weer de lamp in blauwe rookwaze dampend als we allemaal op sterven leien dan deed je hetzelfde als monnewannen al kon ik er een ton mee verdienen zeg maar de ene voet bijtrekend die te warm werd en rookspeulinkjes kreeg van in dampend vocht de zoel had een lek al kon ik er 2 ton mee verdienen dan nog niet dat zeg je nou wijs ik niet te pa kan het voortje niet eens zeg maar, het is met een moeite niet waard het bestaat niet alles bestaat zeg pa en als het wel bestond viel maar uit dan zou jij zeker zeggen ga nee, dat zou ik natuurlijk niet zeggen daar zou geen haar op een hoofd dan denken anders net iets voor jou om iemand voor schandaal te laten lopen je zou je er druk om maken wat moet je van mij zeg pa gemerlijk, de kop op het schot op je dompunt wat doe ik jou ga wel in de mantel, ga niet in de mantel me zorg me zorg er haalde maar klaaglijk daar leg ik het op centen voor neer om de monnen wanden te laten kijken en dan zoek ze mijn roezie wieheid je erom gevraagd zeg maar, als ik wel eens een blauwe maandag met hem uit ga moet ik een stuk van aanstoot zien en een hartklopping voor de tram lopen daar tracteert hij me op naar pa zei roze opstaans het kon zo wel een half uur duren en de gang de vlecht losvingerde hoorde ze nog flauwpaast stem en vrouw was jij en Maas driftig aan het woord wat een vrouw was ik had een vrouw als monnen wanden getrouwd dan liep je dan met gaten in je kouzen had einde van monnen wanden feest van falklantjes dit is een LibriVox opname alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Michael Wolf falklantje in store Herman Heiermans feest op zijn bed had ze met kudde ogen bracht de gouden ketting en een keurig voedraal en toen hij slaperig nog van een hele nacht nerveus geduzel met onthutste verwondering de schakels als een oude vingers liet glijden kijkend alsof je het niet geloofde zei ze plezierig ja, het is goud u soms dat het nou, daar zou ze hem even van overtuigen met een dikke wijsfinger weest ze de merken, bracht ze een bril ja, nou zag hij het ook meid, ben je niet wijs mopperde die glim lachig zijn hoofdschuddend is me dat een geld uitgeven won een pracht van een ketting en aan doen vandaag zei ze, ze gekleden jas met een schoon front klaar leggend de ketting ja, knikte die maar me jas, nee hoor we moeten ze denken nee, nee oud in de alkoof erg oud met zijn bed verwart silvergrijs dat enkel aan slapen een nek nadonsde als hij uit ging, doog hij een pruikje zat hij de gekleden jas te bestaren hoe ze daar aan kwam als niemand er op kantoor aan gedacht had zat hij verzot zou ze hem allemaal malen vragen doen hu, lachte ze valsluchtig kwet met je dat ze het kantoor hebben groen gemaakt maak je maar niet ongerust een asje je binnen roepen en als ze wat aanigs bedacht hadden dan kou je er niet bij staan met ingt flekken en kalen mouwen komen allemaal uit voor ging ze tafeltje dekken een haast grimmer met denkgroeven onder mond en bitsen bewegingen zetten ze de extraatjes neer de feest extraatjes, want als niemand godbewaarde er wat aan deed weer een feest van maken netjes gladden ze de ongewone plakjes rookvlees ijverig bevreef ze de kaastop met het halve pontje leidt ze voorzichtig liet ze de twee eitjes in teawater zakken elk een ei elk boterhammetjes met rookvlees elk een schijfje leidt ze na toen stopten ze zijn nieuwe goudse pijp de pijp die bruiloftachtig lolochdee van groen en blommen en toen ging ze voordraam ervoor proef je thee slurpen luisterend naar zijn geloop en geplas nou wies die zijn hoofd nou spoelde die zijn tanden lieve god ze krecht de tranen van een droge zo'n frisse ouwe man een man van 67 die nog zo opgewekt was zo proper en precies en het belabberd idee dat ze misschien met haar tweeën alleen zouden feesten wat de firmaat vergat toen die 25 jaar was had niemand het opgelet had geen kip erover gesproken was hij stil thuisgekomen verwonderd, mopperend dat het toch wel een felicitatie waard was geweest maar hoe gaat het Jans had hij geredineerd als jongen van 17 ben ik er gekomen een hoogende zaken drukte kan je van een patroon niet verlangen dat hij een datum is een hoofd heeft dat zit nog vader had zij gezegd in jouw plaats had ik gezegd meneer van de week ben ik 25 jaar aan de zaak verbonden nee had hij rustig dampend geantwoord maar je zelf niet zeggen dat mag je zelf niet doen dat is gewoon vragen om een cadeau nou waren er weer 25 jaar verlopen 50 jaar het was zo makkelijk te zeggen 50 jaar lang zonder 1 dag ziekte of vakantie smorgers 9 uur present en 6 uur smiddags gedaan als er geen avondwerk was 50 jaar lang de boeken bijhouden in het begin bijna alleen 50 jaar zo was de zaak was vooruit gegaan 50 jaar op hetzelfde salaris met dezelfde nieuwjaarsvoei 50 jaar arbeid als een automaat de maandbalanse de controles de oude rekeningen de oude hoofden 50 jaar over de lessenaar gebogen met uitzicht op het klimop van het binnenplaatsje en niks in die jaren veranderd dan dat de oude patroon dood was gegaan en de zoon zijn vader opgevoerd 50 jaar toen-ie op het kantoor kwam was-ie een blonde krolkop ongetrouwd nou was de vrouw gestorven woonde-ie met zijn dochter samen droeg-ie een puikje Jans, daar kop je thee slurpend zat sentimentelig te zuchten anderhalve maand hadden ze avonds af en toe over de dag gepraat als er in de krant van een feest gesproken werd van een politieagent die 25 jaar dienst had of van een legaar aan een hoogere burgerschool die zijn zilveren jubileum gevierd had zij ze inder-een fout tis me wat want een koude drukte jij bent alhaast 50 jaar in betrekking en toen er eens in de krant een halve kolom stond van een sluizwachter die 50 jaar de sluizige opend had en feestelijk was toegesproken en een enveloppad gekregen las ze het helaas 2-mal over 2-mal hard op nog een maand dan was het bij hun ook het oude boek houden ze knikten dan maar lachten niet het is raar zei die het is raar niemand zegt er op kantoor een woord van je hebt nog 31 dagen troosten ze secuur heus ze vergeten het niet van 31 werd het 28 17 10 telkens als hij tegen 6 uur thuis kwam zat ze in vragen de afwachting maar nieuws pracht hij niet mee als ze wat doen wouden als ze hem nu op 1 augustus een attentie wou bereiden dan mocht je toch verwachten dat er een of andere bredee die indien behandelde of korrespondent of van welze die het journaal bij hield om van de jongeren niet te spreken al ligt eens een woordje lietig lippen hoe ligt zeg je niet nou de haan het is haast 1 augustus de haan je doet je zaak is toch nog best met je 50 jaar dienst of de haan in vertrouwen gevraagd wat zou je willen hebben maar geen kik gister 31 juli hadden ze allemaal gewoon de werk gedaan had niemand de flauwste toespeling gemaakt voor een week had Jans ter savings bijna ruzie omgekregen zeg je hun niks vader nee zei hij je enster schuddend ik zeg niks nou als ik het zeggen mag dan doe je idiot is het zo moeite om bredee of vorste man of een ander iets te laten merken hij schudde het hoofd als andere het zo deed moest ze het zelf weten hij deed het niet hij was van een andere soort dan de tegenwoordige clerken die om het half jaar bij een andere patroon waren het had geen houding om hem uit te lokken dat was niet fatsoenlijk de rookbuilen ploften ze genepenmondje uit dat smakte en beat z'n wenkbrouwen gronden rimpelspanden van z'n ooghoeken met z'n bizar randing z'n heel ouder wets scherp oude herenzichtje snouden de mogelijkheid af van het zelf in herinnering brengen van het zelf praten over de dag de nadrende, gapende dag de dag die als vreemde verheuging in de woesternij van doorre machinale plichtdagen was genaderd nu een zwarte lusteloze dreigingleek als de firma Nick D toen had Jans die in geen jaar in een pen en de handen had gehouden de listige gedachte een briefkaart te schrijven een anonieme briefkaart drie had ze er verschreven drie met andere aanloopjes de laatste zwaar van inkthalen had betoogd meneer, ik deel u mede dat 1 augustus de heer Alexander de Haan 50 jaar bij u in betrekking is toch daar ik ongedoemd wens te blijven teken ik niet de hele nacht had ze wakker gelegen angsterd door de durf en smorgens, toen ze melk ging halen en hem op de bus wou doen was ze teruggeschikt van de brutaliteit want dan wie er vader natuurlijk bij de firma binnen geroepen zou ze hem de briefkaart laten zien een vraag over het waar was en ook kreeg hij dan nog zo'n boel haar handschrift op de briefkaart zou die herkennen en dat ze er met zijn ideeën nooit vergeven te mosse een beloop hebben 100 tegen 1 dat ze hem verrasten dat er een hoop in stilte gedaan werd in de puntjes hoor zei ze toen ik kwam ontbijten je zou waarachtig niet denken dat hij 67 was zo keurig zag hij eruit en kleden jas zou je je jas niet open houden zei ze nogens dan zien ze de ketting nee, lachte hij verlegen voor de spiegel herkende jezelf haast niet in de week ze ontbeten ze ate net als het bedisseld had het feest ontbijt van eieren rookvlees, kaas krentenbollen en kort van negen stapt hij de deur uit de extra belegde boterhammetjes in een oude standaard anders last hij niet 50 jaar was hij zo'n weggetje gegaan langs de weespersij over de hoge sluis door de Utrechtse straat er was heel wat bijgebouwd in die tijd oh jee, het was nog zo lang niet geleden dat de weespersij in buitenwijk was dat daar de stapels buizen van de gasfabriek leiden maar bijgebouwd of niet bijgebouwd hij was een wegje gewandeld elke dag met het boterhammerzakje vroeger met dikke boterhammen toen hij al om 10 uur smorgend scheeuwhonger had en stiekem hapte als hij de brieven in de loketkast opborg en komiek om bij te lachen als je erover nadacht als je om al die kleinigheidjes dacht 50 jaar had hij een warme koffie van de verma gekregen jee jee, als hij liep uit te rekenen zes koppen in de week was 312 jaar 15600 koppel koffie knap dat hij het nog zonder haperen uit zijn hoofd kon vermenigvuldigen zo kon je over alles nadenken het was een wonder dat God hem al die tijd gezondheid had gelaten nee, niet één dag was hij thuisgebleven behalve voor de begrafenis van zijn vrouw en waar is waar toen was de oude patroon zo hartelijk geweest dat hem de tranen in z'n ogen sprongen toen hij kondoleerde nou was hij er daar had je het kopere plaatje het kopere plaatje dat ook wat vertellen kon de oude en compagnie export in commissie en daar had je het achterhoofd van de jonge meneer het hoofd met het wit van het bord nou draaide hij zich om knikten nechtjes rustig nam hij zijn hoed af bedaard voorzichtig voor het puikje en het bordesje opstappend liep hij de lange gang door de deuren met verboden toegang en kassa voorbij de boekhouding deur piepte de boekhouding deur weer zuchte mooi geheren zei hij, denk je sigaren op het astbakje leggend de anderen waren er al hij is geen laat van morgen jonge de haan moet jij naar een bruiloft zei brdee glimlachend opkijkend nee z'n stem stokte z'n hand beefde bij het astbakje allemaal keken ze keken ze zoals mensen kijken die even de werk in de steek laten bij de kast tok hij zijn gekleden jas uit ligt het kantoorjasje van de haak toen hing hij zijn schone manchette op openen de lessenaar klom op de kruk en terwijl hij zijn gereik kreeg en de jongste bediende de boeken toeschoof kromde zijn rug in oude geduldige kromming alle drommels riep van velzen van de overkant wie heeft jou zo in het goud gezet in het goud zakker lood voor de mooie ketting heb ik al lang boog hij kregel nou ik heb hem nog nooit bij je gezien praten voorsterman ze werkte redden neerder dan wat tussendoor over de klimopmuur van het achterplaatje snee augustus son een felgroene lichtketzende driehoek en het windje uit de tuin om de hoek deed de blaadjes spirale en knikkelen de muur liep zo hoog dat je geen hemel zag enkel de groene warrelende klimopspriten de zwartgroene blaadjes benee de zilver stuivende boven tegen elven was de zon weg met het overal egaal grijze groen groen bestoven door stadwalm groen dat slaper bleef op het windje de lippen mummelen tegen te praat in te praat dat niet mocht dat je toch niet verbieden kon begon niet te tellen voor de maandbalans met de pen de cijfers volgend eerst van beneden naar boven toen van boven naar beneden voor de controle en onderaan elke bladzij schreef je met potlood te getallen als het klopte ging het morgen inkt hij telde langzaam soms hield hij stijf de inktloze pen half wegen een column boog dieper naar het papier telde voor het mallet jans die gedacht had dat ze het kantoor groen hadden gemaakt wat ze nou zeggen zou als hij thuis kwam de elektrische schel of meneer de hanen op het privécantoor wou komen zacht trillend liep hij de gang door wetend dat het niks was dat de patroon en de procuratiehouder net zo min aan 1 augustus dachten als de collega's dat er geen sprake van kon wezen maar toch maar toch de haan kijk eens vlug na of we bij jansen een saldo hebben maar vlug in secuur ze zijn mis is jansen mis jansen zei het boekhoudertje verbaasd en het hoofd schuddend ja ja kom zelf hier met het groot boek eivere gesloftenheid terug bleef voor de boekhouding doorsteel staan leeg van hoofd inert tastend naar de deurknop om 12 uur liet hij zijn boterhammen staan de extra boterhammen de extra boterhammen met rookvlees en kaas maar de koffiedronkie de koffie en om kwart voor zes ging niet weggetje terug en stak de sleutel in slot en zei niks toen begon jans te huilen in de kwaadhaardigheid de kip aanvranden de feestkip het einde van feest kopje koffie van Valklandjes dit is een LibriVox opname alle LibriVox opname zijn vrije van narteursrechten voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Harnie Gunink Valklandjes door Herman Hayermans kopje koffie nog eens roerden de bevende oude vingers nog eens slurpte de mummellippen maar dan met hernieuwde kwadardigheid zette hij het kopje op de venstenbank er is niet genoeg suiker in snouden hij naar de tafel zei waar de zoon driftig te broeien en de dochter snibbig te kijken zat en nou de oude man met wie geen huis meer te houden viel zo drenzend, zo sarant zuurde terwijl zij er zelf 2 lepels in gedaan en hij het gezien had nou die voor de derde of vierde maal als een onmogelijke kribbeweiter ruzie zocht want dat was zoeken nou kwamen ze beide vast kwadig los vergetend salamabenen vergetend seziekgestel alles vergeten in de hete middag benaderd van het kamertje 3 hoog wou je nog meer suiker? gronden de zoon met driftig lichtende ogen je hebt toch 2 lepels gehad je moest je ogen uit je hoofd schamen komen we er met stelen aan zijn vuist bestond de tafel en nog in de nareketting van kopjes en borden sloeg de schelle stem van de dochter harde van schreeuw onderschrik van Jans drift je wordt nog lastiger als een kind het is niet meer mee te oud te houden rukkig bewoog de oude man zijn ellenbogen over de leren leuningen van de armstoel gimmig vriikte het hoofd effe zat hij stil niet wetend wat hij eerst zou zeggen nou die zo groerlijk gelijk had en zo gemeen weer gecoigneerd er was niet genoeg suiker in als er genoeg in was zou hij het proeven, zou hij niet meer vragen moest de kinderen een zieke vader suiker weigeren, was niet meer als honds eindelijk was hij over zijn heese woede heen kon hij weer praten en dringt ze zo niet ik ben koffie met suiker gewoon en nou drink ik ze helemaal niet zijn bevende benen gehand duwde het kopje verder de koffie spoot over de rand over het bakje langs de venstenbank je zou, traagte de dochter maar de zoon op van de eeuwige russies om niks snee hij het regiment af weer dreunen ze vuist op de tafel weer grolden ze stem tussen de matten behangselwantjes les je het niet dan laat je het maar de continent aan ons gedeeld en als dat zo doorgaat dan besteden we je heb je verstaan? en er toch is er geen suiker genoeg in nog geen halve lepeltje zei de vader zonneeling hardnekkig maar veraarselend in zijn drift maar zei de dochter bot af en in de gloeiende broeying van het kamertje op het zuiden dat als een gesloten overtje de brandende hitte daar luchtloze straat in zoog hittste het ruzie gezwaagd uit drie mensen de zoon en de dochteraten de oude man keek naar de horen omplast door het zonlicht tot langs de witte gordijntjes in stadige heiging droop het was langzaam drie hoog en hel geworden na vader sinds zes jaar niet meer lopen kon eerst hadden ze hem opgepast verzorgd, vertroeteld voor zover z'n financieel konden had zei de naaihuisderaan gegeven om hem niet alleen te laten vroeger verdiendes alle drie hadden ze geduldig verdragen zijn buien van kindse prikkerbaarheid maar je bent aan alles aan ziekte, ellende en lamebenen als hij zat, vergat je op de duur dat hij stakkerig, hulpeloos was zag je hem gezond drinken, gezond eten gezond bewegen en omdat hij nooit over pijnen klaagde zijn krantje rookte, zijn krantje las zijn opmerkendjes maakte over wat er in de straat gebeurde kregen ze het et slot alleen oog voor het met een dag verergend humeur voor z'n vlaagjes drift zijn kregelig mokken over kleine geetjes z'n plotseling onzinnig opstuiven over een slecht gebotende boterham en een geluid dat hem hindende een vlieg die hem plaagde dan, gedreven door het gedesequilibreerden van z'n gestel, keef die, zuurde die zei je alle verneinigheid die hem invielen verstoorde die de dag rust en de nacht stilte, beheerste die het klammen laagzolderige kamertje als een geraffineerde tiran verstandige, takt van de lieden zouden mogelijk gedeeld hebben z'n zoon, een boekbinder z'n dochter en naester waren al jaren dat gedrenst dat onredelijk ruzie maken beu de laatste maanden vooral had het gespannen, telkens om nietjes om een gebrokke pijp en zoete aardappel een vergeten futiliteit gespannen ook, om het geval dat de zoon kennis aan een meisje had en niet trouwen kon met een lamme vader op z'n dak, de hoed in een haarwron prikkend zag de dochter hem in z'n armstoel zitten, gebogen nors, z'n grijzige baard leid tegen z'n huisjas geplet, de maagere handen hing een slap, nou toch wel met meedleiden, het werd al zeven jaar dat hij geen trap af was gewist, begon ze weer met hem te spreken maar het neidig opgeluren van z'n ogen recht op haar toe bitsend in de spiegel, de jaar stem overslang op de aangles snouwende toon wil je een ander kopje vader, nou geef dan een antwoord, nee dan moet je een beetje zelf neem een woon kopje, die is ten koud, nee, blijf eraf toen met een laatste opwelling van goedigheid, ze mochten de hele middag alleen laten, zei ze, zoals je met de kind praat, daar dan hier heb je dan suiker, de pot hiel ze vlakbij de kop, maar op nieuw bevent van geirriteerdheid onnozeldriftig bijna sticket in de woorden, sloeg hij naar de suikerpot weg, dan had je hem straks motto geloven, nou blijf ik het niet en hoe eer je eruit gaat, hoe beter oh man, man, schreeuwde ze verwoed, ik zou god tanken alsjeblieft de toegelsmeten kamerdeur dreunde de woorden weg, grimmig teruggeleund in de stoel, beluisterde hij het dompe der stappen op de trap nou zat hij alleen, in het heete broeiende kamertje, de zon beschatte de gordijntjes, daar heeft scherpe lichtwiggen over het geler kleurtjes dat onder de tafellij op de kozijnen daar opgeschoven ramen, druk tippend tussen de bloempotten, kruikelden en schreeuwen dieven de mussen het wekkertje op de schoorsteen, schel van blinkglans, dikte onrustig snel de poes, dutte, geschurkt in z'n zonnoguil, knoerde met zachterte vrede kröentjes de straat lag verlaten, overal waren het nog gedeintjes neer, alsof de huizen door je hadden, de kajaleke bekoekt, witig in mekaar vervloeiend de stoeprande verwaaste in de brandende zonplassen, opgehitst benauwd, knoopte hij de das rond z'n nek los, ademde zwaar zacht riep je de poes en met het dier op z'n verlamde benen het hoofdmoel achterover begon hij nog een seur te overdenken van de komitje koffie, van de kinderen van gister de herrie over je weet wel van van, tot die gejaagde na adem hapte, hij stikte haast de zon scheen vinnig in het kamertje op de tafel op het behang, de zon leidde kringelingen over de potkachel, de ketel, de kopere knoppen, de zon ketste woest tegen de wekker, de bal van de lamp, de zon gleed over het zel, de stoelen, de ladenkast de zon warmde en brandde, boorde drie stinnallen hoeken en gaten z'n kaken bewogen in steunende benauwdheid, de armen had hij gestrekt over de stoerleuningen het hoofd keek de straat in, waar aan wagen over de keien ruitelde toen pogde die op te staan, vagelijk tastend, de poes sprong van z'n schoot, komde haar rug, rijkte zich uit, maar de onmachtige benen verdroegde lichaamslas niet bijna met een smakfilie in de stoel terug, het grijze hoofd al zijn slaap gebogen, de handen al zijn slaap, de ogen al zijn slaap, door het hele heete kamertje broeide de zon uitbunnen vast schijn, de wanden begloeiend de dingen beglanten poes, met een zet, was weer op z'n schoot gesprongen, zachtjes knorrend tot haar kopje in vatsigheid tegen vier uur kwam de dochter van haar boodschappen terug goddankt dat is sleep, anders kreeg je dadelijk maar mot stelletjes ruimde ze de tafel, begon de kopjes en schooteltjes te spoelen in het keuketje naast aan, bukkert over de poes, nam ze het nog volle komertje dat de kribbe geouwe niet had willen drinken, wat een koppigheid nou zou ze zich eens overtuigen of schoont niet hoefde, ze kon er een eet op doen rustig roerde ze het kopje, proefde u, alsjeblieft om ziek van te worden zo zoet als hij maar goed omgeroerd had een hele suikerlaaglaai op de bodem de kopjes omspoelend keek ze naar de lastpost die Jan belette te trouwen en haar het werken op een atelier onmogelijk maakte een geluk voor jonge mensen en als ze nou niet wekt kreeg ze weer een herrie van belang dat ze de hele middag liet slapen om van hem af te zijn en nu heb ze uit het keukentje in de andere kamer sprong de poes op de grond zij druk vrij van het praten hard op nou moet je weer eens beweren dat je geen suiker genoeg krijgt meer als een lepel zit aan de bodem waar blijft je nou met je koude drukte wat? hij hield zijn mond ja wel, dat kenden ze een van zijn manieren om je bloed aan het koken te brengen als je maar weet dat er weinig meer moet gebeuren of Jan doet wat die je vanmorgen zei wil je nou eens met je eigen ogen zien dat je nog wel twee kopjes op zo'n suiker bodem kan bijschenken neilig blij dat ze hem nou eens met bewijzen op zijn voorman kon zetten liep ze op het raam toe, bleef halverwege steken om de rare genen die in de zondige kamers geen gekomen vader, hij bewoog niet nou moet je zelf eens de adem knapt in haar keel, het besuikerde kopje trilde, toen zonder een stap verder te doen bleef ze sprakeloos, niet meer want enkel angster staat naar het lijkwit hoofd en de paarschouwen handen het einde van kopje koffie