 ik hoop dat u een inspirerende avond heeft en ik vraag Monique of zij zich als eerste wil voorstellen. Vrijgaan. Dankjewel Arnaud. Dit is trouwens Arnaud Smeets, onze programma voor de directeur, coördinator van Loetje en van al dit soort mooie extra activiteiten en die trekt ons door deze crisis heen in dat opzicht. Dat is heel fijn dat je dit doet. Ik ben Monique van Dijk. Ik zie jou vooral heel groot Arnaud dus als dat de bedoeling is vind ik dat prima maar altijd moet wisselen. Als het goed is kreeg, ligt dat misschien een beetje aan jouw scherm dat je speaker view doet of speaker view niet. Oké. Ik ben Monique van Dijk. Ik ben hoogleraar religieuze educatie aan de vakantijd voor katholieke theologie en van de investeins van Tilburg. Dat wist u al want zo heeft u ook vast de uitnodiging gekregen. Je doet veel onderzoek, ondermiddelbaar schooneren en ik ben vooral heel erg interesseerd in hoe sterke jonge mensen kunnen worden en daar worden we nu extreem toe uitgedaagd dus ik ben bij het jullie er zijn om ons daarmee te helpen en ik hoop dat ik jullie daar ook een hart onder de riem bij kan steken. En dan zou Juliette iets over vertellen wie zij is. Ja ik ben Juliette van Durssen. Ik ben leraar opleider op de Vultes hoogeschool voor theologie en levensbeschouwing en ook op Tilburg University bij de leraar opleiding. Ik geef daar allerlei vak op het gebied van religieuze educatie. Ik doe het bij Monique en bij Thomas Quartier Promotiekonderzoek. En daar kijk ik hoe je met behulp van contemplatieve pedagogiek, met behulp van modestieke praktijken die persoosvorming van leerlingen kunt bevorderen. Nou ja, vandaar dat ik ook bezig ben met dat begrijp persoosvorming. Ja, ik denk dat dat even genoeg is. Misschien komt er wat meer te geven. Ik geef ik het op het moment aan Kwerin. Ik ben Kwerin Hagens. Ik ben ook promovende aan de Theodox-factiteit in Tilburg bij Monique en bij Jan Boffeld. En ik heb het onderwerp al voorbij horen komen in de kwarte deling voorafgaand aan dat we zijn begonnen. En ik onderzoek op welke manier Theologie een bijdrage kan leveren aan de toekomst van het vak levensbeschouwing op katholieke scholen in Nederland. En dit raakt zowel aan de schoolidentiteit en aan het vak levensbeschouwing zelf in hout en de basis van het vak. Naast onderzoeker ben ik docent filosofie en levensbeschouwing op het bedoelverzichtheden in Tilburg, een Havo-VBJ-school. En ben ik docent cello bij Vaktorium Podiumkunsten. En in mijn presentatie wil ik jullie graag een inkijkje geven. Ja, vrij mijn context in de praktijk van het levensbeschouwing onderwijs. En ik wil erbij belichten dat schoolleiders een belangrijke rol spelen bij het vormgeven van persoonsvorming in de schoolcultuur. En dat het vak levensbeschouwing daarbij een heel specifieke rol kan spelen. En dit betekent dat het vak niet als een bijvak afgedaan kan worden, maar dat het vraagt om een vak bekwaam en bevlogen docenten om de waarde van dit vak onbetaalbaar te maken. Dat was nog eens een presentatie met een uitroptek op het eind. En al is dit zo, zeg maar, het opwarmgrondje. Dan weet u met wie je allemaal te maken heeft. En dan geven we graag het woord harmoniek voor haar inleiding. Dank je wel, normaal. Van harte welkom allemaal. Goeie navond. En wat een bijzondere tijd leven we toch in. En stel je nou toch voor dat je jong bent in deze tijd. Ja, ik voel me natuurlijk ook nog heel erg jong, maar ik bedoel nu even echt jong. En dan ben je zo, zeg maar, tussen de 15 en 1520. Dat is meestal de groep die we jong noemen in onderzoeken. Zij noemen zichzelf nooit jongeren, trouwens. Dus let dan op als u iets wilt organiseren voor jongeren. Dat weten jullie als docent waarschijnlijk ook al lang. Dan haken zij alvast af, want zelfs zullen ze niet tot jongeren. Maar zijn ze gewoon unieke mensen. Ze zijn op zich al interessant om te onthouden. Maar stel, je bent jong nu tussen de 15 en 25. En nou ja, je zit op school bijvoorbeeld. En net voor je eindexamen zat je ongeveer. En of je bent net uitgevallen van school, omdat je eigenlijk helemaal niet past in het systeem, maar het school nu aanbiedt en het allemaal veel te precies gerecht is. En dat allerlei vakken in het hele bestand zitten, wat jij helemaal niet graag wil volgen. Al dat soort dingen is heel ingewikkeld. Dus er is ook grote uitvalmers onder de leeftijd die normaal met school gaat. Of je bent student, je bent net een beetje op kamers aan de wonen. En je bent lekker aan het studeren, een beetje aan het chillen met je vrienden. Gewoon zoals het leven is, en wat je vooral wilt is vrij zijn, onafhankelijk zijn en los van die ouders komen. En dan, ja, dan komt er een wereldwijd virus en wat los barst. Waardoor ineens, wat je niet ziet, maar waardoor ineens alles anders wordt. Dus je gaat niet meer naar school, niet meer naar de bibliotheek om te studeren. Je gaat niet meer met sporten, je gaat niet meer met je vrienden chillen. Dan mag alleen maar digitaals, krijg je ook nog een bekeuring. Soms wonen je ineens samen met je vrienden met je elkaar, anders niet meer mag zien. Dus dat gaat veel te hard bij ineens samen. Je hebt ineens geen baantje meer, geen bijbaantje meer. Of je hebt juist een bijbaantje, hoor ik net. Maar dan op een hele andere idee, dat je gewoon een school zou hebben gehad. Je doet helemaal geen eindexamen. Opeens is het een jaar afgelopen. Al die dingen gebeuren en dan begint het leven wat nu. Dan valt alles weg wat jouw zekerheid gaf. En we merken dan pas hoeveel dingen je nodig hebt om je zeker te voelen. En nog belangrijker, wat moet je doen als dat soort dingen die schijnzekerheid bieden ineens weg van. En dat is precies waarom wij tot het idee kwamen om dit web naar te organiseren. Want precies vorige week ook riep premier Rutte op jongeren met hem in gesprek te brengen. Hij wilde aan hun vragen hoe het zat. Nou, ik vond het echt een fantastisch idee. En ik denk dat het het allerbeste zou gaan. Af die jongeren ook genoeg geequipeerd zijn, nog bagager hebben en in hun kracht staan om dat ook echt te kunnen. En daar zijn een aantal dingen, er is een aantal dingen voor nodig. En het allermooiste gebeurt dat eigenlijk. Bijvoorbeeld in het vorige onderwijs bij het vakleven schoon. Maar dat zou je niet verbazen als u de titel heeft gezien. Wat is dan nodig om dat te doen? Want ga u zelf maar eens na. Het alles is wel veranderd. Alle contacten, we zeiden het net als je het constant naar een beeld schermt te kijken. Je hebt geen echt menselijk contact meer. Maar je valt ook stil omdat je je er bijna dreig te gaan vervelen. Omdat er zo weinig kan wat je anders deed. En ik denk dat dat de unieke kans is om ons te vervelen. En ik denk dat jonge mensen bij uitstek nu isoleren. Wat altijd de gedachte is geweest is je moet zo hoog mogelijke diplomas halen. Hoe verder hoe beter dan kan je een betere baan krijgen. Kun je ook beter gaan verdienen later. Dat is allemaal de sky is the limit. Hoe voller je CV is, hoe beter het is. Dus mensen gaan er vooral op uit om zo vol mogelijk te bouwen. Waardoor heel veel burn-out-klachten ontstaan, weet je wel. Er is veel depressie omdat het te hoog ligt dat je dat bijna toch nooit kunt halen. Er is veel eenzaamheid. Omdat al die virtuele vrienden toch niet zo vriendenblijker te zijn. En dat merk je nu ook. Nu dat allemaal weg valt is het nog veel heftiger geworden. Maar dan heb je nog duidelijker een richting nodig om te voelen. Wat vind je nou echt van belang? Wat zit er in jou? Wat is nou echt van waarde? En dat is heel erg ingewikkeld. En jongeren zouden heel goed in gesprek kunnen met de premier. Denk ik omdat zij bij uitstek de creativiteit hebben om oud te boksten denken. De leeftijdgroep zo rond mijn generatie wil graag weer dat het zo wordt als het was. Omdat kenden we dat we lekker weer rond kunnen reizen. Ja, dat zeg ik zelf ook als reis in de professie. Ik vond het heel leuk, die wereld over de reis. Met je gewoon weer lekker naar je werk kan rijden als je met z'n allen in de file kan gaan staan. Al die dingen ben je heel erg gewend te doen. Maar als we nu in stil komen te staan, wat blijkt dan echt kernachtig van waarde te zijn? Dan zie je dat de natuur opleeft. Dat er weer visserswemmen in de grachten bij Venetia. Dat de lucht weer zuiver is, dat de CO2 eindelijk onder de norm gedaald is. Dat er zelf wel moois gebeurt. Dat is geen toeval, mensen. Ik ben daarvan overtuigd dat de aarde een soort halt heeft geroppen. En dat het dat ons nu dient om daarover na te winken. Dat klinkt allemaal heel zweverig. Ik weet ook zeker dat heel veel jonge mensen nu denken, ja, nou, daar heb ik al niks aan het doen. Maar weer gewoon alles wat we gedacht hebben. Maar het belangrijkste blijkt toch dat het eigenlijk je uitdraagt. Om te gaan kijken waar sta je voor. Wie ben jij nou eigenlijk? Wie ben ik? En de kern van die vraag is eigenlijk de vraag die juist jonge mensen nu zich aanstellen zijn. Want die zijn midden in de identiteitsvorming bezig aan het zoeken naar wie ben ik nou eigenlijk. Wij denken altijd al een beetje te weten. En daar wisselen we nu ook weer heel erg in deze tijd. Ook wij worden wat wiebelag. Maar stevig, als je nog geen steviger wordt als gat. Dat je dat net aan het ontdekken bent in het leven, wie wil ik zijn? Wat zou ik willen borden? Wat zou ik willen doen in m'n leven? Met wie zou ik een relatie willen hebben in dit leven? Al die vragen stel je juist op dit moment wel alles in de wereld in een soort vaakje leidt. Omdat het volstrekt onduidelijk is hoe de toekomst eruit zal zien. En juist dan heb je wortels nodig om te kijken wie ben ik echt. Waar kan ik houd vast vinden? Ook als alles gewone wegleidt van. Dan heb je iets nodig wat jou houdt vastgeeft. Dan hoor je een steviger geworden op mensen daardoor. En dat doe je het beste door met elkaar daarover te hebben. Daar aan te schuren. En eigenlijk het beste in je groep leeftijdsgenoten. Zoals bijvoorbeeld in een klas in het voortgezet onderwijs. Of in een groep met studenten die dat als bijvak doen of whatever. Het gaat om dat je met elkaar daar aan schuurt. En dat je nadenkt wie ben ik, wie wil ik zijn. Wat zijn mijn unieke talenten? Want ieder mens is beniek. En als je iets leert nu. Weet je dat je als mens iets anders bent dan al het andere wat je dachten zijn. Van de concerten waar je heen wilde. De vakanties waar je naartoe zou gaan. Waar je nu alleen maar foutjes van over hebt. Dan wie ben je dan uiteindelijk zelf. En waar zit dan de kern van jou? En dat zou je erg graag naar boven willen krijgen. Dan raakt je daar geword op. Als je dat goed kunt. En daar kennis over hebt over hoe dat werkt. Dan kun je ook een attitude ontwikkelen. Een houding krijgen. Dat je denkt, wat ga ik in deze wereld doen? Want ik ben niet alleen op de wereld. We hebben wel een iPhone en een iPad. En ze zijn heel erg ikgericht. Want zo zijn ze ook heel erg opgevoed. Omdat we dachten dat dat de ultieme wens was. Dat iedereen autonome zou zijn en vrij. Maar het blijkt dat dat helemaal niet echt werkt. Want de mens is bij uitstek geen eiland. Dan moet die verbinding maken met die anderen. En dat leer je door met elkaar te kijken. Wat kan ik in de wereld doen? En wat kan jij aan de wereld doen? En wat kan ik voor jou doen? Waardoor de wereld er stil beter wordt. En dat wordt ons nu echt letterlijk iedere dag geleerd. Als je ziet waar we toegestaagd worden. En ik hoop dat jongeren die kans gaan grijpen. En dat we daar ook over gaan hebben met de jongeren. En dat is dan inderdaad in een plas. En het liest bij het vakleven beschouwen. Omdat dat daar uitstek voor geschikt is. En mocht je nou op een school werken. Waar dat vak er niet is. Doe het dan bij burgerschapsvorming. Doe het dan bij etiek. Bij filosofie eigenlijk maakt me nog niet eens per se. De naam van het vak uit. Maar zorg dat je jongere mensen leert wortelen. Dat ze leren aan het leven. En leren te groeien daarin. Nou, er zijn allerlei handvatten voor het. Handboek is al genoemd. We gaan dat straks nog een keer zien. Daar waren ze allerlei fundamenten. En ook allerlei werkvorming. Om dat met jonge mensen te doen. En ik zie Arnand al zoeken naar het plaatje. Die gaat hem misschien zo laten zien. En daar hebben diverse mensen aan meegewerkt. Oh, die nu meeluisteren. Dus dat is ontzettend leuk dat jullie er allemaal bij zijn. Het gaat niet om mij. Maar het gaat om het feit dat we met elkaar. Die jonge mensen die bordels willen geven. Zodat ze stevige mensen worden. Dat ze weerbaar zijn in deze tijd. Waarin dat zo ontzettend nodig is. En dat ze dan en voor de wereld kunnen zijn. En die mooier maken. Wij kunnen niet bedenken hoe zij dat moeten doen. Dat zullen ze zelf moeten doen. En daarom laat hun maar aan de zag. Ik ben benieuwd hoe dat dan precies gaat met persoonsvorming. En ik weet dat Juliette daar haar onderzoek naar doet. Vooral naar de theoretisch kant daarvan. Dus die gaat mij daarin aanvullen. En dat is heel fijn. Ik ben heel blij dat ze wel Juliette van Perine er vandaag zijn. Perine gaat aanvullen vanuit haar partijkouderscent. Maar ook zeker vanuit de teleurgie. En ik voel me erg gedragen dat dit soort collega's... ...en dat wij samen hier een stukje in kunnen doen. En ik denk dat dat een mooi verhoord is over hoe ik hoop... ...dat de jonge mensen ook gaat in de toekomst. Dat zij hun talenten vinden. En hun bordels zodat ze het aankunnen in je houten. Juliette, ik ben benieuwd naar jouw verhaal. Dank je Monique. Dank je wel. Arnaud, wel gaan we eerst de poll doen? Of gaan we... De poll kan, als het goed is zien we. Tenminste, nu. Iedereen moet ze daar op drukken. Ja, je kan dus klikken op welk antwoord je het meest aan toepassing vindt. Dus ik ben benieuwd. Het persoonst gaat over het begrip persoonsvorming. Waar hebben we het dan over? Kijk, het is altijd leuk dat er ook mensen heel eerlijk gewoon zeggen... ...dat ze niet beter uit overgaat. Dus dat is alvast mooi. Oh, dat wordt er steeds meer. Oh nee, dat wordt er toch iets meer te bouwen. Ja, oké, het verandert nog een beetje. 89 procent. Je hebt een duidelijk beeld, zegt 820 procent of 27. Af en toe lukt het weer dat nog een beetje heen en weer. 92 procent heeft gestemd. Oké, ze moeten eigenlijk nog even wachten. Ja, 94. Dan geloof ik dat ik wel metel me niet kan stemmen. Dus het honderd zal het niet worden, maar dat maakt het niet. Dan mensen die willen stemmen. Dan mag u 3, 2, 1, nu het kopje indrukken. Dan laat ik de resultaten zien, voordat je ze al niet ziet. Ja. Sherry Vult, kijk. Oké. Wat ziet u het? Kijk, ja mooi. Ja, ik was benieuwd van tevoren. Ik denk, ik weet het, wist ik ook niet precies. Wil er allemaal zouden zijn. Maar de meerderheid zegt inderdaad dat dat dacht ik wel. Ik heb wel een idee van de betekenis van dit begrip. 26 procent zegt ik heb een duidelijk beeld van het begrip. En 11 procent zegt dat ze eigenlijk niet weten waar het over gaat. Of dat het niet goed kunnen plaatsen. Ik hoop in elk geval dat wat ik nu zo ga vertellen dat dat wat bijdraagt aan begrip van de betekenis. Zal ik dan nu mijn schermdelen Arnoldt, kan dit dan weer weg of gaat het vanzelf weg? Gaat het vanzelf? Oké. De pold is weg dus jij kan je vanvelen. Ja, zijn jullie mijn presentatie? Ja. Als jullie mij ook vast goed is. Ik zie Arnoldt, maar jullie zien mij waarschijnlijk. Mijn focus is Arnoldt zien, hoor. Oh ja, ja. Nee, kijk. Ja. Goed. Ik wil wat meer theoretisch in dat begrip persoonsvorm in duiken vandaag. Ja, en je ziet al in de poel dat het best een lastig begrip is. Dus iedereen, de meeste mensen hebben natuurlijk wel een idee van, nou, het zou ongeveer wel daar over gaan. Maar er zijn natuurlijk heel veel verschillende beschrijving en definities van. Dus het is nog niet zo makkelijk om daar precies pad op te krijgen. Wat bedoelen we daar nou mee? Ik denk zelf, ja, iedereen heeft wel een soort eigen beeld. Maar als iedereen ook zijn eigen definitie heeft, dan is het ook wel heel lastig om te zeggen, want we gaan daar dan aan doen op de onderwijs. Dus het is ook wel een beetje, ja, een aantal punten aan te geven van, ik zeg, ja, volgens mij, zijn die heel belangrijk voor dat begrip persoonsvorming. En dat wil ik ook vandaag met jullie doen. Het SLO, de Stichting Leerplan ontwikkeling, die onderscheidt drie visies op persoonsvorming in het onderwijs. De eerste visie, die noemen zij personalisering, dat wil zeggen, ja, dan gaat het er vooral om de individuele talenten van leerlingen naar boven te halen. Je ziet dat bijvoorbeeld heel veel in schoolgid van bestrevene excelentie of we willen elke talent van alle leerlingen naar boven halen. Dat is persoonsvorming als personalisering. De tweede vorm is meer de pedagogische invooshoek. Daar gaat het vooral om de school als pedagogische leergemeenschap, waarbij de school meer is dan alleen maar het kwalificiteren van leerlingen van de arbeidsmarkt of van de rolopleiding, wat natuurlijk ook heel belangrijk is, maar waarbij de school daar bovenop of daarnaast ook een vrije ruimte zou moeten zijn voor leerlingen waarin zij zich kunnen ontwikkelen en zich kunnen verhouden tot de wereld en tot onderhand. En de derde visie op persoonsvorming in de school is meer psychologisch van de aard. Wil in de Vrijnigde Staten is dat een richting waar veel aandacht voor is. Daarbij gaat het vooral om allerlei positieve eigenschappen van leerlingen te stimuleren en daar aan te werken bijvoorbeeld optiemisme, veerkracht en doorzetting. Nou, in Nederland en ook in Duitsland is eigenlijk een hele lange traditie in die pedagogische visie op persoonsvorming en ik ben bij een onderzoek ook die kant op gegaan. En de vraag was dan in eerste instantie ja, wat is nou eigenlijk persoonsvorming en hoe zou je dat kunnen defineren? En daarbij heb ik gekozen voor aan de hand van onderhandelen van de ven Merle Morelle pedagogische invalshoek. De onderwijs filosofische invalshoek van Bista die natuurlijk heel bekend is in het onderwijs in onderwijswereld en de levensbeschouwelijk pedagogiek van Bert Robben. Nou, aan de hand daar heb ik eigenlijk naar gekeken dat wat interessant is wel is om te zien dat er best veel overeenkomsten zijn in de persoonsvorming te schrijven tussen de drie en daaruit heb ik een aantal bouwstenen gehaald en ik heb hier met jullie gaan spreken van hoe persoonsvorming in het onderwijswereld op de punt beschrijven, definieren. Nee, gebouwstenen heb ik, dus ik hoop dat dat er allemaal wordt binnen de tijd en anders laat ik misschien 1 minuut uit maar dat is wel vast wel ongeveerlijk. Goed, ja, waarom? Dus de eerste vraag is eigenlijk van waarom zou je eigenlijk iets willen met de persoonsvorming in het onderwijs? Nou, Gert Bista die zegt je zou leerlingen moeten opvoeden of moeten vormen richting die verwassenvrijheid zoals hij dat noemt en daarbij gaat verwassenheid niet zozeer over leeftijd maar gaat het hem meer om een verwassenvenier om in het leven te staan en daar bedoelt hij mee dat je vrijheid hebt maar dat je niet egocentrisch die vrijheid gebruikt en dat je die ook hebt uit om goed met anderen te kunnen samenleven. Van Darvend die zegt ja, het doel van die persoonlijke vorming van die persoonsvorming zou eigenlijk moeten zijn hoe kan ik een goed leven opbouwen een gelukkig leven, een gelukt leven zoals hij dat soms ook noemt en Bert Hoepen die legt meer de nadruk op de levensbeschouwelijke, spirituele kant hoe kunnen we leerlingen om ook oog te krijgen voor het geheim van het bestaan dus welke taal hebben we daarvoor nodig en hoe kunnen we ze ook in contact berekenheid voor langzaamheid ja, wat is dan persoonsvorming het gaat zowel over existentiele als over morele vorming en overal van daar ook die vraag teken gaat het over existentiele en morele vragen vragen dus waar geen pas klaar antwoord op is maar het gaat dus vooral om het stimuleren van die existentiele zoektocht die dus gaat over identiteit, over leven en dood en leiden en mens zijn en over die morele vragen dus wat is goed, wat is kwaad, hoe kan ik keuzes maken en ja, die twee vragen die zitten eigenlijk heel dicht bij elkaar of die horen bij elkaar of alle twee bij persoonsvorming het is een open proces dat wil dus zeggen dat het niet van tevoren vast ligt waar die persoonsvorming eruit rijdt dat de gewetensprijheid van leerlingen dus heel erg belangrijk is dus er zijn mensen die bij het woord vorming toch denken aan een soort vorm van indoctrinatie maar dat is in elk geval niet de bedoeling van persoonsvorming want dat gaat juist omdat zoekproces van die leerlingen en de leerling vormt zichzelf samen met anderen en samen met alle ervaringen die hij of zij opdoet in het leven een ander belangrijke bouwsteen of kenmerk is het gaat bij persoonsvorming om de hele persoon zegt ook wel eens hoofd, hart en handen wordt het ook wel eens genoemd met anderen worden om een brede vorming en daar worden van wat vaak gezegd het gaat in cognitieve vorming effectief en gedragsmatig en die drie aspecten die horen bij elkaar dus bijvoorbeeld je hebt met leerlingen een gesprek over hoe ze met elkaar kunnen omgaan op social media dan heb je, nou ja, het begrijpen van wat gebeurt er precies hoe werkt communicatie het effectieven, het kunnen inleven in hoe komen dingen bij anderen over het kunnen inleven in emoties van anderen maar ook van jezelf en het gedragsmatig is dan ja, hoe kan ik dan handelen en hoe kan ik het best ja, op social media, hoe kunnen we dan het beste met elkaar omgaan een heel belangrijk onderdeel van persoonsvorming is leerlingen te leren in de onderscheidingsvormoog te ontwikkelen de praktische wijsheid genoemd maar het gaat daarbij om, ja, hoe maken keuzes in de complexe samenleving waarbij in leven hoe kan ik omgaan met allerlei concrete alledaagse problemen, obstakels en vragen waar ik tegenaandacht nou, de context waarin dat nu in het hoort het onderwijs plaatsvindt is natuurlijk voor de meeste leerlingen een hele diverse context dus met leerlingen van allerlei verschillende achtergronden van hele juistelevens beschouwen cultureel, maar ook met allerlei verschillende politieke opvattingen dus die persoonsvorming die vindt plaats zowel door in het ontmoeten met anderen, maar ook natuurlijk heel belangrijk de confrontatie met anderen met onderwijs van hoe ga je dan met die confrontatie met al die verschillende ontmeningen en ook als je met mensen helemaal niet eens bent en wat kan dat betekenen voor jouw eigen ontwikkelingen dan gaat het dus vooral om die concrete vragen van het leven als je meer gaat vragen hoe kan je daar dan aan werken aan die persoonsvorming of hoe kan je er ruimte voor maken zeg ik eigenlijk niet meer dan zijn verhalen heel belangrijk en dat kan zowel een kleine verhalen gaan dus de verhalen van leerlingen zelf een persoonlijke levensverhalen die ze met elkaar delen maar ook hoe raakt dat een levensverhaal aan de grote levensverhalen uit religieuze tradities aan de bijbelverhalen of uit andere tradities en net wat Simonique net ook al zei dus die dialoog en die interactie met elkaar over die levensverhalen en over die morele vragen is heel erg belangrijk je ziet het ook vaak zoals op dit plaatje maar eigenlijk zouden we toch liever iets anders zien maar dat is wel een realiteit waar je natuurlijk rekening mee moet houden dat het voor leerlingen maar ook voor consenten heel moeilijk is, echt te luister om echt te dialogiseren maar dat is wel heel belangrijk namelijk met anderen te groeien in die persoonsvorming allerlei werkvormen die te maken met dialoog en interactie rondom die levensverhalen en morele vragen die dragen daar aan bij persoonvorming is natuurlijk niet iets alleen van het vaak levensbeschouwing dus het is eigenlijk een opdracht van de hele schoolgemeenschap en docenten, alle andere mensen die werken, de ouders ook natuurlijk maar het is wel zo dat bij het vaak levensbeschouwing of wij ook bij filosofie en ook wel bij de maatschappijvakken dat daar bewust echt ruimte voor gemaakt wordt en dat de leerlingen daar ook taal ontwikkelen om woorden te geven aan die morele en extentiële ontwikkeling dus in dat opzicht is het wel heel belangrijk dat daar plek voor is in het onderwijs en hoe zou dat dan kunnen, dus hoe zou je dat nou echt didactisch kunnen uitwerken, nou dan kom je vaak op de begrippen die hier staat dus hoe we noemen bijvoorbeeld verlangzaming en vista die heeft het over de pedagogische onderbreking maar daar gaat het eigenlijk steeds om hoe kun je diep leren stimuleren, dus hoe kun je voorkomen dat we eigenlijk alleen maar bezig zijn hoe haal ik zo snel mogelijk m'n leerdoelen, hoe zorg ik dat het hele boek uitkomt aan het eind van het jaar want er juist in dat leerproces ruimte is om dat open te breken en om als het kan en als het mogelijk is bij leerlingen ook echt diep te in te gaan aandacht is daarbij heel belangrijk dus hoe kun je leerlingen leren ook in een sfeer van aandacht te werken en het luisteren zowel van docenten als leerlingen is ook heel belangrijk hoe kun je nou echt luisteren naar de ander luisteren naar de verhalen hoe kan dat leiden tot verandering in jouw eigen proces in m'n eigen onderzoek ben ik vooral bezig met de contemplatieve didactiek en pedagogiek als m'n leer eigenlijk om die ruimte voor persoonsvorming open te breken ja, dat waren de bouwstenen eigenlijk van de persoonsvorming ik heb in een artikel ook nog wat uitgebreider beschreven en ook die definitie daarvan maar ik hoop in elk geval dat dat een soort kapstok in elk geval niet en ook een aantal misverstanden uit de weg ruimt nou, de eerste wat ik heel vaak hoor is ja, de soosvorm is dat niet de soort indoctribat nou, ik denk, zoals ik het nu beschreven heb dat dat niet zo is het andere is, ja, is het niet veel te hoog gegrepen of veel te idealistisch nou, ik denk zelf dat het juist ook gaat om die concrete levensvragen van jongeren en dat het daarmee veel concrete kan worden ik zal zo, dat filmpje ook een aantal leerlingen aan het woord laten ja, die ook hun eigen levensvragen daar ook wat over vertellen zodat je ook ziet, dat dat echt leert bij leerlingen en het andere misverstand ja, persoonsvorming gaat vanzelf nou, is het natuurlijk gedeelselijk wel waar dus ook als je geen levensverschouwing geeft, zullen leerlingen zichzelf ontwikkelen en hun persoon zal zich vormen maar ik denk zelf dat het ook een opdracht van de school is, een taak van de school is om daar ook een oefenruimte voor te bieden en om daar taal aan te geven dus ik denk dat het beeldstel vanzelf gaat maar dat je leerlingen wel heel erg kunt helpen als je daar tools voor biedt ruimte voor biedt bijvoorbeeld bij het verklevensbeschouwing nou, daar zal straks querrie nog wat meer over vertellen vanuit de situatie in de klas dat ik nu wil laten zien even als bruggetje ook naar de klas situatie zelf, is het toch om het verhaal wat opdracht is nog toe te lichten door wat leerlingen zelf aan het woord te laten het is een klein fragment uit documentaire Spiegeldromer misschien heb je een meld van spiegel om op de NPO gewoon terug te kijken is als je nog niet gezegd hebt echt een aanrader, het gaat over leerlingen in het praktijk over onderwijs en over hun vragen en ik wil daar een paar minuutjes van laten zien tenminste Arnold gaat dat doen als jij even jouw screen weghaalt jouw presentatie dan ga ik kijken of dit dan nu ook lukt en dan ziet het wel naar uit jongen, ik heb echt even haar moeten stijlen mijn kupje nou ja, godgene ziet u mij nu? ik zie jou oh echt? wat voor mama jij? die gewoon alles in hoe zoelig je dat dan heet dat is alles gewoon laat me komen op mijn rugstas als ik er zat van ben en ik ga in één kehuile of wat dan ook, dan gooi ik die tas gewoon weg dan gooi ik het weer opnieuw zo gaat het toch? ik weet niet wanneer heb je voor het laatst gehaald? lang geleden ik denk wel een half jaar ik denk een half jaar vertel eens hoe je leven er nu uitziet ja je hebt veel zorgen die je op je neemt je lijkt toch op een moeder want je doet veel zorgen voor mijn zusje ik heb mijn vader heel veel dus ja, het voelt echt als je er voor moet vechten dat alles goed lukt en als ik er niet zou zijn dan zou het niet gelukt zijn wat zou het niet gelukt zijn? dan zou mijn zusje het moeilijker hebben dan zou mijn vader het moeilijker hebben eerlijk gezegd ik denk misschien wel raar maar we zijn wel samen maar ik zie niet echt liefde van mijn ouders eigenlijk lijkt meer op goede vriend of goede kennis ik denk meegroede vroede vrienden maar ik zie niet heel erg veel liefdes en zo en ik denk oké, hoe moet ik het dan doen als ik laat een vriendin wil hebben of ja, dat wil ik eigenlijk nog wel maar ik denk zo van oké zo van dat ik het ook een beetje mijn ouders heb geleerd dat is wel ik eigenlijk maar helaas niet dat deze jongen niet interessant is maar gezien de tijd ik stuur er nog een link wat Juwiet ook zei ik stuur er nog een link naar de documentaire wat die me heen maakt Quidding ja, terste microfoon aan ja, ik mag jullie meenemen in een inkijkje in de praktijk van het voortstijds onderwijs de werkvloer zelf en de leerling en Juwiet heeft al wat gezegd over de onderdeel van de schoolcultuur en wat betreft met levensbeschouwing een bijzondere plaats in binnen het curriculum van de school of zou dat in kunnen nemen persoonsvorming is namelijk een onderdeel of zelfs een pijler van het vak zelf tegelijkertijd is het vak ingeweven in de schoolcultuur en ik zag net een chat voorbij komen over de onderscheidste filosofie en levensbeschouwing op school en dit is onder andere een groot onderscheid daarin het vakfilosofie is inderdaad een zeer anders dan het vaklevensbeschouwing juist bij het vaklevensbeschouwing worden leerlingen aangezet om na te denken over hun leven wie zij waren wie zij nu zijn en wie ze willen zijn en over alles wat daarbij komt kijken ten doorstelling verdriet, geluk geloof versuren, levensvisies met bijbehorende normen en waarden en juist op deze leeftijd willen ze deze zaken meer zelfstandig ontdekken of beleven loskomend van hun ouders of andere die veel invloed hebben gehad op nu toe en het proces van persoonsvorming is een circulair proces waarbij de docent leerling en medeleerling zichzelf vormen en vorming aan zich laten gebeuren zoals ik heb weergegeven in die circles er kunnen nog veel meer pijlen bij natuurlijk met allerlei ervaringen maar binnen de les is het aan de docent om hiervoor een veilig en duidelijk kader te scheppen en binnen deze ruimte kan het dan flink schuren kunnen er confrontaties plaatsvinden zodat er geleerd kan worden om de blik te verruimen en zeker ook te verrijken en ik merk dat het de term verrijnke bij leerlingen een opening geeft bij alle docent is dat zeker niet vanzelfsprekend om die blik te verruimen en eigenlijk ook niet altijd bij de docent en daarom is het ook daadwerkelijk een circulair proces de docent zou dan een veilige betrouwbare persoon moeten zijn aan wie ze zich kunnen spiegelen tegen wie ze zich kunnen afzetten met wie ze kunnen klangborden en de discussie kunnen opzoeken zonder dat daar de affecties bij zitten zoals bij familie of vrienden je staat dan als docent in die bijzondere spanning van nabij zijn en afstand je bent namelijk geen psycholoog of vertrouwenspersoon als docent en wat mij betreft gaat er door zijn levensbeschouwing een stukje op weg met die leerling waarbij de leerling bepaalt hoe dichtbij je mag komen in welke richting hij in zijn leven ook nog gaat de leerling moet dus geen replica van de docent worden of van de bijzijd van de docent maar hoe krijg je dit allemaal van elkaar met gemiddeld 30 tieners in een over het algemeen te klein klaslokaal en om er dan nog een step bovenop te doen op de 16 maart ging de school er dicht een ongekende tijd begon en het vaklevensbeschouwing waar de relatie en de verbinding met de leerling zo belangrijk zijn moest online via een schermpje gedaan worden onze school heeft ervoor gekozen om juist ook de zo genoemde softevakken Monique die haalt al een beetje aan de kernvakken en alles wat gewoon een beetje bijhangt de softevakken waaronder de levensbeschouwing juist volwaardig door te laten gaan in deze tijd dit zegt al heel veel over de waarde die onze school en dus ook onze schoolleider en schoolleiding hecht aan het ontwikkelen van die gehele persoon en de context van waaruit ik spreek is dan ook de kleurrijke school gemeenschapsgevoel en aandacht voor de persoon zijn heel belangrijk maximale solidariteit en minimale christelijke identiteit en ik heb de Victoria schaal even opgenomen in mijn powerpoint zodat je eens kunt kijken waar jullie school staat of waar je zelf staat als docent zodat je kunt verhouden dan op zicht van de context van waaruit ik spreek waarom is dan juist nu persoonsvorm zo belangrijk ook voor de leerlingen hoe vervelend zijn school soms ook vinden viel er een veilige ondergrond weg namelijk de gehele structuur van de dag en eigenlijk de enige zekerheid die een tienermaar kan hebben in zijn leven namelijk je moet elke dag naar school en als dit alleen dan niet uit evenwijk zou kunnen brengen dan kunnen daar nog onzekerheid, ziekte een rottige thuissituatie eenzaamheid en doen het allemaal maar opbij komen en ditzelfde geld eigenlijk ook voor de switch terug naar school twee uur niet aan staan als het nu alles gewend was gaat alles weer op de schop en we keren niet terug naar de oude vertrouwde situatie maar weer naar een nieuwe en de school is niet meer hetzelfde als voorheen er zijn veel verboden waaronder de verlang de nabijheid van vrienden en toch ook misschien zelfs wel de docenten en dit vraagt wederom om een aanpassing onze school heeft er naar druk voor gekozen om ook bij deze switch terug de softevakken en zeker het vaklevensbeschouwing met twee lessen per week doorgang te laten vinden en dus niet af te slanken naar één less per week of überhaupt niet aan te doen op deze manier wordt dan een plek voor verwerking gecreëerd en er is er een plek waar de leerlingen kunnen aandemhalen bij de gigantische toetsstrong die we ligt op een dagstrafak zo hebben we dat in ieder geval in onze sectie opgevat en we hebben school breed voor alle klas en alle niveaus een lessen serie ontwikkeld over mentale kracht over mentale veerkracht hoe kom je zo'n crisis te boven hoe ga je om met dingen die anders gaan zoals je geen bent bent of die anders gaan zoals je zou willen het online less geven leidt onmogelijk voor het vaklevensbeschouwing maar ik heb ervaren op stakels en in alle moeilijkheden ook een hele grote kansenbied en juist over die kansen wil ik een aantal praktijken die zijn noodzakelijke wijs beperkt omdat de tijd ook beperkt is mijn vvierklas is tegen mijn eigen verwachting in geweldig aan de slag gegaan met prachtige resultaten direct aan het begin zag ik mijn kans om iedere less met een inspiratie of een overdenking te openen dit zijn de leerlingen bij ons op school helemaal niet gewend maar ik bedacht mij dat iedereen individueel achter een scherm zou zitten en daarna zou hij niet of bijna groepstruk zijn om zoiets ton of saai te vinden de gelijke tijd kon het niet anders dan dat iedereen onder de indruk zou zijn van wat er in de wereld gebeurde er zou veel spelen in de harten van de leerling gedichte en betekenisvolle verhalen zoals jullie het noemen maar in het geval zijn dan perfecte manieren om die gevoelens te laten zijn en vooral niet te erkennen zonder iemand in verlegenheid te brengen of dat ik me ga bemoeien met dingen die mijn zaken niet zijn tot mijn verbazing luisterde iedereen aandachtig en sommige schreven zelfs mee die hadden in een webcam ook nog aangedaan en hierdoor ontstond een bepaalde sfeer een open sfeer waarin ik als docent mij zelf ook het kwetsbaar opstelde na het voorlezen gaf ik een korte toelichting of ik beelde een ervaring uit mijn eigen leven over wat ik net verteld had en hoe weet ik dan dat die leerling dan wel zo aandachtig achter een scherm zaten juist deze verhalen kwamen terug in een opwachte en verwerkte zij om haar eigen verhalen naast te leggen en ik viel van de ene verbazing in de andere een ander punt was de persoonlijk geschreven feedback ik heb in de deling vooraf gegaan aan dit webinar daar wat verschillende meningen over gehoord het is een gigantisch veel werk bij mij maakt de leerlingen de opdracht in de drive zodat ik er elke keer kon volgen ik las deze aandachtig en ik had de persoonlijke feedback in de zijde het kost de bakken met geld maar het verbleed gauwt waard de leerlingen openden zich en gedurende tijd van de online lessen zijn ze haalbaar gaan werken in plaats van de boel te laten versloven en ik kreeg zelfs mails van leerlingen met de vraag om feedback terwijl ze niet eens een cijfer zouden krijgen voor de opdracht die ze zouden moeten doen wat heeft dit nu met persoonsvorming te maken de leerlingen deelden op deze manier veel persoonlijke dingen in hun werk en wat ze normaal in de klas zou doen en dat was ik bij klasicaal les klas old school werkt dat ook al, maar zeker met online lessen omdat we die hadden ontwikkeld om echt individuale zwacht te gaan ofwel in groepjes in de hangout wat ze zelf moesten organiseren sprak dat ook hun eigen inzet aan en ik mocht hierbij getuigen zijn van hun stapjes van persoonlijke groei ik mocht ze daar in aanmoedigen en bemoedigen en de leerlingen openden zich blijkelijk omdat er een bepaalde anonymiteit in zat dat ik werk persoonlijk las via de drives ik merkte daarom ook dat er heel veel bij hen gebeurde en dat zij dus die groei doormaakt als de V4 docenten van onze sectie hebben we de opdrachten die we hebben aangeboden allemaal nieuw uitgedacht en uitgewerkt toegespitst op deze tijd en de online thuis situatie wat de een doel voor over niet de toetsen en de cijfers maar hoe helpen we de leerlingen en die sleutel ligt in de persoonlijke aandacht het gezienwoorden wat de jongen aanschrijkt de leerlingen hebben als nooit te voren al goed gewerkt en dat voor een vak dat vaak als vrije tijd wordt afgedaan door de leerlingen en soms ook door collega's en voor de switch naar half om half onderwijs zijn wij dan toch weer aan de collega's en toegegeven het was ook wel een beetje omhoekend maar wel aangemoedigd door juist de school de keuzes die de school maakt en door onze eigen sectie weer aan de slag gegaan met de nieuwe modulen en als deze net zo uitpakt als de online modulen dan is het goud waard zowel voor de leerlingen als voor de docent want het vormingsproces in het onderwijs gebeurt circular en nooit topdaan ja dankjewel nou ik heb een beetje meegelezen met de vragen en één vraag was en ik had al bedacht, daar begin ik van mee dat er gevraagd werd naar een voorbeeld van contemplative directiek en dat is de vraag voor Juliet en ik kan me voorstellen dat misschien maar ik heb er ook bij een verstand van maar dat de voorbeelden waar querien mee eind heeft om hier te passen ik vond het wel heel mooi om te keren dus ik geniet altijd van die voorbeelden wat de leerlingen schrijven dat is echt heel mooi materiaal denk ik dan, ook mooi onderzoeksmateriaal trouwens ja wat ik dus met mijn onderzoek ben ik met contemplative directiek ben ik aan het kijken hoe je lekso divina dus de methode van lekso divina kan vertalen naar de onderwijs praktijk en dat zou een didactisch voorbeeld kunnen zijn van hoe kun je nou met een korte tekst levensbeschoudelijke tekst, in dit geval parable hoe kun je die gebruiken of hoe kan die tekst zorgen dat de leerlingen zich openen voor die persoonsvorming en wat gebeurt er dan met leerlingen als zijn volgens een bepaalde stappen in die tekst duiken dat zou een voorbeeld kunnen zijn van contemplative didactiek en er zijn ook voorbeelden van hoe je bijvoorbeeld op een contemplative manier kunst kunt kijken of naar films kunt rijken ik hoop dat dat genoeg idee geeft van waar dat dan om gaat van Stan was het geloof ik heb je vragen ja van Stan dat is in ieder geval al een concreet idee dat lekso divina daar krijg je wel een beeld bij bof je dan, want dat werd ook een aangevraagd van om het vak dan te differentieren want je bof natuurlijk of is dat de vooroordeel dat je in de bovenbouw zit en op een H4VWO of maakt dat eigenlijk niks uit is het vak makkelijk te differentieren na de en zeker ook in deze tijden voor bovenbouw onderbouwen en allerlei verschillende school types bij Jonsen school is het vak zowel vanaf H4VW 1 ja we hebben geen andere onwijs vorm van H4VW van H4V1 tot en met de voor-examen-klas georganiseerd en met uitzondering van de derde klas om het vakkenpakket wat te verlichten en we hebben met de section heel duidelijk vakplan opgesteld waarin we de leerlingen een reis laten maken van in de eerste klas als zij op de middelbaas volkomen van wie ben je eigenlijk tegen de wereld aan 2e klas komen de religies aanbod hoe zit dat vanuit de religies hoe duidelijk die de werkelijkheid en vanuit de 4e klas ga je naar de etik en ga je naar wat zijn religies eigenlijk en hoe verstaakt daar tegenover wonderen, wat zijn wonderen wat is het leven en dat soort zaken en in de 5e klas ga je naar persoonlijk leiderschap en dat is daar komen alle aspecten eigenlijk wel weer terug die je kunt vinden en wat ik al een heel groot voordeel vind, maar daar is heel veel discussie over, dat begrijp ik ook is dat bij ons op school het vak geen eindexamenvak is en het vak er dus ook niet meegerekend wordt als eindexame cijfer het geldt wel het daalt wel mee voor de overgang en persoonlijk vind ik dat de truc om de leerlingen dus zo te motiveren wat zij begrijpen dat zij als persoon verrijkt worden als je dat voor elkaar kunt krijgen dan heb je dus een kans dat leerlingen op deze meneer zoals ik net heb gedeeld gaat werken en ik heb er verschillende keren meegemaakt natuurlijk zijn er altijd leerlingen die kent iedereen die de kentjes ervan aflopen of die gewoon echt niks doen maar die geldt dan vaak ook bij de andere vakken of niks wordt dus ik denk ja, het is heel lastig om daar in het algemeen iets over te zeggen het hangt heel erg af van je seksie wat voor seksie heb je geen bevlogen seksie die ervoor gaat om echt te zoeken hoe kan ik in de eerste klas hoe kan ik in de tweede kasteel leerlingen bereiken en helpen om zijn leven vorm te geven wat hebben we daar vernoorlijk in de klas en hoe zorgen we dat alle aspecten van het vak levensbeschouwing aan bot komen en dan kun je heel veel bereiken in differentiatie tussen onderbouw en bovenbouw ik merk bijvoorbeeld in de bovenbouw is het heel lastig om leerlingen aan het delen te krijgen de persoonlijke ervaringen te delen eerst de klas gaat het vrij makkelijk die leerlingen die delen van alles wat er gebeurt dat de hond dood is dat ik kan doen wat voor alles aan de hand is in de bovenbouw zie je ze eerst vaker zitten als kijken wat er gebeurt ik ga me niet open trekken en ik zit me tijd wel aan totdat ze begrijpen dat het over die tijd vragen beantwoord die leven in een hart die ze eigenlijk nooit uit zullen spreken misschien aanvullen het nog van of jouw handeltje vak is geen bij jullie op school geen eindexamenvak maar het telt wel mee met de overhang hoe zwaar telt het dan mee is dat dan een pas of een no pas het telt mee uiteindelijk als je een tekort hebt voor het vak levensbeschouwing dan telt het mee als een hart tekort en je hebt ook nog een tekort voor Frans en daarna nog een tekort voor levensbeschouwing dan blijft je zitten als een drieke tekort de normschouwing dus het telt echt mee als een tekort bij ieder ander vak een beetje tussen de reels door van een paar vragen er werd een verschil gemaakt tussen burgerschaps, lessen en maatschappijlen en levensbeschouwing dan kun je meer als godsingslevensbeschouwing of kun je een beetje minder afstegen we zijn heel veel vragen in een keer wat ik zelf interessant was dus ga ik nog een vraag bij die vraag ik over de psychosofie dat is natuurlijk veel feitelijker vak met veel gewoon de gedachte gangen die je gewoon moet kunnen volgen die je moet kunnen reproduceren en toepassen logica dingen enzovoort bij maatschappijlen gaat het ook geluk dat je leert hoe je in Nederland een goed burger zou kunnen zijn, wat de wet is hoe de politiek in elkaar zit hoe het woord in Nederland en daar gaat voor zover ik ingelezen ben in het vak burgerschap en gaat het daar ook groot een deel over van hoe doen wij het hier in Nederland wat keuren wij goed wat keuren wij af normen en waarden, waarden en normen gehoord over die volgorde daar is ook nogal discussie over onder deze ingene aanvangers maar ik denk kijk je kunt burgerschap zo subcutief en persoonlijk maken als je wil maar het gaat daar voornamelijk over hoe beweeg jij je als een burger in de Nederlandse samenleving het vak levensbeschouwing zou ik persoonlijk wil het vak levensbeschouwing persoonlijk veel meer innerlijk begrijpen en ook persoonlijk, hoe wel je dat in de klas zit het gaat om een ontplooiing een soort van zelf ontplooiing van de persoon van wat er in het hart is en daar zit meteen ook die strijd en die spanning want wat heb jij als docent met het hart van die leerling te maken en wat hebben die klasgenoten met het hart van die leerling te maken met de leerling in de klas bij het vak levensbeschouwing die wordt uitgedaakt om over zijn leven na te denken om daar een standpunt in te nemen en ook bijvoorbeeld over levensbeschouwingen, fysies om daar iets van te vinden zich daardoor te verhouden en dat maakt het meteen dat het vanuit het hart en ook vanuit de achtergrond van de leerling is Ik ben zelf ook docentphilosofie en ik weet wat het is over het eindexamen in elkaar zit en wat er allemaal metbij moet kijken maar ik heb dat ook even ter loops erbij gehaald dus ik ga er niet uitgebreid over in, omdat er nog veel meer vragen zijn die juist specifiek van het vaklevensbeschouwing gaan Sorry, als ik je te kort heb gedaan maar ik voel aan wat je begrijpt Ik voel aan wat je begrijpt dat is mooi querien ik wil er ook nog even ik ben ontzettend trans op jullie allebei wat jullie daar voor aandragen en dat roept discussie op dus daar is het ook om begonnen wat ik wel belangrijk blijk vinden en daarom dacht ik wil ook nog even wat zeggen terwijl jullie er veel meer van al weten dat de kern blijft dat we het zo belangrijk vinden dat die jonge mensen het gaan redden in het leven en dat ze gelukkig worden, die is het ook nog en ook de wereld is te gelukkig aan maken en het maakt wat mij betreft erbij niet uit of je dat met jonge kinderen doet of met kinderen op het PMBO of het partijkonderwijs of studenten die in drie studies tegelijk studeren allemaal worden we nu gedwongen om na te denken hoe blij ik staande nu en dat is de beweging die we zo belangrijk moeten vinden waar ruimte voor moet komen en dat moet oud op de bok zijn en dat heeft niets meer met PTA's en met cijfers en met dingen te maken het gaat ook wat zij aan het doen in het onderwijs als wij de jonge mensen bij ons krijgen of nu even niet kunnen vinden dan zie je dat het er ook over gaat hoe ga je nu merken om als je in die Albert Heijn of de Liddel of whatever loopt met je kind en hoe je wel of niet je gedraagt en of je daar over nadenkt of niet gewoon wat je aan voorbeelden geeft dat is ook wat je op school met ze wil bespreken dat geeft ruimte maar dat gaat door alle vakken heen los omdat het heel belangrijk is dat het vaklevershouden die ruimte krijgt is nog belangrijker maar het gaat ergens over wij staan als schoolers voor waar willen die mensen vormen tot echte personen die zelfstandig subject willen zijn zoals Bista zo mooi zegt en die de wereld in kunnen en ze kunnen verbinden aan anderen en dat moet nu gaan gebeuren en dat kunnen zij ook heel goed zelfstandig als ze maar getrickerd worden om daar horen voor te vinden om dat te kunnen en dat kunnen natuurlijk niet iedere jongere de diversiteit in aanbrengen maar tegelijkertijd gaat het wel in de kern van doe jij er toe met wie jij bent met de kwaliteiten die jij hebt dat is nog veel belangrijker dan kun jij wel dat papierje halen want dat is al lang uitvergoot mis gegaan het eerste wat ze op de basischolen zeiden oh jee hoe moet ik daar met al onze sito toetsen of het weer in volgsysteem dat is nou het enige waar we eigenlijk hebben niet over hoe we in te zitten maar dat die van die kinderen gehouden wordt en dat ze vanuit hun talenten worden dat zouden we volgens mij moeten doen in alle lagen van het onderwijs en dat is de slag te slaan en volgens mij is deze situatie de uitdaging om dat te gaan doen