 Haziran ayından beri saltaraştırma olarak Cengizbektaş Arşivi üzerine çeşitli çalışmalar yürütüyoruz. Konuşmamı üç başlık altında yapacağım. Öncelikle Arşiv'in içeriğinden biraz bahsetmek istiyorum sizlere. Ardından bu çalışma sürecinden bahsedeceğim. Son olarak da Arşiv'in Cengizbektaş Arşiv'inin ve bu sürecin kitaplarla olan ilişkisini nasıl kurduğumuzdan bahsedeceğim. Bu arada bu ilk karşılaştığınız kısımda bizim için aslında Arşiv'in en sürprizli ve en heyecan verici kısmı. Birkaç ay çalıştıktan sonra bu odayı fark ettik ama gerçekten hazine öyle diyeyim. Arşiv'in içeriğinden bahsedecek olursam tamlayacağınız gibi bir mimarlık Arşiv'in de çok sayıda proje var. Projenin yanında Cengiz Bey'in desenleri, çizimleri bulunuyor. Onların dışında daha ilginç şeyler de karşımıza çıkıyor. Mesela çeşitli ses kayıtları Bedri Rahmiye-i Boğul'un ait burada görüyorsunuz. Cengiz Bey'in yaptığı çeşitli konuşmaların ses kayıtları. Bazı toplantılarda alınmış kayıtlar var aralarında. Onun dışında ilginç bir şey, ofisin bilgisayar öncesi döneminde en çok sıklıkla kullandıkları letrasetin pantonesi. Bu letrasetlerle biz o kadar çok karşılaştık ki ben bu pantoneyi gördüğümde yani benim için bir şey tamamlanmış oldu diyebilirim. Yine yanında gördüğünüz muhtemelen ofiste çalışanlardan birine ait bir eylül yazısı. Fakat bunun da şöyle bir anlamı var, biz bu süreç boyunca haftada en az iki gün Cengiz Bey'in ofisinde bulunduk. Bu sırada aslında ofisin bugüne kadar nasıl işlediğini, neler yaptıklarını da hikayelerini aslında bir taraftan dinledik. Kimine bizi de böyle ufak ufak şahit olduk. Ofis için önemli olan birlikte yapılan gezilerde aslında yolculuk esnasında bir arada söylenen şarkılar, türküler varmış. Bu da onlardan bir tanesi. Çok kısaca toparlayacak olursam Cengiz Bektaş Arşivinde projeler, besanlar, yazılar, yazışmalar, araştırma ve incelemeler, diyalar, filmler, fotoğraflar, ses kayıtları, mavi olculuk haritaları, gezinotları, Cengiz Bey'in biriktirdiği, bazen kendi katıldığı etkinliklerin, bazen onun dışındaki mimarlıkla ilgili etkinliklerin afişleri, takbimler, sergi bröşürleri ve kitaplarlar. Kitaplar bu anlamda Arşivinde aslında önemli bir parçasını oluşturuyorlar. Salataraştırma Arşiv Çalışması ile birlikte, Salataraştırma Büyünesi'nde bulunan Kütüphaneye Cengiz Bey'in kitapların alımını da yaptı. Dolayısıyla kitaplar da şu anda Arşiv'i tamamlar nitelikteler. Kitapların Arşiv ile ilişkisini ama son kısımda anlatacağım. Biraz süreçten bahsetmek istiyorum. Haziran ayından, Şubat ayının sonuna kadar sekiz aylık bir sürede, bazen iki kişi, bazen dört kişi, haftada en az bir, bazen iki, bazen üç olmak üzere Cengiz Bey'in ofisinde bulunduk. Vaktin el verdiği sürede bazen tasnife orada yapmaya çalıştık. Aslında bunu yapmayı çok isterdik, hep böyle olmasını isterdik. Fakat sürenin de bir sonu olacağı için bir noktada tasnifi, dijisalleştirmeden sonraki aşamaya bıraktık. Bu noktada Cengiz Bey'in ofiste olması biz oradayken ve sorduğumuz sorulara cevap vermesi bizim için çok kıymetli. Çünkü bu gerçekten bir Arşiv çalışması için tamir edilemeyecek kadar önemli bir şey. Yani her emin olmadığımız hiçbir şeyi kendisine sormadan almamaya ya da sınıflandırmamaya özen gösterdik. Toplamayla ilgili şöyle küçük bir videomuz var, toplama süreciyle ilgili biraz şey yapayım, göstereyim, çok hızlı bir şekilde. Dediğim gibi bazen tasnifi de bir toplama sürecinde yaptık, bazen buna imkânımız olmadı. Projeleri alırken aralarına asistis kağıtlar koyuyoruz ve onları özenle paketleyip muhafaza ediyoruz. Tasnif ve belgeleri toplama disinde bir de taşıma işlemim var tabi ki, bu da oldukça uzun bir süreç. Yani bunu da süreci ayardık ama en sonunda artık toplu olarak son kalan parçayı aldık. Bu videoyu biraz görelim istiyorum çünkü bekletme imarlık işliğinin son günlerini kaydetmiş olduk. Biraz da hızlı geçebilirim aslında. Geçmeyeyim mi? Tamam peki o zaman. Belgeler tasındıktan sonra saat araştırma ofisine geliyor ve saat araştırma ofisinde aslında başka bir süreç başlıyor. Belgelerin bir kısmı, işlenmemiş belgeler, arşibin ayrı bir kısmında muhafaza ediliyor, sayısallaştırılacak olanlar da direkt arşiv ofisine çıkarılıyorlar. Arşiv ofisinde hem sayısallaştırma işlemi hem de kataloklama işlemi yapılıyor. Şu anda bunlar arşiv ofisine çıkan belgeler. Arşiv ofisinde sayısallaştırılacak olan belgelerin açılışını görüyoruz. Ve burada, buradan itibaren artık başka bir süreç başlaması oluyor. Büyük boy patlılarımız için A0 ve A1 tarayıcılarımız var, onları kullanıyoruz. Sayısallaştırma işleminin de kısaca bahsedecek olursam farklı boylarda tarayıcılarımız var. A3 tarayıcımız var, fotoğraf film diya negatif taramak için ayrı tarayıcılarımız var. Sayısallaştırma dediğimiz işlemde aslında fiziksel olan belgenin uygun cihaza, uygun çözünürlükte taranarak bilgisayar ortamına atılması işlemi yani bir tür dijitalleştirme işlemi. Bundaki standardımız 400 DPI çözünürlüğünde GPK'da tip formatında oluyor. Ama belgenin büyüklüğüne göre bu durum değişebiliyor. Küçük belgelerde daha yüksek çözünürlükler kullanmamız gerekiyor. Sayısallaştırma işleminin sonraki aşama aslında belki de arşivin en meşakkatli işlemlerinden, meşakkatli süreçlerinden bir tanesine kataloglamaya geliyor. Dublin Kormetta data sistemini kullanıyoruz. Burada sadece çok küçük bir kısmını gördüğünüz en sanırım 18 tane sıkı önüyor. 45 sekmeden oluşan bir liste. Burada aldığımız her bir belgenin tanımlamasını, türünü, boyutunu, durumunu, neye ait olduğunu detaylı olarak yapıyoruz. Elimizde ne kadar bilgi varsa o kadar sekmeyi doldurabiliyoruz. Eğer belgeler arasında bir takım ilişkiler tespit etmişsek, bunları da belirtiyoruz ki araştırmacılar çalışırken başka bağlantıları da kurabilsinler. Kataloglama işlemi dediğim gibi en uzun süren işlerden bir tanesi. Kataloglamanın ardından da saltresearch.org'dan çevrimi çerişimi açıyoruz belgeleri. Cengiz Bey'in arşivine henüz çevrimi çerişimi açmadığımız için 6.5 Cinece arşivinden bir örnek koydum. Hedefimiz 2017 yılı sonunda Cengiz Bey'in arşivinin en azından projeler kısmını açmış olmak. Yazışmalar, yazılar, diyalar ve diğer büyük kısmında da pay dar pay açmayı düşünüyoruz. Bu da kendi bilgisayarınızdan göreceğiniz arayüz. Buradan eriştiğiniz sar belgeyi bilgisayarınıza indirip kullanabilirsiniz. Kredisini belirtmek suretiyle. Çevrimi çerişime açıldıktan sonraki işlemde arşivin artık korunması ve saklanması. Bu da Saltgalata'daki arşiv mekanımız. Mimari projeleri çelik dolaplarda saklıyoruz yani büyük paftaları. Onun dışında kullandığımız kompaktraflar ve açıgraf sistemim var. Bu mekanın nem-i ısısı sürekli kontrol altında tutuluyor ve düzenli olarak denetleniyor. Ve usara standartlara sahip. Kitaplar. Kitaplarla ilgili şöyle bir şeyle başlamak istiyorum. Kitaplar, arşivin bir parçası olarak önemli varlar. Onun dışında kitaplar arşivin tamamlığıcisi olarak da varlar. Çünkü bazen bilmediğimiz şeylere kitaplar yoluyla ilişiyoruz. Örneğin bu fotoğraf bize çok şey söylüyor. Ama yanındaki Metin ile birlikte baktığımızda aslında bu yapının hikayesini anlamış oluyoruz. Kitapları olmadan bunu yapmamız çok mümkün değil aslında. Her ne kadar biz burada tanımlama katoloplama vs gibi işlemler yapsak da bu hikayeleri bilmek hem arşivi oluşturan araştırmacalar için hem de arşiv üzerine söz söyleyecek ya da arşiv üzerine çalışacak araştırmacalar için önemli. Kitapları çok kabaca söyleyle almak mümkün bu konuşma bağlamında. Cengiz Bey'in kendi yazdığı üretimler var. Cengiz Bey üzerine yazılmış üretimler var. Bir de konuyla hiç alakası olmayan diğer diyebileceğimiz böyle kocaman bir kitaplar kümesinden bahsedebiliriz. Ben üçüyle de ilgili böyle birer tane örnek vermek istiyorum. Bu Cengiz Bey'in söylediği ama Cengiz Bey üzerine yazılmış kitaplardan bir tanesi. Ben bir alıntı. Olbiyatatilköyünün yapılış hikayesini anlatıyor. Neye dayandığını anlatıyor, çevreyi koruma hikayesine dayandığını anlatıyor. Ve aslında bu fotoğrafla da bence çok güzel örtüşüyor. İkinci örneğimde kuzguncuk duvar gazetelere. Belgeleri toplarken biz bu gazetelerle karşılaştığımızda evet üzerinde ismi yazıyor ama ne olduğunu anlayamamıştık. Üzerine ismi yazdığı için sanırım sorma gereği de duymadık aslında. Bir tür şeyimiz de vardı. Fakat inceledikten sonra bunların aslında gerçekten duvarları asmak üzere hazırlanmış bir takım panoları olduğunu anladık. Fakat hala hikaye bir yere oturmuyordu. Şöyle çok on sekiz tane panodana oluşuyor. Ve kuzguncukla ilgili önerilerden oluşuyor. Kuzguncukla ilgili önerilerin de kuzguncuğu tanıtan bir tarafı da var bu panoların. Cengizbektaş'ın ev alma komşuav kitabında aslında bütün bu hikaye nin ne olduğu yazıyor. Bu panolar kuzguncuktaki değişimi kuzguncuklulara kuzguncuğu tanıtan. Ve aslında bugün hepimizin dayanışma ve bir arada yaşamanın belki merkezi diyebileceğimiz yer olarak bildiğimiz kuzguncuğun. Bugün nasıl bu hale geldiğini ve onun nasıl başladığının hikayesini görüyoruz burada. Bu duvar gazeteleriyle Cengizbektaş'ın deyimiyle kültür alt yapısı oluşturmak üzere. Oradaki dönüşümü başlatan hikaye kuzguncukluları önce kuzguncuğu tanıtıp sonra onlara sonra kuzguncukluların oraya sahip çıkmasını hep birlikte oraya sahip çıkmalarını sağlamış. Bu anlamda yine kitaplar hem bir hikayenin tamamlayıcısı hem de yeni hikayeler açan bir konundalar. Yine arşivden bakacak olursak bütün bu hikayenin aslında Cengizbektaş'tan sonra kuzguncuk kitabında da bu dönüşüm sürecinde neler yapıldığını detaylı olarak anlatılmış ve arşivde aslında fotoğrafları ve diyaları gayet düzgün bir şekilde düzelenmiş olarak duruyordu Cengizbey'in ofisinde. Dolayısıyla bu kitap ve bu bu kitap bu diyalar ve opanolar hepsi bir bütün oluşturuyorlar. Hepsi bir arada hepsi bir arada biraz daha da anlamlı oluyor bizim için aslında. Son olarak da konuyla hiç alakası olmayan bir şey üzerinden gideceğim. Bu sanırım olabilecek en uç örneklerden bir tanesi. Mersi'ndeki Göktelen sol tarafta fotoğrafını görüyoruz. Yanında da yüklenici firmanın Üsta İnşaat'ın 21. yılı nedeniyle bahsediği küçük bir tanıtım broşürü var. Burada bir ilgimi çeken şöyle bir şey oldu. Yani önce Mersi'ndeki Göktelen tamam aldık. Daha sonra böyle bir broşür çıktı. Bunu da arşiv aldık. Daha sonra buradaki Üsta İnşaat ile ilgili ve Üsta'yı ismiyle ilgili başka şeyler karşımıza çıkmaya başladı. Yani bu daha önce karşıma çıktığı için ve bunu bilmeden paketlediğimiz için o belgeyi burada size gösteremiyorum şu anda. Taranmadığı için. Ama size şöyle çok kısaca anlatayım belgenin olduğunu. Üsta İnşaat'ın sahibi Ali Üsta'yı Cengizbey'e gönderdiği bir mektup. Ve mektubun sonunda sanırım mektupla birlikte bir birkaç parçada kitap gönderilmiş. Onların da isimlerini yazmış altına Ali Bey. Kitaplardan bir tanesi bu Üsta'yla balınlar köklerimiz geçmişimiz. Bu kitabı yani kitabın adını görünce benim daha önceden çalıştığım ve aşina olduğum bir konu olduğu için çok başka bir yere gitti bu hikaye. Ali Üsta'y ve ailesinin köklerini anlatan kendi aileleri tarafından bahsirlen bir kitap bu. Kitabın sonunda bir soyacı var. Ve soyacında şurada gördüğümüz kişi Ali Üsta'y, şurada gördüğümüz kişi de Ali Bey'in büyük büyük dedesi. Bu aile Girit'te yaşayan önemli ailelerden bir tanesi. Bu konu da benim çalıştığım bir konu olduğu için biraz bunu meraklanıp araştırmaya başladığımda Salç'ı araştırmada bulunan Girit arşivinde Ali Üsta'yın dedesiyle ilgili bir takım belgeler karşıma çıktı. Bu sanırım hani karşılaşılabilecek en uç örneklerden bir tanesi. Şöyle bitirebilirim sanırım. Kitaplar evet arşivin bir parçası ama arşiv çasması yapanlar çok iyi bilir ki arşiv bir tür yolculuk ve sanırım kitaplarda bu yolculuğun en cezbedici, en önemli durakları. Teşekkür ederim.