 Hoogstuk 19 van de Leo van Vlaanderen. Dit is een Lippifox-opname. Alle Lippifox-opnamen behoort het publieke domein. Voor meer informatie, om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar lippifox.org. Opname door Anna Simon. De Leo van Vlaanderen. Doe Hendrik Conschans. Met zweet en stof was hij bedekt. Hij nadert de wapenzaal waar ze allen zijn vergaderd. Knield voor de vorste teneer en maakt hem kont wat krijgt gevaar hun toesneld in die stond. De vorste reist op. Hij slaat zijn blik in het rond en roept terwijl de woed hem nog doet sidderen. Te wapen voor het land. Voor God te wapen, ridderen. Johan Alfrit de Laat. Na de schrikkelijke nacht, in de welke het bloed der Fransen zo overvloedig werd vergoten, kwamen de Chattillon, Jan van Gistel en de weinige anderen die de dood ontvlucht waren binnen de muren van Kortrijk. In deze stad was nog een talrijke bezetting welke op het sterke kasteel in veiligheid kon verblijven. Het was die plaats waarop de Fransen het meest betrouwen om haar onverwinnelijk het vestting werken. De Chattillon was wanhopig over zijn nederlaag. Een stomme razernij deed zijn boezem in vraaklust blaken. Hij trok nog enige vaandels soldiniers uit andere steden om Kortrijk tegen alle aanval te versterken en gaf er het op bevel van aan de kastelijn van Lens, een Bastard Vlaming. In allerhaast bezocht hij insgelijkste overige grenssteden en voorzacht dezelfde met de nog overblijvende benden uit Picardie. Heraf het bevel van Rijstel aan de kastelier Pierre Flotte vertrok naar Frankrijk en kwam de Parijs bij het Hof van de Koning, die de nederlaag zijn er krijgsknecht en er iets had vernomen. Philippe Lebel ontving de landfoot van Vlaanderen met toren en verweed hem dat zijn dwingende beheersing de oorzaak van al deze onheilen was. Wel licht zou de Chattillon voor altijd in ongunst vervallen zijn, maar de koningin Johanna, die de Vlamingen niet leiden kon en zich in dezelfde verdorging had verheugd, wist haar oom de Chattillon zowel te verschonen dat Philippe zich eindelijk meer tot dankzegging dan tot verwijt verplicht achte. Dit zo beleidzijnde keerde de Franse vorst zijn mismoed tegen de Vlamingen en zwoer dat hij zich over hen ten volle vreke wilde. Reeds was er een leger van 20.000 man bij Parijs vergaderd om het Koninkrijk Mallorca uit de handen der ongelovigend te gaan verlossen. Dit waren de benden waarvan de bijeenroeping door oprecht van betune aan de Vlaamse heren was kenbaar gemaakt. Met dit leger zou men tegen Vlaanderen ten krijg hebben kunnen trekken, maar Philippe wilde geen Nederlaagwagen. Hij besloot de vraag nog enige tijd uit te stellen om meer mannen te velden te kunnen brengen. Meteen werd er door buitengewone boden een roep door heel Frankrijk gezonden. Het werd de baan der heren des Rijks kon gedaan dat de Vlamingen 7.000 Fransen vermoord hadden en dat de vorst zijn leenmannen zo spoedig mogelijk met hun laten te Parijs riep om die hoon te gaan verreken. In die tijden waren de wapendaden en de oorlog de enigste bezigheden der edelieden. Ze verheugden zich zodra er ergens te strijden was. Het is dus niet te verwonderen dat zij op die roep antwoorden. Uit alle gedeelte van het Wijde Frankrijk kwamen de leenheren met hun gewapende laten toegelopen en in weinige dagen bevond het Franse leger zich boven de 50.000 man sterk. Beneefste leeuw van Vlaanderen en Chatevalois was Robert Arctwa, een naar moedigste krijgsoverstand van Europa. Boven deze twee eerste ridders bezat hij nog die ondervinding en ervarenheid welke hij uit zijn talrijke tochten geput had. Nooit was het Harnas acht volle dagen wat zijn lichaam geweest en zijn haren waren onder de helm vergrijsd. De onverbiddelijke haat welke hij tegen de Vlamingen droeg omdat zijn enige zoon door hen te vuurne verslagen was. Daar heeft de koningin Johanna aan om hem tot scene schookbevelhebber des legers te doen benoemen. Dit was haar niet moeilijk, want niemand kwam dit eervol aan meer toe dan Robert Arctwa. Gebrek aan geld en de dagelijkse aankomst daar leenheren uit verre heerlijkheden hielden deze macht nog enige tijd in Frankrijk. De al te grote drift welke de Fransen gewoonlijk in hun tochten gebruikten, was hun menigmaal verdervelijk geweest. Zo had het in hun en kosten geleerd dat de voorzichtigheid ook een macht is. Derhalve wilden zij zich ditmaal van alles voorzien en met meer beleid te werk gaan. De boze koningin van Navarra ontboot Robert Arctwa bij haar en dreef hem aan om alle verreedheden in Vlaanderen te plegen. Onder andere gebootte hem dat men de borsten van al de Vlaamse zeugen afsnijden en al haar biggen met het zwaar doorspeeten zou. En dat men de honden van Vlaanderen zou dood slaan. De honden van Vlaanderen waren de dappere mannen die met het staal in de vuist voor het vaderland strijden zouden. Deze schandelijke woorden door een koningin, door een vrouw gesproken, zijn ten bewijze haar vreetheid in de chronieke bewaard. Gedurende dit uitstel versterkten zich de Vlaamingen grotelijks. Meneer van Borlud had de Gentenaar een tegen de bezetting hun stad toen opstaan en dreefde Fransen uit Gent. 700 er zelf bleven in dit oproer dood. Oudenaarden en meer andere gemeenten maakten zich insgelijks vrij. In dier voegen dat er geen vijanden meer overbleven dan in de sterke steden waar de gevluchten Fransen tezaam gelopen waren. Willen van Gullik, de priester, kwam met een goede bende boogschutters uit Duitsland in bruggen. Zodra men in Jan van Rennesen zich met 400 zeelanders bij hem vervoegd had, vertrokken zij beiden met een volk en een goedgetal vrijwilligers naar Kassel om de Franse bezetting te bespringen en te verjagen. Die stad was ongemeen sterk gemaakt en kon niet gemakkelijk gewonnen worden. Willen van Gullik had op de medewerking der burgers gereken, maar deze werd er zowel door de Fransen bewaakt dat ze zich niet doorste roeren. Dit verplichte meneer Willem een regelmatige beleging aan te vangen. Het duurde vrij lang, eer hij zich de nodige werktuigen op bezorgd. Jonge Quide was in de voornaamste steden van West-Vlaanderen met pleide toejagingen ontvangen geweest. Zijn tegenwoordigheid had er vele moed gegeven en tot de verdediging des Vaderlands aangepoord. Op dezelfde wijs had Adolf van Nieuwland de mindere vlekken bezocht om het volk te wapen te roepen. In Kortrijk lagen beide 3000 Fransen onder het bevel van de kastelijn van Lens. In steden van zich door goede behandelingen bij de burgerij leidelijk te maken, begingen deze bij ingeraagde krijgsknechten alle soorten van gewelddadigheden. Maar dit verveelde de Kortrijkers spoedig. Door het voorbeeld daar andere steden aangemoedigd, stonden zij tegelijk tegen de Fransen op en versloeg er meer dan de helft. De overigen vloodden in aller eil op het kasteel en versterkten zich tegen de aanval des volks. Om zich te verreken schotend zijn met vlammende pijlen op de stad en staken de schoonste gebouwen in brand. Al de huizen rondom de markt en het Begijnhof werden door het vuur tot de grond vernieuwd. De Kortrijkers belegerden het kasteel met veel moed en onversaagdheid. Echter was het hun niet mogelijk de Fransen zonder andere hulp te verjagen. Met het droever vooruitzicht van hun stad weldraag gants te zien afbranden, zonden zij een boden naar bruggen om in Ikwiede dringend om bijstand te smeken. De boden kwam op 5 juli 1302 bij Ikwiede en gaf hem de beklaagelijke toestand der goede stad Kortrijk te kennen. Hem in de naam der burgers alle hulp en onderdanigheid belovende. De jonge graaf werd bij dit verhaal diep getroffen en besloot zich zonder beiden naar de ongeluk gestatten begeven. Mids Willem van Gullik al de krijgsknechten naar kastel gevoerd had, wist Ikwiede geen ander middel dan de ambachten van bruggen op te roepen. Hij deed onmiddellijk al de dekens in de opperzaal van het Prinsenhof ontbieden en ging zelf met de reders die zich reeds bij hem vervoegd hadden der waarts. Een uur hierna waren de geroepen dekens tegen het tal van 30 in het aangewezen vertrek vergaderd. Ze stonden met ontdekt hoofd aan het einde der zaal en wachten stilzwijgend op het geen met hun ging zeggen. De konink en breidel, als zijnde de hoofden der twee voornaamste ambachten, bevonden zich vooraan. Men Ikwiede zat in een rijke leunstoel tegen de wand van het oppergedeelte der zaal. Rondom hem stonden de heren Jan van Lichtervelde en de heer Van Heine, beiden Beers van Vlaanderen. De heer van Gavere, wiens vader door de Fransen voor Veerne was vermoord. De heer van Bornem, Tempelriddig, de heer Roprecht van Leeuwengem, Boudewijn van Ravenschoot, Ivo van Bellegem, Hendrik, Heer van Lounijn, Luxemburgig, Goswijn van Goed, Zunhove en Jan van Kuik, Brabanders, Pieter en Lodewijk van Lichtervelde, Pieter en Lodewijk Goedhaals van Gent en Hendrik van Petershem. Adolf van Nieuwland bevond zich aan de Richterzijde van de Jongen Graaf en sprak gemeenzaam met hem. In het midden van de afstand, die tussen de dekens en de ridders was, stond de boden van Kortrijk. Zodra iedereen op zijn behoorlijke plaats was, bevalk Wiede de boden dat hij zijn boodschap voor de dekens zou herhalen. Hij gehoorzaamde aan dit gebot en zegt de. Mijne heren, de goede Liede van Kortrijk, doen u door mij kennen dat zij de Fransen uit hun stad verjaagd hebben en dat er vijfhondend derzelfde zijn doodgeslagen. Maar nu bevindt de stad zich in de grootste nood. De verrader van Lens heeft zich op het kasteel begeven. Hij schiet dagelijks met vlammende pijlen op de huizen en reed ze het rijkste gedeelte der stad in asgelegd. Meneer Arnold van Oudenaarde is de Kortrijkers de bijstand komen geven. Toch hun vijanden zijn tuttelrijk. In die aakelige toestand binnenzijde hier Wiede, in het bijzonder, en een vrienden van Brugge in het algemeen, om hulp, hopende dat zij geen dag langer zullen wachten om hun benoude broeders te gaan verlossen. Dit is hetgeen de goede Liede van Kortrijk u doen zeggen. Gij hebt het gehoord dekens, sprak Wiede. Eén onze beste steden is in gevaar van gans vernieuw te worden. Ik geloof niet dat de roep uwere broederen van Kortrijk vruchteloos zijn zal. Het is ook die twijfel niet die mij dus doet spreken, maar de zaak eist spoed. Uw medewerker u alleen kan hen uit uw benauldheid redden. Terhalve verzoek ik u in allerhaast uw ambachtend te wapen te roepen. Hoeveel tijds hebt gij nodig om uw benden voor de tocht te bereiden? De deken daar wevers antwoorden. Deze naamiddag, door luchtgeheer, zullen 4.000 gewapende wolwekkers op de vrijdagmarkt staan. Waar gij het beveelt zal ik ze voeren. En gij, meester Breidel, zult gij er u ook bevinden? Breidel kwam met trotsenmoed vooruit en antwoorden. Edelig raaf, u die naar Breidel zal u niet minder dan 8.000 gezellen leveren. De grootste verwondering deed zich onder de ridders op. 8.000, riepen zij tegelijk. Ja, ja, mijn heren, hernam de deken daar benauws. 8.000 of meer. Al de ambachten van buggen, behalve de wevers, hebben mij tot hun aanleider verkozen. En god weet hoe ik die hulp zal herkennen. Deze middagreed, in die u edelen het beveelt, zal de vrijdagmarkt met uw trouwe bruggelingen overdekt zijn. En ik mag zeggen dat u edelen aan mijn beenhouwers 1000 leeuwen in zijn leger heeft. Want er zijn geen mannen meer gelijk de massacliers. Hoe eeg, hoe liever, edelen heeg, onze bijlen beginnen te roesten. Meester Breidel spakt wieden. Gij zet een dappere en waarde onderdaamijens vaders. Het land waar zulke mannen geboren worden, kan niet lang in slavernij blijven. Ik dank u om uw goedwilligheid. Een vriendelijke glimlach der omstaande ridders, betoonde hoe aangenaam hun de woorden van Breidel geweest waren. De deken keer terugte ze zijn makkers, en zuist ze in het oor van de konink. Ik bid u meestig, belg u niet, omdat ik dit aan m'n ikwiede gezegd heb. Gij zijt en blijft mijn overste, want zonder uw raad, zou ik niet veelgoeds uitrichten. Mijn reden heeft u immers niet verstoord. De deken der wevers drukte de hand van Breidel, ten deken van vriendschap en toestemming. Meneer de Konink, voegkwiede, hebt gij mijn verzoek aan de ambacht en kembaar gemaakt? Zullen mij de nodige gelden bezorgd worden? De ambachten van burgen, was het antwoord, stellen al hun middelen ter uur beschikking, edelen heeg. Het geliefen u enige dinaren met een geschreven bevel naar het pand te zenden. Er zullen hem zoveel marken zilvers als het u edelen zal believen, worden afgeleverd. Zij binnen u, dat gij hen niet spaart. De vrijheid kan hun niet te duur staan. Op het oogomlik dat kwiede de dienstwilligheid der bruggelingen door dankbare woorden wilde erkennen, ging de deur door zaal open, en al de ogen stuurden zich met verbaasdheid op een monnik, die stoutelijk, zonder geroepen te zijn, in de zaal kwam, en tot beide dekens naderde. Een kolder van zwaarbruin laken was hem met een koord om het middel gebonden. Een zwarte kap hing over zijn hoofd en verborgs zijn gelaatstrekken in zulke voegen, dat men hem niet herkennen kon. Hij scheen zeer oud, want zijn rug was gebogen, en een lange baard hing op zijn borst. Met een vluchtig oog bezag hij beurtelings al de ridders, en donk met stouten blik tot in de grond hunner harten. Dit was tenminste hetgeen hij zichtbaar pogte te doen. Adolf van Nieuwland herkende in hem dezelfde monnik welke hem de brief van Robert van Betuun had gebracht, en meende hem met luiderstem tegoeten. Maar de bewegingen van de monnik werden zo zondeling dat de woorden op de lippen van de jonge ridder vergingen. Al de bijzijnde personen werden door toren vervoerd. Het stouten onderzoek dat de onbekende op hen gericht had, was een hoon die zij niet gewilliglijk verdogen. Echter gaven zij die gramschap niet te kennen, ziender dat de draadsel zich ging oplossen. De monnik, zijn navarsing geëindigdhebende, ontkloopte de koord van zijn lenden, wierp zijn koldig en zijn baard op de grond, en bleef te midden der zaal staan. Hij hief het hoofd op, en vertoonde zich als een man van beide dertig jaar met een zwierige en trotsen gestalte. De ridders bezien de, alsof hij vragen wilde. Wel nu, herkent hij mij. Maar de omstaanders antwoorden niet ras genoeg na zijn begeerte, dan riep hij. Mijn heren, het schijnt u edelen vreemd een voss onder die kolder te vinden. Het is even wel twee jaar lang dat ik er onder woon. Welkom, welkom onze duurbare vriend Diederik, riep de edelen tegelijk. We dachten dat hij lang doodwaard. Dan mocht hij goddanken dat ik varezen ben, hernam Diederik de voss. Maar nee, ik was niet dood. Onze gevangen broeders en meneer van Nieuwland kunnen dit getuigen. Ik heb ze allen getroost, want als een reis in de priester mocht ik bij de gevangenen gaan. De heer vergeven mij het latijn dat ik gesproken heb. Ja ja, mijn heren, lach niet. Ik heb latijn gesproken. Ik breng tijdingen van al onze ongelukkige landgenoten voor hun bloedverwanten of vrienden. Enige de ridders wilden hem over het lot de gevangenen onder vragen, maar hij weerde dit af en ging voort. Om gods wil, vraag mij nu niet over dit punt. Ik heb u gewichtiger zaken te verhalen. Luistert en beef niet, want als scherzend breng ik u een dovig nieuws. Gij hebt het juk afgeschut, en nu zeid jij vrijgevochten. Ik betreur dat ik het feest niet heb mogen bijwonen. Eer zei u, edele ridders en goede burgers, dat jij het vaderland verlost hebt. Ook verzeker ik u, dat indien de Vlamingen binnen vijftien dagen geen nieuwe boeie hebben, al de duivelen der held niet bekwaam zullen zijn om in de vrijheid nog te onderroven. Maar, daaraan twijfel ik sterk. Verklaar u dan, meneer Dirk, grib kwieten. Verklaar uw voorgevoel, en maak ons niet bevreesd door onverstaanbare woorden. Wel aan. Ik zeg u dat er voor de stad Rijsel twee en zestig duizend Fransen gelegerd zijn. Twee en zestig duizend, herhaalden de ridders, al kan er met benoudheid bezienden. Twee en zestig duizend, herhaalde Breidel, terwijl hij zijn handen met pleidschap in Alcandor vreef. Oh, God, wat schone kudde. De koning liet het hoofd veroverhellen, en zonk in diepe bedenking. Dit was altijd het eerste dat de vernuftige deken daar wevers in de uiterste omstandigheden deed. Dan bereken hij spoediglijk het gevaar en de middelen om het af te wearen. Ik verzeker u, mijn heren, hernaam Dirk de Vos, dat er meer dan 32.000 ruiters en wel zoveel voetknechten zijn. Zij roven en verkrachten alsof zij daardoor de hemel verdienen moesten. Zij had jij wel zeker van die kwaarde tijding? Verquiede met angst. Heeft de genen die u dit gezegd heeft, u niet bedrogen, meneer Dirk. Nee, nee, edelijk wiede. Ik heb het me bij een ogen gezien, en heb gisteravond in de tent van het Seneschalk Robert Dartwa gegeten. Hij heeft op zijn eer voor mij gezwoord dat de laatste vlaming door zijn handstal sterven. Ziet nu wat hij doen kunt, wat mij betreft. Ik ga ten spoedigste een harnas aandoen, en al waren het dat ik alleen tegen die 62.000 vervloekte Fransen moest vechten, zou ik geen voet achteruit gaan. Ik wilde slavernij van Vlaanderen niet meer zien. Jan Breidel kon zich geen ogenblik stil houden. Hij verplaatste gedurig zijn voeten en bewoogte armen met onrust. Indien hij had mogen spreken, maar de eerbied voor de bijzijnde heren weerhield hem. Quide en de andere edelen bezagen ook al met radeloze droefheid. 32.000 welgeoefende ruiters. Dit scheen hun te veel om weerstand te kunnen bieden. In het Vlaamse leegig waren slechts de 500 naamse ruiters die Quide met zich gebracht had, wat vermog dit klein getal tegen de schrikkelijke hoop der vijanden. Wat zullen we doen, voor Quide? Hoe zullen wij het vaderland toch redden? Enige waren van gevoel zich in de stadbruggen op te sluiten, totdat het Frans leegig uit gebrek aan levensmiddelen zou vertrekken. Anderen wedig wilden recht tegen de vijand optrekken en hem dus nachts overvallen. Nog meer middelen werden naar voorgesteld, toch de meesten werden al schadelijk verworpen en de anderen waren onuitvoerbaar. De Konink stond nog met gebogen hoofd te denken. Hij luisterde wel op hetgene gezegd werd, maar dit belette hem niet in zijn overwegingen voor te gaan. Eindelijk volg Quide hem welke middelen hij in zulke doefentoestand kon aanwijzen. Edelen Heer, antwoorde de Konink, het hoofdoprichtende. In die ik bevelhebber was, zou ik me op de volgende wijze gedragen. In allerhaast zou ik met de ambachten van buggen naar Kortrijk vertrekken om de kastelijn van Lens te verjagen. Dan zouden de Fransen die stad niet als de steunplaats hun erwerkingen in ons land kunnen gebruiken. Daardoor zouden wij een veilige bergplaats voor de vrouwen en kinderen en voor onszelf hebben, want Kortrijk met het kasteel is sterk, terwijl buggen gelijk het nu is, geen enkele stormloop in kan uitstaan. Ik zou reeds op het tegenwoordig uur dertig boden tebaard in al de steden van Vlaanderen zenden met de tijding der komstende vijand en al de klauwaarts naar Kortrijk roepen. In het gelijks zou ik meneer van Gullik en meneer van Rennesen derwaarts doen komen. In diervoegen, Edelen Graaf, ben ik zeker dat er binnen vier dagen dertigduizend strijdbare vlammingen in het leger zijn zullen. En dan moet wij de Fransen zo zieen niet vreesen. De ridders luisterden met een plechtig stilswijgen. Zij bewonderden de buitgewone man die in zo korte ogenblikken een algemeen krijgsontwerp gevormd had en zulke helzame maatregelen voor hen ontvouden. Alhoewel zij de bekwaamheid van de deken kenden, konden zij met moeite zich overtuigen dat een wever, een man uit het gemene volk, met zoveel vernuft kon begraven zijn. Gij hebt meer verstand dan wij allen, riep die drik de vos. Ja, ja, dit zij zo gedaan. Wij zijn sterker dan we dachten. Nu verdraait het blad. Ik geloof dat de Fransen zich een komst zullen berouwen. Ik dank God dat hij u deze gedachte heeft ingeboezend. Meester de Konink, hernam de jong graaf. Uw goede diensten zouden niet onbeloond blijven. Ik wil mij volgens uw raad gedragen, want hij spruit uit diepste wijsheid. Meester Breidel, ik hoop dat jij de mannen die je ons beloofd hebt, zult aanbrengen. 8000 heb ik gezegd, edel graaf, viel Breidel uit. Wel aan, nu zeg ik 10.000. Ik wil niet dat er een enkel gezel in buggen blijven. Jong en oud, het moet er al tegenwoordig zijn. Ik zal wel zorgen dat de Fransen ons niet ineens over het lichaam zullen lopen. En deze dekens, mijn vrienden, zullen dit ook doen. Ik weet het. Voor waar, edel heer, riep de dekens tegelijk. Er zal niemand ontbreken, want iedereen verlangt de strijd. De tijd is te kostelijk om ons nog langer op te houden, spakwiede. Gaat nu spoedig uw ambachten vergaderen. Binnen 2 uur zal ik tot de tocht veerdig zijn, en aan het hoofd van uw scharen op de vrijdagmarkt mij bevinden. Gaat, ik ben voldaan over uw toegenegenheid en moed. Allen verlieten de zaal. Guide zond op staande voet een groot getal boden in alle richtingen, met bevelen voor de edelheeren die nog getrouw aan het vaderland gebleven waren. Insgelijks leed hij een wille van gulijk boodschappen dat hij met meneer Jan van Rennesen te kortrijk komen moest. De schrikkelijke tijding verspreidend zich op weinig tijd tot de stad. Naarmate het nieuws van de ene tot de andere overging, vergrote het getal der vijanden verwonderlijker wijze. Wel draag waren de Fransen, volgens het rondlopend gezegde, tot boven de honderdduizend man sterk. Het is te denken hoe bang en hoe bedroefd de vrouwen en kinderen op die aankomende dood werden. In alle straten zag men wedende moeders, die haar benouwde dochters met liefde en medeleiden omarmden. Het was zichtbaar in haar stijve ogen dat zij voor haar nog een schrikkelijker kwaad dan de dood vreesden. De kinderen helden, omdat zij hun moeder zijn gewenen, en beefden zonder het gevaar dat hen bedreigde gans te verstaan. De smartvolle klachten en de uitdrukking van de stervensnoot, welke op het gelaten die zwakke schepselste lezen stond, streden verwonderlijk met de trotsen en onrustige houding der mannen. Van alle kanten kwamen de ambachtlieden met hun wapens aangelopen. Het geratelde er ijzeren platen die sommigen aan het lichaam hingen, klonk krijzend in het oor, en mengden zich, als in een spotgezang, met het aakelig Wee, Wee, der benouwde vrouwen en kinderen. Wanneer enige mannen haar kan er in de straat ontmoeten, bleven zijn oogomblik staan, om zich enige woorden toe te sturen, en dan vloekten zij dat zij wilde sterven of zee gepralen. Hier en daar voor de deuren in hun woning, zag men een huisvader, zijn vrouw en zijn kinderen beurtelingsom helzen. Maar dan vaagte hij wel haast de troevitraan uit zijn ogen, en verdween, als een schicht, met zijn wapens in de richting daar vrijdag markt. De moeder bleef lang nog op de dorpelhaare woning staan, en bezacht nog lange tijd de hoek, achter de welke de vaderhaar kinderen was verdwenen. Dit verwel scheen haar een eeuwig afscheid. Traanen barsten overvloedig onder haar wimpers uit. Dan hief zij haar snikkende kinderen van de grond, en liep vol wanhoop naar binnen. De ambachten stonden seder korte tijd in lange rijen op de vrijdagmarkt geschaard. Breidel had zijn belofte volbracht. Hij telde 12.000 gezellen van allerlei ambachten onder zich. De bijlen der beenhouwers blonken als spiegels in het zonnelicht, en maakte de aanschouwer blind, want aan blikten niet ongestraft in die brede vuur gloed. Boven de schaarder wevers staken 2.000 goede dag met hun ijzere punten in de hoogte. Onder hen was ook een benne met kruisbogen. Tweede stond op het midden der plaats, met een 20-tal edele ridders rondom zich. Hij wachtte totdat de overige gezellen, die men omde in de stad zijn de karre en baarde gezonden had, terugkwamen. Een wever door de konink naar de klokkentoren gezonden, kwam op dit ogenblik met het grote vaandel van bruggen op de markt. Zowaast de ambachsieden de blauwe leeuw ontwaarden, klom een schrikkelijk geschreeuw, een vervoerend gejuich boven hun scharen. Zij herhaalden zonder ophouden dezelfde roep, die in de bloedige nacht het teken daar vaak geweest was. Vlaanderende leeuw, wat valzis valzis! En dan bewogen en vrongen zijn wapens alsof de vijand reeds voor hen geweest waren. De leegertros op de wagensgeladen zijnde, hievende bazuinen hun schaterne klanken aan, en de bruggelingen verlieten met vliegend vaandel hun stad langs de gendpoort. Wanneer de vrouwen zich al dus zonder één beschermer zagen, werden zij met nog meer benauldheid bevangen. Nu scheen het haar dat zij niets meer dan de dood te verwachten hadden. In de naamiddag verliet Machtelt de stad met al haar dinaren en vrouwen. Dit vertrek gaf aan vele anderen de gedachte dat zij een kortrijk veiliger zouden kunnen wonen. Meteen werd alles door haar ingepakt, en de deuren gesloten hebbende gingen zij met haar kinderen ter gendpoort uit. Ontzellige huisgezinnen liepen in diervoegen met verscheurde voeten op de weg naar kortrijk, en zijden hun bitteren tranen tussen het gras dat bij de boord der baan groeide. In bruggen werd het zo stil als in een graf. Einde van Hoogstuk 19 Hoogstuk 20 van de Leo van Vlaanderen. Dit is een liepenvoxtopname. Alle liepenvoxtopnamen behoort het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrouw Willigig, ga naar liepenvoxt.org, opname door Anna Simon. De Leo van Vlaanderen, door Hendrik Konchans. Hoogstuk 20 Groot is de held die aan het hoofd van Dapperen ten steun en schutst der vrijheid snelt. De vaderlandse vlag ontrolt en weer doet Wapperen, zo lang door Dwinglandij gehoond en neergeveld. P.H. Blomart Het was duister nacht wanneer Guiden met omtrend 16.000 bruggelingen tekortrijk aankwam. De inwoners door vooruitgezonden ruiters berichtzijenden stonden in menigte boven de Wallanderstad en ontvingen hun landheer bij het toortslicht met blij de juigingskreten. Zodra het leger zich binnen de muren geschaard had, brachten de kortrijkers alle slag van Eetwaren. Gantse, vaten, wijn schonkend zij hun vermoeide broeders voor en belevende gehele nacht bij hen op de vest. Het zou onmogelijk geweest zijn de omhelzingen die zij in hun vervoerdheid Okander-Gaven te tellen. Gedurende die uitstorting van broederlijke liefde waren er veel anderen die de afgemate kinderen en vrouwen op de weg tegemoet gingen om hen van het huisraad te ontlasten. Genoeg die zwakke schepsels, welkers voeten door het gaan beseerd waren, werden op de brede schouders der behulpzame burgers van kortrijk stedenwaarts gedragen. Allen werden geherbergt en zorgvuldig gevoed en getroost. De dankbaarheid daar kortrijkers en een vuurige vriendschap vergroten de moed der brugelingen zeer, want altijd wordt er mens en ziel bij de edelige voelens verheven. Wachtot en Maria, de zuster van Adolf van Nieuwland, met nog een groot getal edelvrouwen uit bruggen, waren reeds enige uren te kortrijk eer het leger aankwam. Ze hadden zich bij hun kennissen gehuiszwest en hadden insgelijkste herbergen voor de ridders, hun bloedverwanten of vrienden voorbereid. In zulke voegen dat de edelieden die met kwieden waren, het avondmaal bij hun aankomst mochten nutten. Des anderdaars, in de vroege morgen, ging Gwiede met enige voorname inwoners de vestingwerker van het kasteel bezichtigen. Tot zijn grote droevheid bevond hij dat men hetzelfde niet zonder de zwaarste stormtuigen kon verwinnen. De muren waren al te hoog, en uit de torens, welke boven de zelfde uitstaken, kon men te veel pijlen op de belegeraars werpen. Hij begreep dat de minste roekeloze poging hem duizend mannen kosten zou. Zicht dan met wijsheid beraamdhebbende besloot hij de stormloping niet vermetel te beginnen. Hij geboot dadelijk dat men stormrammen en valtoorns moest bouwen, en dat men de in de stadzijnde oorlogstuigen zou aanbrengen. Deze laatste bestonden in enige springalen en een klein getal blijden. Het was denkelijk dat men het kasteel niet voor de vijf dagen later zou kunnen bespringen. Dit uitstel was de kortrijkers nu zo schadelijk niet meer, want zeerde de aankomst des Vlaamse legers had de Franse bezetting opgehouden met vuurpijlen op de stad te werpen. Men zag de wachten voor de stormgaten der toerend met hun kruisbogen wel gereed staan, maar hij schoot en echter niet. De Vlaamingen wisten de oorzak hiervan niet. Zij dachten dat enige list eronder verborgen lag, en hielden van hun kant een nauwkeurige wacht. Alle aanval was door Guiden verboden. Hij wilde niets wagen, vooral eerig zijn stormtuigen klaar zijn, de hij de zegen zeker mocht zijn. De kastelijn van Lens was in de uiterste nood. Zijn schutters hadden slechts een klein getal peilen meer overig, dus geboot en de voorzichtigheid dezelfde tot hun aanval te bewaren. Ook was de lijftocht zodanig verminderd dat hij de bezetting niet meer dan de helft van de gewone noodruft kon geven. Hij hoopte dat de waakzaamheid door Vlaamingen enigszins zou verminderen en dat hij de gelegenheid zou kunnen vinden om een boden naar Rijsel in het Franse leger te zenden. Arnold van Oude naarde, die enige dagen voegig met driehonderd man tot bijstand der kortrijkers was gekomen, had zich onder de stadswallen op de Groeningen koudig omtrend te abdij met zijn volk neergeslagen. De lichaam was hoogst voordelig voor een algemene legerplaats en werd in de krijgstraat welke de kwieten was bij een groepen tot die bestemming verkozen. Reedsdags andere dagen, terwijl het ambachter Tim Marliden aan de stormtuigen werkte, werden de andere Vlaamingen buiten de stad geleid om de bekrachting der legerplaats te graven. De wevers en beenhouwers kregen elk een houweel of een spade en begraven zich met drift aan het werk. De verschancing werd als door toverijverheven. Het gantse leger wet ijverde aan de arbeid, het was als een strijd. De spaden en houwelen klommen en daalden zo snel dat mensen met het gezicht niet volgen kon, en de aarde vloog in dikke vlocken boven de verschancing, als de onttellijke stenen welke een belegerde stad op de vijand werd. De naarmate er een deel der aardewerken voltooid was, kwamen andere mannen er de tenten tegen plaatsen. Van tijd tot tijd lieten de arbeiders hun werktuigen in de grond steken en klommen met haastigheid boven de verschancing. Dan liep er een algemene welkomstgoed boven het leger en de scheeuw, vlaander de leeuw, vlaander de leeuw, deed zich nog een de verte als een antwoord hoeren. Dit geschiede iedermaal dat er bijstand uit andere steden aankwam. Het Vlaamse volk had zijn edelen enigszins ten onrechten van trouwloosheid en lafheid beschuldigd, wiles waar een groot getal der zelfde had zich openlijk voor Frankrijk verklaard, maar het getal der trouwgeblevenen was groter dan dit der bastaarden. 52 der bijzonders de Vlaamse ridders zaten in Frankrijk gevangen. Zeker was het de liefde tot het Vaderland en tot hun vorst welke hen daar toe gebracht had. De andere trouwe edelen die een vlaandere wonen vonden het niet eerlijk met een oproerige volk samen te sparen. Voor hen was de rentbaan of het slagveld de enige plaats waar hun wapendaden mochten geschieden. De zeden van die tijd hadden hun die gevoelens gegeven, want er was als dan zoveel afstand tussen een ridder en een burger, als er nu tussen de meester en zijn dienstknecht is. Zolang de strijd binnen de muren der Steden en onder het bevel der volksaanleiders geschieden, beleven zij in hun kastelen over de verdrukking des Vaderlands zuchten. Maar nu kwieden als wettige veldoverste over zijn onderdanend geboot, kwamen zij uit alle heerlijkheden met hun laten toegelopen. De eerste dag des morgens kwamen de heren bouw de wijn van Paperoode, Hendrik van Raveschot, Ivo van Belghem, Salomon van Zevenkote en meneer van Maldighem, met zijn twee zonen, te kortrijk. Op de middag vloog het stof der baan in de richting van Morcele als een wolk boven het omstaande gewoomde. Terwijl de bruggelingen van hun verschandsingen hevig juuchten, gingen er 1500 mannen van Veerne in de stad, aan hun hoofd en als bevelhebberhebbenen, de befaamde krijgig uit Stagjes Sporken. Een menigte ridders die zij onderweg ontmoet hadden vergezelden hen. Onder deze waren meneer Jan van Ijshoven, Willem van Daknaam en zijn broeder Pietig, meneer van Landinchem, Hugo van der Moeren, Simon van Kastig, de voortnaamste. Jan Willebaard van Torhout had zich ook met enige mannen onder het bevel van Sporken geplaatst. Alle oogomblikken kwamen eenzame ridders bij het leegig. Zelfs waren er uit andere landen of geraafschappen die zich als dan in Vlaanderen bevonden en niet aarzelden tot de vrijmaking der Vlamingen mee te werken. Zo waren Hendrik van Lonse uit Luxemburg, Goswijn van Goetsenhoven en Javan Kuik, twee edele brabanders, reeds bij Quide, wanneer de mannen van Fjörne in de stad kwamen. Al deze krijgslieden werden onmiddellijk nadat zij in Kortrijk wat vervecht waren onder het bevel van meneer van Renesse in het lege geplaatst. De tweede dag kwamen de Iperlingen toegelopen. Alhoewel zij hun eigen stad bewaken moesten, wilden zij echter niet leiden dat men Vlaanderen zonder hun toeroen zou verlossen. Hun benden waren de schoonste en de rijkste die men zien mocht. Er waren vijfhonderd knotsdragers gans in scharlaken gekleed met fraaie vedertjes op hun blinkende huiven. Ook hadden zij kleine borstplaten en knieschijven, welke tegen de schijnder zon heven glints erin. Zevenhonderd andere mannen toegen een overgrote kruisboogen met stalen veren. Hun kleding was groen met gele boordzos. Met hen waren de volgende heren, Jacob van Iper, wapendrager van de graaf Jan van Namen, meneer Dieterik van Vlamertingen, Jozef van Hollebeke, Boudewijn van Passendalen. De aanleiders waren Philippaalde en Pieter Bellen, dekens daar twee voornaamste ambachten van Iper. In de naamiddag kwam het overgevolg van het oost- en westvrije uit de omliggende dorpen van Bruggen, ter getalen van tweehonderd wel uitgeruste krijgslieden. De derde dag voorde noem kwam meneer Willem van Guylik, de priester met Jan van Rennesen, terug van Kassel. Vijfhonderd ruiters, vierhonderd zeelanders en nog om bende bruggelingen traden met hen in het leegig. De beroepen, ridders en steden waren het meest al aangekomen. Alles soorten van wapenknechten bevonden zich onder het bevel van Quide. De blijdschap, die de Vlamingen gedurende deze dagen vervoerde, is onuitspreekelijk. Nu zagen zij dat hun landgenoten in Jozea niet verbasserd waren en dat het vaderland op de gantse uitgestrektheid van de Vlaamse bodem nog moedige mannen teelde. Reeds waren er bij de 21.000 strijdbare krijgers onder de standaard van de Zwarte Leo gelegerd en nog kwamen er onophoudelijk andere kleinere benden bij. Alloel de Fransen, een her van 62.000 man hadden, waarvan de helft de paard was, konden minst de vrees nu geen plaats meer in het hart daar Vlamingen vinden. In hun opgetogenheid verlieten zij dikwals hun werk om onkander te omhelzen en ontspraken zij met zegenpraalende woorden alsof niets hun de overwinning kon ontroven. Tegen de avond, op het ogenblik dat zij met hun spade naar de hutten gingen, rees te schreeuw, Vlaander de Leo, opnieuw boven de muur van Kortrijk. Iedereen liep terug naar de verschansing om te zien wat er te doen was. Zodra zij de ogen buiten de legerplaats gewend hadden, antwoorden zij met luidig en blijderkreten op de roep der Kortrijkers. 600 ruiters, gans met ijzerbekleed, renden tussen bruizend gejuich binnen de legerplaats. Dit gewaarte kwam van namen en was toegraaf Jan, broeder van Roprecht van Bretunen, naar Vlaanderen gezonden. Door de toekomst deze hulp werd de vreugde der Vlamingen nog hevigig, want ruiterij ontpakken groterlijks. Niet tegenstaande zij wel wisten dat de mannen van namen hen niet verstonden, riepen zij hun allerlei welkomstgoede toe, en brachten hun wijnen in overvloed. De vreemde krijgers, die grote vriendschapsziende, voelten zich inlekt tot wederliefde gedwongen, en zworen dat zij hun bloed voor zulke goede lieden wilden vergieten. De enige stad Gent had op de roep niet geantwoord. Nog geen enkel gezel was uit dezelfde naar Kortrijk gekomen. Men wist heel het lang dat Gent van Lelyaarts gejulde, en dat het magistrat gans voor de Franse gezin was. Nochtans had men er zevenhonderd zolderniers verslagen, en Jan Borlud had zijn bijstand beloofd. In die twijfel dorsten de Vlamingen, die zich bij het leger bevonden, hun broeder van Gent niet met luiderstem van verraderij beschuldigen. Echtig werden de Genten naar een doorvelen verdacht gehouden, en menig eenzame vloek, welkers doel men niet zou geraden hebben, was hun toegestuurd. Desavonds, wanneer de zon zeerde ten uur achter het dorp Morcele was verdwenen, waren al de arbeiders in hun tenten vertrokken. Men hoorde hier en daar een gezang, dat soms door het klinken der Hanapsen werd opgevolgd, en waarvan vele stemmen het slotvers juichend herhaalden. In andere tenten was het een verwaarde redenkaveling, uit de welke men bij de roep Vlaander de Leo verstaan kon, dat de sprekenen Ocander tot onversaagdheid aanpoorden, en de ontheffing hun herzielen Ocander in ruwen en lossen woorden mededeelden. In het midden der legerplaats, op een zekere afstand der tenten, brandde een groot vuur, het welk met zijn rode glans en gedeelte des legers verlichte. Een tiental mannen waren met de zelfs onderhoud belast, men zag zijn beurtelings met grote boomtakken komen aangesleurd, en dan hoorde men het stem van een overste, die riep. Voorzichtig mannen, let op, en roert het vuur zo niet. Jaagde spranken niet boven het leger. Enige training van die vuurgloed stond de hut der legerwacht, het was een dak met osse huiden overdekt, en waarvan het timmerwerk op acht zware opgaande balken rustte. De vier zijden waren open, ook dat men in alle richtingen over de legerplaats mocht zien. Jan Breidel, met vijftigzijner mannen, moest een die nacht waken. Ze zaten allen op kleine houten stoelen rondom een tafel, onder het dak dat hem voor de dauw en de regen moet behoeden. Hun bijlen ontvingen de schijn van het vuur, en vervlamden in hun handen, als of zij gloeiende wapens hadden gedragen. Schildwachten die zij uitgezet hadden, kwamen in de duisteren in Siewandelen. Een grote kruikwijn en enige tinne handapsen stonden voor hen op de tafel. En alhoewel hun de drank niet ontzicht was, kwamen echt er wel bemerken dat zij met matigheid dronken, want zij brachten de handaps zelden aan de mond. Zij lachten en klapt er vrolijk om de tijd door te brengen, en vertelden op voorhand welke schone slagen zij de fransen in de strijd zouden toebrengen. Wel nu, Riepreidl. Men zeggen dat de Vlamingen hun vaderen niet gelijken, wanneer een leger als het onze uit vrije wil te samen loopt. Laat de fransen nu maar afkomen met een 62.000 man. Hoe meer wilt, hoe beter jacht. Ze zeggen dat wij een hoop slechte honden zijn, maar zij mogen godbidden dat zij niet ter degen gebeten worden. Die honden hebben goede tanden. De beenhouwers lachten hartelijk om de schetsende woorden van hun deken. Ze bezagen met inzicht een stokoude gezel, niets grijzebaard zijn er jaren getuigde. Een van Henryp heb toe. Gij jaak op, zult ze niet goed meer bij te kunnen. In die mijn tanden niet zo goed als de uwen zijn, moorde de oude massaclier, heb ik toch een bijel die het bijtelang gewoon is. Ik zou met u wel twintig maten wijns verwedden, wie van ons beide het meest fransen naar de helzenden zal. Dat gaat erom, riep de andere. We zullen ze even uitdringen, ik ga ze halen. Ho, ho, viel Breidl uit. Wilt ga je wel stil houden? Drink morgen, want op mijn ziel, de eerste van uw lieden die zich dronken maakt, zal ik een kortrijk doen kerkeren. Hij had de strijd niet bij wonen. Die bedreiging trofde massacliers verwonderlijk. De woorden vergingen in hun mond, en geen van hen roerde nog een lid van zijn lichaam. De oude massaclier alleen doorsnog spreken. Bij de baard van onze deken, riep hij, in die mij zooks moest gebeuren, leerde ik mij nog liever in het vuur beraden, gelijk meneer Sint Larijs wel eer gebeurd is. Want ik zal ze ook feest in mijn leven niet meer kunnen zien. Breidl bemerkte dat zijn bedreiging het gantse gezelschap met vrees en droefheid had bevangen. Dit beviel hem niet, daar hij zelf tot vrolijkheid genegen was. Willende dan de moed en de losse vreugd onder hem weder opwekken, vat hij de kruik, en de han op zijn beurtelingsvullende spak hij. Wat duivel mannen, waarom zwijgen nu? Daar, neemt en drinkt dat de wijn u de spraak te geven. Het spijt mij dat ik u dus toe gesproken heb. Ken ik u niet? Weet ik niet, dat het massaclier bloed u door de aardere stroomt? Wel aan. En dit gaat op uw welvaart, Makkers. De uitdrukking van genoegen kwam plotseling op het gelaten herbeenhouwers terug, en hun stilte eindigde met een lange lach. Nu zagen zij dat de bedreiging van hun deken enkel scherz was geweest. Drinkt maar, hernam Breidl, zijn beker vullende. Die kruik zei u gegeven. Gij moogt ze tot de bodem ledigen. Uw gezellen die op de schildwacht staan, zal aan anderen bezorgd worden. Nu wij zien dat er uit alle steden hulp toekomt en dat wij zo sterk worden, mogen wij dit geluk wel vieren. Ik drink ter schande van de Gentenaars, riep een gezell. Reeds lang weten we dat wie in hen zijn betrouwen stelt op een gebroken stok steunt. Maar dit is niets. Zij mogen thuis blijven. Dan heet onze stad bruggen alleen de eer van de strijd en van de verlossing. Zijn de Gentenaar Vlamingen als wij, sprak een ander, klopt hun hart voor de vrijheid, en wonen er ook wel massa-cliers in Gent? Helbruggen, daar is de echte stam. Ho, Rie Breidl. Er woont een man in Gent die een leeuwenhard heeft. Kent men Jan Borlut niet door de gantse wereld? Ik ben zeker dat, indien hij de zaak wilde onderzoeken, hij bevinden zou dat zijn vaders massa-cliers waren, of zoiets dergelijks. Want meneer Jan gelijkt aan een Gentenaar als een stier aan een schaap. De beenhouwers vielen opnieuw in een schaterende lach uit. Zij verstonden dat hun deken wilde te kennen geven dat de Gentenaare schapen waren. En ik weet niet, ging Breidl voort, waarom men ik wiede om hun komst wensd. Er is niet te veel noodruft in het leger om nog meer eters tot de maaltijd te roepen. Denk de veld hier dat wij het spel zullen verliezen. Het is wel te zien dat hij ten name gewoond heeft. Hij kent de bruggelingen niet. Anders zou hij de Gentenaaren niet begeren. We hebben hij niet nodig of het kwaad vuur moet me branden. Dat ze thuis blijven. We zullen onze zaken zonder hen wel africhten. En daarom boven zijn toch maar wankerlaars. Als een echte bruggeling, we minnen Breidl de Gentenaare niet. De twee voortnaamste steden van Vlaanderen stonden van hun geboorte af altijd in geschil. Niet dat de een moediger mannen dan de andere bezat, maar omdat zij bij de Nijverijkszijnde ookanders koophandelpochten te roven en tot zich te trekken. Heden bestaat die haat tussen de inwoners van Gent en Bruggen nog. Zo moeilijk is het, het gemene volk zijn erfelijke inborsten te ontroven, dat dit gevoel van na-eivig ondanks al de ontwentelingen tot ons overgekomen is. Op die wijze ging Breidl voort met zijn makkers te redeneren. Er werd menig honen scheldwoord tegen de Gentenaaren uitgesproken, totdat dit stuk ten einde zijnde zij weer op een ander voorwerp het gesprek liet te vallen. Eensklaps werd hun aandacht door een vreemd gerucht gaande gemaakt. Zij hoorden op enige treden achter de tent een gekijf, alsof twee mannen aan het vechten waren. Alleen stonden op om te gaan zien wat iets zijn mocht, maar eerst zij de tent konden verlaten, kwam er een massaclier die op schildwacht gestaan had, met een andere persoon welke hij met geweld voortrok bij hen. Meester, sprak hij, terwijl hij de vreemdelingen in de tent stied. Deze spreker heb ik achter het leger gevonden. Hij ging aan al de hutten luisteren en sloopt als een voss met zachte treden door de duisternis. Lange heb ik hem gevolgd en bespied. Voorzeker scheld enig verraad eronder, want zie hoe de schelm beeft. De man, welke hij in de tent gebracht had, was met een blauwe koldig gekleed. Een mutsje met een veder op zijn hoofd. Een lange baard bedekte de helft van zijn aangezicht. In de linkerhand hield hij een klein speeltuig, dat wel naar een harp geleg, en scheen op hetzelfde een deuntje voor het gezels op te willen spelen. Hij zitte ervan vrees en zijn gelade was bleek, alsof het leven hem ging verlaten. Het was zichtbaar dat hij de blik van Jan Breidel wilde ontwijken, want hij wende het hoofd om naar de andere zijde, omdat het deken zijn wezenstrekken niet zou gezien hebben. Wat komt hij in het leger doen? riep Breidel. Waarom luistert hij aan de tenten? Antwoord spoedig. De zanger antwoorde in een spraak welke naar het hoogtuids weemde, en deed gissen dat hij ergens in een ander deel des lands thuis behoorde. Meester, ik kom van Luxemburg, en heb meneer van Lonssen te kortrijk een boodschap gedragen. Men heeft mij gezegd dat één meiner broederen in het leger is, en ik was gekomen om hem te zoeken. Ik ben bang en bevreesd, daar de schildwacht mij voor een bespieder heeft aanzien, maar ik hoop dat hij mij niet zult schaden. Breidel, die zich voor de dichtte met medeleide voelde ingenomen, zond de schildwacht terug, en de vreemdeling een stoelwijzende spak hij. Hij moet van zulke lange reis vermoeid zijn. Daar, mijn schone spreker, zet u neer. Drink, die hanaps is uwe. Gij zult ons enige liedje singen, en wij zullen u voor schenken. Heb moet, gij bevindt u tussen goede lieden. Vergeef mij meestig, antwoordde de zaag. Ik kan hier niet blijven, want meneer van Lonssen wacht mij. Ik denk dat gede begeerter van die edele riddig niet zult tegengaan met mij langer te wederhouden. Er moet een lied zijn, rieperde beenhouwers. Hij gaat niet heen of er moet een lied gezongen zijn. Bij de duivel, riep Breidel, zo gij ons het vermaak van enige liedjes te horen niet wilt geven, dan houd ik u hier op morgen. Die gij met goede wil begonnen waard, zodat gij nu reeds gedaan hebben. Zing, ik bevel het u. De benauwdheid van de dichtig vermeren erbij dwingend bevel. Met moeite kon hij de harp in de hand blijven houden, want hij beefde zodanig dat de snaren van het speeltuig, zijn klederen rakende, een geluid gaven, en enigentij veelachtige tonen in het oorder beenhouwers zonden. Dit vergroten hun lust nog meer. Wilt gij spelen of zingen, riep Breidel, want zo gij u niet spoed, zal u iets kwaats gebeuren. De zaag, tot het dood toeverschrikt, bracht zijn bevende vingeren op de harp, en haalde slechts falsen en verwarden tonen uit het speeltuig. De beenhouwers bemerkte een stellig dat hij er niet op spelen kon. Het is een bespiedig, riep Breidel, ontkleedt hem en onderzoekt of hij geen verraad op zich draagt. In een ogenblik waren de bovenklederen hem van het lijf gerukt, en niet tegen staandeis, meekend om genade bad, werd hij in dit onstuimige onderzoek van de ene kant naar de andere gestoten. Hier, hier heb ik het, riep een beenhouwer, die zijn hand tussen het wanbuis op de borst van de onbekende gestoken had. Hier is het verraad! Zijn hand uit het wanbuis getogen hebende hield hij in dezelfde een velperkerment, dat in drie of vier dubbel was gevouwen, en waar aan een zegel hing welke voor het bereken met vlas omwonnen was. De dichter stond stom, alsof hij de dood voor ze had gezien. Hij moorde enige onverstaanbare woorden, die niet door de beenhouwers gehoord werden, terwijl hij de deken met angst aanzag. Jan Breidel vat het perkerment, en het zelf ontvouwen hebben de, bleef hij het lange tijd bestaren, zonder dat het hem iets kon verklaren. In die tijd waren er buiten de geestelijke, weinig personen die lezen konden. Zelfs waren de edelend meestal nog in de grootste omwetendheid gedompeld. Wat is dit? Schelm dat jij zei het! Schilder Breidel. Het is een brief van meneer Van Lonse. Staamelde de geveindste dichter, met gebroken woorden. Wacht, hernam de deken. Ik zal het wel hard zien. Hij nam zijn kruismes en sneedt het haar omgewonde vlas van de zegel. De leliebloemen, het wapen van Frankrijk, gezienhebbend, sprong hij vloekend vooruit en vatten de onbekende bij de baard. Hem bij dezelfde heen- en weerslingerende, viel hij uit. Het is een brief van meneer Van Lonse. Gij verradig? Nee, het is een brief van de kastelijn van Lens, en gij bent een bespiedig. Zo de duiveluub staande voet niet weghaalt, zult gij een bittere doodsterven, booswicht. Dit zegenden trok hij met zoveel geweld aan de baard van de bespiedig, dat de linten, waarmee hij dezelfde aan zijn hoofd gebonden had, losbraken. En dan herkende Breidels zijn gelaat. Hij stied hem met zoveel grampschap achteruit, dat hij tegen één dag stijnen van de tent bonste. Oh, bracles, bracles, uw laatste uren is gekomen! Rie Breidels als versrikt van het verschijnsel. De oude Masteklier, die men om zijn slechte tanden bespot had, sprong op bracles, en hem met de handen bij de keel gevathebbende, drukte hij hem zo vast tegen de stijl, waarop Breidels hem geworpen had, dat de ogen van de leidenden in zijn hoofd draaide, want onder de nijpingen van de Masteklier konden verrader niet meer ademen. Hij waren wel daar verwoord geweest, en die de beweging, die hij om los te raken deed, van tijd tot tijd hem niet toegelaten had, zijn benouder post te ontlasten. Het geschierderde Beenhours had een menig de volks gewekt, dat uit alle tenten uit nieuwsgierigheid kwam toegelopen. De een zonder kolder, de ander zonder wanbuis. Zodra zij de oorzaak des geruchts vernamen, begonnen zij met razernij om het lichaam van bracles te roepen. Geeft hem ons, schreeuwen zij, z'n bloed, z'n luif. Breidels vatten de oude Masteklier bij de schouders, en rukte hem bracles weg, roepende. Persmeuren niet bij de bloed van de verrader. Hij is te verachtelijk, anders zou hij reeds door mijn handen gestorven zijn. Nee, bij God, riep de Masteklier, zijn beil ophefende. Ik wil mij aan het spel vermaken. Mijn witte plaats in de hemel, wanneer mijn land verrader dood slaat. Laat mij doen, meester, ik bed u, om gods wil, maar één kap. Bracles zat geknield te gronden, en smeekte met gevouwen handen om lijfsgenade. Hij kroopt tot bij de deken, en zuchte. Oh, meester, heb nog medeleinen met mij. Ik zal het vaderland met trouw dienen. Dood mij toch niet. Breidels bezag hem met woede en verachting, en hem de voet in de zijde plaatsende, schopte hij hem ineens tot aan de andere kant er tent. In tussentijd had het beenhouwers de grootste moeite om de duizenden mannen die vol verraakzucht rondom de tent bezig waren met vloeken en schreeuwen eruit te houden. Geeft ons zijn lijf, riep de woede in de schaar, in het vuur, in het vuur. Ik wil niet, sprak Breidels, met een dwingende blik tot zijn mannen, dat het bloed van die slang uw beilen raken, maar geven hem aan het volk over. Dit bevel was zijn mond nog niet ontgaan, of er kwam een man uit de schaar die een strop om de hals van Brakelswierp. Dan het eind daarvan bij honderden in hand neemenden, trokken zij de verrader achterover en sleepten hem uit de tent. Zijn bangen gillen versmolten in het bruisend gejuigd hermenigde. Na hem rond het leger gesleurd te hebben, kamen zij altijd huilenden bij het vuur, en trokken hem vier of vijf malen dwars er door, totdat de kolen die op zijn aanzicht kleefden, hem onkennelijk hadden gemaakt. Hun loopt dan weer hernemende, verdwenen zij met het dode lichaam in de duisternis. Lang nog hoorden men hun kreten in de verte, en lang nog martelden zij het lijk van de verrader, totdat het gans verminkt en een uur later aan een galg bij het vuur ten toon hing. Ieder keerde naar zijn tent terug, en de grootste stilte volgde op dit schaterend gerucht. Einde van Hoogstuk 20. Hoogstuk 21 van de Leo van Vlaanderen. Dit is een Liepevox-opname. Alle Liepevox-opnamen behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie, of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar Liepevox.org. Opname door Anna Simon. De Leo van Vlaanderen. Door Hendrik Conscience. Hoogstuk 21. Vlaanderen de Leo, is onze gekrie. Lodewijk van Velten. Gwiede had bevel gegeven dat het gans en leegig, iedig onder zijn aanleidig, des anderendaars, smorgend op de Groeningen Kouter, voor de legerplaats moest geschaard staan. Hij wilde een algemene monstring doen. Volgens Tippenvel hadden de Vlamingen zich op de aangewezen plaats kundigelijk in een vierkant geschikt. Het was als de vier grondmuren van een gebouw. Elke schaar bestond het acht op één gesloten gelederend. De 4000 wevers van de koning vormde het oppereinde van de rechter vleugel. Het eerste gelid te zijn erbende, waren alle schutters, wie er zware kruisboogen achterover op hun schouders lagen, terwijl ijzeren schichten aan hun zijden in een koker hingen. Ze hadden geen ander behoedwapen dan een grove ijzeren plaat, welke hun met vier riempjes over de borst gebonden was. Boven de zes diepere geleden sta ik het duizenden speren 10 voet in de hoogte. Dit wapen, de beruchte Goede Dag, was door de Franse het meest gevreesd, want met hetzelfde kom men een paard gemakkelijk doorboren. Geen harnas kon tegen de zelfs geweldige steek behoeden. Elke ruitig die er door geraakt werd, viel onfeilbaar uit zadel. Op dezelfde zijde stonden ook de svierige iperlingen. Hun voorste gelid bestond uit 500 zwaarlijvige mannen wiens kleding zo rood als het fijnster koraal was. Van hun fraaie helmen vielen donzige vederbosjes op hun schouders. Grote knotsen met stalen punten bezet stonden met het dikke einde bij hun voet, terwijl het handvest met hun vuist tegen hun lenden ruste. Kleine ijzeren platen waren ook aan hun armen en billen geroemd. De anderen gelederen deze schone schaar waren het allen in het groen gekleed. De stalen bogen staken afgespannen boven hun hoofden. De linker vleugel bestond alleenlijk uit het 10.000 man van Breidel. Aan de ene zijde plonken de ontellijke bijlen der beinhouwers in de ogen der andere krijgsknechten. Ook wennen zij gedurig het hoofd af, want de gloed der zon, die in deze stalen spiegels weerkaatste, bedreigde hem met verblindheid. De massacliers waren nietsvierig gekleed. Korte bruine hozen en een kolder van dezelfde kleur was al hun kleedsel. Hun mouwen waren tot aan de ene boog opgestroopt. Dit was hun gewonelijke doemwijs, want zij waren tot over de krachtvolle spieren die zij tonen mochten. Veelen waren blond van haar, toch bruin gezengd. Lange littekens, welke zij het vorige gevechten gehaald hadden, lagen als diepe groeven op hun aangezicht. Voor hen waren dit lauwertakken, van een dapperheid getuigende. De gelaadstrikken van Breidel stak een zondeling tegen deze sombere en getaande wezens af. Terwijl de meeste zijn er makkers, de schrik in het hart van de aanschouwig, door hun aaklige uitdrukking jugen, was het aangezicht van Breidel aangenaam en edel. Schone blauwe ogen vlamden onder dunne wenkbrouwen. Lange locken blond haar rolden over de kraag van zijn kolder, en een zachte baard verlengde het zvierig ovaalzijnswezens. Bevallig was zijn uitdrukking omdat hij nu blijde en vergenoegd was. Maar ook, wanneer de toren hem kan vervoeren, was er geen leeuwenhoofd dat hem in ijstelijkheid kon te boven gaan. Dan betrokken zijn warren zich met rimpels, zijn tanden sloten zich neidig, en zijn wenkbrouwen zonken hoekig en gevouwen over zijn ogen. Aan de derde vleugel stonden de mannen van Veurne met de wapenknechten van Arnold van Audenaarde en van Boudewijn van Paapenrode. Het Veurnersambacht had duizend slingerwerpers en vijfhonderd helmhouwers. De eerste stonden in de vorstige lederen en waren gans in leden gekleed, op dat de slinger in het zwijn geen vat op die effeuitrusting zou hebben. Om hun lendenen was een wijde lederen darm als een gordel vastgemaakt. Darin lagen de ronde keien welke zij op de vijandwerper moesten. In hun rechterhand hing een ledere riem in welkers middel een holte gevormd was. Dit waren de slingers, verschrikkelijk wapen, waarmee zij hun vijanden, zo juist wisten te treffen, dat de zware steenen die zij heenslingerden, zelden de bedoelde plaats misten. Achter deze stonden de helmhouwers. Zij waren goed met ijzeren plaaten bedekt en doe gezware helmmetten op het hoofd. Hun wapen was de krijgspijl met een lange steeel. Boven het staalderpijl was een dikke ijzeren punt, met de welke zij de helmen en harnassen doorboorden. Daarom heette men ze helmhouwers. De leden van Audenaarde en van Paapenrode, die op dezelfde kant stonden, hadden allerlei slag van wapenen. Echter waren de twee eerste rijen slechts uit handboogschutters gevormd. De anderen hadden speren, knotsen of slagswaarden. De laatste vleugel, die het vierkant sloot, bestond uit al de ruiterijdeslegers. De 1100 mannen te paard, welke door Jan Graaf van Namen zijn broeder Quide gezonden waren. Deze bende was slechts ijzer en staal, niets anders kom en zien dan de ogen der ruiters, welke voor de gaten van de helm stonden, en de voeten der paarden die onderuit hun ijzeren deksel kwamen. Lange en brede zwaarden lagen over de schouderplaat van hun harnassen, en wapperende vederbossen treven op de wind achter hun rug. Op die wijze was het air volgens het bevel van de veld heer geschikt. De grootste stilte heerste onder de scharen. De krijgersknechten voegen ook al wel wat er moest gebeuren, maar dan spaken zij zo zachtjes dat niemand dan hun makker had kon horen. Quide en al de andere ridders die geen bende aangebracht hadden, waren in Kortrijk gehuis vest. Het gantse leger zond er eens enige tijd op de beschreven wijze geschikt en er was nog niemand van hen gekomen. Eensklaps zag men de banier van meneer Quide onder de stadspoort uitkomen. Meneer van Rennesen, die in de afwezendheid als veldheers als opperbevelhepper bij het leger was, riep. De wapens op! Sluit aan en richt te gelederen! Stil! Bij het eerste gebot van de edelheer van Rennesen stelde elk zijn wapen in de behoorlijke houding. Dan drongen zij zich meer op een en richten zich in effeleinen. Nauwloeks was dit gedaan of de ruiterij opende zich om de veldheer met zijn talrijke stoet in het vierkant te laten. Vooraan reed de vaandragen met de banier van Vlaanderen. De zwarte leeuw op het Gruldenveld rolde zwierig nevens het hoofd van het paard en scheen zijn klauwen als een zee getekend aan de blijde vlamingen te tonen. Een weinigerachtig kwam Quide met zijn neef Willem van Gielijk. De jonge veldheer had een blinkend harnas waarop het wapen van Vlaanderen kunstig gebeeld was. Zijn helm toeg een vrije vederpos, welke tot op de rug van zijn paard nederviel. Op het harnas van Willem van Gielijk stond een breed rood kruis. Het wit priesterkleed viel onder zijn wapen hem uit en daalde tot over de zadel. Zijn helm was zondervedig en zijn gantse uitrusting bloot en zonder versieusels. Omedelijk na deze doorluchtige heren volgde Adolf van Nieuwland. Zijn wapen was sfeerig. Overal lagen vergulde knopen op de bindsels der platen zijn er uitrusting. De veder van zijn helm was groen en de ijzeren handschoenen welke hij droog waren verzilverd. Onderuit zijn malihemd kom men een groene sluyer zien hangen. Dit liefde geschenk bewaarde hij op zijn hart als een heiligdom. Nevens hem rit zijn wel bemindermachteld op een sneeuwitte hakkenij. De doorluchtige maagd was nog bleek, echt er niet meer krank. De komst van haar Adolf had de ziekte uit haar verdreven. Een hemelblauw rijkleed van het fijnste fluweel met silver en leeuwkensbezuid viel met lange vauwen over haar voeten tot beide aarde en een zijde hoofdsluyer daalde van de punt haar kap tot op het paard. Zij bezachte jonge Adolf met in een geliefde. Hij was zo schoon, zo deftig in haar minnend oog. Hierna kwamen nog een dertig tal ridders en edelvrouwen, allen om het kostelijkst gekleed en zo rustig, zo verhoorlijk, al of zij ergens een steekspel gingen bij wonen. Eindelijk volgden vier schildknapen te voet. De twee eerste toegen elk een rijk harnas en een slagswaard op hun armen. De andere toegen ieder een helm en een wapenschild. Terwijl de scharen in een plecht gestilte stonden, kwam die luisterrijke stoet tot in het midden van het vierkant en bleef staan. Quide deed zijn wapenboden bij zich komen en gaf hem een velperkament om de inhoud van hetzelfde af te kondigen. Voeg de krijgsnaam, Leo van Vlaanderen, erbij, want dit verblijdt onze goede liede van bruggen, spak hij. De nieuwsgierigheid haar krijgsknechten gaf zich te kennen door een kortuurige beweging en de grootste aandacht. Ze zagen wel dat er enig geheim onder al deze plechtige vormen lag, want het was voor zeker niet zonder inzicht dat hun landvrouwen zich zo rijkelijk hadden opgeschikt. De wapenboden kwam vooruit, blies driemaal op zijn bazuin en riep met kracht gestem. Wij, Quide van Naamen, in de naam van onze graaf en broedig Robrecht van Petunen, Leo van Vlaanderen, aan allen die deze lezen of horen lezen zullen, heil en vrede. In aandacht neemende, eens klapshield hij op, een suizend gemoor liep onder de verschillende benden, en terwijl elk zijn wapen met haast ophief, spannende schutters hun kruisbogen, alsof enig gevaar hen bedreigde. De vijand, de vijand, werd er geschreeuwd. In de verte zag men een talrijk leger aankomen, duizenden mannen zakten in dikke geleden aan vooruit, en kon het einde er niet van zien. Mijn tuivelde echter sterk of het de vijand was of niet, geen paardenvolker bijzijnde. Weldra zag men een ridder dit onbekend gevaar te verlaten en met volle draf naar de legerplaats komen rijden. Hij hing verover op de nek van zijn draver. In dier voegen, dat men hem niet herkennen kon, alhoewel hij reeds zeer nabij was. Dichter nog bij het verbaasda leger gekomen zijnde, riep hij, terwijl hij gedurig naderde, Vlaanderen, Leo! Vlaanderen, Leo! Hier zijn de Gentenaren! Men erkende de oude krijgsman, een verrolijk gejuich antwoordde op zijn roep, en zijn naam klom uit al de monden. Hel Gent! Hel, meneer Jan Borlut! Welkom onze goede broederen! De Vlamingen zien dat zulke onverwachte bijstand zulk een talrijk leger hun toekwam, waarvan vreugde niet meer in te houden. De aanleiders moesten alles aanwenden om hen in hun gelederen te doen blijven. Zij bewogen zich ontstuimelijk en raasten van blijdschap of zij uitzinnig waren. Meneer Jan Borlut riep tot hen, heb, moet, mijn vrienden, Vlaanderen zal vrij zijn. Ik breng vijfduizend welgewapende en onversrokken mannen. En dan antwoorden de opgetogen benden. Hel, hel, de helten van woeringen! Borlut, Borlut! Meneer Borlut kwam bij de jongengraaf en meende hem met hoofdse spreuken tegoeten, maar kwie er viel uit? Laat varen die spreuken, meneer Jan. Geef mij de hand als vriend. Ik ben zo verheugd tot jij gekomen bent, jij die onder het harnas hebt geleefd en zo diepe wijsheid bezit. Ik werd er eens mistroostig, daar ik u niet komen zag. Gij hebt lang getoefd. Ho, ja, edelijk wiede, was het antwoord. Langer dan ik begeerde, maar die vervoekte leliaarts hebben mij belet. Zou u edelijk kunnen geloven, meneer, dat er te Gent onder hen een samenspanning was aangegaan, om de Fransen weer in de stad te brengen. Ze wilden ons niet uitlaten om onze broederen te komen helpen. Maar, godzijdank, dit is hun niet gelukt, want het volk haat en veracht ze uit te maten. De Gentenaren hebben het magistrat op de beurt gejaagd en de poorten der stad gebroken. Kinds komen nu vijfduizend onversaagde mannen die naar de strijd, zowel als naar een maaltijd heigen. Ze hebben Heden nog geen morselbroods genut. Ik dacht wel dat grote hindepalen u weder hielden, meneer Borlude, en ik vreeste dat jij niet zou het gekomen zijn. Wel, edelijk wiede, dan moest Sint Jansvuur mij branden. Ik zou niet in Kortrijk zijn geweest, ik die mijn bloed voor vreemden heb vergoten, ik zou mijn vaderland in de nood niet bijstaan. Dit zullen de Fransen ondervinden. Ik gevoel mij geen dertig jaar oud, en mijn mannen dan, oh hemel, wacht maar, edelheer, totdat het bloedig uur gekomen zij, en let maar eens op de witte leeuw van Gent, hoe jij de Fransen zult zien vallen. Gij verpleidt mij, heer Borlude, al onze Lieden zijn evenmoedig, even onversaagd. Indien wij de strijd moesten verliezen, zouden er niet vele Vlamingen huiswaarts keren. Dit verzeker ik u. Verliezen, zegt gij, verliezen, heer Quide, dit geloof ik niet. Onze mannen zijn van al te goede wil, en Breidel dan, de zegen staat op zijn aangezicht geprent. Zie meneer, ik zou mijn hoofd verwetten, dat in die men Breidel liet doen, hij met zijn beenhouwers door de 62.000 Fransen zou boeren, gelijk men door een korenveld drinkt. God en meneer Sint Joris zullen ons bijstaan, heb maar goede hoop. Maar vergeef mij, heer Quide, daar is mijn leegig. Ik verlaat u voor een ogenblik. De Gentenaren waren nu reeds op de groeningen koudig, vermoeid en gants met stofbedekt waren zij, want ze hadden onder de hete zon met snelle loop gereist. Hun wapens waren allerlei, tussen hen komen al de benden die wij eens beschreven hebben ook aantreffen. Een veertig tal Edelen renden voorop de paard. Het waren meestal vrienden van de oude krijgen Jan Borlut, meneer van Lerne, Jan van Kooijgem, Boudewijn Steppen, Simon Betten, Paul van Zevren en zijn zoon, Jan van Aarselen, Jonkeer van Vinkt, Thomas van Vorselaar, Jan van Machtelen, Willem en Robrecht Wennemaar, en nog een groot getal Anderen. Ten midden en boven dit leegig waarde de standaard van Gent met zijn witte leeuw. De bruggelingen, die nu gevoelden hoe onrechtvaardig hun scheldwoorden tegen de Gentenaar geweest waren, riepen met haar haal de galmen, Welkom! Welkom onze broederen! Hel Gent! Jan Borlut vormde in tussentijd zijn mannen in regelmatige bennen voor de linkervleugel van het vierkant. Hij wilde zijn dappere Gentenaars als tentoonstellen op dat de bruggelingen zien mochten dat zij voor hen ook niet in vaderland's liefde wijken moesten. Op bevel van Gwiede verliet hij de legerplaats en trok binnen Kortrijk om zijn mannen de hoognode gerust in goede herbergen te laten genieten. Zodra de Gentenaar een vertrokken waren, kwam Jan van Rennesen binnen het vierkant en riep, Wapens op! Stil! De stoet, die zich te midden des legers had geplaatst, schikte zich weer als te voeren. Ieder zweeg op het bevel van de heer van Rennesen en de aandacht van allen wenden zich naar de wapenboden, welke de drie bazainklanken herhaalde. Nu las hij met luiderstem. Wij, Gwiede van Namen, in de naam van onze graaf en broedig Robrecht van Betune, Leo van Vlaanderen, aan allen die deze lezen of horen lezen zullen, heil en vrede. In aandacht neemende de goede en trouwe diensten die de landen van Vlaanderen en onszelf, door meester de Konink en door meester Breidel van Bruggen, zijn bewezen, willen de hun lieden met de weten van al onze onderdanen een bewijs onze goede gunst te geven. Willen het daaraan boven, hun edelmoedige liefde tot het vaderland belonen als betaamd en behoord, opdat hun trouwe diensten zouden blijven ter eeuwige gedachtenis en memorie. Al zo onze graaf en vader, Gwiede van Vlaanderen, onze nodige mag daartoe gegeven heeft, doen te weten, Pieter de Konink, deken daar wolwevers en Jan Breidel deken daar massacliers uit onze goede stad Bruggen en hun nakomelingen ter eeuwige dagen zijn en zullen blijven van edel en bloeden, genietenden al de voorrechten die de leenheren in ons land van Vlaanderen zijn genietenden. En opdat zij die smet eer zouden kunnen gebruiken, wordt hun iedig een twintigse deel van onze tol binnen onze goede stad Bruggen toegestaan tot onderhoud van hun huizen. Voordat de afkondiger geëindigd had, kwam het schaterend gejuicht daar wevers en beenhouwers zijn stemverdoven. De grote gunst welke hun dekens bewezen werd was ook de beloning hun adapperheid. Een deel daar eerder uit voortspruitende moest over de ambachter komen. Indien zij zo zeer niet van de trouw en de volksliefde der dekens waren verzekerd geweest, zouden zij die veredeling ongetwijfeld met een toornig oog en als een staatkundige list der edelen aanzien hebben. Ze zouden hebben gezegd, zo ontroven de leenheren ons de voorstaander onze rechten en verleiden onze dekens door hun gunsten. In een ander geval waren die achterdocht niets ondergrond geweest, want zo handen hun meestijds de vorsten en zo laten de mensen zich meestijds door eergierigheid verleiden. Het is dus geen sinds te verwonderen dat het volk een bitteren haat draagt tegen die zijn erbroeders welke zich tussen hier verheffen, want van edelmoedige volksvrienden als zij waren, worden zij lagen en laffen vleiers en ondersteunen de macht die hen gemaakt heeft. Ze weten dat zij met dezelfde klimmen en vallen zullen en zij voorzien dat het volk het welk zij verlaten hebben hen als overlopers zou verstoten en verachten. De ambachten van buggen vertrouwen zich te zeer in de koning en in breidel om op dit ogenblik dergelijke gedachten te vormen. Nu waren hun dekens edel, nu hadden ze twee mannen die in Straven raad toegelaten waren en de vijanden, hun ervoorrechten, mochten in de ogen zien en openbaarlijk bestrijden. Zij voelden hoe zeer hun macht daardoor moest aangroeien en gaven zich derhalve aan de gruwhartigste vreugd over. Zij beleven zo lang hun juigingskreeten herhalen dat hun borsten zich vermoeiden. Dan verging het gerucht en de blijdschap bleef alleen op hun wezenstrekken aan hun bewegingen zichtbaar. Adolf van Nieuwland kwam bij de dekens en verzocht hen voor de veldheer te verschijnen. Zij gehoorzaamden en ging er langzaam tot bij de redders stoet. Op het gelaad van de deken der wevers was geen blijdschap te lezen. Hij nadert statig en kalm zonder het enige hartstocht hem scheen te vervoeren. Nochtans was er een zuiver genoegen en een edele trotsheid in zijn hart. Maar zijn gewone voorzichtigheid had zijn gelaadtrekken zo zeer aan zijn wil onderworpen dat men zijn aandoening zelden op lezen kon. Nu wilde hij zich de macht bewaren om eens in de nood wanneer men van hem iets tegen het voordeel des volks eisen zou tot de borsten kunnen zeggen. Wie heeft u u gunsten gevraagd? Wat heb jij mij dan gegeven om het onrecht van mij te vergen? Zo was het niet met de deken der peenhouwers. Deze had zich nooit bedwongen. De kleinste drift, het geringste gevoel dat zijn hart bewoog drukte zich op zijn aangezicht uit en men kon zonder moeite zien dat de wijdste openhartigheid eenzijner deugd hem was. Ook kwam hij de tranen die zijn blauwe ogen nu ontrolden niet wieder houden. Hij bukte het hoofd om dezelf te verbergen en ging met kloppend hart neven zijn vriend de koning staan. Al de ridders en edelfrouwen waren afgezeten en hadden hun paarden de schildknapen overgegeven. Quide deed de vier wapendragers vooruitkomen en bood de kostelijke uitrusting aan de dekens. Het harnas werd hun aangedaan en de helm met de blauwe veder op hun hoofd geroemd. De bruggenlingen zagen met aandachtig gestilte op deze plechtigheid. Hun harten waren met genoegen vervuld en ze waren ontsteld alsof hun zelf die eer geschieden. De dekens gewapend zijn de deepen hun de ene knie op de grond buigen. Dan kwam Quide vooruit en hief zijn slagswaard boven het hoofd van de koning. Meneer de koning, sprak hij, weest trouwe ridder, breekt nooit te eer en neem uw zwaard nooit dan voor het vaderland en uw vorst. Bij die woorden sloeg hij de deken der wevers lichtelijk met het slagswaard in de nek, volgens de eis tijdens ridderschaps. Hetzelfde werd aan Jan Breidel gepleegd en hij ook werd ridder geslagen. Terzelfde tijd kwam machteld uit de stoet en plaatste zich voordag knielde dekens. Zij nam beurtelings de twee wapenschilden uit de armen der knapen en hing dezelfde aan de hals der twee veredelde burgers. Velenderaan schouwers bemerkten dat zij het schild eerst aan Breidel's hals gehangen had en dat zij dit voorzeker met inzicht moest gedaan hebben, vermid zij daartoe enige stappen ter zijde was moeten gaan. Deze wapentekenen zijn nu edelen door mijn vader geschonken, sprak zij, zich meer naar Breidel kerende. Ik weet, edelen heren, dat Gij dezelfde ongeschonden zult bewaren en ik verheug mij dat ik tot de beloning uw vaderlands liefde mag medewerken. Breidel bezag de jonge edelvrouw met die bedankbaarheid. In zijn ogen stond de eet der vuurigste toegenegenheid en opoffering te lezen. Ook kreeg hij van macht tot zulke glimlach als zij er aan niemand dan aan Adolf had geschonken. De opgetogen dekender beenhouwers zou zich zonder twijfel voor de voeten der goede jongvrouw geworpen hebben, maar de plechtige houding der omstaande ridders had te sterke indruk op hem. Hij stond verbaasd en beweegloos zonder spraak, want hij kon het gebeurde niet begrijpen. Macht tot beminden de deken der wevers niet zeer. Zij had een afkeer van hem, zonder te weten waaruit dit zondelink gevoel ontstaan was. Niet dat zij aan zijn hoge wijsheid of aan de rechtzinnigheid zijn er inborst twijfelde. Nee, zij erkende aan de konink al de hoedanigheden die een man kunnen verheerlijken. En echter kon zij haar hart niet tot een billeke gevoel voor hem dunken. Hierin was zij aan alle vrouwen gelijk. De ernstige man wincieel eenzaam en verborgen in de weide schedel woont, op wiens lippen een glimlach zo zelden als een nodeloos of vlijend woord verschijnt, wiens gelaat altijd somber en met type bedenking is betrokken, kan de vrouwen niet behagen. Zij gevoel een tezeer de zwakheid haar geest bij dergelijke mannen, die al zo het gans gewicht hun mannelijke vermogens op haar doen wegen. Wat toch gewoort een vrouw bij zulke man. Een zwak schepsel dat geboren is om op aarde te spelen, te beminden en te leiden. In tegendeel gevoel de machtel de bijzondere toegenegenheid voor Jan Breidel. Dit aangezicht dat voor ieder open lag als een boek waarop de aandoeningen des harten te lezen staan, die zoete glimlach welk over het mannelijk gelaat liep, gelijk een zucht der spelende winds over de kruiden in het dal en dan wedig die uitdrukking van toren en helden moet welke de vrouwen geen vrees maar bewondering inboezend. Dit alles sprak voor Breidel in het hart der jongvrouw. Ook indien ze Adolf niet had bemint en dat Breidel een jongheer waren geweest, zou haar liefde zich wel licht op hem gevestigd hebben. Gedurende de voorbijgelopen plechtigheid had zij met spijt gezien dat men de koning altijd voor Breidel stelde en zij poogte voor zoveel zij daartoe kon bijbrengen die voorrang te vereidelen. Mijn heren, nu kunt jij naar uw mannen terug gaan, sprak wiede. Wij hopen dat jij deze avond in onze raad komen zult. Wij moeten met u een lange gesprek hebben. Doet nu uw benden naar de legerplaats weerkeeren. De koning boog zich heuselijk en ging heen. Zo deed ook Breidel, maar even had hij zich enige treden verwijderd of hij gevoelde de last erwapenen die hem overal het lichaam klemden. Hij keerde met haast terug voor wiede en sprak. Edelen Graaf, ik verzoek van uw edelen nog een gunst. Spreek, heer Breidel, zij zal u toegestaan worden. Zie, door lucht geheer, her nam de deken. Geheb mij heden een grote genade bewezen. Maag hij wilt me toch niet beletten tegen onze vijanden te strijden. De ridders kwamen dichter bij de teken. Zijn woorden verwondenden hen zeer. Wat wilde jij zeggen? Voeg kwierde. Dat deze wapens mij overal klemmen en nijpen, heer Graaf. Ik kan mij in het harnas niet verroeren en die helm weegt op mijn hoofd dat ik mijn hals niet bewegen kan. Ik verzeker u dat ik mij in die ijzeren kerker als een gebonden kalf zou laten doodslaan. Dit harnas zal u voor de zwaarden der Fransen bewaren, bemerkt een ridder. Ja, Maag, viel breedel uit, ik heb dit in het geheel niet nodig. Wanneer ik vrij ben, met mijn beil in de vuist, dan vrees ik niets. Waarlijk, ik zou daar in een schone houding staan, zo stijf en zo beschaamt. Nee, nee, mijn heren, ik wil dit voor goud niet aan mijn leven. Dins volgens heer Graaf, verzoek ik dat jij mij toelaat, dat ik burger blijven, tot na de strijd. Dan zal ik me dit lastig harnas kennis maken. Gij mocht doen, zoals het u belieft, meneer Breidel, antwoord ik wiede. Echter zijt en blijft jij ridder. Wel aan, riep de deken mijn pleidschap, dan ben ik de ridder met de beil. Dank, dank, door luchtige heer. Bij die uitroeping verliet hij de stoet en liep naar zijn mannen. Deze ontvingen hem met galmende gelukwensingen en hielden niet op door allerlei creëten hun vreugde de kennen te geven. Breidel was toch enige stappen van de gelederen en zijn er beenhouwers, wanneer reeds de gehele uitrusting op de grond lag. Hij behield slechts het wapenschild dat machteld hem aan de hals had gehangen. Albrecht, mijn vriend, riep hij tot een zijn mannen, neem die wapens op en draag ze naar mijn tent. Ik wil geen eizer aan mijn lijf, terwijl uw blote borsten het vijandelijk wapen durven afwachten. De Kermes wil ik een massacliers gewaad bij wonen. Ze hebben Mijn hart is en blijft een beenhouwers hart. De Fransen zullen dit wel voelen. Kom, we gaan naar het leegig. Ik zal met u de wijn als te voeren drinken. Ik schenk u elke maat. En HEL zei de zwarte leeuw. Die roep werd door al de gezellen herhaald. Er kwam enige wanoorden onder de gelederen en zij wilden zich onstuimelijk naar de legerplaats begeven. De belofte van de deken had hij mijn pleidschap vervuld. Ho, ho, mannen! Riep Breidel, zo niet. Iedereen zei gelid of er worden kwaarde vrienden. De andere benden waren reeds in beweging en keerden met klinkende basuinen en vliegende vaandels naar de verschancing. De redderstoet ging binnen de poortenstad en verdween achter de wallen. Enige tijd daarna waren al de Vlamingen voor hun tenten bezig met zich over de veredeling daar dekens te onderhouden. Een groot getaal beenhouwers zat in een weide kring met de hanops in de hand op de grond. Grote kanafol wijn zonder nevenshen. Met één stemmen gegalmen zongen zij het lied van de zwarte leeuw. Ter midden onder hen op een eidelen ton zat de veredelde Breidel die als voorzanger iedere vrije aanving. Hij dronk bij herhaalde teugen op de verlossing des vaderlands en poogte door meer gemeensamheid de verandering van zijn state te doen vergeten. Want hij vreeste dat zijn gezellen mochten denken dat hij niet meer gelijk te voren hun vriend en makker wilde zijn. De koning had zich in zijn tent opgesloten om de gelukwensingen zijn erwevers te ontgaan. Hij werd te zeer door hun bewijzen van liefde aangedaan en die ontsteltenis kon hij te moeilijk verbergen. Daarom bleef hij de gantse dag alleen. Terwijl het leegig zich aan de innigste vrolijkheid overgaf. Einde van Hoogstuk 21 Hoogstuk 22 van de Leo van Vlaanderen. Dit is een Liepvoks opname. Alle Liepvoks opnamen behoort tot de publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig ga naar Liepvoks.org. Opname door Anna Simon. De Leo van Vlaanderen door Hendrik Conschans. Hoogstuk 22. De schande moet u voorhoofd smetten gij die wilt eeuwig slaven zijn. De voeging zal uw zielen pletten. Uw boezem scheuren met haar pijn. PF van Kerkhoven. Op weilig afstand ter stad Rijsel in een veld van buiten gewone Grote had het Franse leger zich neergeslagen. De onterlijke tenten welke voor zoveel mensen behoeften bedekten wel een halve mijlgrond. Daar een hoog opgeworpen bolwerk de plaats omringde zou men van ver gedacht hebben dat men een sterke stad voor zich had. In de prizen der paarden het geschreeuw der zoldeneers de rook der vuren en de duizend zweepende wimpels de tegenwoordigheid van hun leger niet hadden verraden. Het gedeelte waar de eten leeriders woonden was kennelijk aan de kostelijke standaarden en geboorduurde vaandels. Terwijl hier fluwede tenten en pavillonen van allerlei kleuren stonden trof men in het andere deel slechts mindere hitten van lijnwaad of stro aan. Mens zou zich wel hebben mogen verwonderen hoe het mogelijk was dat Zulk een talrijk leger niet van honger verging. Mids men in die tijden zelden enige levensbehoeften met zich nam. Echter was er overvloed van alles. Mens zag er de tarwe in het slijk liggen en de beste levensmiddelen werden er met voeten vertrapt. De Fransen gebruikten een goed middel om zich alles te bezorgen en zich dezelfde tijd bij de Vlamingen hatelijk te maken. Elk ogenblik vertrokken grote benden zolderniers uit de verschancing om het land af te lopen en alles te roven, te plunderen of te vernienen. De boze krijgsknechten hadden het inzicht van hun veldtieren op achtertoa ten volg begrepen. Om het zelf uit te voeren beginen zij de gruwzaamste eeuwvuldaden welke men in de oorlog plegen kon. Tenteken der verwoesting waarmee ze het land van Vlaanderen bedreigden hadden zij altimaal kleine bezems aan hun speren gehangen. Daardoor willen dit kennengeven dat zij kwamen om Vlaanderen te keren en te zuiveren. En inderdaad zij verzuimde niets om die beloften te volbrengen. Na weinig dagen stond er in het gantse zuidelijk gedeelte des lands geen enkel huis, niet in kerk, nog slot, nog klooster. Ja, zelfs geen boom meer recht. Alles was kaal gemaakt en vernield. Ouderdom nog kunnen werd geëerbiedigd. Vrouwen en kinderen verkracht of vermoord en hun lijken zonder begrafenis de roovvogels overgelaten. In diervoegen begonnen de Fransen hun tocht. De geringste vrees, het minste barouw, kwam de vreemde booswichten in dit misdadig werk niet treffen. Op hun overgrote machtsteunende dachten zij zich de overwinning zeker. Maar destelafig en te schanderlijker waren hun daden. Zij doopten hun zwaarden in het onnoozel bloed van zuigelingen en onteren met vloekbare onkuishijd de weeloze maagd wie ervaardig zij in haar tegenwoordigheid gedood hadden. En Gans Vlaanderen moest hetzelfde lot ondergaan. Dit hadden zij bij hun eerloze wapens gezworen. In dezelfde morgen dat Kwie de bezig was met de trouwe diensten van de Konink en Breidel te belonen had de Fransenveld hier zijn voornaamste ridders tot een prachtig gast maal genodigd. De tent van de Graafdag-Twa was ongemeend lang en wijd en een onderscheide plaatsen verdeeld. Er waren kamers voor ridders tot zijn gevolg behorende, kamers voor schildknapen en wapendragers, voor de mondbedienden en kokks en voor meer andere bijzondere personen die hem volgden. In het midden was een weide zaal, beurtelings tot dergelijke gastmanen of tot de vergadering van de Krijgsgaard bestemt en welke een groot getal ridders kon bevatten. Op de gestreepte zijde waarmee dit palvelioen overdekt was, lagen onterlijke kleine zilvere lelybloemen. Tegen de voorgevel boven de ingang hing het wapenschild van het huis van Achtwa. Een weinig verdig, boven een opgeworpen heuvel waarde de grote lelyvaan van Frankrijk. Binnen dit prachtig vertrek dat met rijke tapijten was behangen, had men lange gesneden tafels en fluële zetels geplaatst. Waarlijk, een paleis kon niet meer rijkdom of pracht voorstellen. Aan het opeinde der tafel zat meneer Robert, graaf van Achtwa. Hij was reeds in hoge ouderdom, echter nog in de volle kracht des levens. Een lid teken dat een deel zij naar rechterwang misvormde, getuigde zij naar dapperheid in de Krijg en gaf aan zijn wezenstrekken nog meer hardheid. Alhoewel zijn wangen door diepe rimpels en bruine vlekken verslensd waren, blonkend zijn ogen nog met al het vuur daar mannelijke drift onder zijn zware wenkbrouwen. Zijn voorkomen was vreed en zijn woesterblikken gaven in hem de onverbillelijke Krijgsman te kennen. Nevens hem aan de rechterzijde zat de Grijzaard Sigis, koning van Melinde. De ouderdom had zijn haar verzilverd en zijn hoofd voorover gebogen. Nochtans wilde hij bij de slag tegenwoordig zijn. In gezelschap van zoveel oude krijgsgezellen voelde hij de moed in zijn hart terugkomen en beloofde zich innerlijk nog enige schone wapenfeiten uit te voeren. Het gelaad van de ouderforst boezende de grootste eerbied in. Zachtheid en zielsrust stond erop geprent. Gewis had de goede Sigis niet de Vlamingen willen bestrijden, waren hem de stand ter zaken bekend geweest. Maar men had hem met veel anderen bedrogen, voorgevende dat de Vlamingen slechte Christen er waren en dat men al zo een goed werk voor God doen zou in die men hen tot de laatste uitroiden. Het was op dit tijdstip van het vuurigst geloof genoeg iemand van ketterij te beschuldigen om hem iedereen tot bloedvijand te maken. Aan de linkerzijde des veldheers zat Baltezag, koning van Mallorca, een ontstuimige en dappere krijgig. Ook kon men dit op zijn wezenstrekken genoeg zien. Ja, het was niet mogelijk de stijve blik zijn er zwarte ogen te verdragen. Een wilde vreugd verhelde er zijn gelaad omdat hij nu hoopte zijn rijk, het welk hem door de moeren ontnomen was, weder te krijgen. Neventsem zat de Chateaune, geweest aan landvocht van Vlaanderen. Die mens, welke als werktuig daar koningin Johanna, de oorzaak van al de gebeurde onheilen was. Zijn schuld was het dat zovele Fransen in bruggen en ingrent vermoord waren. Hij was de oorzaak der schrikkelijke mensenslachting die er moest volgen. Welke hoeveelheid vraagroepen, bloed, hing er niet boven het hoofd van die dwingeland. Hij herinnerde zich hoe de bruggenlingen hem met schandbeladen uit hun stad verjaagd hadden en beloften zich geen geringen wedervraak. Het scheed hem onmogelijk dat de Vlamingen aan de verenigde macht van zoveel koningen, prinsen en graven weer stonden. Ook juigde hij reeds in zijn hart en betoonde een blij gelaad. Op hem volgde zijn broeder Guides en Paul die niet min vraag zuchtig dan hij was. Dan kom en Thibault hertocht van Lotaringen tussen de heren Jean de Barla en Reno de Tri bemerken. Hij was de Fransen met 600 paarden en 2000 boogschutters komen bijstaan. Rodolf de Nestelen, een brave en edelmoedig redig, zat nevens meneer Henri de Ligny aan de linkerzijde ter tafel. Ongenoog en en droefheid schetste zich op zijn gelaad en het was zichtbaar dat de vrede bedreigingen welke de ridders tegen Vlaanderen uitspraken hem niet behaagden. Temmiddend daar rechterzijden tussen Louis de Clermont en de Graaf Jean Domaal zat Godfrit van Baband die de Fransen 500 paarden had gebracht. Nevens deze bewonderden men de grote gestalten van de Zeelander Hugo van Arkel. Zijn hoofd stak boven de andere redders uit en zijn machtig lichaam gaf genoeg te kennen hoe schrikkelijk zo'n strijder op het slagveld zijn moest. Die ridder had zij de lange jaren nog geen andere woning dan de een of andere legerplaats gehad. Om zijn strijdbaarheid en schone wapenfeiten overal vermaard had hij een bende van 800 onversaagde mannen bijeen geraapt en ging met dezelfde in alle landen waar slechts de vechten was. Meer malen had hij de zegen door zijn tegenwoordigheid naar de zijde van de vorst welke hij diende doen hellen en was zowel als zijn mannen met wonen overdekt. Dit gedurig strijden was zijn leven en zijn vermaak. De rust kon hij niet verdragen. Hij had zich bij het Franse leger vervoegd omdat hij onder hetzelfde veel zijn er wapenbroeders had gevonden. De enige neiging tot de oorlog hem aandrijvende bekeund hij zich weinig voor wie of waarom hij strijden zou. Dan nog waren-nog onder anderen tegenwoordig de heren Simon de Piemond Louis de Bougeux vooral Kasselin van Douay en Alain de Bretagne. Een ander slag van ridders trof men bij het lager einde de tafel aan. Alhof de Fransen zich niet onder hen hadden willen mengen zaten zij allen neven zokander op de minst vererende plaats. Waarlijk de Fransen hadden hierin geen ongelijk. Deze ridders waren verachtelijk want terwijl hun valzallen als echte Vlamingen de vijand afwachten waren deze hun leenheren in het Franse leger. Wat verblindheid treef die bassdaarden aan om de schoot hunner moedig even als de slangen doen te verscheuren. Ze gingen onder een vijandelijke standaard het bloed hunner landgenoten op vaderlandse grond vergeten. Misschien het bloed eens broeders of dit eens boezemsvrienden. En waarom? Om het land wat hun het leven gegeven had tot een slavenbodem te maken en de vreemden te onderwerpen. Die Aatalingen hadden dan geen ziel om te ontwaren dat schanden en verachting hun boven het hoofd hing om in hun eigen hart de knaging eens worms te voelen. De namen die hier bassdaad Vlamingen zijn voor het nageslag bewaard. Onder vele anderen waren Hendrik van Boutersum, Geldof van Wingenen, Arnold van Eikhoven en zijn oudste zoon, Hendrik van Wilre, Willem van Redingen, Arnold van Hofstad, Willem van Kranedonk en Jan van Raneel, de voornaamsten. Al de ridders aaten uit gedreven zilveren schootels en dronken naar lekkers de wijnen uit grulden koppen. De vaten die voor Robert Dartwa en voor de twee koningen stonden, waren kostselijker en groter dan die daar andere heren. Hun wapentekenen waren er kunstig ingesneden en meer dan één onschatbaar gesteente blonk aan derzelfde poorden. Gedurende de maaltijd werd er over de stand der zaken veel geredeneerd. Uit de woorden der gasten kon men begrijpen wat schriklijk lot het veroordeelde Vlaanderen was beschoren. Ja, ja, antwoordde de veldheer op een vraag van de Chatillon. Alles moet verneeld worden. Die vervloekte Vlamingen zijn niet te temmen dan door het vuur en het zwaard. En zouden wij die hoop boeren laten leven, dan zouden wij nooit ermee gedaan hebben. Dit moet een einde nemen. Mijn heren laat ons een kort spel maken op dat wij onze degens niet langer met het slecht bloed zouden te besmetten hebben. Voorwaar, sprak Jan Varaneel, de Lelyaard. Voorwaar, minidatve, gehaapt gelijk, want het is niet mogelijk iets met die muiterlingen uit te richten. Ze zijn te rijk en zouden zich wel draai boven ons achten. Reeds willen zijn niet meer bekennen dat wij, die uit edel bloed gesprooten zijn en als onze onderdalen mogen behandelen, alsof het geld dat zij met handwerk gewonnen hebben, hun bloed edeler maken kon. Ze hebben zich in bruggen en ingent huizen gebouwd, welke onze kastelen in pracht te boven gaan. Is dit niet een hoon voor ons? Gewiss, dit mogen we niet langer verdragen. Indien wij niet alle dagen een nieuwe oorlog voeren willen, bemerkte Jan van Kranendonk, moeten al de ambacht die erin verslagen worden, want de overblijvenden zullen zich niet stil houden. Der halve vind ik dat minietatve de grootste reden der wereld heeft om maar geen te sparen. En wat wilt jij doen wanneer jij al uw vasallen zult vermoord hebben? Voeg de zwarelijvige Hugo van Arkel lachende, hop mijn trouw, dan kunt jij zelf uw landen beploegen en schoon vooruitzicht waarlijk. Ho, antwoorde Jan van Raneel, ik weet een goed middel om hierin te voorzien. Wanneer Vlaanderen van dit koppige rot zal gezuiverd zijn, zal ik Franse vrijluiten uit Normande-Jeroepen en hun mijn landen geven. In zulke er voegen zou Vlaanderen wel een echt deel van Frankrijk kunnen worden. Dit is een goed ontwerp. Ik zal aan de koning dit voorstellen, opdat hij de andere leenheeren ook tot het gebruiken van dit middel aanporren. Ik geloof dat dit niet moeilijk zijn zo. Zeker niet, meneer. Vind jij mijn voorstel niet goed? Ja, ja, dit zullen we bewerken. Laat ons maar beginnen met de plaats zuiver te maken. De wezenstrekker van Rodolf de Nestelen betrok aan zich met een innegespijt. De woorden welke je hoorde, mishaagten hem zeer, daar zijn edelmoedigheid zich tegen zoveel vreedheid verzetten. Hij sprak met drift. Maar, meneer Arctwa, ik vraag u, zijn we ridders of niet? En is de eeuw ons niet meer dat we al dus erger dan Saracen zouden te werk gaan? Bij God, gebringt de vreedheid te ver. Ik verzeker u dat het ons een schande voor de ganze wereld zijn zal. Laat ons het leger der Vlamingen bevechten en overwinnen. Dit zijn ons genoeg. Hij noemt dit volk niet een hoop boeren. We zullen er spel genoeg mee te hebben. En staan ze niet onder de zoon van hun vorst. Konstabelne Nestelen rupt Arctwa hem driftig tegen. Ik weet dat jij de Vlamingen uitermate bemint. Die liefde vereert u, inderdaad. Het is gewiss uw dochter die uw zoke loflijke gevoelens inboezemt. Meneer Arctwa, antwoordde Rodolf, omdat mijn dochter in Vlaanderen woont, beledt mij dit niet zo goede Fransman als iemand te zijn. Mijn degen heeft het genoeg bewezen en ik heb daarom reden te geloven dat deze ridders uw schetsende woorden geen gehoor geven zullen. Maar iets dat mij meer aan het hart ligt is de eerder's ridderschaps. En ik verzeker u dat jij er zelf in groot gevaar stelt. Wat tuivel, riep de veldheer. Zou mij niet zeggen dat jij die muiterlingen wilt verschonen. Hebben zij de dood niet verdiend met zijn zeven duizend Fransen zonder genaden hebben vermoord. Zonder twijfel, zij hebben zich daar doodschulden gemaakt. Ook zal ik de kroon van mijn vorst zoveel mogelijk verreken. Maar dit slechts op die welke met het wapen in de hand zullen bevonden worden. Ik beroep al deze ridders of het wel betaamt dat wij onze degens tot een beulenwerk gebruiken en weerlozen laten vermoorden terwijl zij op het veld aan het ploegen zijn. Hij heeft gelijk, riep Hugo van Arkel met grümschap. Wij strijden tegen geen moor aan mijn heren en het is een schanderlijk werk dat ons wordt voorgedragen. Denk dat wij kistene te doen hebben. Er stroomt ook nog dietsbloed in mijn aderen en ik zal niet leiden dat we mijn broederen als honden behandelen. Zij voerenden krijgen het openveld en moeten dus volgens de wettendes oorlogs bestreden worden. Wij sinds jaak op mijn batroon, hernam dat Twa. Is het mogelijk dat jij lieden die slechte boeren kunt voorstaan? Reeds heeft onze te goede vorst alle andere middelen om hen te temmen beproefd, maar het is al om niet. We zouden dus onze mannen moeten laten vermoorden, onze koning laten honen en lasteren en dan nog het leven van die ophoere gelaten moeten bewaren. Hoop mijn ziel, dit zal niet geschieden. Ik weet welke bevelen mij gegeven zijn en zal de zelf vol brengen en doen vol brengen. Meneer daar Twa, viel Rodolf Deneslen met heviger drift in. Ik weet niet welke bevelen jij ontvangen hebt, maar ik zeg u dat ik aan dezelfde niet zal gehoorzamen indien zij met de eerdes ridderschaps strijdig zijn. De koning zelf heeft geen recht om mij mijn wapens te doen besmetten. Hij luistert mijn heren of ik gelijk heb of niet. Heedemorgen ben ik heel vroeg uit het leger gegaan. Ik heb overal de tekens der schrikkelijkste verwoesting gevonden. De kerkens zijn verbrand en de altaren ontroofd. Hopen, lijken van jonge kinderen en vrouwen liggen in de velden en worden door de raven verscheurd. Is dit de handelwijs van eerlijke krijgers? Dat vraag ik u. Deze woorden gesproken hebben de stond hij van de tafel op en hief een gedeelte van het tekstel der tent omhoog. Ziet mij ne heren. Her nam hij in het veldwijzende. Laat u ogen in alle richtingen gaan. Gee treft overal de vlammen der verwoesting aan. De hemel is met rook bezwart. Gin staat een gantse gemeente in brand. Wat betekent zo'n oorlog? Het is erger dan of de vrede normannen wedergekomen waren om de wereld op de moordkruil te maken. Robert dacht we het rood van Thorn. Hij bewoog zich ongeduldig in zijn zetel en riep. Bij al de heilige des hemels. Ik zal niet leiden dat mijn al dus in mijn tegenwoordigheid spreken. Ik weet wat ik te doen heb. Vlaanderen moet gevaagd worden. Ik kan het niet helpen. Deze redekaveling mishaagt mij zeer. En ik verzoek meneer de constabel zich niet meer in diervoegen uit te laten. Hij bewaren zijn degen zuiver. Dit zullen wij ook doen. Immers kunnen de daden onze soldaniers ons niet enschande worden. Laat ons der halve dit spijtig gesprek eindigen en dat een iedig zijn plicht doe. Hij hief zijn gulden drinkschaal omhoog en riep. Op de eer van Frankrijk en de vernieeling der muiterlingen. Rodolf de Nestel herhaalde. Op de eer van Frankrijk en drukte met inzicht op die woorden. Elk één verstond dat hij niet op de vernieeling der Vlamingen wilde drinken. Hugo van Arkel plaatste zijn hand aan de beker die voor hem stond. Doch gief hem niet van de tafel en sprak niet. Al de anderen herhaalden met nauwkeurigheid de roep van de veldheer en dronken op de vernieeling der Vlamingen. Zij dat enige ogenblikken had het gelaat van Hugo van Arkel een zondeling uitdrukking bekomen. Miss Prijzen en Spijt was er op te lezen. Hij blikte stijf op de veldheer gelijk iemand die zich had bereid gemaakt om hem te trotsen. Indien ik nog op de eer van Frankrijk drinken dan straffen mijn god. Riep hij. Robert Arctwa ontvlamde in woede. Hij sloeg zo sterk met zijn schaal op de tafel dat de drinkvaten de andere ridders opsprongen. Hij riep Bij god meneer van Arkel. Gij zult op de eer van Frankrijk drinken. Ik wil het. Meneer, antwoordde Hugo met een geveinste koelheid. Ik drink niet op de verwoesting van een kristeland. Lang heb ik in alle gewesten gestreden maar nooit heb ik ridders aangetroffen die hun geweten met zulke schrikkelijke euveldaden wilde bezwaren. Gij zult maar bescheid doen. Ik wil het. Zeg ik u. En ik wil het niet. Antwoordde Hugo. Hoor, meneer Arctwa. Gij hebt mijn reeds gezegd dat mijn mannen te hoge betaling eisten en dat zij u te duur stonden. Wel aan. Gij zult ze niet meer te betalen hebben. Ik wil onder u leegig niet meer dienen. Dus is ons geschil ten einde. Al de ridders ja, de veldheer zelf verbaasd hem bij dit gezegde want zij aanzagen het vertrek van Hugo als een waarverlies. De zeelander stiet zijn zetel achteruit en riep terwijl hij één zijn er handschoenen op de tafel weerp. Mijn heren, ik zeg dat ger allen ligt. Ik hon u in het aangezicht. Daar is mijn handschoen. Wie begeert kan dezelf opnemen. Ik beroep hem in het strijdperk. Meest al de ridders grepen ontstuimig naar de handschoen ook Rodolf de Nestelen. Maar Robert Achtwa had zich zo haastig veruitgeworpen dat hij dezelfde voordat de anderen gewadd had. Ik neem uw uitdaging aan. Spak hij. Kom, we gaan. De oude koning Sigis van Malinde richten zich op en bracht zijn hand als een teken dat hij spreken wilde over de tafel. De grote eerbied welke de twee campers voor hem gevoelden weer hield hem. Zij bleven stilswijk hem te horen. De grijzaard sprak. Mijn heren, geliefd u drift een weinig te laten zinken en geeft gehoor aan mijn raad. Gij, graaf Robert, zijt in dit ogenblik niet meester over uw leven. In die gij sneuveld het zou het leger van uw vorst zonder veld hier blijven en diens volgens aan de wanoorden en de verdeeldheid bloot gesteld worden. Dit mocht gij niet wagen. U, meneer van Arkel, vraag ik of gij aan de dapperheid van meneer dat geen zins, antwoorden van Arkel. Ik erken meneer Robert voor een onversaagd en moedig ridder. Wel aan, her nam de koning van Malinde. Gij hoort het veldheer, mijn doet u eer niet te kort, er blijft u niet over dan de hoon die vangrijk geschiet is te vreken. Ik raad u beide de kampstrijd uit te stellen tot de dag welk op de slag volgend al. Ik vraag u mijn heren, zegt het allen, is mijn raad niet op een wijze voorzichtigheid gevestigd? Ja, ja, antwoorden de ridders. Tenzij de veldheer aan een onzer de gunst wil bewijzen voor hem de handschoen op te rapen. Mijn zwijgen, griep Dachtwa. Ik wil er niet van horen. Meneer van Arkel, zat gij het uitstel toe? Dit gaat mij niet aan. Ik heb mijn handschoen geworpen. De veldheer geeft hem opgenomen. Hij bepalen de tijd die hij bestemt om dezelf mij weder te geven. Het zij zo, sprak Robert, Dachtwa. Indien de slag niet tot soms ondergang duurt, zal ik u reed dezelfde avond gaan zoeken. Geef u die moeite niet, antwoorden Hugo. Ik zal eer bij u zijn dan gedenkend zult. Nog enige bedreigingen stuurden ze elkandart toe. Doch dit ging niet verder. Mijn heren, veelde Konings sigis in. Het betaamt niet wat gij langer daarover spreekt. Laat ons de koppen nog eens vol schenken en vergeet u oevelen moed. Zet u nedig, meneer van Arkel. Nee, nee, riep Hugo. Ik zit niet neer. Opstaande voet verlaten ik het leegig. Vaart wel, mijn heren. Wij zullen ook kander op het slagveld weerzien. God hebben u onder zijn hoede. Hiermee ging er uit de tent en riep zijn 800 man bijeen. Weinig tijds daarna hoorde men het geschaterd er parzuinen en het gericht er wapenen van een wegtrekkende bende. Hugo van Arkel verliet de legerplaats door Fransen en kwam nog dezelfde avond bij de Vlamingen die hij zijn dienst aanbood. Het ze denken met wat blijdschap zij hem ontvingen, want hij en zijn mannen waren als onverwinnelijk befaamd en die naam verdienen zij. De Franse ridders hadden zich weer bij de tafel gezet en dronken rustig. Terwijl zij over de vermetelheid van Hugo spraken kwam er een wapenbod in de tent ter welke zich eerbiediglijk voor de ridders boog. Zijn kleding en wapens waren met stof bedekt en het zweet liep van zijn voorhoofd. Alles gaf te kennen dat hij zich op de reis zeer gespoed had en zich schier buiten adem had gelopen. De ridders bezagen hem met nieuwsgierigheid terwijl hij een veld percament onderuit zijn harnas toog. Hetzelf aan de veld hier gereikt hebben, sprak hij. Meneer, dit schrift betuigt u dat ik door meneer van Lens uit Kortrijk tot u gezondem ben om u over onze nood te klagen. Wel aan, riep dacht we, het ongeduld. Kan meneer van Lens het kasteel van Kortrijk niet tegen een hoop voetgangers verdedigen? Het zijn mij geoorloofd u te zeggen dat ga u bedricht edelen heren, antwoordde de boden. De Vlaming hebben een her dat men niet mag misachten. Het is alsof zij bijeen getoverd waren. Ze zijn meer dan 30.000 sterk en hebben paarden en oorlogstuigen overvloed. Ze bouwen ontsachelijke werprustingen om het kasteel te bespringen. Onze levensmiddelen en onze pijlen zijn uitgeput en we hebben reeds enige onze slechste paarden beginnen te eten. Zo uw hoogheid nog een dag langer wacht om meneer van Lens te gaan ontzetten, zullen al de Fransen in Kortrijk reeds doodgeslagen zijn, want er is geen uitvlucht om het te ontkomen. De heren van Lens, de mochtenen en de recours, bidden u ootmoedelijk dat het uw believen hen uit dit gevaar te redden. Meneer Heren, riep Robachtratwe. Dit is een schone gelegenheid. Wij konden niet beter wensen. Al de Vlamingen zijn bij Kortrijk te samengelopen. We gaan erop aanvallen en zo straffen mij God in die er veel ontvliegen. De voeten onze paarden zullen over dit slechte volk recht doen. Gij, boden, blijft in het leger. Morgen zult gij met ons de Kortrijk zijn. Nu nog eenteuig voor de laatste. Meneer Heren, gaat en bereid toescharend tot tocht. We gaan zo spoedig mogelijk vertrekken. Na enige ogenblikken verlieten zij allen de tent om het bevel van een overste te volbrengen. Uit al de hoeken daar legerplaats klonken de bazuinen om de soldiniers uit het veld te roepen. De paarden bristen, de wapens stieten krijzen technokandig en hun rees een aaklijk krijgsgerucht boven de verschillende delen daar legering. Enig uur en later waren al de tenten opgevouwen en op de trotswagens gepakt. Alles was veerig. Er ontbraken nog van een groot getal soldiniers die zich met plunderen hier of daar ophielden, maar dit kon aan zo'n maktig legering niet gemerkt worden. Ieder aanleidig zich aan het hoofd zijner scharen gesteld hebbende, verenigde zich de ridders in twee benden en het leger toog in de volgende orde uit de verschansing. De eerste bende die met vliegende standaarder uit de legerplaats kwam, bestond uit 3.000 beste wapenlieden op lichte dravers. Zij had een lange helmbel in de hand en lange degens hingen aan de kop van hun sadels. Hun uitrusting was niet zo zwaar als die der andere ruiters. Daarom gingen zij vooraan als zij net op de eerste schermutselingen bestemd. Ommiddelijk hierop volgden 4.000 handboogschudders te voet. Zij dreven statig in dikke geleder en voort. Hun aanzichten voor de straal en der zon met hoge vierkante schilden beschermende. Hun kokers waren met peilen gevoeld en een korte degen zonder scheden plonk aan hun gordel. Dit waren de krijgslieden uit het zuiden van Frankrijk gekomen. Meer dan de helft waren Spanjaarden en Lombarden. Jean de Ballet, een moedig krijgig, reed heen en weer bij die twee scharen en geboot over dezelfde als opperaanleidig. De tweede bende stond onder het bevel van Reno de Tri en telde 3.200 zware ruiters. Zij waren op hoge en sterke slagpaarden gezeten en doogen een breed en blinkend zwaard op de rechterschoudig. Harnassen van Rue Iijzig omvingen hun lichamen en platen uit één stuk gevormd waren overal aan hun leden geriemd. Het Orléans gebied had die mannen meest geleverd. Meneer de Constapel de Nestle voerde de derde bende aan. Eerst kwam er een schaar van 700 edele ridders met schitterende uitrusting op het lijf en liefelijke wimpels aan hun lange speren. Waprende vederbossen vielen van hun helmen achterover op hun rug. Hun wapentekens waren in allerlei kleuren op hun harnassen geschilderd. De paarden door hen bereden waren van het hoofd tot de voeten met ijzer bekleed en zwierige kwispeltrossen waggelden overal nevens hun zijden. Uit die schaar staken meer dan 200 geboorduurde standaarden. Het was waarlijk de prachtigste ridderbende welke men in die tijd had kunnen zien. Allen waren op het rijkste gewapend. Achteren kwamen nog 2000 soldiniers te paard met lange martelen of wapenhamers op de schouders. Boven dit hing er nog een slagswaard bij hun zadel. Ze waren samengesteld uit vaandels tot het bestendige leger van de koning Philippe Lebel behoorende. Aan het hoofd der vierde bende reed meneer Louis de Clermont en haar varenkrijgsman als aanleidig. Ze bestond uit 3600 ruiters met speren uit het Koningrijk Navara. Men kon aan hun regelmatige uitrusting genoeg bemerken dat zij wel geoefende en uitgelezen mannen waren. Voor het eerste gelid reed de vaandrager met de grote standaard van Navara. Robert, graaf van Achtwa, opperveldheerders legers had de middenbende onder zijn bevel genomen. Al de ridders die geen mannen hadden aangebracht of dezelf in andere scharen gesteld hadden bewonden zich met hem. De koningen van Mallorca en Melinde renden aan zijn zijde. Tussen al de anderen komen Thibode II. Hertoch van Lotharingen aan zijn prachtige uitrusting herkennen. Insgelijkst bemerkte men de vrije standaarden van de heer en Jean, graaf van Tachcaville, Angéline de Vimeuil, Renault de Longeval, Varelle de Rhin, Arnold van Weesemaal, Maarschalk van Brabant, Robert de Montfort en een oneindig getal anderen die zich in één schaar hadden gevormd. Die bende ging de derde nog in prachten boven. De helmen de ridders waren verzilverd of verguld en hun harnassen met gouden knopen op de gevrichten versierd. De zon, die op al het blinkend staal hun eruitrusting, haar brandende straadensgood, veranderde dit heerlijk gevaarten in een vlammende gloed. De grote slagswaarden, die aan hun zados hingen, slingerden heen en weer en vielen met klinkend geluid op de ijzeren deksels der paarden. Hieruit sproot een akele gerucht, dat hij als een gedurige krijgsmuziek op de baan vergezelde. Na de edele ridders volgden vijfduizend andere ruiters met helmbeilen en wapenhamers. Bij die afdeling behoorde nog 16.000 voetgaars, welke in drie scharen verdeeld waren. De eerste was uit 1.000 kruisboogschutters gevormd. Ze hadden slechts een stale borstplaat en een platte vierkante helm tot behoedwapen. Kleine kokers vol ijzeren schichten hingen aan hun gordels en langer degens aan hun zijden. Het tweede gedeelte telde 6.000 mannen en knotsen welke aan het dikke einde met schrikkelijke stalenpunten waren beslagen. Het derde gedeelte bezond het helmhouwers met lange bijlen. Al die mannen waren het gasconje, langedok en overnje gekomen. Meneer Jacques de Chatillon, de landvocht, voed het bevel over de zesde bende. De talrijke gelederen bestonden uit 3.200 soldiniers te paard. Op de Wimples hunnersperen hadden zij vlammende bezems geschilderd, ten teken dat zij vlaanderen zuivermaken wilden. Hun paarden waren van de zwaarst uit het leegig en echter konden dezelfde met moeite onder de last van al het ijzer dat hendeckte vooruitstappen, zo zwaar waren zij beladen. Dan volgten de zevensten en achts te benden. De eerste, onder het bevel van Jean, graven Omalen, de andere onder meneer Ferrie van Lotaringen. Ieder dezelfde bestond uit 2.700 ruiters, altimaal mannen uit Lotaringen, Normandieë en Picardieë. Meneer Gottfried van Brabant, met zijn eigen verzallen, ten getalen van 700 wel uitgeruste ruiters, vormde de negenste bende. Het tiende en laatste gedeelte van het leegig was meneer Guy de Sempol toevertrout. Hij was met de achterwacht belast en moest de leegertros bewaken. 3.400 ruiters van alle wapenen reden vooraan. Dan volgten nog een wolk voetgangers met handbogen en slagswaarden. Derzelfde getal beliept tot bij de 7000. Een gedeelte ervan verwijderde zich in alle richtingen van het leegig en liep met brandende toortsen om alwak maar vlammen kon te verdelgen. Eindelijk volgden de onthelbare troswagens met de tenten en het oorlogstuig beladen. Het Franse leegig in tien benden verdeeld en boven de 60.000 man sterk toog langzaam door de velden en volgde de baan welke naar Kortrijk leiden. Het oog kon de uitgestrektheid van het ontsagelijk gevaart en niet meten. Reeds waren de voorstel op de Kim onvatbaar geworden eerder laatst en uit de verschansing gingen. Het duurde meer dan een uurtijds. Duizenden, zweepende wimpels dreven in de wind boven het reizend leegig en de zon spiegelde zich met luisterlijke gloed in de uitwoesting der trotsse benden. De paarden bristen hevig en zuchten onder hun last. De wapens krijsten en klonken technokandig. Een dof geruis als het bruis en der stormende zee ontstond uit al die verschillende geruchten. Hetzelfde was zo eentonig dat het de stilte der verlaten velden niet stoorde. Overal waar die verneelende krijgers doorgetrokken waren verhievend zich te vlammen met dikke rookwolken hemelwaarts. Geen enkele woonplaats ontging de verwoesting. Geen mens. Geen dier werd gespaard. De kroniken getuigen ervan. Des anderen dag's wanneer de vlammen het al verbrand en daarneder geworpen hadden konden men nog mens nog mensenwerk meer aantreffen. Vlaanderen was van reissel af tot Doaï en Kortrijk zo schrikkelijk verwoest dat de Franse vandalen zich wel mochten beroemen dat zij het als met een bezem gevaagd hadden. Diep in de nacht kwam het leger van meneer Dachtwa omtrend Kortrijk. De Chateaune kende het land zeer wel. Uitreden hij lang genoeg in de stad had gewoond. Hierom werd hij door de veld heer geroepen om de legerplaats welke zij verkiezen zouden aan te wijzen. Na een korte raadpleging zakten zij met de onderscheiden benden een weinig terechte hand af en sloeg hun tenten op de Pottelberg en in de omliggende velden. Meneer Dachtwa met de twee koningen en nog enige voorname Heren herbergden zich in het slot Hoogmossig dat na beide Pottelberg gelegen was. Talrijke wachten werden uitgezet en de overigen begraven zich zonder achterdenken ter rust. Zij steunen tezeer op de meerheid van hun getal om te denken dat men hen zou durven aantasten. Al zo bevonden zich de Fransen op een vierendeel uurs van de legerplaats ter ambachten. De voorwachten konden alkandig in de duisternis zien wandelen. De Vlamingen weten dat de vijand gekomen was hadden hun wachten verdubbelt en bevolen dat men niet dan gewapend mocht ter rusten gaan. Einde van Hoogstuk 22.