 23 Noyabur kimi yəməkdə kanala üç efilindən yayılan asıq söz proqramının canlı bağlantısında xoş gördük sizləri bugün dahi və s. 30 Ştumay Qadim, Üzerhaci Bəlidin anın günüdür. Bunu qeydi etmə bilmərin. Həm çumhriyət kuruşularımız, həm də Üzerhaci Bəlidin bizim boynumuzda böyük haqqı var. Onu hər zaman alma bizim. Gəlizləricilər bugün ölkə gündəminin və ölkəzin son günlər yaşadığı gerçə iləri çox deyirli alimimiz. Tarxilinlər doktoru Prof. Mili Şuranın mərkəzinin sədri cəminəsənlə ilə təxnə bir də müzakiləyiz. Cəmin məlidin, hoş gördü, yərvaxtınız qeyrolsun. Hoş gördü, ölkət qeyrolsun. Cəmin məlidin, bugün Avrupa Rusiyanı rəsmən terörist kimi tanıdır. Rusiya illərdir şəxsən özümüz, millet olaraq terörist kimi tanıyrıq, şəxalist kimi tanıyrıq. Rusiya, Azərbaycanın başına gələn son 200-dəki müsibətlərimi deyəm, faciyələrimi deyəm. Bir imzası var, dəyişməz imzası var. Rusiyadaki siyasi sistemlər dəyişsələ dəyişmik bu imzar. Amma bu Avrupanın Rusiya ilə münasibətlərinin keçkinləşməsin. Rusiya nın artıq Ukrayna batalığında ilişib qalması. Bu artıq riyallıqa çevirildi son aylardan. Bu qeyr-i çayda bizim qarşımıza qoyuşu. Biz Azərbaycan olaraq, dövlət olaraq yeni bir sesim qarşımda. Avrupa parlamentin bu qərarı və Azərbaycan bu qərardan sonra Rusiyanın münasibətlərinə hər hansı bir dəyişilik edəcək mi bunda bir kareksiya olacaq məqərbaycanı Rusiya arasında? Öncə bu sövbətləm başlayıq. Buyurun. Albət də bugün çox anamlı bir qərar qəbul olundu. Əslində bu çoxdən qəbul olunmalıydı və Rusiya. Bu terroruna yeni məşğul olur. Səvetlər birli olsun, Star Russia olsun. Bu tarixən tervursu devlətdir. Həllə, Səvet etifakı devrin dünyanın müxtəlif yerlərin də işgalçılığı siyasətdir. Ondan sonra ərazlərin zəbd edilməsi Dostocumət adı ilə, demələ, özdərinə yaxın rejimlərin qurulması, müxtəlif rejönlərdə qeyri stabil vəziyyətlərin yaranması hamsı, çəsmiş tavət itifaginə və onun varısı bilabası Rusiyanə bağlı idi. Bilirsən, Rusiyanın teror devləti olmasının şərtləri yalnız xarici amillər nə bağlı deyir. Məsələn, bu gün qəbul olunan qərar bilavasıda xarici amil, yəni, digər devlətləri münasibətdə teror siyasəti, şvalçılık siyasətidir. Belabrasındadır ki, Rusiya özxalgına qarşıda teror nə məşh oldu. Mənə ilə gəlir ki, əslində qərar daha bitöv olmalı idi ki, yalnız, qonşulara qarşı, dünyaya qarşı, rejiyona qarşı deyir, eyni zamanda özxalgına qarşı teror nə məşh oldu evlətdir. Məsələn, digər tətirin, rejime münasib olmayan ayrı-ayrı adamların sıradan çıxarılması, zəhərlənməsi, xarici ölkələrdə təqiqib edilməsi, sövbət Ruslardan gedir. Məsələn, Nawaldının başına gələn hadisələr, onun, deməli, kimyavi silaqdan istifadə edilərək, onun zəhərlənməsi, bu nədir? Bu da daxili terordu da. Və belə bir şarayetdə Rusiya etrafında halga daha qısalır, yəni, qapanmaq, qapanmaq üzrədə bu qədər sanksyalardan sonra, o Rusiyanın bir teror devləti olması, haqqında beynəl qətşilatın qərər qəyəbul etməsi Rusiya üçün çox böyük problemlər yaradacaq. Yəni, istəməz ölkələr devlətlər Rusiya ilə münasibətlərinə yenidən bakmalı olacaqlar. Və yəginç bu teror devləti ilə ilə qələr saxlamaq, iktisadi münasibətlər kurmaq, qarşılıqlı sosial iktisadi mədəni münasibətlər saxlamaqın da müəyyən çətinlikləri olacaq və yeri gəlmiş yəndeyim ki, elə bu qərardan bir gün əvvəl Azərbaycan baş naziriyindən Rusiyanın baş nazirə arasında bir üçü gün əvvəl də belə görüş olmuşdur. Və orada deməli iktisadi alagələrin daha da inşaq etdirilməsi və s. kimi belə söhbətlər olmuşdur. Və dünyaya Rusiyadan imkinailir, əksinə olaraq Azərbaycan Rusiyli iktisadi alagələrinin inşaq ilətdirilmək barədə deməli yeni proyektlər hazırdırır. Şu əssis ki, müəyyən problemlər var ki, Azərbaycan mənim yanaşmana görə Azərbaycan bir müddət hələ Rusiyanın təhsirindən çıxabiləcəsir. Bunun birinci cəhəti oldu ki, haçım rejim Rusiyanın çox varudur. Yə və üstə gəl 20-ci ilin Noyabrın 10-unda 28 il əvvəl Rusiyada Azərbaycanından çıxarılmış Rus qoşunlarını yenidən ölkəyə qayqarlıb gətirilməsi əlavə problemlər yaratmışdur. Və sanki bununla ilhaməliyif özündə ölkəni də Rusiyanın qirohuna çevirmişdir. Və görürsüz Rusiya ilə bağlı deməli terör devləti qərar qəbul edilir. Obri tərəfdən də Putinlə ilhaməliyif haqqında danışıq, telefon danışıq varıq olur və Sochiq qərarının yerinə yetirilməsi istiqamətində səmərəliyə məktaşlıqdan sövbətcidir. Ona görə də biz hələci Azərbaycanın Rusiyanın təhsirindən bu qədərtiz ayrılacağına gələk ümid bəsləmiyəc. Ona görək ki, bugün Azərbaycanda mövcud olan hakimiyyə Rusya fərəsli hakimiyyətdir. Nəsələn Rusiya ilə bağlı BMT səs vermələrin də ya, digər beyni haqqa teşkilatlarıda keçirilən səs vermələrdə bir qayda olaraq Rusiya, Azərbaycan Rusiyanın əlihinə gədən adlımlar atmaktan çəkinləri. Yəni, bu təcabücərdə də təcabüc hadisəsində başlayır. Hərdəm Aztibi nəkisə deməyə çalışır. Və sonra da onun müxtəlif formada mal alamaqa özdübəsiriləməyə çalışırlar. Oradan Aztibi Rusiyanın işqalısı devilətcimi təqdimili. Buradan da ölkənin baş nazarı Rusiyanın baş nazarı yenən görüşüb uzun müddətli səmərəliyə məktaşlıqdan sövzətcidir. Bak, belə bir vəziyyət yaranaktı. Amma həm məram, həm mahiyyət eikibari ilə Azərbaycanda ki, Rusiya da ki rejimin bir növul zanqısıdır. Ona görə də indiqər, mən başa düşürəm. Çox istəyirlər ki, ölcədə mühşəm Suriyaransın və həm də Azərbaycan nərazı bir tevdiyi, ucumlədən 20. nərazı bir tevdiyi tanınsın və bu mühşəm və eikibarlı Suriyaransın iqtisadi cəhətdən çəklənməsinə, siyasi cəhətdən sabitliyinə yol alsın. Amma Rusiya nə deyir, Rusiya deyir ki, bu münaqşələri qeyriməyən vaxta qədər, cələn təxərə salam. Yəni, mənim əlimdə bir şey olmalıdır ki, istənilən vaxt rejiyona təsir eləyə biləm. Nəcəki vaxt tibiyyət yətirin, deməli 21. ildə Qarabağın muxtariyyətə haqqında qərer qəyibul etməzdən əvvəl, pəlişəviçlərin qafqa çanışı, çanışını, arzənki dizəni çox maraqlı bir deyimi vardı, yanaşması vardı. Deyildi ki, biz Qarabağ ermənlərinə muxtariyyət verib oları təşkilatlandırarıq və daim Azərbaycanın nəzarətdə saxlayarq. Və bu, məsələn, həmin devirdə deyilmiş sözlər 80-ci illərin sonunda, sanki Azərbaycanın, Azərbaycanında sabitliyin aşaqsına qoyulmuş, cici partlayan bir mina olub. İndidə Putin həmin minanı qoymaq istəyir ki, isdənilən vaxt ölçənin daxil işlərinə müdaxil etməkdən ötürü, isdənilən vaxt deyir istabiliş yaratmaqdan ötürü və regionda özünün mövcutluqun, saxlamardan ötürü. Çünki mövcəm sürh olanda, tərəflər arasında artıq sürməramlılarını ehtiyacı yoxdur. Olar bölgəni tərk etmədətlər. Və bu, deyət ki, məsələlərin qeyri müəyyən vaxtda qədər təxərə salınması, həm də o deməkdir ki, Rusya qeyri müəyyən vaxtda qədər burada qalmalıq. Bütün məsələnin mahiyyəti bundan ibarətdir, xətlər. Nəşəkkürlər, prokessor. Bir məsələ, yəni, siz dedik səkək ki, Qunoləni təskimi gəldik, əslində siz qeydətdir. Azərbaycan televizyalarında Mənşəxsan Aztevədə, Aztevənin məsələ direktörünən delinlə Rusya-i Şıqalsı adlandırıldır. Və Azərbaycanda açının deyim, gözlənilmək şəkildə bəzi televizyalarda buna analoji müəvqey qoydur Rusya müqabiliyəndə, amma haqlısız. İndia qədər hətta Ukranianın Ukraniya infrastrukturların dağladılmasına görə Ukraniya ödənilmək olan kampansiyaya da bağırı dələ, səs vermədə Ukraniyanın lehine səs vermədə Azərbaycan al bişim. Ukraniya bizə Rusya-i Şıqalsı savaşda da bu və diğer şəkildə yardım etmişdir. Riyallıq bundan ibarət. Eni siyasəti biz İranla da görüyü son günlər. Ölkəp rejidenti Səmərgəntdə İranla yaşayan 40 milyon soydaşlarımızın yan Azərbaycanından, kanarda yaşayan soydaşlarımızın təsil haqqı, haqqında burqu qeydələdi, yəni orada bəyanat verirdi, amma sonra İranla bağlı insanaklarla bağlı səs vermədə yenə də Ukraniya yönəlik siyasətini orada tətbiq etdi. Bir tərəf qaldı. Bir dəfə səs vermədə şüraki etmədi, etdi, amma bir tərəf qaldı. Yəni, çox banalı bir durum yaranıb. Yəni, bu bizim üçün bu balan siyasəti dirimi, yoxsa siyasətli etiyatlılıqdır, bunu bəm bilmirəm. Mən istəyərdim ki, son günlər Yəni Azərbaycan Partiyasının qurul tayndan haqq yədalət partiyasının sədri əli insanıvın bir sözü keçti yadımdan, yəni patirmə gəldik. Dedik, dedilər niyə dəyişimsiz? Dedi, ilham əliyəv dəyişdir, bizdə dəyişdir. Mən istəyərdim ki, əli insanıv dediğində nə qədər haqlıdır? Gerçöydən mi? İlham əliyəvin siyasəti orada avrointekrasiya məsələsi var, qarabax məsələsi var. Doğrudan mı dəyişdir? Yoxsa əli insanıv özünə bərəyət qazanmaq istəyir? Bizdə bu prismadan dəyələndirək, özür də olun. Təşəkür eləyirəm bu suala görə, ərufət bəqmən düzün deyim ki, bu mövzum mənim maraq dairəm də deyir. Yəni, mən məsələləri əli insanıvın münasibətindən şərh eləmək istəmirəm. Oları özləri müstəqil bir partiyadır. Necə hərəkət iləyələr, necə gələr verərlər, özlərin harda görünlər. Bu, onların öz zadıdı, necə diyələr öz siyasət, öz partiyadə ki, strategiyasıdır. Bunları özləri bilərlər. Ancaq mən eğer siz sual versöz ki, ilham eləyir, dəyişib, dəyişmirib, yəni ki, bu, eləyir insanı buradan çıxartmaq lazımdır. Çıxartmaq. Mən o, onləktəyi nəcərdən məsələləri yanaşmaq istəmirəm və şərh eləmək istəmirəm. Amma bilirsən, partiyanın 30-50-liyi beydə edirdi. Yeni Azərbaycan Partiyasının 30-50-liyi beydə edirdi. Yeni Azərbaycan Partiyasının 30-50-liyi də də ilham eləyirinin çıxışı oldu. Və bu, bu çıxışda diqəti cəlb eləyən bəzi məqamlar var idi. Və o, o məqamlar hansıları idi, o məqamlar deməlim. Birinci, onu deyim ki, bu günləri, səhfələm rəmsə elə sizin də içində oldu bunuz. Azərbaycan Demokrati və Rifah Partiyası artıq neçə müddətti qeydiyata düşə bilmir? Bir il iki ay. Bir il iki aydi. Amma ilham eləyivin təngid elədiyi həmində bir də yeni Azərbaycan Partiyası 29 günərizində qeydiyattan çıxışıdı. Təsəbəri öləyirsiniz mü? Məsələn, bir aydə tamam olmadı ya, bir aydə tamam olmadı. 29 gün ərizində qeydiyattan çıxışdı. Adam deyir ki, deməli, o devirki hücumət kanistusya qəyabul etmədir. Ahıv ondan sonra, cələns hənin atom da o kanistusya qəyabul etməkdən ötürü içi yarım gözləməl yoldur. Dələ deyir, sən bir il, bir illik hakimiyyətdən bunu umursan, və deyir sən ki, senzura təyin etmişdilər, tətbiq etmişdilər. Bəyəm, 44 günlük muharba devrində sən senzura tətbiq etməmiş deyir. Muharba gedirdi, hərbə məliyyatlar gedirdi. Və ölçənin qanunlarında da, hərbə məliyyatlar, muharba gedən bir devirdə, senzuranın tətbiq edilməsi qaydaları öz əksin taqmışdı. Halbuki bu senzura şəraikində, heç bir mətbuat organu öz qaliyyətin dəyəndirmamışdı. Yəni, senzuranın mahiyyəti ondan ibarət deyildik ki, hansısa qəziyyət, hansısa media qurumu qaliyyətin dəyəndirsin. Və bir anına baxın, sən senzura tətbiq etməyi etməyə, mətbuatın ahırına çıxımsan. Azadlıq radyosun qapımsan. Apo gün nəri məsələn, savet devrində azadlıq radyosuna qulaq asmaq Azərbaycan vətəndaşları üçün daha rahat idi, daha el çatan idi. Nəyiki ilham əliyəvin rəhbəriç etdiyi indi ki, şərtlər daxilində oradan bübisini qapımsan, bütün çap mediyasının ahırına çıxdun, vəirginin əliyəndən bütün mətbuatın ahırına çıxdun, azad sözü boğdun, çox ölkədən didərgin düşməliyə oldular. Aqsa sən bütün bunların hansı ilə senzura tətbiq etmədən etməcəndə. Yəni, Azərbaycan müstəqilliyə qovuşandan bəri mətbuat azad söz ilham əliyəvin devrində olduğu qədər hələ heç vaxt təqib edilməmişdir. Sadəcə olaraq cəmiyyətin qanının arasına sosial mediyaya girdi. Yəni, bunlar o çap mediyasının ahırına çıxıb, onun ziyafətini verməmiş sosial mediyaya gündəliyə gəldi və bunların o mətbuat üzərində qələbəsin, pir qələbəsinə çəkirdik. Bu məsələnin bir tərəfi. Obri tərəfi nədən ibarəttir? Obri tərəfi ondan ibarəttir, deyəsən elan eladilər ki, 773.770 nəfər yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü var. Yəndilər deyəndə yadımıza kör oğlunun 777 dəlsi düşürün əzə. Amma bilcət dəli tapılmadısı. Bu partiya sədirindən soruşsun ki, sen bu partiyanın niyaylə bir partiyaya çəkirdin, özün sədirsən həyət yoldaşında sədirin birinci malumdur. Yəni, partiya elə və ziyyətlədi. Yəni, partiyada faktifi olaraq təşəbbüskarlıq yoxdur. İtaət partiyasıdır. Hesəkəsin cesareti çatabilməs ki, nəyəsə ehtiraz eləsin. Yəni Azərbaycan Partiyasının tarixi sözün tam mənasında Azərbaycanda karruksiyanın tarixidir. Üşvətin şəbəçələşməsinin tarixidir. Üccət halancılığı tarixidir. Nəyə görə, bizim gözümüzün qabağında son illər ərzində, yaxud son məsələn 15 il nə bilim 17 il ərzində ilə laf ilham əliyəvin devrində həps olunan vəzifəli şəxsilərin hamsi istisnalısı olaraq karruksiya rüşvet, üccət halancılığı, demələk, ittami ilə həps olunuqdır. Buların xeyli hissəsi də Yəni Azərbaycan Partiyasının siyasi şurasının üzvüləridir. Yə, partiya nəvat quların məsələsin müzakirə edilir. Bu qədər içərisindən karruksiyanir çıxan bir partiya aq buna görə məsuliyyət daşmalıdır. Məsələn, rabitə işi deməli araşdırlanda məhcəma araşdırması zamanı mələm oldu ki, bu nazirliydə deməli nazirliyin Qara Qasasasına rəhbəri yəliyən adam Yəni Azərbaycan Partiyasının Nəzarət Təftiş Kamisiyasının rəhbərlərindən biridir. Taba, indi görün iş nəyələ gəlip çıxıb ki, obri partiya üzbülərinin davranışlarına nəzarət etməli olan bir qurumun rəhbəriliyində təmsil olan adam, yaxud vəziqəli şəhz, ya partiya funksiyaneri özü karruksiya üstündə tutulubdur. Əlbət də bu karruksiyanın başında vaxtı ilə mənim bir sözün var, deyə 13. seçilərində demişdim, yaxu topuquna qədər, hücumət dizinə qədər, ilham eləyivdə xrdəyə qədər karruksiyanın çərisindədir. Yəni, belə deyəkdə karruksiyanın başında partiyanız hədri durur və onun ailəsi dayanır. Nəsələn, vaxtı ilə 2001-ci ildən başlayara KJN işi var idi, bombardiya işi oldu, Avustria'da pul çəsirməsi ilə bağlı, şabqa əməliyatı oldu, ondan sonra Azərbaycanlandramı artı oldu, Pana-Ama Qeykarşı oldu, Pandora Qutusu oldu, London mülkləri oldu, Çürü diplomatiyası oldu. Ular hamsi haçım ailəyindən bağlı. Yəni, haçım ailədə da o Yəni Azərbaycan Partiyasının üzvü olmayan qottu, hama o partiyanın üzvüdür. Yəni, o 73.000 partiyə üzvündən birinin cesareti çatmır soruşsun ki, siz bu partiyanın ya bugünə salırsınız. Yəni, faktiki olara partiyanın rəqvəriliğində təmsil olunan adamlar məsələn, məsələn, Rabitə işin götürün, həbz olunan ədəməli nazirləri və ya Qutdaki icrabaşçıların götürün. Aqıb bunların böyük əksəriyyəti, yaqın siyasi şurasında təmsil olunan adamlardır. Ona görə də, yaqın bu günləri təntənəli şəkçildə 30-50 qeydiləmi heç bir mənəli haqqı yokdur. Əvvəl yəqcəri özün təmizdəsin. Amma mən ehtiyat edirəm ki, yaq özün təmizdəsə ondan sarılan bir şey çıxmayacaq. Çara ancaq o partiyanın yeri dibli buraqılmasından gelir. Bir anıqa diqqət yətirin, bu aftaritar idareçli isyolunda nəyəsə yarəyirlər. Məsələn, 18-ci ildə Ermenistanın yapı birinci azad seçki də parlamentə bir nəxərdə keçirdə bilmədik. Çünki, bunların gücü aftaritarizmdədir. Azad seçki də azad cəmiyyətdə bunların yeri yoxdur. Partiyanın 770-3.770 üzvü var. Amma partiyanın qəzətində yedən məqalıları gün ərzində yeddi adam baxmış. Aqa bu bir göstəricidir də. Ona görə də say məsələsi burada mühim deyil. Hansı idi yanında aqşı içsin. Nə gətirin sen Azərbaycana? Ölçəni hansı vəziyyətə gətirib çıxartmışsan? O ilhaməliyyəv deyir ki, bizim ölçədə qaqşıb, o işsizliyi yoxsulluğu 5 vaizə indirmiş bir açı. Bir regionlara gedən də. O düzəttiyiniz, o aqvariumdan bir az kənara çıxon. Ölçəni real vəziyyətinə qaqın. Görün sizin siyasətiniz ölçəni hansı vəziyyətə. Gətirib çıxartıbdır. Regionlarda həyatı yoxdur. İnsanlar çörek problemləri inən üzə dayanıqlar. İş problemləri inən üzə dayanıqlar. Normal bidaynən təmin olma bilmirlər. Və normal bir ceyim eşyaları inən təmin olunmadığı üçün uşaqların çoxu məktəv dərs prosesindən çanarda qalır. Və səhiyyə nəvəziyyətdə, təhsil nəvəziyyətdə məsələm ilham əliyəv gələnə qədər, bax o 773.000 kek deyirlərə Ruhət bəyi. Ağzı oların 770.000-i uşaqlı inən böyüyən adamlardır. Amma bu günləri Azərbaycan uşaqların oları uşaqlı vermirlər. Və hansı da ağzını açır, bunun əliyyinə çıxşırdır. Halbuki vaxti ilə olar uşaq olanda həmin o uşaq kulu nə alıblar. 2006-ci ilə qədər Azərbaycan'da hansı höcumət olmasından asılı olum ələk uşaqları uşaq kulu verilibdir. Bu günlərə nədir Azərbaycan uşaqlarının günahı ki, yap hakimiyyəti olara uşaq kulu verilibdir? Bundan danışmaq lazımdır. Məsələ, necə olur ki, ilham əliyyin uşaqları Londondada 740 milyon fun sterling mülçələ bilirlər? Amma ölkənin qalan uşaqlarının böyük əksəriyyəti normal qidalanmı inən təmin olana bilirlər. Bu da Azərbaycan, yeni Azərbaycan partiyasının gətirdiyi siyasət. Ona görə də nə dəyişib? Dəyişən odu ki, ilham əliyyibdə hadafları tarlaşıq, dəyişən odu ki, aylə hakimiyyətinin dayaqları möhcəmlənir. Dəyişən odu ki, bizim artıq üçün quriyyət hesab elədiyimiz o qurumdan ilə bir şey qalmayır. Dəyişən odur ki, ilham əliyyib özü presidentdir, həyat yoldaşının öz sərincə aminin birinci vizik rezident koyuq. Dəyişən odu ki, 2006-ci ilə qədər Azərbaycan uşaqları uşaq quriyyə alırdılar. Artıq, deməli, 16-17 ildir ki, o quriyyə alabilmirlər. Dəyişən odur ki, 2015-ci ilin kəskin, deməli, devalvasiyasından sonra insanların həyat səviyyəsi xeyli aşaqa düşüb və ölkənin müdaxilə məhsulunda böyüş azalma qeyd edildi. Yəni, bu da dünyada hansı karrupsiya faktına araşdırırlar, oradan Azərbaycan çıxır. Və deyişən bulaq da. Teşekkürlər, Cemil Məllin. Suallar var, amma suallara keçməzən öncə bu məsəlin bir sizdən dəyiləştirmə demiyək. Hər haldı bu zaman-zaman bu sual ortaya gelir. Mən istəyərim bir də sizin baxşatsınızı eşidəyi bundan bağlı. İla Məliyyə və xarici jurnalistə dədiyiniz məsələləyə nam bağlı. Yə, özü partiyanın sədri birinci məbinidir. Yə, özü prezidentdir, həyat yollaşı birinci bilse prezidentdir, dəyə soru canında. O xarici anlogiyalarda klintonun həyat yollaşının dövlət kətibi olmasını qeyd ettik. Başqa, diməli nuunələr də gətirdi. Var mı belə bir nuunələr dünyada həm partiyasədinin birinci məbini, həm prezidentin birinci məbini? Şəxsən, mən xatırlamıram. Mən istəyərin bu məsələyə bir aydınlık getirək, ısa da olsa? Əvvələ klintonun həyat yollaşı bir klinton prezident olanda dövlət kətibi olmayaq. Doğru, doğru. Yə, bir klintondan sonra özdə xeyli soru olup. Yə, həm əliyəvdir zəhmə çəxsən, prezidentdindən qeytsi, olsun onun yoldaşı xanımı bəcət prezident, hansı administrasiya onu edər etməz o ayrı məsələdə. İkinci nuunə belə Nicaragua'da var. Nicaragua'da vaxtilə Soviet yanlısı olan Daniel Ortega'nın həyat yoldaşı vəcə prezidentə. Ancaq bir fərq var da, Nicaragua'da vəcə prezident, prezidentin sərincaminə təyin olur. Orada vəcə prezident deməli seçyi ilə məyən olunur. Məyən olunur. Yəni, seçicilərin səhsi ilə olur. Hərçəndi ki, aftaritar rejimlərdə seççi də bir şey nəsə dərdə dərman deyil. Amma bütün hallarda, deməli, seççi ilə məvzifəni tutmalı bir şeydir. Amma bir prezidentin öz sərincaminə öz həyat yoldaşı, bölkənin birinci vitsi prezidentin təyin edəmənsə, tamam ilə başa şəkdir. Ona görə də İlham əliyibin gətirdiyi o numunələr elə də uygun numunələr deyil. Və hətta məsədiyim ki, nəyin ki, cümhuriyyət zəminində hiç manar xiya şərtləri daxilində də bu çiçəri deyil. Məsələn, bilirsinizdə, İran Şahı, Muhammed Rıza Fəhlərinin şərihətsiz hüqları var idi, şəlahiyyətləri var idi. Çəsdiyi başa sorgusuval yox idi. Amma bununla bərabər, bununla bərabər fərəh fəhləvi bir vəzifə tutmur idi. Yəni, istimai işlərləm məşhul idi. Şah özünə belə icaza verməmişdi. Aqız bu gün ki, ərab rejimləri. Digər aftaritar manar xiya rejimlərin də belə bu, bu qayda yoxdur. Yəni, belə deyəkdə, Rufət bəq, cümhuriyyət şərtləri daxilində bir prezidentin öz sərincəminin öz həyat yoldaşan, ölkənin birinci vici prezidenti təyin etməsi, cümhuriyyət ideyəsinin cümhuriyyət prinsiblərinin üzərindən çalın çərpəl xət çəkməsi. Bunun ayrı adı yoxdur. Ona görə də fakt olduğu üç mübiməkləndirilməlidir və umumiyyətlə etik baxımdan birinci vici prezidentin, birinci hanımın vici prezident kimi bir vəzifə tutması deyil, yəni dünyada qəbul edilən deyil. Məsələn tutalım deyək ki, prezidentin səfərləri yoxdur. O səfərlərdə indi bu birinci vici prezident ki, müştirak elir ya birinci hanım ki, müştirak elir eləcə də gələnləri qəbul etməc baxımından, yəni mənim nəzərimcə normal ölkədə birinci hanımın funksiyası, stapsı, birinci vici prezidentin funksiya və stapsunla xeyli yüksəklə dayanır və dayanmalıdır. Və onu vəzifəyinə möhkəmləndirməc, sədəc olaraq aile hakimiyyətini daha təminatlı yətməc, böhranlı bir şərayıddə hakimiyyəti ailə nəlində qoruyursaqlamak çimi, yəni, mələ, fiyodal düşüncəsindən rəli yətir. Bu məsələ də bir maraqlı meqamda var, cəmin mələliyim. Qeyd əktismənsinin razi yəmət də fələbinin həyat yoldaşı, fərək ki, özü də Azarbaycan-Türki idi. Fərəkin özünə də ən böy stapsu verildi o zaman, amma şahbano, simvalik bir stapsu verildi, bənin tariqdən bildiyin qədər, şahbano stapsu verildi. O da bilməsi, həsmi bəzi ifə deyildi. Bəzi ifə deyildi, yox, dövlət bəzi ifə deyildi, o bir simvalik bəzi ifə deyib. Burada bir məsələ var, yeri gəlmişkən, söhbədə daxır oldu, başqa suallarda var, ama qısa istiyərdim. Bir də konstitusiyon normu var da, ölkədən prezident farsa birinci viziyan təyin olupsa, digər viziyap prezidentlər artı konstitusiya dəş edikdən dördə keçdi, amma dördələrzində viziyap prezidentlər təyin olumur. Biraz sanki ortada hakimiyyətdə boşluğumu var, qanondan boşluğumu var. Nədən sizcə təyinələmdələr viziyap prezidenti? Bir zaman yeri gəlmişkən, dedilər ki, Naxçıvanın alə məzəlinin stapsusunda, Naxçıvan da birinci şəxz viziyap prezident olaca, yeri gəlmişkən bu dələ bu günə təsadıf edi, bu gün Naxçıvan da dətiqə yoxlamalar aparır. Buna da mən istəyərdim sizin fikirinizi eşidək və viziyap prezidentlər niyə təyin olumur? Yəni, həmin kontekstə dəyərləndirək. Mələ, sizin düşündü yüzdən də bir səcəvab verəcək. Göz deyirlər uşaqlar böyüsün. Yəni, olar bu ini stutu ona görəyə yaratməyə bilər ki, kimsə öz istəyədədə nə, bacaraqına, qabliyyətinə görə gəlib orada işləsin. Yəni, bu ailə ini stutu. Və indi, yəgin ki, yəni, uşaqlar təcrübə toplayanından sonra, olar da təyin olunurlar. Yəni, onun çox təcadın çəkmək lazım deyil. Ümumiyyətlə, Azərbaycana bu qədər vitşi prezident lazım deyil. Yəni, Azərbaycanın həm əhalısının sayı, həm eniyinən uzunu, yəni, ərazısı, onun idarəçliyində hiç nəyin ki, bu qədər vitşi prezident, bu qədər nazırə də ihtiyacı yoxdur. Bu qədər qamitə sədirində də ihtiyacı yoxdur. Yəni, olarım bir kanistisyon əsası olmalıdır. Məsələn, tutalım, deyət ki, deyirsən, kanistisyədə belədir. Azərbaycanda kanistisyon prinsikləri işləmir haqqa. Kanistisyədə ne riyayət edilir? Kanistisyədə millət öz hakimiyyətən formalaşdırmalıdır. Masa, farma olara deyirəm. Öz həsi ilə formalaşdırmalıdır. Məsələn, tutalım, deyət ki, ilham əliyif, hansısa nazırı çıxartmaq istəyir, onu bir başa çıxartmır, götürür nazırlıyı bölür üçü yerə və yaxud da ki, nazırlıyı haraca birləşdirir. Yeni nazır təyidilir. Bu kanistisyon prinsif deyəldir. Yəni, bir dəfəliç, hətumətin strukturu müəyyən edilməlidir. O idareçlərdə və idare olunanlar da bilməlidir. Ço, onlar hansı şərtlər daxilində istəyirlər. Yəni, birdən bürə, məsələn, kimsə xoşua gəlmir nazırlıyı götür baxla və yaxud da ki, içi yerə bölgünə, və yaxud da ki, haraca birləşdirgünəm. Və s. bu, bir müddət əvvəl məsələn, bu idareçliyi xərçlərinə azaltmardan ötürü, müəyyən devlət qurumlarının birləşdirilməsi istiqametində bir bağlıca mütəqqə adımlar atılmışdır. Amma təsflər olsun ki, onlar sonra deməli, həmin yeni gərəksiz strukturlar yaradıldı. Yeni, nə biləm, nazırlıyıqlar yaradıldı. Yeni, qamitələr yaradıldı. Nə biləm, agentliklər yaradıldı. Və bunlar da hamsı, devlət idareçliyi vaxınından xəclər tələb eləyir. Ona görə də bu şarayetdə və yaxud heç bu şarayetsiyiz, Azərbaycanə dört tənə vitsi prezidentəyə ehdiyəcə yoxdur. Akademiya da var idi o qədər vitsi prezident və biz gördük ki, akademiya hansı vəziyyəkə düştü. Və yəgin ki, hələ akademiyanı aqlamalı günləri bundan sonra oldu. Yəni, bu kecimiz də yazı bil, qaribəki, örmətli cəmi müəlləm. Azərbaycan bir parçası olan qərasində yalnız Azərbaycanların yaşadığı nəxçıvanın muxtar resubuqa stavsunu verilməsi nə qədər doğrudur? Azərbaycanın nəxçıvanı muxtar resubuqa stavsu 100 il olurda, yəni, sərfi dəmrəmizə. Yəni, stavsunu götürməcindən bağlı əsaslandırmalar gəlib gündəmə. Öhtən, 350-də də bundan bağlı aşağı yüqarı münansibət görməmişdir. Sanki, muxtar resubuqa də nələrsə də yaşayacaq? Cəmi müəlləm, siz ne də düşünürsünüz? Nə baş veririz muxtar resubuqa də? Bilirsə, burada məsəliyə müxtəlif yönlərdən yanaşmalı lazımdır. Rüfət, bir var ki, muxtar resubuqa də nə baş verir? Bir də var ki, nəxçıvanın stavsu məsələsin. Stavs bir şeydir, amma o idarəçlikdə, yəni, belə deyəkdə şirdilmiş idarəçlik və yaxud da ki, rejionun idarəçliyinin yalnız yerli rəhbərliyə tabi olması bir qədər ayrı şeydir. Həmin selahiyyətlərin, həni, bu cünki şirdilmiş selahiyyətləri, naxçıvanı ilə əliyəvlər özləri vermişdir. Və indi görnür bu istiqamətdə nələrsə düzgətmir və onun karşısını almak istəyirlər. Mən istəyirəm sizin verdiyiniz sualdan istifadə edərəc, bu stavs məsələsi ilə bağlı bir üçün məsəliyyə toxunun, bunun birincisi də ondan ibarətdir ki, yəni, naxçıvanın stavs məsələsi, deyət ki, hansısa nazirliyin dağıdılması, bölünməsi, nə bilim, hara birləşdirilməsi ilə iniləşdirmək olmaz. Və yer gəlmişə deyim ki, naxçıvanı bu skatüsyəzər və cəmi yermiyib. Naxçıvanın stavsı beynəlxak deməlləyim nəqabilələrinə təsbit olunubdur. Və bu günləri, əgər naxçıvanın yerli rəhbərliyi idarəçilikdə nələrəsə yol verirsə, səhəflələ yol verirsə və yaxud da, ki, orada o yerli idarəçilikdə insanların, deməli, haqlarının taqdalanmasına yol verirsə, bu, ona gətirib çıxartma malıdır ki, buna görə naxçıvanın stavsı ləvə edilmələt. Yəni, bu doğru yanaşma deyil. Yəni, naxçıvanın stavsı deyət ki, vergi nazirli deyil ki, ona iqtisadiyyət nazirlini birəştirəsin. Burada bir az məsələyə, həm tarixin iqtiri nəzərdən yanaşmaq lazımdır. Məsələnin mahiyyəti nədir? əgər naxçıvanın bugünkü rəhbərliyi, azərbaycan rəhbərliyin təmin etmirsə, bunun dəyişdirilmə mexanizmləri var, yolları var, bundan istifadə etmək lazımdır. Amma naxçıvanın rəhbərliyi ilə merkezi rəhbərliyi arasında ziddiyətləri var deyibən, naxçıvanın stavsı ləvə etmək çimi bir şey yanlış oldu. Ən azından, ən azından belə deyətdə, ən aqı bir az tarixə mən belə dəmdə. Əm ən belə dəmdə, ən deyəm, sizə belə şeyləri deyəm, bu nə inən bağlıdır? Təstis müraciət iləyirlər qarşı müqaviləsinə. Naxçıvanın stavsı qarşı yox masqo müqaviləsinə müəyyən edildi. Və o müəyyənləşdirmədə də, yəni Rus yiyinən Türkçiyas arasında imzalanmış masqo müqaviləsində öz təsbitin tapıqdır. Və orada da yanaşma belədir. Yanaşmada qeyd olunur ki, naxçıvan Azərbaycan Sovet Socialist Resubrikasının himayəsində olan ərazıdır. Yəni ki, pratik taratıdır. Azərbaycan bu himayə darlıqə üçüncü bir ölkəyi cüzəşdə gədə bilməz. Və mararlı bir şey deyim, sizəki o vaxtı masqva danışıqları gədəndə Nərmanov Behbut çaxtaxtıyn iskini göndərmişdi o masqva kompransına. Və bu faremili rovqə müəyyən ediləndə Behbut çaxtaxtıyn iskə Türk numayəndə hiyyətinin başçısı Yusuf Kemal Təngərşikdən xayş ettik ki, o ikinci bəndə çıxatsınlar. Yəni ki, Azərbaycan bu protektoratları üçüncü bir devlətə cüzəşdə gədə bilməz. Yəni, birinci hissə qalır ki, Naxçıvan Azərbaycanın himayə darlıqına verilir. Amma o ikinci hissə var ki, Azərbaycan bu himayə darlıqı üçüncü bir ölkəyi transfer edə bilməz. Behbut çaxtaxtıyn iski çox çalışdı ki, bunu ləğmələsin və onda Yusuf Kemal bilirsinə, dədi ki, bilirsiniz, siz sosialist deyiblətirsiniz. Bir gün proletar beynəl miləlçiliyini, proletar beynəl miləlçiliyini, əlizdə dəstavus tutuq, bu ərazını yirmələrə cüzəşdə gədərsiniz. Bizəki qeytlər olacaq. Bu, və ki, ardınca nədir? Biz bu maddəni, nə Rusiya görə, nə də Yermenistanə görə burası alınır ol? Biz bu maddəni, sizə görə burası alırıq ki, siz bu ərazını Yermenlərə cüzək, Yermenistanə cüzəkdə gətməyəsiniz. Və o masqfa müqaviləsində, o Naxçıvanın statusu məsələsə, o oturuştur. 21 Mart, 21. ildə və oktiyabır da, 21. ildə oktiyabırında isə, QAS kompransında, həlbətdə, heç bir dəyişişlik olmadın. O masqfa müqaviləsində, o əlavə, necə formada gedirdiyi, orada iki əlava vardı. Biri batumdan bağlıydı. Batumun üzərində, Gürcistanın süzərinliyi, Naxçıvanın üzərində, Zərbaycanın su verindiydi. Və o masqfa müqaviləsində, necə idisə, həmin madı olduğu kimi QAS müqaviləsində de özəxisin taxtı. Fərb ondan ibarət ediciyim. İrmenistan da bunu, yəni o Sərhədlər məsələsin tanıdı, Sərhədlər çızıldı və yer gəlmiş yəndəyim ki, İrmenistan keç Naxçıvanla bağlı yox. Ümumiyyətlə, 20. ilin sevir müqaviləsinin, İrmenistan'a vədə etdiyi torfaqlardan QAS müqaviləsinin imtina etdi. O Türk diplomatiyasının çox böyü qələvəsi idi bu, həmin dibirdə. Çünki bu sevri keçirtmişdilər Türkiyənin boğazına, bunu boğmaq istəyirdilər. Faktiki olaraq ölkənin ərazilərinin yarsın verirdilər ərimənistanak. İrmenistan hüquməti, kars müqaviləsi ilə sevrin şərtlərindən imtina etdiyin öz müqaviləsi ilə təsdiq elədi. Və eni zamanda Naxçıvanla olan iddiasından imtina elədi. Bu kars müqaviləsi ilə. Əlbəttə ki, ərimənilər zaman- zaman məsələni qaldırıldılar. Yəni, demək olmaz hiyyələ bu müqaviləsi imzalandı və iş bundan kurtarıldı. 23-ci ildə Azərbaycan Masqiba QAS müqaviləsinin Naxçıvanla bağlı deməli şətlərində dəyişik yetmək istəyirdi. Yəni, Naxçıvanın idarəçiliyi ilə bağlı, dəyişiklik etmək istəyirdi. Və həmin zaman Türkiyə buna yetiraz elədi. Və esi seriyə nota verdi. 23-ci ildə çehrinin çox maraqlı bir məktubu var. Və o məktubda Zə Qafqazya bir osuna yazırdı ki, həli siz öz başına Naxçıvanın statusunda götürüb, dəyişiklilər iləmisiniz. Siz başa düşməlisiniz ki, və qəbul etməlisiniz ki, Çenubu Qafqazda Naxçıvanın statusı, Avropada Lüksyəmburgun statusu elə ilə eyni tibə malikdir. Eyni xüsusiyyətə malikdir. Və Avropada Lüksyəmburgun hansı statusu varsa, Naxçıvan da həmin statusa. Yəni, Azərbaycan orada öz başına dəyişiklik etmək elə bilməz. Qarantiyor devlətlərinə müzakir etməlidir. Həmin vaxt deməli, o dəyişiklik dəyandırıldı. Və ermənilər növbəti dəfə bu məsəliyə 65-66-cu illətə qayqdılar. Və 65-ci ildə, elbət də, olar daha öncə başlamışlar, 60-ci ildə də başlamışlar. O destalinizasiya ki, var idi, Murat bəyi. Olar 23-ci qurultaidə ki, şəxsiyyətə pərestiş çəşin şəkildə təngid edildi. Və onlar özlərin stalinizasiyasətinin qurbanı kimi təbdim eləmək istəyirdilər. Və böyük beynəlxal kampaniyə başlamışlar, ölkən dəcərisində kampaniyə başlamışlar. Və belə olanda, həmin də bir də ermənizdən, mən bir şey də deyim ki, 65-ci ildə, 65-ci ildə, olar və mələ andıran için yublayınçə istəyirdilər. Bununla bağlı masquiyyədə yazmışdılar. Bu, Naxçıvanda çox qeyrətli bir kişi var idi, pedagoginistün məllimi, əliəliyir. Bu, çox fədaqər bir adam idi. Tarixçı idi özü, tarix eləmlər namizəd idi. Deməli, bu neyində, bunu yazmadığı yer qalmadı. Deməli, Murat bəyi, Rufət bəyi, bu neyində, bu, 13-i və rəqli şacist deftəri yoxdur. Mən o deftəri mən gözümlə görmüş amar-ı xəvdə. Cötrüb Brejni və məktub yazdı. Bu, 13-i və rəq, Mürəhcəb nən, Zadnanda qələm nən, əliyazısı nən. Məktub yazdı, Naxçıvanın staksu məsələsin xatırlattı, andıran için naxçıvan ərasında törətli yəməlləri xatırlattı. Və bu məktubu virdilər, o devirdə Sobikapi imkə yanında Marxim Lillinizm nüstu var idi. Mərkəzi komitədən göndərdilər ki, bu məktuba rey verin. Və olar da təsdiq elədilər ki, bu məktubda göstərilənlərin böyük əksəriyyəti həqi qətti. Ki, ərimənlərin naxçıvana iddiaları var idi. Olar deməli, andıran içbora da çox qanlı əməllər törətibdi. Mələlin yazdıqı doğrudu və s. və s. Və həmin, bax o bir nəfər düzdü. Azərbaycan rəhbərliyi də bir ayrı formada məsəliyyət həsir göstərirdi. Amma həmin, o bir nəfərin cesaretiynən, əzmiynən, iradəsiynən, məsəliyyə səssiz qalmamasınləm, o iş pozuldu. Olar amma əlumatı yoxdur, cəmi mələlim, ələliyi vaqqında. Həmin iş pozuldu və bir il sonra, bir il sonra ki, 66-ci ilin əvvəllərində 23-ci qurul tay vardı, deyəməli, bunlara hardansa xəbər gəldilər. Bütün irməni ziyalıları, müxtəlif təşkilatlar, ziyalları numayəndələri qurul tayya bir-birinardi cə məktublar göndərildi ki, bu tarixə də alətçiliyə son qoymaq lazımdır. Naxçivan və Qarabaq, Darlıq Qarabaq, İrmənistanın ayrılmaz tərçü bir səsi deyə, bunların verilməsi zədə. Və hətta, deməli, İrmənistanın o devirki birinci çatıbı Anton Qaçinyan və Nazirər Savetinin sədri, deməli, Badalyan idi, deyəsən, dəqi qədimdə qalmı. Bunlar müəyyən müraciyyət ilədilər və siz, siz deyət yətirin. Həmin o ziyalıların ki, müraciyyəti olmuştu çütləvi şəkildə. Deməli mərkəzi kontə, o müraciyyətləri göndərdə xarici işlərinə hazırlığına, ki, bu ərmənlərin naxçıvana iddası var. Xarici işlərin nazirliyi arayış hazırlasın ki, bu iddə nə qədər əsaslıdır? Və xarici işlərin nazirliyi bir arayış əsas hazırladı. Və orada göstərdik ki, naxçıvanın sətsunda dəyişil yədlə bilməs. Bu türkiyənin çox əssas bir məsələsidir. Və bir dəfə, bir iki dəfə buna cəhdlər olupdır. Və deməli, türkiyə bununla bağlı notalar verib, diklamatçıya adımlar atıptı. Və əsasəri xarici işlərin nazirliyi. Həmin o üç səkəlik arayışında göstərdik ki, deməli, naxçıvanın sətsu məsələsində dəyişiklik edilə bilməs. Və bundan sonra həmin dediğim o kaçınyəngil məktub yazdı ki, əgər beynəlxəq müqavilələr baxımından, naxçıvanın deməli Irmenistan'a verilməsində maniyələr varsa, dağlıq qaraba bizim dağıl işimizdə. Və biz naxçıvanın sətsuna toxum yaq, amma dağlıq qaraba verin biz onda. Bax deməli, iş bu mərhələdən keçildi və mən sizi emin edirəm ki. Yəni, bizim bu 30 irliyi torpaqlarımızın işxalı var idi, həmin o sətsu olmasaydı və Türkiyənin qarantiyorluqu olmasaydı. Naxçıvan da vəziyyət. Aynı də cədiləyirlər ki, nə bilim, kim buradan belə gəldi, oradan belə gəkti, nəyin qabarını sakladı. Bunlar həmsi boş-boş sorbətdərdir. Naxçıvanı saklayan o Türkiyənin qarantiyorluqu oldu. Və həmin qarantiyorluq olmasaydı, naxçıvan da o qarabaqın günlə düşəcəydi və belkədə ondan da qabaq düşəcəydi. Çünki bütün hallarda qaralıq qarabaq Azərbaycanın diyət ki, geniş ərazısının içərisindədir. Naxçıvan isə faktiki olaraq sərhədlərinin böyük bir hissəsi Irmenistan nəni idi və Zəngəzür dəhlizi Irmenistanə veriləndən sonra quru yolu da bağlanmışdı. Bax bu məsələlər var. Yəni ki, və mən bir dənə də elə bilim, onu da deyim ki, naxçıvanın ıstatusu məsələsi ilə bağlı 92-ci illədə də təkliflər olmuşdur. Yəni, ıstatusun lərvi ilə bağlı təkliflər olmuşdur. O müzakirələr gedirdi və bir məsələ nəfər vermişdir. Və o cümlədən bugünləri, o aftobuz müxalifətinin tərkibində olanlardan biri də. Yəni, istək nədir Cemil Məllin? Biz belə başa düştüm ki, niləcə, o devirdə, belə deyəkdə, heydər əliyi faktiki olaraq naxçıvana bütün nəzarəti almış, və o mərkəzi hakimiyyətin faktiki olaraq naxçıvana fəaliyyətinə imkan vermirdi. İkinci bir, demələ, orada məsələ nə idi? Mən yadma yələr, o vaxtrə əməttik və faqquluzada bir nəcə mütəxəssin iştiraci inə qafalı şəkildə bu məsələni müzakirə elədi. O devlət müşavir idi, xarici siyasət məsələri özürə. Devlət müşavir idi, bu məsələni müzakirə elədi. Və bu sənədləri üzə çarıldığı, yəni müxtəlif yerlərdən, arxivlərdən bu sənədlər gətirildik. Və həmin status məsələsini toxunmaq məqsədə uygun hesab edilmədir. Bu günləri də bilirsən, bu günləri də məsələ, naxçıvanın statusu məsələsi deyir. Naxçıvanın bugünkü rəhbərliyi məsələsi deyir. Və elbəktə, azərbaycan tutalım deyətçi o garantiyor tərəflə, razılığa gedib, onun razılığın alıb, bu status-da dəyişiklik edə bilər. Amma naxçıvanın statusu ah nəyə mani olur? Naxçıvanın həmin elə o statusu da, azərbaycanın o ərazı üzərində və o cümlədən o ərazının idareçliyi üzərində duqların təsbit edir də, görmür bu günləri, naxçıvan rəhbərliyi nə narazıdılar və bunu sivil qaydədə həll edə bilmirlər, ona görə də o naxçıvanın statusu nəl vədirməsin, salıqlar ortalıqan. Maraldır, maraldır. Çox təşəkkür iləm, cəm məllin. Bayaq biz ələ eləyəb dedik, Allah onlara əmət iləsin. Yəgin, çox dün ən mən vətandaş və inkişaf partiyasının sədri, ələ eləyəbim məhkəməsində sonun cizlasıda şüphak ettim. Təsir ki, hökum çıxarlan ana qədər gözləyə bilmədim. Yəni, bütün günün məhkəmə prosesik etdi, amma ondan öncəki proseslərdə şüphak etmişdim. Yəni, mən bir hüquq adına, mən Azərbaycan'da ədalət adına, gəlçək bir əzalət gördün. Çox tandım, mən xısaçsa hüqşunasam, çox tandım bir daha hüquq adına, hüqşunaslar adına utandım ki. Yəni, gəlçəkdən, yəni, sən siyas apanitlərinə qarşı, niyə bu şəkildə davranırsan, ələ eləyəv hətta öd suçunda da qeyd etki, mən siyasətdən də gələ bilərəm. Çünki, əralda bu şəkildə mənlən davranmayın. Bir şəxsi üzülünə durubduruzu belə deyək. Ondan bağlı çox ağırbüz cəzası kəstilər. Dünən üç sildi yaratıcası müəyyən olundu. Və bundan qəbaq şurnalist əbəz zeynalının həpsi olunması, ondan sonra digər borger, abil qafarovun, ürkünas ilham aslanı olun, fikirinə gör həpsi olanların həps edilməsi, bunu göstərdi ki, elə belə işimizin əvvəlində bu ülkədə dəyişən bir şey yox, əvəzimdə öz apanitlərinə qarşı bu şəkildə davranış gedir. Gördüm sizdə elə eləyəv nə bağlı, həpsi nə bağlı mövqe bilirmişsiniz. İstiyərdim, həm eləyəv eləyəv həpsi həm də ülkədə siyasi məhpuslar olan münasibət və siyasi məhpus dallasında bağlı, həs belə işimizin sonunda şəkildə bilirmişsiniz. Elbət də Azərbaycanda siyasi məhpus uzun müddətlə problemdir. 2003-ci ildə ilham eləyəv hakimətə gələndə Azərbaycanda yarım azad ölçeydi. Onun yer iddiyi represiv siyasət nəticəsində Azərbaycanda qeyri azad ölkələr sırasında. Və bu çay etkədə azına çağılır. Azərbaycanda nə məhcəmə var, nə polis, nə müstəntik var, nə biləm nə pəkrolum var. Bu funksiyaların hamsın ilham eləyəv özü yerini yətirir. Yəni, istər eləyəliyiv olsun, istər digər siyasi məhpuslar olsun, istər bu qədər gənçlərin çibinə narkotika atılması olsun. Bunların hamsının təllumatı ilham eləyəvin özü tərəfində verilir. Yəni, siyasi məhpus problemin bilə vasıda ilham eləyəvin öz kurəsiyasına aydır. Qusus ilə party-əs hədirlərinin, önəmli ziyalıların, önəmli mətboat işçilərinin, yəni, əli eləyəmdən bağlı baş verənlər nədir nəyin təkərədir. Yə, dua yəlir vaxtilə mehman Huseyinovna da, təxminən buna bənzər bir senarı quurmuştular və mehman Huseyinovna həbs yerində cəzasının artırılması ilə bağlı, mündətin artırılması ilə bağlı. Yə, məhməd ibrahim 2-3 gün qalmış həbstən çıxmasına, yastığının altından bıçaq çıxmışdı. Diğə nümunələrdə, bu istiqamətdə diğə nümunələrdə var. Yəni, bu bilir sən ilham eləyəm Azərbayc və dədib cəmiyyətə ki, hüquqi devlət qurur. Ancaq onun qurduqu hüquqi devləti mahiyyəti elə o eləyəliyəmi şərlənməsindən ibarətdir. Yəni, o şərlənmə, hansı formada, hansı yollarına həyata keçirilirsə, ilham eləyəmi qurduqu hüquqi devlətdə ondan ibarətdir. Yəni, oxta gülalif 19. ildən bəri yataq xəstəsinə çeriflətdir. Nəyə görə, insan hüquqları müdafiə etdiyi nə görə? Yə, 14. ildən başlayaraq vətəndaş cəmiyyəti şumlandı, insan hüquqları, təşkilatları darmadaqın edildi. Mətboğat boğuldu, xədicə həpsədildi, Lelə Yunus həpsədildi, Gözəl Bayramlı həpsədildi, Anar Məmədli həpsədildi, Intiqan bəyi həpsədildi və Resul Cəfərov həpsədildi. Bu, bu, cərgədən böyük bir insan hüquqları, təşkilatları sıradan çıxarıldı. Və nəticə, itibari ilə cəmiyyət müdafiəsiz qaldı. Ona görə də bu, situasiyanı yaradan, bu şəra eti yaradan ilham əliyəvdir. Və əliyəliyəv bilirsən, bunlar tək nəhaxış görmünləri, bunlar adamın əvəzində cinayət də törədirlər. Özlərinin törəddiyi cinayəti, sonra adama iddihamlamə kimi ilan eləyirlər. Və əliyəvinin işi də buna çox bəncəyir. Yəni, yalnız dünənki məhcəmə deyil. Əliyəliyəvinən bağlı çeçirlən əvvəlçi məhcəmələrdə, aparlan əvvəlçi istintə kiçdərdə absurtdur. Yəni, orada həps üçün bir zadı yoxdur. Və məsələn, o provokasyanın iətörədirlər, hesab ilə bilər ki, əliyəliyəvə biri lazım. Və onun müddətin artırmadan ötürü və ilham əliyəvdir yeşək edir, şəzə bacanda azad mühit var, və bu arsiyası partiyaların faaliyyatı üçün, hərcə şəra et yaradılır, filan bəsməcəm. Sən götür şaqda bir iktihanla, cəfənc absurt bir iktihanla partiyasədirin at həpsə, həbs yerində də təxribat törət, cəzasını artır, sonra da bəyan ilə inən ki, azərbaycanda partiyaların faaliyyatı üçün azad mühit var. Bəni, bu azərbaycan riyalları bundan ibarətdir. Və yer gəlmiş ki, mən deyin ki, azərbaycanda siyasətlə meşhul olan heç kəsin, bu vəziyyətdən qarantiyası yoxdur. Və bu, hər kəsin başına gələ bilər bu. Ona görədə, elbəttə, mən dün əndə yazmışdın, bugün də təkrar öləməyiz deyirəm ki, baş verənlər demədi, təxribatdı, senarləşdirilmiş işdir, adama törətmədiyi əmələ görə azarlıqdan məhrum etməcəzası veriblər. Ona görə də bu, əli əliyə bir azarlıq tələb etmək lazımdır. Çox təşəkürlər, cəmi məllim, əli əliyə bir azarlıq tələb edəm ki, canlı yayın burada solandırdı. Təşəkürləyirəm sizə, ələm, burada çox gördüm haxsız yerə yazanlar da var. Əbi, onlara da təşəkürləyirəm və inanıram ki, bir gün haqqın ne olduğunu biləcəyələr. Ökədə ciddi işsizlik problemi var, onlar üçün bir məşhullu imkanı yaranıq. Ha, o işsizlikləm bağlı vaxtı ilə baba pünhanın gözəl bir şeiri var idi da, dəyirdi, verməs, heç şəz, iş vizə, iş verməsə haçım vizə. Əh, gözəldik. Təşəkürlər, cəmi mələk, dəyirdi izləyicilər. Bu gün ki, canlı yayınıq, sona şatdırdıq, proqramımızın qonadığı. Tələk edin bəri doktoru Prof. Mili Şuranın Sədri Cəmin Həsən. Sağlılıq alın, Tanrı vətəlimizi, Tanrı Milakmızı qorusun, Allahumma.